Life Sciences Grade 12 P2 Gauteng Mock 2019 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2019 NASIENRIGLYNE LEWENSWETENSKAPPE (VRAESTEL 2) (10832) 11 bladsye

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN LEWENSWETENSKAPPE (Vraestel 2) NASIENRIGLYNE BEGINSELS MET BETREKKING TOT DIE NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word Hou op merk nadat die maksimum punte verkry is en trek ʼn kronkellyn en dui 'maks'- punte in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis word en vyf gegee word Merk net die eerste drie ongeag of almal of sommige korrek / nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs ʼn deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis word, maar beskrywings word gegee Aanvaar indien die verskille / ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word, maar paragrawe word gegee Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. As genoteerde diagramme aangebied word, terwyl beskrywings vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde vaag is en skakelings nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde en skakelings weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Onherkenbare afkortings Aanvaar indien dit aan die begin in die antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die onherkenbare afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoord in die regte volgorde van die vrae pas, maar die verkeerde nommer word gegee, is dit aanvaarbaar. 11. Indien taal wat gebruik word, die bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, mits dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit buite konteks is. 2

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 13. Indien gewone name gegee word in terminologie Aanvaar, mits dit by die memobespreking aanvaar is. 14. Indien slegs die letter vereis word, maar slegs die naam word gegee (en andersom) Moenie krediteer nie 15. As eenhede nie in mate aangedui word nie Kandidate sal punte verbeur. Memorandum sal afsonderlik punte vir eenhede aandui. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word. 17. Opskrif Alle illustrasies (diagramme, grafieke, tabelle, ens.) moet ʼn opskrif hê. 18. Vermenging van amptelike tale (terme en konsepte) ʼn Enkele woord of twee wat in enige amptelike taal voorkom anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy / haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. ʼn Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, moet geraadpleeg word. Dit geld vir alle amptelike tale. 19. Veranderinge aan die memorandum Geen veranderinge mag aan die goedgekeurde memorandum aangebring word sonder dat daar met die provinsiale interne moderator beraadslaag is nie. 3

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 B 1.1.2 B 1.1.3 C 1.1.4 C  1.1.5 A 1.1.6 B 1.1.7 D 1.1.8 D 1.1.9 C (9 x 2) (18) 1.2 1.2.1 Meervoudigeallele 1.2.2 Gene 1.2.3 Ko-dominansie 1.2.4 Stamselle 1.2.5 Kloning  1.2.6 Mitochondrion 1.2.7 Heterosigoties 1.2.8 Genoom (8 x 1) (8) 1.3 1.3.1 Slegs B  1.3.2 Geeneen 1.3.3 Beide A en B (3 x 2) (6) 1.4 1.4.1 DNS-replisering (1) 1.4.2 Nukleotied (1) 1.4.3 1- guanien 2- sitosien (2) 1.4.4 Dubbel heliks (1) 1.4.5 Waterstofverbinding (1) (6) 4

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 1.5 1.5.1 A selmembraan / plasmalemma B homoloë chromosome  / bivalent D Spoeldrade (3) 1.5.2 Die chromosome is: - Dieselfde grootte - Dieselfde vorm - Dieselfde lengte (Merk slegs die eerste TWEE) Enige (2) (2) 1.5.3 I metafase 1 II profase 1 III metafase 2 (3) 1.5.4 ʼn Enkel ry chromosome by die ewenaar (2) 1.5.5 Oorkruising Ewekansige rangskikking van chromosome  (2) (12) TOTAAL AFDELING A: 50 5

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 CCT / (SST) (1) 2.1.2 - Die aminosuur isoleusien sal gekodeer word - in plaas van fenielalanien - ʼn ander proteïen sal vorm/ proteïen wat vorm se funksie sal geaffekteer wees (3) 2.1.3 - In replisering vorm DNS  en in transkripsie vorm bRNS (mRNA) - In replisering vorm 2 stringe DNS wat dien as ʼn templaat en in transkripsie word 1 string DNS gebruik as ʼn templaat  - In replisering is timien komplementêr aan adenien en in transkripsie is urasiel die komplementêr vir adenien (Merk slegs eerste TWEE) Enige 2 x 2 (2) (6) 2.2 2.2.1 Peptiedbinding (1) 2.2.2 tRNA/ oRNS (1) 2.2.3 GCA / (GSA) (1) 2.2.4 Ribosoom (1) (4) 2.3 2.3.1 Tom en Harry (1) 2.3.2 Hulle het beide bloedgroep O  (1) 2.3.3 Tipe (groep) A  en Tipe (groep) B (2) (4) 6

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 2.4 2.4.1 Onvolledige dominansie  (1) 2.4.2 P2 Fenotipe Grys pelskleur rot x Grys pelskleur rot Genotipe WB x WB  Meiose G/gamete W , B x W , B Bevrug- ting F2 Genotipe WW : WB : WB : BB* Fenotipe 1 Witpels : 2 Grys pelse : 1 Swartpels* P2 en F2 Meiose en bevrugting *Verpligte punte 2 + enige ander 4 OF P2 Fenotipe Grys pelskleur rot Grys pelskleur x rot  Genotipe WB x WB Meiose Gamete W B W WW WB Bevrugting B WB WW 1 punt vir korrekte gamete *1 punt vir korrekte genotipes F2 Fenotipe 1 Witpels : 2 Grys pelse : 1 Swartpels* Commented [RK(1]: Is this the 2nd compulsory mark? P2 en F2 Meiose en Bevrugting 2 verpligte punte + enige ander 4 (6) (7) 2.5 2.5.1 Pers blomme, lang (verlengde) stuifmeelkorrels (1) 2.5.2 ab  (2) 2.5.3 Pers blomme, lang (verlengde) stuifmeelkorrels: Pers blomme, ronde stuifmeelkorrels (2) 7

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 2.6 2.6.1 (a) Tyd / Bron van melk (1) (b) Massa/ Gewig (1) 2.6.2 - Dieselfde ouderdom - Dieselfde begingewig - Dieselfde tydintervalle is gebruik vir metings - Dieselfde eenheid om gewig in te meet  (Merk slegs die eerste EEN) Enige 1 (1) 2.6.3 15.8 - 4 x 100= 295% (3) 2.6.4 Gewigstoename in twee babas van die ouderdom 2-8 maande wat op twee bronne melk gevoed het Gewig / massa (kg) GM- melk Normale melk Tyd (maande) Rubriek vir die assessering van die staafgrafiek: Kriteria Puntetoekenning Korrekte tipe grafiek (T) 1 Opskrif vir die grafiek (C) 1 Korrekte byskrifte insluitend eenhede vir 1 die X-as en Y-as (L) Korrekte skaal vir Y-as en grootte van 1 die kolomme en spasies tussen die kolomme moet dieselfde wees (S) Stipping van punte: 1 tot 7 kolomme korrek OF (P) 1 OF Grafiek getrek slegs vir voorgeskrewe 2 jare met 8 kolomme korrek (6) (12) [40] 8

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 VRAAG 3 3.1 3.1.1 - As gevolg van die gebruik of ongebruik/ meer of minder gebruik van ʼn orgaan - raak dit meer of minder ontwikkeld - hierdie is ʼn verworwe kenmerk - en word oorgedra aan die nakomelinge (4) 3.1.2 - Die spoed waarteen evolusie plaasvind - dit sluit lang tydperke in, - waartydens spesies nie verander het nie/ veranderinge vind geleidelik plaas deur natuurlike seleksie - bekend as ʼn ewewig - Daar is ook kort tydperke - waar skielike, vinnige veranderinge voorkom deur natuurlike seleksie Enige 4 (4) 3.1.3 Natuurlike seleksie Kunsmatige Seleksie Die omgewing of die natuur Die mens is die selektiewe is die selektiewe krag krag  Die seleksie-respons is Die seleksie-respons is om die aanpasbaarheid aan die mens se behoeftes te natuur bevredig Gebeur binne ʼn enkele Kan meer as een spesie spesie insluit (Merk slegs die eerste TWEE) tabel (5) (13) 3.2 3.2.1 Anolis scriptus  (1) 3.2.2 - Korter agterbene - Groot toonkussinkies - Langer arms  (Merk slegs die eerste TWEE) Enige 2 (2) 3.2.3 - Langer agterbene dien as seile, - wat die wind vang/ wat die akkedis in die see inwaai (2) (5) 9

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 3.3 - Daar was variasie in die puntvorm van die selwandvan die bakterieë bevolking - Bakterieë met driehoekige en vierkantige punte - was nie weerstandig teen die antibiotika nie/ die antibiotika kon met die oppervlak bind - en was doodgemaak deur die antibiotika/ het nie oorleef nie - Die bakterieë met die ronde punte - was weerstandig teen die antibiotika / antibiotika het nie met die oppervlak gebind en hulle het oorleef en kon, - voortplant / die eienskap-ronde punte is oorgedra na die volgende generasie dus ʼn toename in die bakterieë Enige 6 (6) 3.4 3.4.1 X – Foramen magnum (1) Y – Slagtand / Oogtand (1) 3.4.2 - Die foramen magnum / X is meer na voor geleë - dit laat die rugmurg toe om direk uit en af van die skedel te beweeg - Dit dien as ʼn spil vir die skedel - Wat dit gunstig maak vir bipedalisme/ tweevoetigheid / regop posisie Enige 3 (3) 3.4.3 (a) B (1) (b) A (1) 3.4.4 - Daar is ʼn toename - in die kraniumgroottevan organisme B tot organisme C - Dit stel dit om staat om ʼn groter brein te kan huisves / serebrum wat meer intelligensie voorstel (3) 3.4.5 (a) - Die ruggraat verander van ʼn C-vorm na meer gekrom/ S-vormig, wat beter ondersteuning vir bipedalisme verskaf (2) (b) - Die pelvis(bekken) het verander van lank en smal na kort en breër - Om die liggaamsgewig te ondersteum vir bipedalisme (2) 3.4.6 Die oudste fossiel van Homo erectus is in Afrika gevind Terwyl die jongste fossiel in ander dele van die wêreld gevind is Dit stel voor dat Homo erectus sy oorsprong het in Afrika Enige 2 (2) (16) [40] 10

Downloaded from hlayiso.com 10832 / 19 AFDELING C VRAAG 4 Commented [E2]: With addition of reasonds for each trait – possibly a few more level D… Spesiasie - As ʼn populasie / bevolking van ʼn enkele spesie geskei word - deur ʼn geografiese versperring  (see, rivier, berg, meer) - kan daar dus geen geenvloei wees nie tussen die twee populasies / bevolking plaasvind nie / hulle kan nie meer inteel nie. - Omdat elke populasie aan verskillende omgewingstoestande blootgestel kan word,  - vind natuurlike seleksie onafhanklik plaas in elk van die twee populasies  - sodat individue van die twee populasies baie verskillende van mekaar word - beide genotipies en fenotipies verskillend. - Al word die twee populasies weer gemeng,  - kan hulle nie weer met mekaar voortplant nie. - Hulle het TWEE verskillende spesies geword.  Enige 9 (9) Meganismes vir voortplantingisolasie - Voortplanting op verskillende tye van die jaar - Een spesie is vrugbaar, terwyl die ander nie is nie - Spesiespesifieke hofmaakgedrag - Hofmaakgedrag van een spesie sal nie ʼn ander spesie aantrek nie - Aanpassing by verskillende bestuiwers - Die bestuiwer van een spesie is nie aangepas om ʼn ander spesie te bestuif nie - Onvrugbare nageslag / nakomelinge - ʼn Nuwe spesie kan nie vorm as hulle nie vrugbare nakomelinge kan produseer nie - Feremoneword gebruik om maats te lok - As die feremone nie reg is nie, dan sal hulle nie voortplant nie - Verskillende genitalieë - Indien dit nie passend is nie / onverenigbaar is , verhoed dit voortplanting Enige 4 x 2 (8) Nota: Geen punte word toegeken aan antwoorde in die vorm van diagramme, tabelle of vloeidiagramme nie ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Kriteria Relevansie (R) Logiese volgorde (L) Volledigheid (C) Alle inligting verskaf is Idees gerangskik in ʼn Alle aspekte wat in die Algemeen relevant ten opsigte van die logiese oorsaak / effek opstelvraag genoem is, is vraag. volgorde. suksesvol gedek. Slegs inligting relevant ten Die beskrywing van: Korrekte punte as volg: opsigte van: - Geografiese Spesiasie - Geografiese Spesiasie 6/9 - Geografiese Spesiasie - Meganismes vir - Meganismes vir In hierdie - Meganismes vir voortplantingisolasie voortplantingisolasie 5/8 opstel voortplantingisolasie Daar is geen irrelevante inligting nie Punt 1 1 1 TOTAAL AFDELING C: 20 TOTAAL: 150 11