Life Sciences Grade 12 P2 Gauteng Mock 2019 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2019 10832 LEWENSWETENSKAPPE VRAESTEL 2 TYD: 2½ uur PUNTE: 150 18 bladsye b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 2 (Vraestel 2) 10832 / 19 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN – 2019 LEWENSWETENSKAPPE (Vraestel2) TYD: 2½ uur PUNTE: 150 INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies sorgvuldig deur voordat die vrae beantwoord word. 1. Beantwoord AL die vrae. 2. Skryf AL die antwoorde in die ANTWOORDBOEK neer. 3. Begin die antwoorde vir ELKE vraag bo- 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 5. Bied jou antwoorde volgens die instruksies van elke vraag aan. 6. Maak ALLE sketse met potlood en byskrifte met blou of swart ink. 7. Teken diagramme en vloeidiagramme slegs wanneer dit gevra word. 8. Die diagramme in hierdie vraestel is NIE noodwendig volgens skaal geteken NIE. 9. Jy mag NIE grafiekpapier gebruik NIE. 10. -programmeerbare sakrekenaar, gradeboog en passer gebruik. 11. Skryf netjies en leesbaar. b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 3 (Vraestel 2) 10832 / 19 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A – D) langs die vraagnommer (1.1.1. – 1.1.9) in die ANTWOORDBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.10 D. 1.1.1 Die onderstaande lys toon fossiele wat in Suid-Afrika gevind is. (i) Mev. Ples (ii) Taungkind (iii) Little foot (iv) Karabo Watter EEN van die bogenoemde kombinasie fossiele word geklassifiseer in die genus Australopithecus? A (i), (ii) en (iii) alleenlik B (i), (ii), (iii) en (iv) C (i) en (ii) alleenlik D (ii), (iii) en (iv) alleenlik 1.1.2 … A spermsel. B ovum. C sigoot. D ander somatiese sel. 1.1.3 A erf die resessiewe alleel van sy pa af. B erf die dominante alleel van sy ma af. C kan die veroorsakende resessiewe alleel aan sy dogter oordra. D kan die dominante alleel aan sy dogter oordra. b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 4 (Vraestel 2) 10832 / 19 1.1.4 die -profiel van die speeksel gemaak (wat nie behoort het aan die vermoorde slagoffer nie) wat op die sigaret gevind is. Vier verdagtes was verplig om DNS-monsters aan forensiese amptenare te gee en die volgende profiele is gemaak: Speeksel Wie is heelwaarskynlik die moordenaar? A Ben B Jane C Adam D Donald 1.1.5 Watter EEN van die volgende dui aan waar die DNS-molekules moontlik sal skei gedurende DNS- replisering? A Sitosien en guanien B Fosfaatione en deoksiribose C Ribose en adenien D Ribose en timien b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 5 (Vraestel 2) 10832 / 19 1.1.6 alleel R. Oorweeg die volgende kruisings. (i) rr x Rr (ii) rr x RR (iii) Rr x Rr (iv) Rr x RR Watter EEN van die volgende kombinasies van kruisings kan lei dat die nakomelinge nie die siekte sal hê nie. A (i) en (ii) alleenlik B (i) en (iii) alleenlik C (i) alleenlik D (ii) en (iv) alleenlik 1.1.7 Studies van vier opgrawingsterreine in dieselfde algemene area van Afrika het die volgende data van primaatfossiele opgelewer. Primaat Kraniale- Relatiewe lengte van die arms en Skelet- grootte (cm3) bene nommer I 290 cm3 arms is langer as die bene II 1300 cm3 arms is korter as die bene III 600 cm3 arms is dieselfde lengte as die bene IV 1000 cm3 arms is korter as die bene Watter TWEE individue was waarskynlik bipedaal? A I en II. B I en III. C I en IV. D II en IV. b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 6 (Vraestel 2) 10832 / 19 1.1.8 Bestudeer die onderstaande filogenetiese stamboom. Angus beeste Witstert takbok Blou walvis Dwerg seekoei Wildevark Skaapkameel Watter twee spesies is die MINSTE verwant? A Dwerg seekoei en blou walvis B Witstert takbok en wildevark C Blou walvis en witstert takbok D Skaapkameel en blou walvis 1.1.9 Bestudeer die onderstaande stamboomdiagram wat die oorerwing van kleurblindheid toon, wat veroorsaak word d alleel in mense. homosigoties Sleutel: Normale sig Normale sig Watter nakomelinge toon die VERKEERDE voorstelling van dié geërfde eienskap? A I, II en III B I, IV en V C I, III en VII D I, II, III, VI en VII (9 x 2) (18) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 7 (Vraestel 2) 10832 / 19 1.2 Gee die korrekte biologiese term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (1.2.1 – 1.2.8) in die ANTWOORDBOEK neer. 1.2.1 Meer as twee allele vir dieselfde geen 1.2.2 Gedeelte van DNS wat die kode vir bepaalde kenmerk dra 1.2.3 fenotipe uitgedruk word 1.2.4 Selle wat kan differensieer in baie seltipes 1.2.5 gebruik te maak van biotegnologie 1.2.6 Organelle buite die nukleus van diersel wat DNS bevat 1.2.7 - 1.2.8 Die kartering van die presiese posisie van al die gene in al die chromosome (8 x 1) (8) 1.3 Dui aan of elk van die stellings in KOLOM I van toepassing is op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A EN B of GEENEEN van die items in KOLOM II nie. Skryf slegs A, slegs B, beide A en B of geeneen langs die vraagnommer (1.3.1 – 1.3.3) in die ANTWOORDBOEK neer. KOLOM I KOLOM II 1.3.1 Bevat urasiel A: DNS B: RNS 1.3.2 Oorsaak van Down-sindroom A: Geen mutasie B: Ekstra kopie van chromosoom nommer 23 1.3.3 A: Dihibriedkruising dieselfde gamete voorkom, met enige B: Mendel se wet van geen. onafhanklike sortering (3x2) (6) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 8 (Vraestel 2) 10832 / 19 1.4 Die onderstaande diagram toon proses waarin DNS betrokke is. Adenien Guanien Timien Sitosien 1.4.1 Identifiseer die proses wat in bogenoemde diagram geïllustreer word. (1) 1.4.2 Identifiseer die monomeer X. (1) 1.4.3 Gebruik die sleutel wat voorsien is, gee die name vir 1 en 2 onderskeidelik. (2) 1.4.4 Wat is die natuurlike vorm van dié voorgestelde molekule? (1) 1.4.5 Noem die tipe verbinding wat tussen 1 en 2 vorm. (1) (6) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 9 (Vraestel 2) 10832 / 19 1.5 Die onderstaande diagramme toon verskillende fases van meiose in organisme. B A Diagram I Diagram II C D Diagram III 1.5.1 Verskaf byskrifte vir A, B en D, onderskeidelik. (3) 1.5.2 Gee TWEE sigbare redes hoekom chromosoom B as homoloë beskou word. (2) 1.5.3 Identifiseer die fases getoon in Diagramme I, II en III, onderskeidelik. (3) 1.5.4 Gee rede vir die identifisering van die fase in Diagram III. (2) 1.5.5 Identifiseer TWEE gebeure in meiose wat bydrae tot genetiese variasie. (2) (12) TOTAAL AFDELING A: 50 b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 10 (Vraestel 2) 10832 / 19 AFDELING B VRAAG 2 2.1 Bestudeer die DNS-basisdrietal 1, 2 en 3 hieronder. Basisdrietal 1 Basisdrietal 2 Basisdrietal 3 GTC (GTS) AAG CCT (SST) Die onderstaande tabel toon RNS-kodons wat vir verskillende aminosure kodeer. KODON AMINOSUUR UUC (UUS) Fenielalanien AUC (AUS) Isoleusien AAU Asparagien GAA Glutamiensuur GUA Valien CAG (SAG) Glutamien CAU (SAU) Histidien GGA Glisien 2.1.1 Skryf die drie basisse van die DNS-basisdrietal wat kodeer vir glisien neer. (1) 2.1.2 In basisdrietal 2 was die eerste adenien vervang deur T as gevolg van mutasie. Beskryf hoe die mutasie die proteïen wat gevorm word, sal affekteer. (3) 2.1.3 Gee TWEE maniere hoe die gebeure van transkripsie in proteïensintese verskillend is van DNS-replisering. (2 x 2) (4) (8) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 11 (Vraestel 2) 10832 / 19 2.2 Die onderstaande diagram toon die proses van translasie in proteïensintese aan. W aminosuur X Y Z Identifiseer: 2.2.1 Die verbinding wat vorm by W (1) 2.2.2 Strukture X (1) 2.2.3 Die antikodon wat by Z pas (1) 2.2.4 Organel Y (1) (4) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 12 (Vraestel 2) 10832 / 19 2.3 het groot geword onder baie verskillende omstandighede. Op die ouderdom van 23 is die volgende data aangeteken. Eienskappe Tom Dick Harry Lengte(cm) 188 180 188 Gewig(kg) 72 87 87 Bloedtipe O AB O (groep) IK(meting van 138 142 125 intelligensie) 2.3.1 Watter twee seuns is geneties identies? (1) 2.3.2 in Vraag 2.3.1. (1) 2.3.3 Indien die drie seuns sou herenig en hul ouers sou probeer opspoor, wat sal die enigste moontlike bloedgroep van elke ouer wees? (2) (4) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 13 (Vraestel 2) 10832 / 19 2.4 W swartpels (B). Die F1 generasie is almal grys. 2.4.1 Watter tipe dominansie word in die bogenoemde kruising getoon? (1) 2.4.2 Indien die grys nakomelinge sou inteel, gebruik genetiese kruising om die genotipe en die fenotipiese verhouding van die nakomelinge te toon. (6) (7) 2.5 Vir blomkleur in pronkertjieplante, is die alleel vir pers blomme (A) dominant oor die alleel vir wit blomme (a). Vir die vorm van stuifmeelkorrels, is die alleel vir verlengde (lang) stuifmeelkorrels (B) dominant oor die alleel vir ronde stuifmeelkorrels (b). Plant X met die genotipe AABb was gekruis met plant Y wat wit blomme en ronde stuifmeelkorrels gehad het. 2.5.1 Identifiseer die fenotipe van plant X. (1) 2.5.2 Skryf al die moontlike gamete van plant Y neer. (2) 2.5.2 Skryf al die moontlike fenotipes van die nakomelinge neer, indien plant X en Y kruis. (2) (5) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 14 (Vraestel 2) 10832 / 19 2.6 ondersoek oor die tipe melk wat gebruik is gedurende voeding, tot die babas een jaar oud wa maande oud en het dieselfde gewig gehad aan die begin van die ondersoek. Gewig van babas (kilogram) Tyd Melkbron van genetiese Melkbron van (maande) gemodifiseerde koeie normale koeie 2 4.0 4.0 4 6.7 5.8 6 9.0 8.0 8 12.0 10.5 10 14.0 11.0 12 15.8 11.5 [Aangepas uit Woman’s Weekly 2009] 2.6.1 Identifiseer: (a) EEN onafhanklike veranderlike (1) (b) Die afhanklike veranderlike (1) 2.6.2 Noem EEN faktor wat konstant gehou was in die ondersoek. (1) 2.6.3 Bereken die persentasie gewigstoename van die ondersoek periode, vir die baba wat op gemodifiseerde melk gevoed het. Toon alle berekeninge. (3) 2.6.4 toon, vanaf 2 – 8 maande. (6) (12) [40] b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 15 (Vraestel 2) 10832 / 19 VRAAG 3 3.1 Daar is verskillende verduidelikings vir evolusie. 3.1.1 Beskryf die TWEE wette wat Lamarck gebruik om evolusie te verduidelik. (4) 3.1.2 Beskryf gepunktueerde ekwilibrium. (4) 3.1.3 Darwin verduidelik evolusie deur natuurlike seleksie. Tabuleer TWEE verskille tussen kunsmatige seleksie en natuurlike seleksie. (5) (13) 3.2 Lees die onderstaande uittreksel uit gedoen deur die naturalis Colin Donihue oor die effekte van Orkaan Irma op die bevolking van inheemse spesie akkedisse op twee eilande in die Wes-Indiese gebied . Colin en sy span het die eiland besoek waar Orkaan Irma getref het. Hulle het soveel akkedisse as moontlik gevang van die inheemse akkedisse, Anolis scriptus. Die akkedisse wat gevang is, het almal die volgende eienskappe gehad: Groter toonkussinkies, langer arms en korter agterbene. Die eerste twee waarnemings het sin gemaak, want dit is gebruik om die toename in vasklou vermoë in Anoles te verbeter, maar die derde het nie sin gemaak nie. Sou langer agterbene hulle nie gehelp het om beter vas te klou aan plantegroei nie? – so hoekom het die akkedisse met korter agterbene beter oorleef? Colin het besef dat die langer, agterbene van die akkedis, as hulle hul greep verloor wegdra. 3.2.1 Wat is die wetenskaplike naam vir die akkedis wat bestudeer is. (1) 3.2.2 Gee TWEE eienskappe wat gunstig was vir die akkedis se oorlewing. (2) 3.2.3 Verduidelik EEN eienskap wat ongunstig was vir die oorlewing van dié akkedis. (2) (5) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 16 (Vraestel 2) 10832 / 19 3.3 As resultaat van mutasie, bestaan bakterieë met drie soorte selwande, soos hieronder getoon. selwand met ronde selwand met punte vierkantige punte selwand met driehoekige punte Antibiotika vernietig die bakterieë deur daarmee te verbind. Die antibiotika het twee bindingsplekke, een is driehoekig en die ander vierkantig. Gebruik Darwin se teorie van evolusie deur natuurlike seleksie om te verduidelik hoekom die bakterieë met ronde punte op hul selwande sal toeneem in verhouding, in toekomstige generasies. (6) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 17 (Vraestel 2) 10832 / 19 3.4 Die onderstaande diagram toon die skedels van drie organismes. 3.4.1 Gee byskrif vir deel X en die tipe tand by Y. (2) 3.4.2 Verduidelik die belangrikheid van die ligging van strukture X in organisme C. (3) 3.4.3 Watter van die skedels (A, B of C) behoort aan: (a) australopithesene (1) (b) viervoetige primaat (1) 3.4.4 Verduidelik hoe die verandering in die skedel van B na C kan aandui dat daar verandering in intelligensie is. (3) 3.4.5 Beskryf die belangrikheid van die vorm van elk van die volgende as neiging in menslike evolusie: (a) Werwelkolom (2) (b) Vorm van die pelvis(bekken) (2) 3.4.6 Beskryf die belangrikheid van Homo erectus tot die ‘Uit Afrika’ -hipotese. (2) (16) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 18 (Vraestel 2) 10832 / 19 AFDELING C VRAAG 4 Die vorming van nuwe spesies dra by tot verhoogde biodiversiteit. Beskryf hoe spesiasie plaasvind deur geografiese isolasie en beskryf VIER voortplantingisolasie meganisme wat spesies geskei hou. Inhoud: (17) Sintese: (3) [20] NOTA: vloeidiagram, diagramme of tabelle nie. TOTAAL AFDELING C: 20 TOTAAL: 150 EINDE