MECHANICAL TECH (Auto) MEMO SEPT 2018 Afr D hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2018 MEGANIESE TEGNOLOGIE: MOTORKUNDE NASIENRIGLYN PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 12 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) (EC/SEPTEMBER 2018) VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (GENERIES) 1.1 D 3 (1) 1.2 C 3 (1) 1.3 D 3 (1) 1.4 D 3 (1) 1.5 D 3 (1) 1.6 B 3 (1) [6] VRAAG 2: VEILIGHEID (GENERIES) 2.1 Onveilige toestande: x Werk teen onveilige spoed. 3 x Slyp sonder skermbril. 3 x Roekeloosheid en speel in die werkswinkel. 3 x Verspil vloeistof op die vloer. 3 x Smeer/skoonmaak van bewegende dele. 3 x Dra van los klere naby bewegende dele. 3 x Slyp aan die kant van die slypwiel. 3 (Enige 4) (4) 2.2 Assessering van noodhulpsituasie: x Omgewingswaarneming. 3 x Sigbare tekens en simptome. 3 x Aanwysers tot diagnose.3 x Belangrike funksies. 3 x Stop ernstige bloeding. 3 x Onmiddellike behandeling van hartstilstand. 3 (Enige 2) (2) 2.3 2.3.1 Voordele van produkuitleg: x Hantering van material is beperk tot ʼn minimum 3 x Tydsduur van vervaardigingsiklus is minder. 3 x Produksiebeheer is byna outomaties. 3 x Groter gebruik van ongeskoolde arbeid is moontlik. 3 x Minder totale inspeksie word benodig. 3 x Minder totale vloeroppervlakte is benodig per produksie eenheid. 3 (Enige 2) (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) 3 VRAAG 3: MATERIAAL (GENERIES) 3.1 Doel van dopverharding: Die doel is om ʼn harde laag oor ʼn taai kern te lewer. 33 (2) 3.2 Faktore van hardheid: x Werkstukgrootte 3 (3) x Afkoeltempo 3 x Koolstof inhoud 3 3.3 Vier soorte afkoel mediums: x Water en sout (brine) 3 x Kraanwater 3 x Soutvloeistof 3 x Gesmelte lood 3 x Oplosbare olie en water. 3 x Olie 3 (Enige 4) (4) 3.4 Redes vir verharde staal om getemper te word: Om brosheid te verminder 3 en om die werkstuk ʼn meer fynkorrelige struktuur te gee. 3 (2) 3.5 Toets op materiaal: Tipe toets Sagte staal Hoëspoed staal Gietyster Klank toets 3.5.1 Medium 3.5.2 Lae ring 3.5.3 Dowwe metaalagtige klank 3 klank 3 klank 3 (3) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) (EC/SEPTEMBER 2018) VRAAG 4: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (SPESIFIEK) 4.1 C9 (1) 4.2 D9 (1) 4.3 A9 (1) 4.4 B9 (1) 4.5 D9 (1) 4.6 C9 (1) 4.7 B9 (1) 4.8 A9 (1) 4.9 A9 (1) 4.10 C9 (1) 4.11 B9 (1) 4.12 A9 (1) 4.13 D9 (1) 4.14 A9 (1) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) 5 VRAAG 5: GEREEDSKAP EN TOERUSTING (SPESIFIEK) 5.1 Funksies van diagnostiese skandeerder: x Dit skandeer alle stelsels op die voertuig en maak aanpassings aan die verskillende sensors. 9 x Dit word gebruik deur professionele tegnikusse wat gereeld programme doen. 9 x Gebruik om foute in die stelsel te diagnoseer. (Enige 2 x 1) (2) 5.2 Hoe om ʼn diagnostiese skandeerder op te koppel: x Steek die instrument in die OBD-II-aansluiting onder die instrument- paneel. 9 x Draai die sleutel aan, maar moenie die enjin begin nie. 9 x Volg die instruksies op die skerm en voer die nodige inligting in. 9 (3) 5.3 Wielsporing-toerusting: 5.3.1 Borrelmeter word gebruik om die wielsporing, wielvlug en krinkspilhellingshoek van ʼn motor te toets. 99 (2) 5.3.2 Skamel/Draaitafel maak dit moontlik om die voorwiel na die verlangde hoek te draai wanneer die wielvlug se lesing geneem word. 99 (2) 5.4 Nadele van ongebalanseerde wiele: x Oormatige dra op bande. 9 x Sleep op die stuurwviel. 9 x Daar sal druk op die laers wees. 9 (3 x 1) (3) 5.5 Die opstel van statiese balansering. x Monteer die wiel op ʼn horisontale spil sodat dit vry kan wees om die spil deur sy middel te draai. 9 x As die wiel in statiese balansering is, sal dit in enige posisie tot rus kom. 9 x As die wiel uit balans is, kom dit altyd tot stilstand op een punt, die swaar plek onderaan. 9 (3) 5.6 Redes vir wielbalansering: x Wanneer daar wielvibrasies is. 9 x Wanneer jy ʼn nuwe band koop. 9 (2) 5.7 x Maak seker dat die wiele in reguit posisie is. 9 x Verwyder beskermingswasser aan die einde van die borrelmeter. 9 x Pas die meter aan die middel van die wiel. 9 x Maak borrel D gelyk. 9 x Lees borrel A. 9 (5) 5.8 Die uitslag word op die kaart gedruk, wat as bewys vir die verslag dien. 9 (1) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) (EC/SEPTEMBER 2018) VRAAG 6: ENJINS (SPESIFIEK) 6.1 Funksies van krukas: x Dit verander ossillerende beweging in roterende beweging. 9 x Dit dryf ander meganies aangedrewe komponente soos die nokas, oliepomp, kompressor-alternator, waterpomp, ens. 9 (2) 6.2 Oorsake van krukasvibrasie: x Die optrede van ongebalanseerde kragte op die staaf. 9 x Torsie-effek van die kragslag. 9 (2) 6.3 Draai effek op die krukas: Die wringkrag van die krukas word afgelei van die kragslag, wat die krukpen omdraai om die middel van die hoofastap te draai en neig om die staaf te draai. 99 (2) 6.4 Kenmerke om enjinbalansering te verbeter: x Die ribbe word uitgebrei en geboor om gebalanseerde massastukke te vorm by punte teenoor die verbindingstang. 9 x Verbindingstange en suiers word so lig moontlik gehou. 9 x Die vliegwiel moet versigtig toegerus wees en met die krukasflens gebalanseer word. 9 x Vibrasiedempers word aan die voorkant van die krukas aangebring om enjinvibrasies glad te maak. 9 (4) 6.5 Statiese balansering van ʼn krukas: Statiese balans van ʼn krukas is wanneer die massa in alle rigtings vanaf die middelpunt van rotasie gelyk is terwyl die krukas rus. 99 (2) 6.6 Krukas areas: x Krukarms 9 x Teengewigte 9 x Vliegwiel 9 (3) 6.7 Faktore wat ontstekingsorde bepaal: x Posisie van die krukasse op die krukas. 9 x Rangskikking van die nokke op die nokas. 9 (2) 6.8 Maniere om ontstekingsorde te bepaal: x Dit is gemerk op die enjin. 9 x Dit word in die werkswinkel of handleiding gegee. 9 x Verwyder die klep om die inlaat- en uitlaatkleppe te bepaal. 9 (3) 6.9 6.9.1 A – Luginlaat 9 B – Turbineomhulsel 9 C – Turbinewiel (uitlaat) 9 D – Uitlaatinlaat 9 E – Kompressor luguitlaat 9 F – Kompressor turbinewiel 9 (6) 6.9.2 Herlei uitlaatgas na roterende beweging. (1) 6.9.3 Pomp lug in die inlaatspruitpyp. (1) [28] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) 7 VRAAG 7: KRAGTE (SPESIFIEK) 7.1 7.1.1 Slagvolume: Dit is die volume tussen die onderste (ODP) en boonste dooiepunt (BDP) in ʼn silinder. 9 (1) 7.1.2 Vryvolume: Dit is die volume in die ruimte bo die kroon van die suier, wanneer dit by die boonste dooiepunt (BDP) in die ontstekingskamer is. 9 (1) 7.1.3 Kompressieverhouding: Is die verhouding van die druk van die inlaatlading van die kompressieslag tot die totale volume van die silinder. 9 (1) 7.1.4 Meganiese doeltreffendheid: Verhouding tussen enjinkrag en remkrag by die dryfas. 9 (1) 7.2 Metodes verhoging om die kompressie verhouding te verhoog: x Pas ʼn dunner pakstuk tussen silinderblok en silinderkop toe. 9 x Masjieneer metale van silinderkop. 9 x Skuim metale vanaf silinderblok. 9 x Pas suier met geskikte hoër kroon. 9 x Pas krukas met geskikte langer dryfstang aan. 9 x Verhoog die boor van die silinder. 9 (Enige 4 x 1) (4) 7.3 Slagvolume: గ஽ మ Slagvolume = xL ସ గሺଽǡ଴ሻమ = x 8,6 99 ସ = 547,12 ܿ݉ଷ 9 (3) Kompressieverhouding: ௏௏ା௏௄௏ Kompressieverhouding = ஼௏ ହସ଻ǡଵଶା଺ଵ = 9 ଺ଵ = 9,97 9 KV = 10 : 1 9 (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) (EC/SEPTEMBER 2018) 7.4 ଷ଴ Nuwe verbrandingsverhouding = x 10 ଵ଴଴ = 3 + 10 = 13 : 1 గ஽ మ Vryvolume = ସ xL గሺ஽ మ ሻ 13 x 61 – 61 = x 8,6 99 ସ D = 10,4 cm 99 (4) 7.5 7.5.1 3  3D  /   P ˭ ' $  ˭     u   P   1  u   UV Q  F\OLQGHUV Aangeduide krag = PLANn = (1400000) x (0,078) x (7,54 x ͳͲିଷ) x (40) x (4) = 131790,67 W = 131,79 kW (8) 7.5.2 Remkrag = 2ߨ x N x T = 2ߨ 63,33 x 280 W = 111423,23 W = 111,42 kW (4) 7.5.3 ோ௄ Meganiese doeltreffendheid = ஺௄ x 100% ଵଵଵǡସଶ = x 100% 9 ଵଷଵǡ଻ଽ = 84,54 % 9 (2) [32] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) 9 VRAAG 8: INSTANDHOUDING (SPESIFIEK) 8.1 Uitlaatgasse: x Koolwaterstof 9 x Koolstofmonoksied 9 x Koolstofdioksied 9 x Stikstofoksied 9 x Swaeldioksied 9 (Enige 4 x 1) (4) 8.2 Moontlike oorsake van hoë CO (koolstofmonoksied)-lesing: x Ryk lugbrandstofmengsel 9 x Verkeerde luierspoed 9 x Verstopte lugfilter 9 x Foutiewe smoorklep 9 (Enige 3 x 1) (3) 8.3 Moontlike oorsake van hoë suurstoflesings: x Swak lugbrandstofverhouding 9 x Ontstekingsprobleme 9 x Vakuum lekkasie 9 x Katalitiese omsetter wat nie werk nie. (Enige 3 x 1) (3) 8.4 8.4.1 Sissende geluid van die inlaatpypstuk dui aan verslete inlaatkleppe. 9 8.4.2 Sissende geluid van uitlaatverspreider dui op uitgeputte uitlaat kleppe. 9 8.4.3 Sissende klank van die meetlat of oliekap dui op uitgerekte ringe. 9 (3) 8.5 Brandstofdruktoets spesifikasies: x Brandstofdruk by enjinluier 9 x Brandstofdruk wanneer die enjin koud is 9 x Brandstofdruk wanneer die enjin warm is 9 x Brandstofdruk by hoë rewolusie 9 (Enige 3 x 1) (3) 8.6 Moontlike oorsake van lae brandstofdruklesings: x Foutiewe brandstofpomp 9 x Geblokkeerde of beperkte brandstoffilter 9 x Gebarste of beperkte brandstoflyn 9 x Verslapte pompinlaat sif 9 x Lae spanning na die brandstofpomp 9 x Foutiewe of mislukte brandstofdrukreguleerder 9 x Defektiewe brandstoftoevoer 9 x Leë brandstoftenk 9 (Enige 4 x 1) (4) 8.7 Verkoelingsisteem-druktoets: Om lekkasie in die verkoelingstelsel op te spoor 9 (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) (EC/SEPTEMBER 2018) 8.8 Moontlike komponente om lekkasie te vind: x Tuinslang 9 x Waterpomp 9 x Verkoeler 9 x Uitdyprop of kernproppe 9 x Binneverwarmer verkoeler 9 x Verhittings-sluitdop 9 (Enige 2 x 1) (2) [23] VRAAG 9: STELSELS EN BEHEER (OUTOMATIESE RATKAS) (SPESIFIEK) 9.1 Funksies van outomatiese ratkas: x Dit verlig die bestuurder van koppelaar en ratskakel-operasie. 9 x Dit pas die enjinspoed en krag aan om aan verskillende behoeftes te voldoen. 9 x Dit voorsien parkeersluiting. (Enige 2 x 1) (2) 9.2 Nadele van outomatiese transmissie: x Duurder om te produseer 9 x Spesiale olie word benodig. 9 x Die olie moet skoon gemaak word. 9 x As ʼn motor met outomatiese ratkas oor ʼn lang afstand gesleep moet word, moet die skroefas verwyder word. 9 x As die motorbattery nie die motor kan begin nie, is daar geen alternatiewe metode om die enjin te laat loop nie. 9 (Enige 3 x 1) (3) 9.3 Werking van dubbel-episikliese rattrein in lae rat: x Die turbineskaal en die primêre sonrat is aan die voorkant van die koppelaar gekoppel. 9 x Die planeet-ratdraer word stilstaande deur die agterste remband vasgehou. 9 x Die agterste koppelaar is ontkoppel en die voorste remband is vry en laat die sekondêre sonrat vry. 9 x Ry vanaf die primêre son rat na die primêre en sekondêre planeetratte wat om hul eie as roteer, na die ringtand wat deel van die uitsetas is. 9 (4) 9.4 Komponente van die wringkragomskakelaar: Stuwer (pomp) 9 Reaktor (stator) 9 Turbine 9 (3) 9.5 Metodes om olie in die outomatiese transmissie af te koel: Deur gebruik te maak van spesiale olieverkoeler langs die enjinverkoeler. 9 Olie sirkuleer deur ʼn tenk wat in die onderste verkoelertenk ingebou is. 9 (2) 9.6 Voordele van transmissie-beheereenheid: x Beter brandstofverbruik 9 x Verminderde enjinvrystellings 9 x Groter betroubare skuifstelsel 9 x Verbeterde wisseling 9 x Verbeterde wisselspoed 9 x Verbeterde voertuighantering 9 (Enige 4) (4) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) 11 VRAAG 10: STELSELS EN BEHEER (ASSE, STUURGEOMETRIE EN ELEKTRONIKA) (SPESIFIEK) 10.1 Funksies van stuurmeganisme: x Dit stel die bestuurder in staat om ten alle tye in beheer te wees van die weg wat deur die voertuig geneem word en beperk bandslytasie. 99 (2) 10.2 Eienskappe van ʼn goeie stuurmeganisme: x Lig en maklik om te beheer 9 x Vry van vibrasies en padskokke 9 x Dit moet so direk moontlik wees sonder om te veel bestuurdersaandag of moeite te verg 9 x Selfgesentreerd 9 x Moet effektief kan werk wanneer dit geraak word deur die optrede van die skorsing of remstelsel 9 (Enige 4 x 1) (4) 10.3 Verskil tussen positiewe en negatiewe wielvlug: 9999 (4) 10.4 Voordele van positiewe wielvlug: x Makliker bestuur 9 x Beter greep op gekantelde pad 9 x Bandslytasie word maklik geïdentifiseer 9 (3) 10.5 10.5.1 Doel van krinkspilhelling: Dit is ontwerp om die voorwiel terug na die reguit posisie te bring 9na ʼn draai 9 (2) 10.5.2 Doel van Ackermann-beginsel: Dit is ontwerp om ʼn motor in staat te stel om ʼn kromme doeltreffend te stuur 9 sonder om te gly. 9 (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 MEGANIESE TEGNOLOGIE (MOTORKUNDE) (EC/SEPTEMBER 2018) 10.6 Vooraftoetsing van motorbande: x Kontroleer die band vir kneusplekke, krake en beskadigde sywande. 9 x Ondersoek die spanrand van die wielveilling vir enige moontlike beskadiging. 9 x Kyk vir vreemde voorwerpe op die rand en bande. 9 (3) 10.7 Doel van die katalisator: Dit omskep die besoedelingstowwe in die uitlaatgasse van die enjin in ʼn nie-giftige stof, wat dit omgewingsvriendelik maak. 9 (1) 10.8 Vereistes vir ʼn katalitiese omskakeling om behoorlik te funksioneer: x Loodvrye petrol moet gebruik word. 9 x Werktemperatuur moet nie minder as 250 °C wees nie. 9 x Die ontstekingstelsel moet akkuraat beheer word. 9 x Die Lambda uitlaatgassensor moet korrek funksioneer. 9 x Aanhoudende misbrand beskadig die keramiekmonoliet 9 x Verbrande enjinolie beskadig ook die monoliet. 9 (Enige 3 x 1) (3) 10.9 10.9.1 Die spruitstukdruk sensor en die lugvloeimeter word gebruik om die inname lugvolume te meet. 99 (2) 10.9.2 Luierspoed kontroleklep word beheer deur die elektroniese beheerstelsel. 99 (2) 10.9.3 Gasklewingsensor verskaf inligting oor die posisie van die gasklep na die elektroniese beheerstelsel. 99 (2) 10.9.4 Massa lugvloeimeter word gebruik om die enjinlading toestande te meet. 99 (2) [32] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief