Mechanical Technology Grade 12 NSC June 2024 Memo (Afr)

SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN MEGANIESE TEGNOLOGIE: SWEIS- EN METAALWERK MEI/JUNIE 2024 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 17 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 2 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (GENERIES) 1.1 A ✓ (1) 1.2 B ✓ (1) 1.3 A ✓ (1) 1.4 D ✓ (1) 1.5 C ✓ (1) 1.6 C ✓ (1) [6] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 3 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 2: VEILIGHEID (GENERIES) 2.1 Noodhulp: • Wanneer siekte voorkom. ✓ • Wanneer 'n besering opgedoen word. ✓ • Wanneer 'n ongeluk voorkom. ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.2 Bankslyper: A. 'n Brandblusser moet beskikbaar wees. ✓ B. Veiligheidsbrille moet gedra word. ✓ C. Maksimum slypwielspoed. ✓ D. Maksimum afstand tussen gereedskapsrus en slypwiel. ✓ (4) 2.3 Staanboor: • Moet nooit probeer om die werkstuk met hande te stop/vashou wanneer die boorpunt gedurende boorwerk vashaak nie. ✓ • Moenie die boorpunt in die werkstuk forseer nie. ✓ • Hou los klere en hare weg van roterende dele af. ✓ • Moet nooit die masjien laat loop as jy nie naby is nie. ✓ • Gebruik 'n borsel of houtstok om snysels van die boor af te verwyder. ✓ • Moenie hande naby bewegende dele sit nie. ✓ • Moet nooit die masjien skoonmaak of verstel terwyl dit in beweging is nie. ✓ • Moet nooit die boorpunt/kloukop met hande probeer stop nie. ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.4 Vlakslyper: • Moet nooit die masjien skoonmaak of verstel terwyl dit in beweging is nie. ✓ • Weet hoe om die masjien in 'n noodgeval te stop. ✓ • Moenie oormatige krag gebruik wanneer 'n werkstuk geslyp word nie. ✓ • Rapporteer dadelik enige gevaarlike defekte van die masjien. ✓ • Hou op om defektiewe masjinerie te gebruik totdat dit deur 'n gekwalifiseerde persoon herstel is. ✓ • Verseker dat die slypwiel nie in koelmiddel gedompel is nie. ✓ • Moet nooit die masjien laat loop as jy nie naby is nie. ✓ • Moenie hande naby bewegende dele sit nie. ✓ (Enige 2 x 1) (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 4 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: MATERIALE (GENERIES) 3.1 Kritiese temperatuur: 3.1.1 Verharding: Bo ✓ (1) 3.1.2 Tempering: Onder ✓ (1) 3.1.3 Normalisering: Bo ✓ (1) 3.2 Masjineerbaarheidstoets: • Die snysels se hittekleur ✓ • Die snysels se draai ✓ (2) 3.3 Materialetoets: • Klanktoets ✓ • Buigtoets ✓ • Vyltoets ✓ • Hardheidstoets ✓ • Digtheidstoets ✓ • Gewigsmeting ✓ • Magnetiesetoets ✓ • Visuele inspeksie/observasie ✓ • Kraptoets ✓ (Enige 3 x 1) (3) 3.4 Blusmetodes: • Karburering ✓ • Nitridering ✓ • Sianidisering ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.5 Hittebehandelings temperature: • Pirometer ✓ • Waskryte ✓ • Visueel ✓ • Magneet ✓ (Enige 1 x 1) (1) 3.6 Hittebehandelingstappe: • Verhit die metaal. ✓ • Week die metaal. ✓ • Verkoel die metaal. ✓ (3) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 5 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (SPESIFIEK) 4.1 D✓ (1) 4.2 B✓ (1) 4.3 B✓ (1) 4.4 A✓ (1) 4.5 D✓ (1) 4.6 A✓ (1) 4.7 C✓ (1) 4.8 B✓ (1) 4.9 D✓ (1) 4.10 A✓ (1) 4.11 C✓ (1) 4.12 C✓ (1) 4.13 B✓ (1) 4.14 D✓ (1) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 6 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: TERMINOLOGIE (MAATVORMS) (SPESIFIEK) 5.1 Benoeming van dakkap: A - Dakplate ✓ B - Nokwerk ✓ C - Hoofstyl ✓ D - Bintbalk/hoofbint ✓ E - Koppeldele ✓ F - Dakbalk ✓ G - Hoekplaat ✓ (7) 5.2 Geelkoperring berekeninge: 5.2.1 GemiddeldeØ = BuiteØ − plaatdikte = 380 − 15 ✓ = 365 mm✓ (2) 5.2.2 Gemiddelde omtrek = π  Gemiddelde Ø = π  365 ✓ = 1146,68 ✓ = 1147 mm ✓ (3) 5. 3 Sweissimbool: ✓ ✓ ✓ ✓ (4) 5.4 Aanvullende sweissimbole: • Dui additionele ✓ informasie van sweis aan. ✓ • Aanvullende ✓ informasie van sweis. ✓ (Enige 1 x 2) (2) 5.5 Voordele vir die gebruik van template: • Vinniger om te gebruik om massaproduksie te verbeter. ✓ • Akkurate produksie. ✓ • Goedkoop om te vervaardig. ✓ • Ongeskoolde arbeid kan dit gebruik. ✓ • Voorkom onnodige vermorsing/koste effektief. ✓ • Dit verskaf eenvormigheid in produksie. ✓ • Kan hergebruik word. ✓ (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 7 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 5.6 Templaat masjiengereedskap: • Skaafmasjien ✓ • Sirkelsaag ✓ • Boormasjien ✓ • Figuursaag ✓ • Skuurmasjien ✓ • Skêr ✓ • Afsny-saagmasjien ✓ • Bankslyper ✓ • Hidrouliese pers ✓ (Enige 3 x 1) (3) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 8 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 6: GEREEDSKAP EN TOERUSTING (SPESIFIEK) 6.1 Werksbeginsels: 6.1.1 Kragaangedrewe guillotine: • Word deur voetpedaal geaktiveer. ✓ • Word deur elektriese motor, vliegwiel, ratkas en as aangedryf. ✓ • Boonste snylem beweeg afwaarts. ✓ • Gebruik eksentrieke beweging vir die snybeweging. ✓ (4) 6.1.2 Piramidebuigrollers: • 'n Buigrol het drie rollers wat in horisontale posisie gemonteer is. ✓ • Op die onderkant is daar twee rollers langs mekaar wat vas is en saam beweeg. ✓ • Die boonste roller is verstelbaar (op- en afwaarts) wat afwaartse druk op die metaal toepas. ✓ • Dit veroorsaak dat die metaal buig en uiteindelik die gewenste ronde vorm gee. ✓ (4) 6.2 Gebruike van hidrouliese pers: • Installering van onderdele. ✓ • Verwyder onderdele. ✓ • Om profiel te druk. ✓ • Buiging. ✓ (Enige 2 x 1) (2) 6.3. Tipe hardheidstoetsers: • Rockwell-hardheidstoetser ✓ • Brinell-hardheidstoetser ✓ • Vickers-hardheidstoetser ✓ (Enige 2 x 1) (2) 6.4 Benoem gassweis: A – Vulstaaf/Sweisstaaf/Sweissoldeerdraad ✓ B – Sweispunt/Sweisspuitstuk ✓ C – Vlam ✓ D – Moedermetaal/Werkstuk ✓ (4) 6.5 Funksie van die plasmasnyer: Sny ✓ deur elektriese geleibare materiale. ✓ (2) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 9 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 7: KRAGTE (SPESIFIEK) 7.1 Balke: 7.1.1 Verspreide lading: 10 x 3= 30 N ✓ (1) 7.1.2 Reaksie (RL): Neem momente om RR: ✓ ✓ ✓ RL x 10 = (25 x 2 ) + (30 x 6,5) + (15 x 8) = 50 + 195 + 120 10 RL 365 ∴ = 10 10 RL = 36,5 N ✓ Reaksie (RR): Neem momente om RL: ✓ ✓ ✓ RR x 10 = (15 x 2) + (30 x 3,5) + (25 x 8) = 30 + 105 + 200 10 RR 335 ∴ = 10 10 RR= 33,5 N ✓ (8) 7.1.3 Skuifkrag: SKA = 36,5 – 15 ✓ = 21,5 N ✓ SKB = 36,5 – 15 – 30 ✓ = –8,5 N ✓ SKC = 36,5 – 15 – 30 – 25 ✓ = –33,5 N ✓ (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 10 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 7.1.4 Skaal: Ruimtediagram 1 m = 10 mm Skuifkrag 1N = 1 mm A B ✓ C ✓ 36,5 N 21,5 N ✓✓ KRUISARSEER ✓ 0 ✓ 0 - 8,5 N ✓ -33,5 N ✓ Nota aan nasiener: . Nasiener moet die skuifkragdiagram volgens gegewe skale oorteken vir nasiendoeleindes. (8) ` Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 11 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 7.2 Spanning en Vervorming: 7.2.1 Spanning: πD 2 A = 4 π  0,036 2  = 4 = 1,01787602  10−3 m 2    F Spanning =  A  110  10 3  =  1,01787602 x10 −3    = 108068171,2 Pa     =108,07 MPa     (5)  7.2.2 Vervorming:   ΔL  ε =  OL  0,6   ε = 125  = 0,0048  (3)             Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 12 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 7.3 Eenvoudige raam: 7.3.1 Ruimtediagram: A  B  D 30°   60°   C    (Skaal)  LET WEL: Teken op ʹn transpirant volgensskaal vir nasiendoeleindes.   Puntetoekenning vir skaal en elke lid met pyle  wat balk of bint aandui.   (4)    7.3.2 Kragtediagram:   a    ✓ ✓ ✓ d c ✓ ✓ Nota aan nasiener: Nasiener moet die ruimte- en kragdiagram volgens gegewe skale oorteken vir nasiendoeleindes. b (4) 7.3.3 Grootte en aard van krag: Lid Krag Aard AD 100 N ✓ Strut ✓ BD 174 N ✓ Strut ✓ CD 86 N ✓ Tie ✓ LET WEL: Laat ± 2 mm toleransie toe. (6) [45] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 13 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 8: HEGTING METODES (INSPEKSIE VAN SWEISLASSE) (SPESIFIEK) 8.1 Voorkom onvolledige penetrasie: • Gebruik korrekte loopspoed. ✓ • Gebruik smal/korrekte las. ✓ • Gebruik korrekte sweisstroom. ✓ • Gebruik korrekte elektrodehoek. ✓ • Gebruik korrekte swaaitegniek. ✓ • Maak die basis-/moedermetaal skoon. ✓ (Enige 3 x 1) (3) 8.2 Visuele inspeksie van sweislasse: • Krake ✓ • Gebrek aan smelting ✓ • Oormatige spatsels ✓ • Insnyding ✓ • Kraters ✓ (Enige 2 x 1) (2) 8.3 Smelting: Die behoorlike hegting van die sweismetaal ✓ met die basismetaal. ✓ (2) 8.4 Insnyding: • Verstel die sweisparameters. ✓ • Beheer die hitte verstelling. ✓ • Verseker behoorlike elektrodehoek. ✓ (3) 8.5 Doel van inkeepbreek-toets: • Om die rekbaarheid te assesseer. ✓ • Om penetrasie te kontroleer. ✓ • Om smelting te kontroleer. ✓ • Om porositeit te kontroleer. ✓ • Om te kontroleer of daar insnyding is. ✓ (Enige 2 x 1) (2) 8.6 Wydte en hoogte van sweiskraal: Om strukturele integriteit ✓ en behoorlike sterkte ✓ verspreiding, al langs die las ✓ te verskaf. (3) 8.7 Inspeksie van sweislasse: • Skoon kraal. ✓ • Konstante wydte en hoogte. ✓ • Smelting en penetrasie. ✓ • Afwesigheid van krake. ✓ • Insnyding ✓ • Kraters ✓ (Enige 3 x 1) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 14 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 8.8 Kleurstofpenetrasie-toets op 'n sweislas: • Maak die oppervlak skoon wat getoets moet word. ✓ • Spuit die kleurstofpenetrasie op die oppervlak en laat die kleurstof toe om te penetreer. ✓ • Verwyder oormatige kleurstof met 'n skoonmaakmiddel. ✓ • Spuit die ontwikkelaar op die oppervlak om die kleur uit te bring. ✓ • Observeer die oppervlakte vir enige defekte. ✓ (5) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 15 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 9: HEGTING METODES (SPANNING EN VERVORMING) (SPESIFIEK) 9.1 Spanning verligting: • Om naspanning in gesweiste strukture te verminder/elimineer. ✓ • Om dimensionele stabiliteit te bevorder. ✓ • Om weerstand teen vervorming te verbeter. ✓ (3) 9.2 Faktore wat tot vervorming en naspanning bydra: • Materiaaleienskappe. ✓ • Lasontwerp. ✓ • Sweisproses. ✓ • Parameters. ✓ • Tempo van afkoeling. ✓ (Enige 3 x 1) (3) 9.3 Meganiese eienskappe: • Hardheid ✓ • Sterkte ✓ • Rekbaarheid ✓ • Smeebaarheid ✓ • Elastisiteit ✓ (Enige 4 x 1) (4) 9.4 Faktore wat korrelgrootte beïnvloed: • Die hoeveelheid temperatuur en die tydsduur van die uitgloeiingsproses. ✓ • Die samestelling van die staal. ✓ • Die smeltpunt. ✓ (3) 9.5 Oorsake van inkrimping: Die afkoeling van die sweismetaal wat lei na kontraksie. ✓ (1) 9.6 Sweismetodes: • Hegsweis. ✓ • Onderbroke sweiswerk. ✓ • Terugstap-sweiswerk. ✓ • Moenie oorsweis nie. ✓ • Plaas sweislasse naby neutrale as. ✓ • Gebruik so min lopies as moontlik. ✓ • Voorsien die krimpingskragte. ✓ • Gebruik rugsteune. ✓ • Gebruik klampe, setmate en hegstukke. ✓ (Enige 4 x 1) (4) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 16 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 10: INSTANDHOUDING (SPESIFIEK) 10.1 Onklaarraking in masjiene: • Gebrek aan smering of verkeerde smering. ✓ • Oorbelading. ✓ • Wrywing. ✓ (Enige 2 x 1) (2) 10.2 Kragaangedrewe guillotine: • Die masjien moet vir korrekte werking getoets word. ✓ • Kyk of alle skerms in plek is en diensbaar wees. ✓ • Kyk of bedryfsinstruksies vertoon is. ✓ • Maak seker dat alle bykomende toerusting is naby geleë. ✓ • Kyk of geskikte PBT ('PPE') naby gehou is. ✓ • Kyk of huishoudelike toerusting redelik beskikbaar is. ✓ • Die guillotine moet behoorlik aan die vloer vas wees. ✓ • Maak boute of moere vas. ✓ • Die masjien moet voldoende smering kry. ✓ • Maak masien skoon. ✓ (Enige 4 x 1) (4) 10.3 Onklaarraking van rollers: • Geslete of beskadigde laers. ✓ • Waninstelling/belyning. ✓ • Besmetting. ✓ • Oormatige lading. ✓ • Onvoldoende smering. ✓ (Enige 2 x 1) (2) [8] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Meganiese Tegnologie: Sweis- en Metaalwerk 17 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 11: TERMINOLOGIE (ONTWIKKELINGS) (SPESIFIEK) 11.1 Vierkantig ✓ na rond. ✓ (2) 11.2 Keël: 11.2.1 Tipe keël: • Kegelstomp ✓ • Afgeknotte keël ✓ (Enige 1 x 1) (1) 11.2.2 Keëlstomp: A – Vertikale hoogte ✓ B – Boonste radius/Klein radius ✓ C – Skuinshoogte ✓ D – Basis radius/Groot radius ✓ (4) 11.3 Geutbak: 11.3.1 A-1    A − 1 = 480 + 700 + 700 2 2 2 = 230400 + 490000 + 490000 = 1210400  = 1100,18 mm  (5) 11.3.2 C-3    C − 3 = 250 + 120 + 700 2 2 2 = 62500 + 14400 + 490000 = 566900  = 752,93 mm  (5) 11.3.3 X1-X2   X1 − X 2 = 480 2 + 700 2 = 230400 + 490000 = 720400  = 848,76 mm  (4) [21] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou