Physical Sciences Grade 12 Paper 2 NSC November 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRADE/GRAAD 12 PHYSICAL SCIENCES: CHEMISTRY (P2) FISIESE WETENSKAPPE: CHEMIE (V2) NOVEMBER 2014 MEMORANDUM MARKS/PUNTE: 150 This memorandum consists of 20 pages. Hierdie memorandum bestaan uit 20 bladsye. Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 2 DBE/November 2014 NSC/NSS – Memorandum QUESTION 1 / VRAAG 1 1.1 C  (2) 1.2 B  (2) 1.3 D  (2) 1.4 D  (2) 1.5 A  (2) 1.6 B  (2) 1.7 B  (2) 1.8 A  (2) 1.9 D  (2) 1.10 C  (2) [20] QUESTION 2 / VRAAG 2 2.1 2.1.1 B (1) 2.1.2 E (1) 2.1.3 F (1) 2.2 2.2.1 2-bromo-3-chloro-4-methylpentane 2-bromo-3-chloro-4-metielpentaan / 2-broom-3-chloor-4-metielpentaan Marking criteria / Nasienriglyne: • Correct stem i.e. pentane. / Korrekte stam d.i. pentaan.  • All substituents correctly identified. / Alle substituente korrek geïdentifiseer.  • Substituents correctly numbered, in alphabetical order, hyphens and commas correctly used.  Substituente korrek genommer, in alfabetiese volgorde, koppeltekens en kommas korrek gebruik. (3) 2.2.2 Ethene / Eteen  (1) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 3 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum 2.3 H Marking criteria / Nasienriglyne: 2.3.1 • Six saturated C atoms in H C H longest chain i.e. hexane.  Ses versadigde C-atome in H H H H H langste ketting d.i. heksaan.  • Three methyl substituents on second C and fourth C.  H C C C C C C H Drie metielsubstituente op tweede C en vierde C. H H H H H C H H C H H H Notes / Aantekeninge: • If correct structure, but H atoms omitted / Indien korrekte struktuur, maar H-atome weggelaat: Max / Maks. 1 2 • Condensed or semi-structural formula: Gekondenseerde of semistruktuurformule: Max./Maks. 1 2 • Molecular formula / Molekulêre formule: 0 (2) 2 2.3.2 H H Marking criteria / Nasienriglyne: H H O • Whole structure correct / Hele struktuur H C C C C C H korrek: 2 2 H H H H • Only functional group correct / Slegs funksionele groep korrek: 1 2 Notes / Aantekeninge: • If two or more functional groups/Indien twee of meer funksionele groepe: 0 2 • Condensed or semi-structural formula: Gekondenseerde of semistruktuurformule: Max / Maks 1 2 • Molecular formula / Molekulêre formule: 0 2 (2) 2.4 2.4.1 (Compounds with) the same molecular formula  but different functional goups / different homologous series.  (Verbindings met) dieselfde molekulêre formule, maar verskillende funksionele groepe / verskillende homoloë reekse. (2) 2.4.2 B&F (1) [14] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 4 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum QUESTION 3 / VRAAG 3 3.1 ANY ONE / ENIGE EEN: • Alkanes have ONLY single bonds.  Alkane het SLEGS enkelbindings. • Alkanes have single bonds between C atoms. Alkane het enkelbindings tussen C-atome. • Alkanes have no double OR triple bonds OR multiple bonds. • Alkane het geen dubbel- OF trippelbindings OF meervoudige bindings nie. • Alkanes contain the maximum number of H atoms bonded to C atoms. Alkane bevat die maksimum getal H-atome gebind aan C-atome. (1) 3.2 3.2.1 ANY ONE / ENIGE EEN: ─C─O─H ─ C ─ OH – OH –O–H R ─ OH R─O─H (1) 3.2.2 H Marking criteria / Nasienriglyne: • - OH group on second C atom of longest H C H chain.  - OH-groep op tweede C-atoom van langste H H ketting. • Tertiary group consisting of four C atoms H C C C H  with methyl group on 2nd C atom.  Tersiêre groep bestaande uit vier C-atome H H met metielgroep op 2de C-atoom. O • If two or more functional groups / Indien H twee of meer funksionele groepe: 0 2 Notes / Aantekeninge: • Accept / Aanvaar – OH • If correct structure and number of bonds, but H atoms omitted / Indien korrekte struktuur en getal bindings, maar H-atome weggelaat: Max / Maks. 1 2 • Condensed or semi-structural formula / Gekondenseerde of semistruktuurformule: Max / Maks. 1 2 • Molecular formula / Molekulêre formule: 0 (2) 2 Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 5 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum 3.3 3.3.1 Criteria for investigative question / Riglyne vir ondersoekende vraag: The dependent and independent variables are stated.  Die afhanklike en onafhanklike veranderlikes is genoem. - Ask a question about the relationship between the independent and dependent variables.  Vra 'n vraag oor die verwantskap tussen die onafhanklike en afhanklike veranderlikes. Examples / Voorbeelde: • How does an increase in chain length / molecular size / molecular structure / molecular mass / surface area influence boiling point? Hoe beïnvloed 'n toename in kettinglengte / molekulêre grootte / molekulêre struktuur / molekulêre massa / reaksieoppervlak die kookpunt? • What is the relationship between chain length / molecular size / molecular structure / molecular mass / surface area and boiling point? Wat is die verwantskap tussen kettinglengte / molekulêre grootte / molekulêre struktuur / molekulêre massa / oppervlakte en kookpunt? (2) 3.3.2 • Structure / Struktuur: The chain length / molecular size / molecular structure / molecular mass / surface area increases.  Die kettinglengte / molekulêre grootte / molekulêre struktuur / molekulêre massa / oppervlakte neem toe. • Intermolecular forces / Intermolekulêre kragte: Increase in strength of intermolecular forces / induced dipole / London / dispersion / Van der Waals forces.  Toename in sterkte van intermolekulêre kragte / geïnduseerde dipoolkragte / London-kragte / dispersiekragte / Van der Waalskragte. • Energy / Energie: More energy needed to overcome / break intermolecular forces.  Meer energie benodig om intermolekulêre kragte te oorkom / breek. OR / OF • Structure / Struktuur: From propane to methane the chain length / molecular size / molecular structure / molecular mass / surface area decreases.  Van propaan na metaan neem die kettinglengte / molekulêre grootte / molekulêre struktuur / molekulêre massa / oppervlakte af. • Intermolecular forces / Intermolekulêre kragte: Decrease in strength of intermolecular forces / induced dipole forces / London forces / dispersion forces.  Afname in sterkte van intermolekulêre kragte / geïnduseerde dipoolkragte / London-kragte / dispersiekragte. • Energy / Energie: Less energy needed to overcome / break intermolecular forces.  Minder energie benodig om intermolekulêre kragte te oorkom / breek. (3) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 6 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum 3.4 • Between propane molecules are London forces / dispersion forces / induced dipole forces.  Tussen propaanmolekule is Londonkragte / dispersiekragte / geïnduseerde dipoolkragte. • Between propan-1-ol molecules are London forces / dispersion forces / induced dipole forces and hydrogen bonds.  Tussen propan-1-ol molekule is Londonkragte / dispersiekragte / geïnduseerde dipoolkragte en waterstofbindings. • Hydrogen bonds / Forces between alcohol molecules are stronger or need more energy than London forces / dispersion forces / induced dipole forces.  Waterstofbindings / Kragte tussen alkoholmolekule is sterker of benodig meer energie om oorkom te word as Londonkragte / dispersiekragte / geïnduseerde dipoolkragte. OR/OF Between propane molecules are weak London forces / dispersion forces / induced dipole forces  and between propan-1-ol molecules are strong hydrogen bonds.  Tussen propaanmolekule is swak Londonkragte / dispersiekragte / geïnduseerde dipoolkragte en tussen propan-1-olmolekule is sterk (3) waterstofbindings. [12] QUESTION 4 / VRAAG 4 4.1 4.1.1 Substitution / chlorination / halogenation  Substitusie / chlorering / halogenering / halogenasie (1) 4.1.2 Substitution / hydrolysis  Substitusie / hidrolise (1) 4.2 4.2.1 Hydrogenation / Hidrogenasie / Hidrogenering  (1) 4.2.2 H  H H H H   H C C C + H H H C C C H H H H H H H Notes / Aantekeninge: • Ignore/Ignoreer ⇌ • Accept H 2 if condensed. / Aanvaar H 2 as gekondenseerd. • Any additional reactants and/or products Enige addisionele reaktanse en / of produkte: Max./Maks. 2 3 • Accept coefficients that are multiples. Aanvaar koëffisiënte wat veelvoude is. • Molecular / condensed formulae Molekulêre-/ gekondenseerde formule: Max./Maks. 2 3 (3) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 7 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum 4.3 Cℓ H H Marking criteria / Nasienriglyne: • Whole structure correct:/ Hele struktuur korrek: 2 H C C C H 2 • Only ONE Cℓ atom as functional group. / Slegs H H H EEN Cℓ-atoom as funksionele groep. 1 2 Notes / Aantekeninge:. • Condensed or semi-structural formula Gekondenseerde of semistruktuurformule: Max./Maks. 1 2 • Molecular formula. / Molekulêre formule: 0 2 • If functional group is incorrect. / Indien funksionele groep verkeerd is: 0 (2) 2 4.4 4.4.1 Esterification / Condensation  Verestering / Esterifikasie / Kondensasie (1) 4.4.2 (Concentrated) H 2 SO 4 / (Concentrated) sulphuric acid  (Gekonsentreerde) H 2 SO 4 / (Gekonsentreerde) swawelsuur of swaelsuur (1) 4.4.3  Marking criteria / Nasienriglyne: H H H O H • Whole structure correct / Hele struktuur H C C C O C C H  korrek: 2 2 • Only functional group correct / Slegs H H H H funksionele groep korrek: 1 2 Notes / Aantekeninge: • If two or more functional groups/Indien twee of meer funksionele groepe: 0 2 • Condensed or semi-structural formula: Gekondenseerde of semistruktuurformule: Max./Maks. 1 2 • Molecular formula / Molekulêre formule: 0 2 • If functional group is incorrect/Indien funksionele groep verkeerd is: 0 (2) 2 4.4.4 Propyl  ethanoate  Propieletanoaat (2) 4.5 Sulphuric acid / H 2 SO 4 / Phosphoric acid / H 3 PO 4  Swawelsuur / Swaelsuur / H 2 SO 4 / Fosforsuur / H 3 PO 4 (1) [15] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 8 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum QUESTION 5 / VRAAG 5 5.1 ONLY ANY ONE OF/ SLEGS ENIGE EEN VAN: • Change in concentration of products / reactants  per (unit) time.  Verandering in konsentrasie van produkte / reaktanse per (eenheids)tyd. • Rate of change in concentration.  Tempo van verandering in konsentrasie. • Change in amount / number of moles / volume / mass of products or reactants per (unit) time. Verandering in hoeveelheid / getal mol/volume / massa van produkte of reaktanse per (eenheids)tyd. • Amount / number of moles / volume / mass of products formed or reactants used per (unit) time. Hoeveelheid / getal mol / volume / massa van produkte gevorm of reaktanse gebruik per (eenheids)tyd. (2) 5.2 5.2.1 Temperature / Temperatuur  (1) 5.2.2 Rate of reaction / Volume of gas (formed) per (unit) time  Reaksietempo / Volume gas (gevorm) per (eenheids)tyd (1) 5.3 • Larger mass / amount / surface area.  Groter massa / hoeveelheid / reaksieoppervlak. • More effective collisions per (unit) time. / Frequency of effective collisions increase./ More particles collide with sufficient kinetic energy & correct orientation per (unit) time.  Meer effektiewe botsings per (eenheids)tyd. / Frekwensie van effektiewe botsings verhoog./ Meer deeltjies bots met genoeg kinetiese energie & korrekte oriëntasie per tyd(seenheid). IF / INDIEN: • Larger mass / amount / surface area.  Groter massa / hoeveelheid / reaksieoppervlak. • More particles collide. / More collisions.  Meer deeltjies bots. / Meer botsings. Max./Maks. 2 3 Notes / Aantekeninge: IF/INDIEN: No reference to mass / amount / surface area in answer: Geen verwysing na massa / hoeveelheid / reaksieoppervlak in antwoord: 0 3 (3) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 9 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum 5.4 Marking criteria / Nasienriglyne: Compare The reaction in exp. 1 is faster in exp. 1 than in exp. 2 due to the Exp.1 with higher acid concentration.  Exp. 2: Die reaksie in eksp. 1 is vinniger as dié in eksp. 2 as gevolg van Vergelyk die hoër suurkonsentrasie. Eksp. 1 met Therefore the gradient of the graph representing exp. 1 is Eksp. 2: greater / steeper than that of exp. 2. / Graph of Exp. 1 reaches constant volume in shorter time than exp. 2.  Dus is die gradiënt van die grafiek wat eksp. 1 voorstel, groter/steiler as dié vir eksp. 2. / Grafiek van exp. 1 bereik konstante volume in korter tyd as dié vir eksp. 2. Compare The reaction in exp. 3 is faster than that in exp. 1 due to the Exp. 1 with higher temperature.  Exp 3 & 4: Die reaksie in eks. 3 is vinniger as dié in eksp. 1 as gevolg van Vergelyk die hoër temperatuur. Eksp. 1 met The reaction in exp. 4 is faster than that in exp. 1 due to the Eksp. 3 & 4: higher temperature / larger surface area. Die reaksie in eks. 4 is vinniger as dié in eksp. 1 as gevolg van die hoër temperatuur / groter reaksieoppervlak. OR/OF  Graph A represents exp. 4 due to the greater mass of CaCO 3 - greater yield of CO 2 at a faster rate. Grafiek A stel eksp. 4 voor as gevolg van die groter massa CaCO 3 - groter opbrengs CO 2 teen vinniger tempo. Therefore the gradient of the graphs of exp. 3 & 4 are greater/steeper than that of exp. 1. / Graphs of Exp. 3 & 4 reaches constant volume in shorter time than exp. 1.  Dus is die gradiënte van die grafieke vir eksp. 3 & 4 is groter/steiler as dié in eksp. 1./ Grafieke van exp. 3 & 4 bereik konstante volume in korter tyd as dié vir eksp. 1. Final answer Finale C  antwoord (6) Notes/Aantekeninge • Compare exp. 1 with exp. 2 / Vergelyk eksp. 1 met eksp. 2: o Factor & rate / Faktor & tempo. o Gradient / volume CO 2 per time / gradient / volume CO 2 per tyd. • Compare exp. 1 with exp. 3 / Vergelyk eksp. 1 met eksp. 3: o Factor & rate / Faktor & tempo. • Compare exp. 1 with exp. 4/ Vergelyk eksp. 1 met eksp. 4: o Factor & rate / Faktor & tempo. • Compare gradient / volume CO 2 per time of exp 1 with that of exp. 3 & 4 Vergelyk gradient/volume CO 2 per tyd van eksp 1 met die van eksp. 3 & 4 • Final answer / finale antwoord: C Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 10 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum 5.5 Marking criteria / Nasienriglyne: • Divide volume by / Deel volume deur: 25,7  • Use ratio / Gebruik verhouding: n(CO 2 ) = n(CaCO 3 ) = 1:1  m • Substitute / Vervang 100 in n = . M • Subtraction / Aftrekking.  • Final answer / Finale antwoord: 7,00 g to/tot 7,5 g  OPTION 1 / OPSIE 1 OPTION 2 / OPSIE 2 V Calculate mass of CO 2 : n(CO 2 ) = Bereken massa CO 2 : Vm V 4,5 n(CO 2 ) = =  Vm 25,7 4,5  = 0,18 mol (0,175 mol) = 25,7 n(CaCO 3 ) = n(CO 2 ) = 0,18 mol  = 0,18 mol (0,175 mol) m n(CaCO 3 ) = m M n(CO 2 ) = M m 0,18 = m 100  0,18 = ∴ m = 18 g (17,5 g) 44 Ratio/ ∴ m(CO 2 ) = 7,92 g (7,7043 g) verhouding m(CaCO 3 ) not reacted/nie  7,92  gereageer nie): m(CaCO 3 needed / benodig ) = × 100 25 – 18  = 7,00 g  (7,49 g) 44 = 18 g (17,5 g) m(CaCO 3 not reacted/nie gereageer nie): (Accept range: 7,00 g – 7,5 g) 25 – 18,00  = 7,00 g  (7,49 g) (Aanvaar gebied: 7.00 g – 7,5 g) (Accept range: 7,00 g – 7,5 g) (Aanvaar gebied: 7.00 g – 7,5 g) (5) OPTION 3 / OPSIE 3 OPTION 4 / OPSIE 4 25,7 dm3 : 1 mol 100 g CaCO 3 → 25,7 dm3 CO 2  4,5 dm3 : 0,18 mol  x g → 4,5 dm3 CO 2  ∴ x = 17,51 g 100 g : 1 mol x : 0,18 mol  Mass not reacted/Massa nie gereageer nie x = 18 g = 25 – 17,51  m(CaCO 3 not reacted/nie = 7,49 g  gereageer nie): (Accept range: 7,00 g – 7,5 g) 25 – 18  = 7,00 g  (Aanvaar gebied: 7,00 g – 7,5 g) (Accept range: 7,00 g – 7,5 g) (Aanvaar gebied: 7,00 g – 7,5 g) (5) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 11 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum QUESTION 6 / VRAAG 6 6.1 The stage in a chemical reaction when the rate of forward reaction equals the rate of reverse reaction.  Die stadium in 'n chemiese reaksie wanneer die tempo van die voorwaartse reaksie gelyk is aan die tempo van die terugwaartse reaksie.  OR / OF The stage in a chemical reaction when the concentrations of reactants and products remain constant.  Die stadium in 'n chemiese reaksie wanneer die konsentrasies van reaktanse en produkte konstant bly.  (2) 6.2 CALCULATIONS USING NUMBER OF MOLES BEREKENINGE WAT GETAL MOL GEBRUIK Mark allocation / Puntetoekenning: • Correct K c expression (formulae in square brackets).  Korrekte K c uitdrukking (formules in vierkanthakies). • Substitution of concentrations into K C expression.  Vervanging van konsentrasies in K C -uitdrukking. • Substitution of K C value / Vervanging van K C -waarde.  • Equilibrium concentration of both NO 2 & N 2 O 4 multiplied by 0,08 dm3.  Ewewigskonsentrasie van beide NO 2 & N 2 O 4 vermenigvuldig met 0,08 dm3 • Change in n(N 2 O 4 ) = equilibrium n(N 2 O 4 ) – initial n(N 2 O 4 )  Verandering in n(N 2 O 4 ) = ewewig n(N 2 O 4 ) – aanvanklike n(N 2 O 4 ) • USING ratio / GEBRUIK verhouding: NO 2 : N 2 O 4 = 2 : 1  • Initial n(NO 2 )= equilibrium n(NO 2 ) + change n(NO 2 ).  Aanvanklike n(NO 2 )= ewewig n(NO 2 ) + verandering n(NO 2 ). • Final answer / Finale antwoord: 1,11 (mol)  Accept range/Aanvaar gebied: 1,11 – 1,12 (mol) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 12 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum OPTION 1 / OPSIE 1 [N O ] K c = 2 42  No KC expression, correct substitution / Geen Kc- [NO 2 ] uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. 7 8 [N O ] 171  = 2 42  (0,2) Wrong KC expression /Verkeerde Kc-uitdrukking: Max./Maks. 5 ∴ [N 2 O 4 ] = 171 x (0,2)2 8 = 6,84 mol∙dm-3 (8) NO 2 N2O4 Initial quantity (mol) 1,11  0 Aanvangshoeveelheid (mol) Change (mol) 1,094 0,55  ratio  Verandering (mol)  verhouding Quantity at equilibrium (mol)/ 0,016 0,55 Hoeveelheid by ewewig (mol) Equilibrium concentration (mol∙dm-3) x 0,08  0,2 6,84 Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) OPTION 2 / OPSIE 2 [N O ] No KC expression, correct substitution /Geen Kc- K c = 2 42  [NO 2 ] uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. 7 8 [N2 O 4 ] 171  =  (0,2)2 Wrong KC expression /Verkeerde Kc-uitdrukking: Max./Maks. 5 ∴ [N 2 O 4 ] = 171 x (0,2)2 8 = 6,84 mol∙dm-3 Equilibrium moles / Ewewigsmol: n(N 2 O 4 ) = (6,84)(0,080) = 0,55 mol n(NO 2 ) = (0,2)(0,080)  x 0,08 dm3 = 0,016 mol n(N 2 O 4 formed/gevorm) = 0,55 – 0 = 0,55 mol  Ratio / Verhouding: n(NO 2 reacted / gereageer) = 2n(N 2 O 4 formed/gevorm) = 2(0,55) = 1,094 mol  Initial / Aanvanklike n(NO 2 ) = 0,016 + 1,094  = 1,11 (mol)  (8) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 13 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum OPTION 3 / OPSIE 3 NO 2 N2O4 Initial quantity (mol) 2x + 0,016 0 Aanvangshoeveelheid (mol) Change (mol) ratio  Verandering (mol)  2x x verhouding Quantity at equilibrium (mol)/ 0,016 x Hoeveelheid by ewewig (mol) Equilibrium concentration (mol∙dm-3) x x 0,08 & Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) 0,2 0,08 ÷ 0,08  [N2 O 4 ] Kc =  No KC expression, correct substitution/Geen Kc- [NO 2 ] 2 x uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. 7 8 0,08 171  =  Wrong KC expression/Verkeerde Kc-uitdrukking: (0,2)2 Max./Maks. 5 8 ∴ x = 0,5472 ∴ n(initial/aanvanklik) = 2(0,5472) + 0,016 = 1,11 mol  (8) OPTION 4 / OPSIE 4 NO 2 N2O4 Initial quantity (mol) x 0 Aanvangshoeveelheid (mol) Change (mol) x − 0,016 Verandering (mol) x – 0,016  ratio  2 verhouding  Quantity at equilibrium (mol)/ x − 0,016 Hoeveelheid by ewewig (mol) 0,016 2 Equilibrium concentration (mol∙dm-3) x − 0,016 x 0,08 & Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) 0,2 0,16 ÷ 0,08  [N2 O 4 ] Kc =  No KC expression, correct substitution/Geen Kc- [NO 2 ] 2 uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. 7 x − 0,016 8 0,16 171  =  Wrong KC expression/Verkeerde Kc-uitdrukking: (0,2)2 Max./Maks. 5 8 ∴ x = 1,11 mol  (8) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 14 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum CALCULATIONS USING CONCENTRATION BEREKENINGE WAT KONSENTRASIE GEBRUIK Mark allocation / Puntetoekenning: • Correct K c expression (formulae in square brackets).  Korrekte K c uitdrukking (formules in vierkanthakies). • Substitution of concentrations into K C expression.  Vervanging van konsentrasies in K C -uitdrukking. • Substitution of K C value. / Vervanging van K C -waarde.  • Change in [N 2 O 4 ] = equilibrium [N 2 O 4 ] – initial [N 2 O 4 ].  Verandering in [N 2 O 4 ] = ewewig [N 2 O 4 ] – aanvanklike [N 2 O 4 ]. • USING ratio/GEBRUIK verhouding: NO 2 : N 2 O 4 = 2 : 1  • Initial [NO 2 ] = equilibrium [NO 2 ] + change in [NO 2 ].  Aanvanklike [NO 2 ] = ewewigs [NO 2 ] + verandering in [NO 2 ]. • Equilibrium concentration of [NO 2 ] multiplied by 0,08 dm3.  Ewewigskonsentrasie van [NO 2 ] vermenigvuldig met 0,08 dm3. • Final answer/Finale antwoord: 1,11 (mol)  Accept range/Aanvaar gebied: 1,11 – 1,12 (mol) OPTION 5 / OPSIE 5 [N O ] No KC expression, correct substitution/Geen Kc- K c = 2 42  [NO 2 ] uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. 7 8 [N2 O 4 ] 171  =  (0,2)2 Wrong KC expression/Verkeerde Kc-uitdrukking: Max./Maks. 5 ∴ [N 2 O 4 ] = 171 x (0,2)2 8 = 6,84 mol∙dm-3 NO 2 N2O4 -3 Initial concentration (mol∙dm ) 13,88 0 Aanvangskonsentrasie (mol∙dm-3) Change (mol∙dm-3)  ratio  -3 13,68 6,84  Verandering (mol∙dm ) verhouding Equilibrium concentration (mol∙dm-3) 0,2 6,84 Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) n(NO 2 ) = cV = (13,88)(0,08)  = 1,11 mol  (8) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 15 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum OPTION 6 / OPSIE 6 NO 2 N2O4 -3 Initial concentration (mol∙dm ) x 0 Aanvangskonsentrasie (mol∙dm-3) Change (mol∙dm-3)  x − 0,2 ratio  -3 x – 0,2  Verandering (mol∙dm ) 2 verhouding Equilibrium concentration (mol∙dm-3) x − 0,2 Ewewigskonsentrasie (mol∙dm-3) 0,2 2 [N2 O 4 ] Kc =  No KC expression, correct substitution/Geen Kc- [NO 2 ] 2 uitdrukking, korrekte substitusie: Max./Maks. 7 x − 0,2 8 171  = 2  Wrong KC expression/Verkeerde Kc-uitdrukking: (0,2)2 Max./Maks. 5 8 ∴ x = 13,88 mol⋅dm-3 n(NO 2 ) = cV = (13,88)(0,08)  = 1,11 mol  (8) 6.3 6.3.1 Concentration (of the gases) increases. / Molecules become more condensed or move closer to each other.  Konsentrasie (van die gasse) verhoog. / Molekule word meer saamgepers of beweeg nader aan mekaar. (1) 6.3.2 • Increase in pressure favours the reaction that leads to smaller number of moles / volume of gas.  Toename in druk bevoordeel die reaksie wat tot die kleiner getal mol / volume gas lei. • Forward reaction is favoured. / Voorwaartse reaksie word bevoordeel.  • Number of moles/amount of N 2 O 4 / colourless gas increases. Aantal mol/hoeveelheid N 2 O 4 / kleurlose gas neem toe. OR / OF Number of moles/amount of NO 2 / brown gas decreases.  Aantal mol/hoeveelheid NO 2 / bruin gas neem af. (3) 6.4 6.4.1 Darker / Donkerder  (1) 6.4.2 Decreases / Verlaag  (1) [16] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 16 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum QUESTION 7/ VRAAG 7 PENALISE ONCE FOR THE INCORRECT CONVERSION OF UNITS. PENALISEER EENMALIG VIR VERKEERDE OMSKAKELING VAN EENHEDE. 7.1 7.1.1 Ionises / dissociates completely (in water)  Ioniseer / dissosieer volledig (in water). (1) 7.1.2 NO 3 - / Nitrate ion / Nitraatioon  (1) 7.1.3 pH = -log[H 3 O+] / -log[H+] Notes/Aantekeninge:  • If no/incorrect formula/Indien geen/foutiewe = -log(0,3)  formule: Max./Maks: 2 = 0,52  3 • If no substitution step: 2 marks for correct answer./Indien geen substitusie stap: 2 punte vir korrekte antwoord. (3) 7.2 7.2.1 n c=  V n 2=  0,1 ∴ n(HCℓ) = 0,2 mol  (3) 7.2.2 Burette / Buret  (1) 7.2.3 B - Titration of strong acid and strong base.  Titrasie van sterk suur en sterk basis. OR/OF The endpoint will be approximately at pH = 7 which is in the range of the indicator. Die eindpunt sal ongeveer by pH = 7 wees wat in die gebied van die indikator is. (3) 7.2.4 The number of moles of acid in the flask remains constant.  Die getal mol van die suur in die fles bly konstant. (1) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 17 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum 7.2.5 n c=  V n 0,2 =  0,021 n = 4,2 x 10-3 mol  n(HCℓ in excess/in oormaat): n(HCℓ) = n(NaOH) = 4,2 x 10-3 mol (3) 7.2.6 POSITIVE MARKING FROM QUESTION 7.2.1 AND 7.2.5. POSITIEWE NASIEN VAN VRAAG 7.2.1 EN 7.2.5. Marking criteria / Nasienriglyne: • n(HCℓ reacted) = initial (from Q7.2.1) – excess (from Q7.2.5). n(HCℓ reageer) = begin (van Q7.2.1) – oormaat (van Q7.2.5). • Use mol ratio of acid: base = 2 : 1.  Gebruik molverhouding suur : basis = 2 : 1. m • Substitute / Vervang 40 into / in n =  M m(MgO reacted / reageer ) • × 100 .  4,5 • Final answer / Finale antwoord: 87,11 %  OPTION 1 / OPSIE 1 OPTION 2 / OPSIE 2 n(HCℓ reacted/gereageer): n(HCℓ reacted/gereageer): 0,2 – 4,2 x 10-3  = 0,196 mol 0,2 – 4,2 x 10-3  = 0,196 mol n(MgO reacted/gereageer): m ½n(HCℓ) = ½(0,196) n(HCℓ reacted/gereageer) = M = 9,8 x 10-2 mol  m 0,196 = 36,5 m n(MgO reacted/gereageer) = ∴ m(HCℓ reacted/gereageer) = 7,154 g M m 40 g MgO  .............. 73 g HCℓ  ∴ 0,098 = 40  x g MgO ................... 7,154 g ∴ m = 3,92 g ∴ x = 3,92 g 3,92 3,92 % purity/ suiwerheid = × 100  % purity/suiwerheid = × 100  4,5 4,5 = 87,11%  = 87,11%  (Accept range: 87 - 87,11 %.) (Accept range: 87 - 87,11 %.) (Aanvaar gebied: 87 – 87,11 %) (Aanvaar gebied: 87 – 87,11 %) (5) [21] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 18 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum QUESTION 8 / VRAAG 8 8.1 • Pressure: 1 atmosphere (atm) / 101,3 kPa / 1,013 x 105 Pa  Druk: 1 atmosfeer (atm) / 101,3 kPa / 1,013 x 105 Pa • Temperature/Temperatuur: 25 °C / 298 K  (2) 8.2 • Platinum is inert / does not react with the H+ ions OR acid.  Platinum is onaktief / reageer nie met die H+-ione OF suur nie. • Platinum is a conductor (of electricity).  Platinum is 'n geleier (van elektrisiteit). (2) 8.3 8.3.1 Salt bridge / Soutbrug  (1) 8.3.2 -0,31 V  (1) 8.3.3 2H+ + 2e- → H 2  Marking guidelines / Nasienriglyne: • 2H+ + 2e- ⇌ H 2 1 H 2 ⇌ 2H+ + 2e- 0 2 2 H 2 ← 2H + 2e + - 2 H 2 → 2H + 2e + - 0 2 2 (2) 8.4 8.4.1 POSITIVE MARKING FROM QUESTION 8.3.2. POSITIEWE NASIEN VAN VRAAG 8.3.2. θ θ θ E cell = E reduction − E oxidation  Notes / Aantekeninge: Accept any other correct formula from the 2,05  = -0,31 – E Mθ / M2 + data sheet. E Mθ / M2 + = -2,36 (V)  Aanvaar enige ander korrekte formule vanaf gegewensblad. M is magnesium/ Mg.  Any other formula using unconventional θ θ θ abbreviations, e.g. Ecell = EOA − ERA followed Option 2/ Opsie 2 2+ - by correct substitutions: 4 M→ M + 2e E° = 2,36 (V) 5  X + 2e → X E° = -0,31 (V) Enige ander formule wat onkonvensionele 2+ - θ θ θ E° = 2,05 V  afkortings gebruik bv. E sel = E OM − E RM θ Thus/Dus: E reduction = - 2,36 (V)  gevolg deur korrekte vervangings: 4 5 M is magnesium/ Mg.  Notes / Aantekeninge Give mark for Mg / magnesium ONLY if concluded from -2,36 V. Ken punt vir Mg / magnesium slegs toe indien afgelei uit -2,36 V (5) 8.4.2 Exothermic / Eksotermies  (1) Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 19 DBE/November 2014 NSC/NSS - Memorandum 8.5 The cell reaction reaches equilibrium.  Die selreaksie bereik ewewig. Notes / Aantekeninge: Accept: One or more of reactants are used up. / The cell reaction has run to completion. Aanvaar: Een of meer van reaktanse word opgebruik. / Die selreaksie het volledig verloop. (1) [15] QUESTION 9 / VRAAG 9 9.1 Electrolytic / Elektrolities  (1) 9.2 Q& T Notes / Aantekeninge: IF more than TWO electrodes, mark first two. Cu2+ + 2e → Cu  Indien meer as TWEE elektrodes, sien eerste twee na. Marking guidelines / Nasienriglyne Cu2+ + 2e ⇌ Cu (1 ) Cu → Cu2+ + 2e- (0 ) 2 2 Cu ← Cu2+ + 2e (2 ) Cu ⇌ Cu2+ + 2e- (0 ) 2 2 (4) 9.3 9.3.1 Cℓ 2 / chlorine (gas) / chloor(gas)  (1) 9.3.2 Cu2+ (ions) / copper(II) ions / CuCℓ 2 / copper(II) chloride  - Cu2+ (ione) / koper(II)-ione / CuCℓ 2 / koper(II)chloried (1) 9.4 Cu is a stronger reducing agent  than Cℓ- (ions)  and Cu will be oxidised  (to Cu2+). Cu is 'n sterker reduseermiddel as Cℓ-(-ione) en Cu sal geoksideer word (na Cu2+). OR/OF Cℓ- (ions) is a weaker reducing agent  than Cu  and Cu will be oxidised  (to Cu2+). Cℓ-(-ione) is 'n swakker reduseermiddel as Cu en Cu sal geoksideer word (na Cu2+). (3) [10] Copyright reserved/Kopiereg voorbehou Please turn over/Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Physical Sciences P2/Fisiese Wetenskappe V2 20 DBE/November 2014 NSC/NSS – Memorandum QUESTION 10 / VRAAG 10 10.1 10.1.1 Nitrogen / N 2 / Stikstof  Hydrogen / H 2 / Waterstof  (2) 10.1.2 NH 3 + HNO 3  → NH 4 NO 3  Bal.  Notes / Aantekeninge: • Reactants  Products  Balancing:  Reaktanse Produkte Balansering • Ignore double arrows. / Ignoreer dubbelpyle. • Marking rule 6.3.10. / Nasienreël 6.3.10. (3) 10.2 Marking criteria / Nasienriglyne: 3 • Use ratio / gebruik verhouding:  9 • x 20 kg  • x 36 / 36 %  • Final answer / Finale antwoord: 2,4 kg  OPTION 1 / OPSIE 1: OPTION 2 / OPSIE 2: OPTION 3 / OPSIE 3: 3 m(nutrients/voedingstowwe): m(N): % N =  (x 36)  36  9  (x 20) = 7,2 kg = 12 % 100 3  36   × (× 20) (× ) = 2,4 kg 12  9 100 ∴ m(N) : (× 20 kg) 3 100 ∴ m(N) =  x 7,2 = 2,4 kg  9 = 2,4 kg  (4) [9] TOTAL/TOTAAL: 150 Copyright reserved/Kopiereg voorbehou