Skip to content

Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2019 Memo

MemorandumSepedi HLGrade 12201921 pages

Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2019, 21 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2019

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA BOBEDI (P2) 2019 TLHAHLO YA GO SWAYA MEPUTSO: 80 Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 21. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 2 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA  Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya mathomo fela. (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye kopana go tšwa pukung e tee)  KAROLONG YA A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo diretong (tšeo di bonwego), swaya tše pedi tša mathomo  Go DIKAROLO TŠA B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše kopana tše pedi goba tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi. Ge molekwa a arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo KAROLONG ye nngwe le ye nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye kopana le ye telele  Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e fošagetše mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o hlokomologe ya bobedi  Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka tlhahlo ya go swaya  Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame tlhalošo, gona mo fe moputso  Dipotšišo tše telele Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo nyakegago, se mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola go ya ka bokgoni gomme o sekaseke ntlha yeo le baswaibagolwane. Šomiša dirubriki tša kelo tšeo di lego lenaneong la A le B go lekola ditaodišo tša balekwa  Dipotšišo tše kopana o Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go tsopola, se mo otle o Dipotšišong tšeo di bulegilego, go se be le meputso yeo e tlogo abelwa karabo ya EE/AOWA goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka leo le thekgago karabo ke lona leo le abelwago moputso o Go se be le meputso yeo e tla abelwago NNETE/MAAKA goba NTLHA/KAKANYO. Lebaka leo le thekgago karabo ke lona leo le tlogo abelwa moputso Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 3 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya KAROLO YA A: THETO MONTSHEPETŠABOŠEGO – MJ Mamabolo POTŠIŠO YA 1: 'SEROPE SA MABU A AFRIKA' – LE Mphasha Mohlala wa karabo Tshwantšhokgopolo Tshwantšhokgopolo ke tsela yeo ka yona sereti se tšweletšago dikgopolo mabapi le seretwa, gomme mmadi a se bona ka leihlo la kgopolo. Dika  Mothalothetong wa 2 - Re reng re nkgišetšana mahwafa? - Mmadi o bopa seswantšho sa batho ba elwa  Mothalothetong wa 8 - Rena nka re segelana yona? - Sereti se tšweletša seswantšho sa batho bao ba segelanago mellwane nageng ya Afrika/go senya naga ya Afrika ka go sega mellwane  Mothalothetong wa 10 - Go ba le tshetla a re tlogeleng - Go tšweletšwa seswantšho sa go kgala bojato go Maafrika  Mothalothetong wa 13 - Go rwalelana marumo a re tlogeleng - Sereti se tšweletša seswantšho sa Maafrika ao a lwago  Mothalothetong wa 15 - Go išana ka fase ga mabu ga se go rarolla mathata - Sereti se tšweletša seswantšho sa dipolayano ka ge di sa rarolle mathata Diema  Mothalothetong wa 4 - Ntlolerole ga e tswale kgoši - Go bopša seswantšho sa Maafrika ao a sa kwanego gabotse ka ge go ka se be le tšwelopele  Mothalothetong wa 11 le 12 - Bana ba mpa ba ngwathelana hlogwana ya tšie - Go bopša seswantšho sa Maafrika ao a swanetšego go abelana bonnyane bja mahumo ao ba nago le ona nageng ya gabobona  Mothalothetong wa 14 - Ya ja ye nngwe ga e none – Sereti se tšweletša seswantšho sa go se atlege ga batho ba Afrika bao ba jabetšago ba bangwe [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 4 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 2: 'CHRIS HANI'– MJ Mojalefa 2.1 Setšhaba sa lla sello sa masetlapelo (1) 2.2  Sereto se reta bogale le bogolo bja tema yeo e kgathilwego ke Chris Hani ntweng ya tokologo  O bolaetšwe tokologo ya rena gomme a llelwa ke bohle  Bao ba bego ba sa rate mešomo ya gagwe ba mmolaetše lefeela  Polao ya Chris Hani e hlotše letšhogo bathong le go ekonomi ya naga (TŠE THARO fela.) (3) 2.3 Bahlokakhutšo ba mo nyaka, Ba mo nyaka, ba mo nyaka, GOBA Ba mo nyaka, ba mo hwetša, Ba mo hwetša go sa gopola motho; Mohola: E tlemaganya methalotheto ye mebedi ya go latelana ka kgopolo ya go nyaka/hwetša. (2) 2.4  O re lotile/re a leboga  Mothalotheto o arotšwe ka dikarolometara tše pedi  Dikarolometara tšeo di arogantšwe ke sešura (TŠE PEDI fela.) (2) 2.5 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a pefelo  Ke befedišwa ke polao ya Hani ka ge a se na molato (2) [10] POTŠIŠO YA 3: 'THAKA YE TSHESE' – MM Rakoma 3.1 3.1.1 … e le … (1) 3.1.2 -etše (1) 3.2  Le sa le bafsa  Le šome ka maatla go itokišetša bophelo (2) 3.3  Methalotheto ke ye 16  Methalotheto ke ye mekopana (2) 3.4 Kgauswi - kgole Tšwago - yago (2) 3.5 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Moreti o eletša bafsa go ba le maikarabelo  O ba eletša gore ba se šomiše tokologo bošaedi (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 5 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 4: 'THEPUDI' – PM Mashilo 4.1 Ke seretotumišo sa bogologolo  Se bopilwe ka fomula ya matseno le mmele (2) 4.2  Sereti se ratana le basetsana ba bannyane  Bakgekolo ba a lwatša (2) 4.3 Papadišantšu. Mošomo:  Ke go tšweletša mošito ka gare ga mothalotheto  Go gatelela kgopolo ya go tšofala (E TEE fela). (2) 4.4 Kelelothalo - e šoma go feleletša kgopolo ya go kwera yeo e thomilego mothalothetong wa 17 go ya go wa 18. (2) 4.5 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a go tenega.  Ke tenwa ke mokgalabje wa go ratana/robala le basetsana ba bannyane mo a bilego a ikgantšha ka seo (2) [10] LE POTŠIŠO YA 5 'NTLOSWISWI' – NS Puleng 5.1 5.1.1 Kelelothalo – Ntlo yekhwi ke ntlo mang magagešo Ge diphukubje le mahlalerwa e phuthile? (1) 5.1.2 Potšišoretoriki – Kgoši ke mang ge bohle e le dibakaborena?/ Ntlo yekhwi ke ntlo mang magagešo Ge diphukubje le mahlalerwa e phuthile? (1) 5.2  Kgolegong go tletše batho ba mediro ya go se loke  Kgolego e kgaogantše batho le bao ba bego ba phela nabo (2) 5.3 Le gatelela kgopolo ya tšhomišo ya molao (1) 5.4  Ditemanatheto ke tše 7  Temanatheto ye nngwe le ye nngwe e bopilwe ka methalotheto ye meraro  Methalotheto ke ye metelele le ya magareng (3) 5.5 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ke moya wa kgahlego/tumišo  Go tumišwa seo kgolego e lego sona/e se dirago (2) [10] PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 6 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya KAROLO YA B: PADI/DIKANEGELOTŠHABA POTŠIŠO YA 6: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele Mohlala wa karabo: Morero Morero ke kgopolokgolo/thuto yeo mongwadi a ratago go e fihliša go mmadi. Morero wa Badimo ba boletše Morero wa padi ye ke gore lentšu la mohu ga le tshelwe. Ditau o gana go phethagatša taelo ya Mohu Tatagwe, e lego Kgoši Tsweke ya gore a nyale Thabišo, morwedi wa Kgoši Pilošamadiba. Ditaba tša marato le manyalo ga di atlege go fihla a nyala Thabiso.  Ditau o ratana le Mpimpi morwedi wa Moganwa ebile o a mo imiša ka la gore o a mo rata eupša ba a kgaogana  Komanyi le bakgomana ba mošate ba leka go gopotša Ditau ka taelo ya mohu tatagwe ya gore a nyale Thabišo eupša Ditau o a ngangabala  Ditau o nganga ka la gore ga se a rerišwa ebile yena ga a rate Thabišo  Kgoši Pilošamadiba o lemoša Ditau gore ge a nkgelwa ke Thabišo gona o nkgelwa ke lethebo la bogoši le ge go le bjalo Diatu ga senke a theeletša seo  Kgokolo o iša Ditau go Ngaka Ngwetšana gore a nyale Seritša fela lenyalo la bona la se fihle kgole  Phei o laodišetša Ditau ka toro ya gagwe fao tatagwe a mo laetšego gore a botše Ditau gore mosadi wa gagwe ke Thabišo eupša Ditau ga a e tšeele hlogong  Ditau o selwa ka ga Masekamiša ka ge a ganana le taba ya go nyala Thabišo  Ditau o tšwela pele o nyala Nthuše yo a go belega bana ba go lekana le magotlwana gomme taba ye ya dira gore Diatu a mo tlogele  Ditau o thoma go lwala le go hlobaetšwa ke ditoro kgafetšakgafetša ka lebaka la go se phethagatše taelo ya tatagwe  Ditau o nyala Thabišo ebile ba šegofatšwa ka mafahlana a mosetsana le mošemane  Mafelelong Ditau o bewa setulong sa bogoši gomme ditaba motseng wa Bakone di thoma go sepela ka thelelo ka ge a phethile taelo ya mohu tatagwe [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 7 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 7: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele SETSOPOLWA SA A 7.1 Ke bakgomana ba mošate/ke banna ba motse. (1) 7.2  Senyama le Makgabo ba hlaloša ka fao Ditau a bethilego Mpimpi ka gona  TatagoMpimpi o homolela taba ya go bethwa ga morwedi wa gagwe (2) 7.3  Komanyi ke motho wa go rata go omana  O be a fela a omanya Ditau ka taba ya go gana go phethagatša taelo ya tatagwe ya go nyala Thabišo (2) 7.4  Poledišano e tšweletša dimelo tša baanegwa (Senyama le Makgabo ba na le lesebo/Ditau ke motho wa go rata theto)  Poledišano e thuša mongwadi go hlaloša ditiragalo (Sebakeng sa gore mongwadi a hlaloše ditiragalo, Senyama le Makgabo ke bona ba di hlalošago ka poledišano)  Poledišano e utolla maikutlo (Senyama o maketše – Ka tate ka Lesiba, ga a di gape ka moka mošemane yo) (3) 7.5  ... maabane ona a a maabane a ya go Ditau ...  Mpimpi o rile go fihla gae ... (2) 7.6 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a pefelo.  Ke befedišwa ke Ditau ge a betha Mpimpi (2) SETSOPOLWA SA B 7.7 Ya segologolo.  Go bolelwa ka Ngaka Ngwetšana/badimo (2) 7.8 Ditau. (1) 7.9  Mpimpi o imile gomme o re o imišitšwe ke Ditau  Ditau o a gana gomme o betha Mpimpi  Mpimpi o botša tatagwe ka go bethwa ga gagwe (3) 7.10  Mongwadi o hlaloša ditiragalo bjalo ka ge di direga (Mongwadi o hlaloša ka fao Ditau a ganago go tšea taelo ya tatagwe ka go ratana le banenyana ba bantši)  Mongwadi o diriša motho wa boraro go hlaloša ditiragalo (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 8 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya 7.11  Kgoši Tsweke o kwana le Kgoši Pilošamadiba ka taba ya gore Ditau a nyale Thabiso  Kgoši Tsweke o botša Ditau gore o swanetše go nyala Thabiso (2) 7.12 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Mmadi o be a se a letela gore Ditau a ka feleletša a nyetše Thabišo ka ge setšhaba se lekile go mo eletša gomme yena a ngangabala (1) 7.13 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ee, mongwadi o atlegile.  Ditau o feleleditše a nyetše Thabišo  Ditaba motseng wa Bakone di boela sekeng ka ge Ditau a tšere bogoši bjo bo mo swanetšego (2) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 9 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 8: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela Mohlala wa karabo: Morero Morero ke kgopolokgolo/thuto yeo mongwadi a ratago go e fihliša go mmadi. Morero wa Kgalagalo tša setu Morero wa Kgalagalo tša setu o lebane le diphiri tšeo balekane ba di direlanago ka malapeng gomme tša ba le seabe se se mpe dikamanong. Molatelo o diretše monna wa gagwe sephiri mabapi le bolwetši bja gagwe bja kankere ya molomo wa popelo.  Ka morago ga go belega ngwana Molatelo o ile a thoma go ba le mathata a lephelo eupša a sa botše monna wa gagwe  Ge a eya go dira ditlhahlobo gwa hwetšagala gore o na le bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo, eupša taba ye a e utela monna wa gagwe  Taba ya bolwetši bja Molatelo e ile ya mo dira gore a thome go fetoša maitshwaro a gagwe. o A se sa bolediša monna wa gagwe, ka gae gwa rena setu. o O be a mmolediša ka nako yeo a ratago o Ge a eya maeto a se sa laela monna wa gagwe o O be a alela Mojagobedi letšatši leo go ratago yena o A se sa mo solela dijo ge a feditše go apea o A se sa dula le yena tafoleng goba go bogela le yena thelebišene  Mojagobedi o ile a thoma go makatšwa ke maitshwaro a Molatelo eupša a hloka dikarabo  Mojagobedi le yena ka go se sa kgotlelela ditiro tša mosadi wa gagwe, a thoma go ba le lerato la ka sephiring le Fiona yo a ilego a ba a mo imiša  Go šireletša sephiri seo sa bolwetši, Molatelo o nagana go hlala Mojagobedi ka la gore o rata basadi  Molatelo o ya gagabo go ba botša gore yena o nyaka go hlala Mojagobedi gomme batswadi ba ganana le taba yeo ka ge mabaka a gagwe a tlhalo a sa kwagale  O hlagelwa ke kotsi ya go thulwa ke sefatanaga ge a le tseleng ya go tšwa gagabo ka morago ga go palelana le batswadi ka taba ya tlhalo  O amogelwa bookelong bja Kgapane  Mojagobedi o hwetša molaetša wa gore mosadi wa gagwe o amogetšwe bookelong ka lebaka la kotsi ya sefatanaga gomme o kitimela bookelong  Ge Mojagobedi a le ka moo phapošeng yeo Molatelo a lego ka go yona o bona faele, o a e phetla gomme sephiri sa gore mogatšagwe o bolawa ke eng se a utolloga [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 10 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 9: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela SETSOPOLWA SA C 9.1 Thabitha ke molaodi wa Tumpu mošomong. (1) 9.2  Tumpu o ile lapeng la Mojagobedi go boledišana le Molatelo mabapi le go se phedišane botse ga bona  Molatelo o botša Tumpu tšeo a di llego mohla wa tlala mabapi le seo a se tletšego (2) 9.3 Mojagobedi ke motho wa go ja ka mo le ka mo. Pading ye Mojagobedi o ratana le Fiona mola a na le mosadi. (1) 9.4  Poledišano e tšweletša dimelo tša baanegwa (Mohlala: Mojagobedi ke motho wa go se rate sekhethe)  Poledišano e thuša mongwadi go hlaloša ditiragalo (Mohlala: Sebakeng sa gore mongwadi a hlaloše ditiragalo, Tumpu le Mojagobedi ke bona ba di hlalošago ka poledišano)  Poledišano e utolla maikutlo (Mohlala: Molatelo o befetšwe – O ka se tloge lapeng la gago Solomondale kgole bjalo, wa tla wa mpotša boloko ka mo lapeng la ka) (3) 9.5  … a theogela bošego …  … ge ke tšhaiša ke fihla gae …  … tšatši le lengwe …  … bjale ka ge re tshephišane … (TŠE PEDI fela.) (2) 9.6 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Ke maikutlo a manyami.  Ke nyamišwa ke ge a hlapaola Tumpu (2) SETSOPOLWA SA D 9.7 Ya sebjalebjale.  Go bolelwa ka sefatanaga/diaparo (2) 9.8 Molatelo. (1) 9.9  Mojagobedi o tšea sephetho sa go thekga mosadi wa gagwe twantšhong ya kankere  Molatelo le Mojagobedi ba hweditše dipoelo tša gore Molatelo ga a sa na kankere ya molomo wa popelo  Molatelo o lokollotšwe bookelong (3) 9.10  Mongwadi o anega ditiragalo bjalo ka ge di direga (Mongwadi o hlaloša ka phedišano yeo e sego ya maleba magareng ga Molatelo le Mojagobedi ka lebaka la bolwetši bjo bo swerego Molatelo)  Mongwadi o diriša motho wa boraro go hlaloša ditiragalo (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 11 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya 9.11  Mojagobedi le Molatelo ba ka gabo Mojagobedi - baanegwathwadi le lefelo  Ba belege ngwana wa mošemane (2) 9.12 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Mmadi o be a se a letela gore Mojagobedi le Molatelo ba ka boela ba dula ka lethabo lapeng la bona (1) 9.13 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ee, mongwadi o atlegile.  Go utollotšwe seo se bego se tshwenya Molatelo (bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo)  Lethabo la thoma go rena lapeng la Mojagobedi le Molatelo (2) [24]? GOBA DIKANEGELOTŠHABA POTŠIŠO YA 10: TODI YA BATLOGOLO – MA Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng Mohlala wa karabo: Morero Morero ke kgopolokgolo/thuto yeo moanegi/sereti/moopedi a ratago go e fihliša ditsebeng tša motheeletši. Morero wa Nonwane Morero wa nonwane ye o lebane le seema seo se rego tšhiwana ye e sa hwego e letile monono.  Mmadillo o be a se na bana a segwa ke batho ba mo motseng wa Marakane gaKgoši Magapu  Mmadillo o be a se na bagwera, le ge a hweditše sekgalabjana sa go mo tloša bodutu se be se sa kgotlelele ka lebaka la go hloka thari ga gagwe  Kgoši Magapu le yena o be a se sa mo kwa bose a bile a nyaka go mo raka motseng ka lebaka la go hloka bana  Mmadillo o ile a phethagatša taelo ya lentšu leo le mo tletšego a robetše la gore a ye a hlape mahlo Sedibeng sa Tilo sa go tšhabega  O ile a dula ka moo bodibeng matšatši a mabedi gomme a tšwa ka laboraro  O tšwile a rwele pheta ya thaga gomme taba ye a e dira sephiri sa gagwe  O ile a ima a belega bašemanyana ba mafahla mola badudi ba motse wa Marakane ba hlokofalelwa ke bana  Batho bale e bego e le manaba ba mo sega ba thoma go ithatiša yena  Mmadillo a ba le bana ba bangwe, lapeng la gagwe ya ba lethabo ba ja ba lahla Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 12 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya Morero wa Diema NI Phala le AP Nkadimeng Lehlogonolo le phuthelwa ka madimabe  Morero wa sona ke go kgothatša motho ge a nyefile moko goba a nyamišwa ke seemo seo a ikhwetšago a le go sona Tswalela banneng ga e farelwe.  Morero wa sona ke go fa batho maatla ge go le bothata Morero wa Sereto sa kgoro BABINAKGOMO 'BA GA MONARENG' – CL Mokoena  Morero wa sereto se ke go utolla setlogo le histori ya ba gaMonareng  Se hlaloša fao ba gaMonareng ba tšwago gona (Mogodumo) le gore ba tswetšwe ke mang (Tšhite a' Nape) Morero wa Koša 'LESEA LE A LLA' – BMT Makobe  Morero wa koša ye ke go kobakobetša/homotša/kunkuretša ngwana gore a robale goba a iketle ge ba rwele meeta ya meetse [25] POTŠIŠO YA 11: TODI YA BATLOGOLO – MA Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng SETSOPOLWA SA E 11.1 Nonwane, Nonwane! (1) 11.2 Rahodu  Morero wa nonwane ye o theilwe godimo ga gagwe  Ditiragalo tša nonwane ye di dikologa godimo ga gagwe  O thoma le nonwane ye mathomong go fihla mafelelong (LE TEE fela.) (2) 11.3 Ke ya sebjalebjale  Go bolelwa ka lokheišeneng la Soweto (2) 11.4  Bohodu ga bo na moputso – Rahodu o feleditše a timeletše le kgomo  Batho ga se ba swanela go rekišetšwa dilo ka ntle le bohlatse, ba ka reka dilo tša go utswiwa (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 13 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya 11.5 Nonwane ya kgogamašego.  E tloša bodutu/thabiša batheeletši  Baanegwa ke batho le diphoofolo  Bosenyi bja Rahodu ga bja mo hola ka selo (TŠE PEDI fela.) (3) 11.6  Mohlare wa tomoga wa thoma go opela  Go tsoga ga kgomo e hwile, e apeilwe e bile e jelwe  Batho ba swarwa ke tlala ka nako e tee morago ga go tsoga ga kgomo (3) 11.7 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana Mohlala: Maikutlo a go tenega/befelwa.  Ke tenwa/befedišwa ke bohodu bja gagwe (2) SETSOPOLWA SA F 11.8 Go tšweletšwa seswantšho sa go laetša Mandela e le mokgalabje (1) 11.9 E tšweletša mošito. (1) 11.10  Sereto se bolela ka leloko le kgoro yeo Mandela a belegetšwego go yona, mohlala: Ke morwa wa Mphakanyiswa le Nosekeni  Se hlaloša ka fao Mandela a hlompšhago ka gona lefaseng ka bophara, mohlala: o hlompšha ke magoši le baetapele ba bangwe  O na le bokgoni bja go hlola khutšo le go thibela bosenyi ebile ke molwelatokologo (TŠE PEDI fela.) (2) 11.11 Potšišoretoriki  E gatelela bogale/bohlokwa bja Mandela (2) 11.12 Seretotumišo (sa sebjalebjale)  Sereti se tumiša boetapele bja Mandela (2) 11.13 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Thaka ’a dikgoši – Mandela o lekantšhwa le dikgoši ka maemo  Legora la khutšo – Mandela o tliša khutšo setšhabeng  Lekepekepe – Go rena lethabo  Go binwa mantshegele – go iketlilwe/go a ipshinwa (TŠE PEDI fela.) (2) [25] PALOMOKA YA KAROLO YA B: 25 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 14 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA POTŠIŠO YA 12: O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso Mohlala wa karabo: Thulano Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo tša gagwe goba baanegwa ba bangwe. Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo. 1. Thulanogare  Benjamene o lwa le dipelo tša gore a Mahunela ke tatagwe ka nnete goba aowa 2. Thulanontle Mahunela o thulana le Rebone  Rebone o botša Mahunela gore o nyaka tšhelete ya go tšwetša dithuto pele gomme Mahunela o mmotša gore yena ga a na tšhelete  Rebone o botša tatagwe gore o na le tokelo ya go ithuta ka gona a fiwe tšhelete ya go mo iša sekolong gomme Mahunela o mmotša gore ditokelo di tla mo iša sekolong  Mahunela o thulana le Rebone ge a mmotša gore yena ga a kgone go apea nama gomme Mahunela o mo gapeletša go e apea  Mahunela o botša Rebone gore o swanetše go nyalwa ke Konstabolo Phaswane gore a tle a mo iše sekolong gomme Rebone o a gana Mahunela o thulana le Jemina  Jemina o befeletše Mahunela mabapi le taba ya go se nyake go iša Rebone sekolong Rebone o thulana le Sarinki  Rebone o befelela Sarinki yo a mo leleditšego mogala ebile a mmitša mogadibo  Rebone o thulana le Sarinki ge a mmotšiša ka tšhelete ya go ya sekolong le ge a mmitša mogadibo. O tima mogala a sa bolela Mpoti o thulana le Rebone  Mpoti o botša Rebone ka Phaswane gomme Rebone o a befelwa ebile o a mo raka Benjamene o thulana le Sarinki  Benjamene o galefile ge Sarinki a tlo mo lokolla kgolegong o re yena a ka upše a bolele ka kgolegong go na le gore a lokollwe ka tšhelete yeo a gopolago gore ke ya Sebakweng Mpoti o thulana le Phaswane  Mpoti o leletša Phaswane mogala a mo kgalema ka taba ya gore o mo tšeela mosadi  Mpoti le Phaswana ba a lwa kua mabenkelengkgoparara, ba lwela Rebone [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 15 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 13: O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso SETSOPOLWA SA G 13.1 Ke bagwera/ba tsene sekolo mmogo. (1) 13.2  Rebone ke motho wa go ineela ka pela  Hlogi ke motho wa maele le tlhohleletšo (2) 13.3  Di hlahla mmadi (Mohlala: Rebone/Hlogi o a goroga)  Di utolla dimelo tša babapadi (Mohlala: Mahunela ke motho yo bogale - O bolela ka bogale ge a bolela le Rebone)  Di bontšha maikutlo a babapadi (Mohlala: Mpoti o bolela le Rebone ka lethabo - O thabile) (3) 13.4 Phegelelo ke motheo wa katlego.  Rebone o ile a phegelela go tšwetša dithuto tša gagwe pele le ge tatagwe a be a re yena ga a na tšhelete gomme a hwetša thušo ya mašeleng (2) 13.5  Phekgogo ya papadi ye ke go nyaka go ya yunibesithi ga Rebone  Mošomo: E hlola thulano ya mathomo papading ye (2) 13.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ke moya wa leago.  Hlogi o leka go eletša Rebone yoo a bonalago a lahlegetšwe ke tshepo (2) SETSOPOLWA SA H 13.7 Sebjalebjale  Go bolelwa ka moruti/mogala/sellathekeng (2) 13.8 O šomišitše ditšhupasefala go laetša gore Kgoroši o a kgotsofala. (1) 13.9  Go thabelwa katlego ya Rebone  Go solwa maitshwaro a Sarinki le Ngaka Thokgola (2) 13.10 Rebone  Mediro ya gagwe e phadima go feta ya babapadi ka moka  O thoma le papadi a be a fetše le yona  Morero wa papadi o theilwe godimo ga gagwe (TŠE PEDI fela) (2) 13.11  Mminoratho - Ke mmino wo o kgaogantšhago ditema papading ye. (Mohlala: O kgaogantšha poledišano ya Rebone le Hlogi (letl. 20–21) le ya Jemina le Rebone,(letl. 21–22)  Mminorathwana - Ke košana yeo e kgaogantšhago nako ya ditiragalo tša temana papading ye (Mohlala: Poledišano ya Rebone le Hlogi (letl.18) le ya Malewe le Mahunela (letl. 19) (2) 13.12 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Leina la papadi ke O iphihletšeng?  Sarinki o be a lefela dithuto tša Rebone ka sephiring  O ratana le tatago Rebone ka sephiring (3) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 16 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 14: NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu Mohlala wa karabo: Thulano Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo tša gagwe goba baanegwa ba bangwe. Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo. Thulanoteng/gare  Mphaka o balabala ka toro yeo ka yona mmagwe a ilego a mo laela go boa gae  Mphaka o lwa le dipelo ka taba ya go boela gae Bonwatau Thulanontle Mphaka o thulana le Hunadi  Mphaka le Hunadi ba thulana ge a mmotšiša gore go reng a bolela a nnoši gomme a bile a gapeletša Mphaka go ya kerekeng Mphaka o thulana le Rola  Mphaka le Rola ba thulana ka taba ya gore mang o ithutile kae le gore o mmitša lekgoba Mphaka o thulana le bengmošomo/bagolwane ba gagwe mošomong  Mphaka o thulana le bengmošomo/bagolwane ba gagwe ka taba ya go hloma poso yeo e lego ka godimo ga ya gagwe gomme ba efa ngwana wa mobu Rola le Kala ba thulana le Mphaka  Rola le Kala ba thulana le Mphaka ka go mo hlohla diganong, ba mo kotiša moswe boka lešolopudi. Ba mmotša serokaphatla gore ke motsenela, ga a na legae – Mošayagabo Sebola o thulana le barutiši ba gagwe sekolong  Sebola o thulana le barutiši sekolong ge ba re yena ke motšwabotšo ebile o a rakwa ka ge ba re ga a na mekgwa [25] POTŠIŠO YA 15: NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu SETSOPOLWA SA I 15.1 Ke bagwera/Ke bašomimmogo. (1) 15.2  Mphaka ke motho wa boikokobetšo  Hunadi ke motho wa go ba le sekgapu (2) 15.3  Di hlahla mmadi (Mohlala: Mphaka o bolela a nnoši)  Di utolla dimelo tša babapadi (Mohlala: Mbari o tšhogile – Ke lefšega)  Di bontšha maikutlo a babapadi (Mohlala: Mphaka o itia tafola ka letswele) (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 17 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya 15.4  Mongwadi o lemoša babadi gore maropeng go a boelwa  Mongwadi o lemoša babadi gore motho yo mongwe le yo mongwe o tla hwetša khutšo le lethabo nageng ya gabo  Bafaladi ba swanelwa ke go fiwa tshwaro ya maleba nageng tšeo ba falaletšego go tšona (TŠE PEDI fela.) (2) 15.5 Phekgogo ya papadi ye ke ge Hunadi a botšiša Mphaka gore o reng a bolela a nnoši. Mošomo: E hlola thulano ya mathomo papading ye. (2) 15.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Moya wa pefelo.  Hunadi o befedišitšwe ke go bona monna wa gagwe a tagilwe (2) SETSOPOLWA SA J 15.7 Ke ya sebjalebjale.  Go bolelwa ka lengwalo la diploma/yunibesithi (2) 15.8 O šomišitše ditšhupasefala go laetša gore Mphaka o gakanegile. (1) 15.9  Go bolelwa ka kgetho ya lekgotla la yunibesithi  BoMphaka ga ba sa dudišega bjalo ka bafaladi ka ge go ngunangunwa ka maemo a bona ka yunibesithing (2) 15.10 Mphaka  Mediro ya gagwe e phadima go feta ya babapadi ka moka  O thoma le papadi a be a fetše le yona  Morero wa papadi o theilwe godimo ga gagwe (TŠE PEDI fela). (2) 15.11  Palo ya babapadi ke ya go lekanela: ke ba 15  Polelo ke ya go amogelega: ga go mo go tšwelelago mahlapa ka gare ga papadi ye  Mafoko a poledišano ga se a matelele, mohlala: poledišano ya Hunadi, Mphaka le Lebitsi (letl. 87–88) (A MABEDI fela.) (2) 15.12 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Leina la papadi ke Naga ga di etelane.  Diteng di mabapi le Mphaka yo a tlogilego nageng ya gabo a falalela dinageng di šele ka lehutšo la gore bophelo bo tla ba kaone  Dinageng di šele Mphaka o hweditše mathata a go feta mo a tšwago gona (3) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 18 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya POTŠIŠO YA 16: LEHUFA – P Mothupi Mohlala wa karabo: Thulano Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo tša gagwe goba baanegwa ba bangwe. Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo. Thulanoteng/gare  Lerato o lwa le dikgopolo mabapi le gore a botše Ntshepe gore o a mo rata  Ntshepe le yena o lwa le dikgopolo, o tšhaba go botša Lerato gore o a mo rata  Lerato o lwa le dikgopolo mabapi le taba ya go hlala Radithekisi Thulanontle Ntlogeleng o thulana le Lerato  Ntlogeleng o thulana le Lerato ka la gore o mo tšeela monna, ka ge a hweditše dinomoro tša mogala ka paking ya Ntshepe Ntlogeleng o thulana le Ntshepe  Ntlogeleng o thulana le Ntshepe ka la gore o rata theto. Ntlogeleng o hweditše dinomoro tša mogala tša Lerato ka paking ya Ntshepe Ntshepe o thulana le Ntlogeleng  Ntshepe o hwetša Ntlogeleng a swere dihlare tšeo maikemišetšo e bego e le go mo tšhelela Radithekisi o thulana le Lerato  Radithekisi o re Lerato o rata banna ebile o mo ntšha ka kerekeng go rapelwa. O mmotša ge a etše banna kerekeng Lerato o thulana le Radithekisi  Lerato le Radithekisi ba a hlalana ka ge lehufa la Radithekisi le ba tsene gare Lerato o thulana le Ntshepe  Lerato o thulana le Ntshepe ka taba ya gore ba ye go bona Radithekisi bookelong Leepo le Tsarane ba thulana le maphodisa  Leepo le Tsarane ba thuntšhana le maphodisa ka morago ga gore Radithekisi a ba fe mošomo wa go ja Lerato le Ntshepe leonyane [25] POTŠIŠO YA 17: LEHUFA – P Mothupi SETSOPOLWA SA K 17.1 Ntshepe ke morutiši wa maloba wa Lerato/Lerato ke morutwana wa maloba wa Ntshepe. (1) 17.2  Ntshepe ke motho wa go ba le tlhompho le lerato  Ntlogeleng ke motho wa go ba le lehufa (2) 17.3  Di hlahla mmadi (Mohlala: Lerato o bolela a nnoši/Ntshepe o bala kuranta)  Di utolla dimelo tša babapadi (Mohlala: Lerato o tšhogile ebile ga a sa tseba gore a dire eng - Ke lefšega)  Di bontšha maikutlo a babapadi (Mohlala: Monamudi le yena o hwa ka disego - o thabile) (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 19 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya 17.4  Mongwadi o rata go lemoša babadi gore lehufa ga le age motse  Sebetša se segolo ka gare ga lapa ke tlhomphano, tshepano le lerato (2) 17.5 Phekgogo ya papadi ye ke ge Ntlogeleng a hwetša dinomoro tša mogala ka paking ya Ntshepe. Mošomo: E hlola thulano ya mathomo papading ye. (2) 17.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Moya wa tlabego/pefelo.  Ntshepe o tlabja/befedišwa ke mosadi wa gagwe ge a rogile Lerato (2) SETSOPOLWA SA L 17.7 Tikologo ya sebjalebjale.  Go bolelwa ka bookelo bja Ga-Rankuwa (2) 17.8 O šomišitše ditšhupasefala go laetša gore Maditaba o maketše. (1) 17.9  Radithekisi o itshola ka go tlogelana le Lerato ka ge bophelo bo se sa mo sepelela gabotse  Maditaba o laetša Radithekisi gore Lerato o be a mo thuša (2) 17.10 Radithekisi  Mediro ya gagwe e phadima go feta ya babapadi ka moka  O thoma le papadi a be a fetše le yona  Morero wa papadi o theilwe godimo ga gagwe (TŠE PEDI fela). (3) 17.11  Palo ya babapadi ke ya go lekanela: ke ba 14  Polelo ke ya go amogelega: ga go mo go tšwelelago mahlapa ka gare ga papadi ye  Mafoko a poledišano ga se a matelele, mohlala: poledišano ya Lerato le Ntshepe (letl. 1–3) (A MABEDI fela.) (2) 17.12 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Leina la papadi ke Lehufa.  Diteng di mabapi le Lerato yo a bego a nyetšwe ke monna wa go ba le lehufa la go fetelela  Ntlogeleng o be a na le lehufa go monna wa gagwe (3) PALOMOKA YA KAROLO YA C: 25 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 80 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 20 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE: THETO [MEPUTŠO YE 10] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni magareng 5–6 4 3 2 1 DITENG -Tlhalošo ye e -Kwešišo le tlhalošo -Tlhalošo ye e -Tlhalošo ya sererwa -Ga go kwešišo ya tseneletšego ya sererwa ye botse ya sererwa. kgotsofatšago ya ga e kgotsofatše. sererwa. Tlhalošo ya -Tatelano ya dikgopolo -Potšišo e arabilwe sererwa. -Ga go dintlha tšeo di sererwa. Botebo tša go ba le ka botlalo. -Go na le dintlha di amanago le sererwa. -Karabo ga e bja dikgopolo, maatlakgogedi tša go -Dikgopolo tšeo di se kae tšeo di -Ga go kwešišo ya sepelelane le sereto. kgonthišo le amana thwii le temana. filwego di a kwala amanago le sererwa. sengwalwa le sereto. -Morutwana ga a kwešišo ya -Kwešišo ye e eupša ga se tšona ka -Tše dingwe tša tsebe selo ka ga setsopolwa tseneletšego ya moka tšeo di dikgopolo di a sengwalwa le sereto. sengwalwa le sereto. hlalošitšwego ka mo kwagala eupša ga di MEPUTSO YE 6 go nyakegago. kgodiše. -Kwešišo ya -Kwešišo ya motheo sengwalwa le sereto ya sengwalo le e bonetše. sereto. 4 3 2 1 0–1 SEBOPEGO LE -Sebopego se tšweletša -Sebopego se -Sebopego se a -Sebopego se -Sebopego ga se sa POLELO tlemagano ya dikgopolo tšwelela gabotse tšwelela. bontšha diphošo tša maleba. ye botsebotse. ebile se tšweletša go -Taodišo ga e na peakanyo. Sebopego, kelelo -Dikgopolo di hlamegile ela ga dikgopolo. kelelo ye botse ya -Dikgopolo ga se tša -Diphošo tša polelo le kalo ya ebile di tšweleditšwe ka -Kelelo ye botse ya dintlha ebile ga go beakanywa ka ke tše ntšintši ebile le dikgopolo bokgwari. dikgopolo. tlemagano ya tatelano ye botse. setaele se fošagetše Polelo, segalo le -Polelo, segalo le -PPolelo, segalo le dikgopolo. -Diphošo tša polelo kudu. setaele tšeo di setaele di a kgahliša, ke setaele ke tša -DDiphošo tša polelo ke ke tše ntši. dirišitšwego ge go tša maleba ebile di maleba. tše nnyane eupša -Segalo le setaele di ngwalwa taodišo tšwele mahlalagading. segalo le setaele ke fošagetše. -G-Ga go na le phošwana e tša maleba. MEPUTSO YE 4 tee ya popopolelo, mopeleto le maswaodikga. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 21 DBE/2019 SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya KAROLO YA B LE C: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE – PADI, KANEGELOTŠHABA LE PAPADI [MEPUTSO YE 25] Dinyakwa Bokgoni bja go Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni ikgetha magareng DITENG 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Karabo ye botsebotse -Kwešišo le tlhalošo ye -Kwešišo ya magareng -Kwešišo ye nnyane ya -Ga go kwešišo ya Tlhalošo ya sererwa go fetiša: 14–15. botse ya sererwa. ya sererwa eupša sererwa. sererwa. Botebo bja dikgopolo, -Karabo ye botsebotse: -Potšišo e arabilwe ka ga se dintlha ka moka -Ga go dintlha tšeo di -Maiteko a go araba kgonthišo le kwešišo ya 12–13. botlalo. tšeo di hlalošwago ka hlalošwago ka botlalo. potšišo a fokola kudu. setsopolwa -Tlhalošo ye e -Dikgopolo tšeo di botlalo. -Dintlha tše nnyane di -Ditlhalošo ga di tseneletšego ya filwego di a kwala -Bontši bja dintlha di amana le sererwa. kgotsofatše. MEPUTSO YE 15 sererwa. eupša ga se tšona ka amana le sererwa. -Tlhalošo e amana -Morutwana ga a tsebe -Tatelano ya dikgopolo moka tšeo di -Tše dingwe tša gannyane le sererwa. sengwalwa goba tša go ba le hlalošitšwego ka mo go dikgopolo di a kwagala -Kwešišo ye nnyane ya setsopolwa. maatlakgogedi tša go nyakegago. eupša ga di kgodiše. sengwalwa le amana thwii le temana. -Kwešišo ya -Kwešišo ya motheo ya setsopolwa. -Kwešišo ye botsebotse sengwalwa le sengwalwa le ya sengwalwa le setsopolwa e a bonala. setsopolwa. setsopolwa. SEBOPEGO LE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 POLELO -Sebopego se -Sebopego se tšwelela -Sebopego se a -Sebopego se bontšha -Tlhokego ya peakanyo tšweletša tlemagano ya gabotse ebile se tšwelela. diphošo tša peakanyo. ye botse ya sebopego Sebopego, kelelo le dikgopolo ye tšweletša go ela ga -Peakanyo le -Dikgopolo ga se tša e dira gore dikgopolo di kalo ya dikgopolo botsebotse. dikgopolo. tlemagano ya dikgopolo bewa ka tshwanelo. se elele gabotse. Polelo, segalo le -Matseno le mafetšo ke -Go na le tlemagano ye e gona eupša e na le -Diphošo tša polelo ke -Diphošo tša polelo le setaele tšeo di a mabotse kudukudu. botse magareng ga mafokodi. tše ntši. setaele sa go fošagala dirišitšwego ge go -Dikgopolo di hlamegile matseno, mafetšo le -Diphošo tša polelo ke -Segalo le setaele ga di dira gore go be ngwalwa taodišo ebile di tšweleditšwe ka ditemana tše dingwe tše nnyane eupša se tša maleba. bothata go bala le go bokgwari. tša taodišo yeo. segalo le setaele ke tša -Peakanyo ya ditemana kwešiša molaetša wa MEPUTSO YE 10 -Polelo, segalo le -Kelelo ye botse ya maleba. e fošagetše. taodišo. setaele di a kgahliša, dikgopolo. -Peakanyo ya ditemana -Segalo le setaele di ke tša maleba ebile di -Polelo, segalo le ke ya maleba. fošagetše kudu. tšwele mahlalagading. setaele ke tša maleba. -Peakanyo ya ditemana e fošagetše kudu. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

Study this subject

More from Grade 12 Sepedi HL

View all