Sesotho HL P1 Feb March 2017 Memo hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) PAMPIRI YA PELE (P1) HLAKOLA/TLHAKUBELE 2017 MEMORANDAMO MATSHWAO: 70 Memorandamo ona o na le maqephe a 7. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 2 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO POTSO YA 1 TEMA YA A 1.1 Ba ne ba ahile Thabananthere. √ (1) 1.2 Le ne le phela ka kgotso le nyakallo.√ (1) 1.3 Ke hobane ba ne ba qala ho bona a befile ka mokgwa oo haesale e le bona/ba ne ba sa mo tlwaela a le jwalo/ketso ena e ile ya makatsa ba lelapa haholo kaha lapeng lena ho ne ho phelwa ka kgotso.√ (1) [Tshwaya e le nngwe feela] 1.4 Ho ne ho thwathwaretsa diaduma/ho foka moya le difefo tse matla kantle/Pula e ne e na ka matla a maholo. √√ (2) 1.5 Mahlo a hae a ne a kganya kgotso le lereko√ empa ha a bua o ile a kgaruma. √ (2) 1.6 Mongodi o hlalosa hore ba ne ba maketse/ba ne ba tsielehile.√√ (2) 1.7 Phakedi o ne a ile a tshepisa hore yena le mohatsae ba lokela ho hodisa Petswamajweng ka lerato le mofuthu./A ke ke a phedisa Petswamajweng ka thata yena ntatae a ntse a phela.√ (1) 1.8 A re lemohisa hore Basotho ba ne ba dumela hore ngwana wa moshemane o lokela ho hola ka thata/a ithute mahlale a bophelo/a se ke a hola a tetema/Ngwana wa moshemane o lokela ho hola a se na letswalo/a sa tshabe/a na le sebete le boikemelo/ha a tshwanela ho teteswa.√√ [Tshwaya e le nngwe feela] (2) 1.9 D/kamano dipakeng tsa puo le matla.√ (1) 1.10 O ile a iteta sefuba, mme a toba Phakedi, mme a mmolella hore ha a etse hantle ka ho roma ngwana e mokaalo ka Petswamajweng tlasa maemo a hlobaetsang jwalo a lehodimo/A mo hopotsa hore Petswamajweng ha a so ka a etsa mosebetsi wa ho orosa dikgomo.√√ [Tshwaya e le nngwe feela. Ela hloko hore mohlahlobuwa a se hlalose maele a qotse ketsahalo e batlwang ke potso] (2) 1.11 Ke bonolo boo Botlehadi a ileng a mo araba ka bona.√ (1) 1.12 Petswamajweng o ile a ema hanghang a tsamaya/Petswamajweng ha a ka a phehisana le ntatae ha a mo roma/O ile a mamela taelo ya ntatae.√√ [Tshwaya e le nngwe feela] (2) Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 3 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo 1.13 Tjhe, ha se tsela e ntle. O kenya ngwana kotsing hobane ngwana eo a ka fefolwa ke moya/a ka wela dilomong/a otlwa ke letolo kapa a ka lahlehelwa ke tsela e kgutlelang lapeng/o sotla ngwana a sa le monyenyane/le ha eba motswadi a batla hore ngwana a be sebete o lokela ho ela hloko ditokelo tsa hae.√√ KAPA E, ke tsela e thata/matla eo ngwana Mosotho wa kgale a neng a hodiswa ka yona hore a tle a tiye bophelong. (Mohale o tswa maroleng) [Tshwaya e le nngwe feela] (2) 1.14 Ho ya ka Molao wa Motheo wa Naha Phakedi o ne a tla qoswa, mme a kwallwe tjhankaneng ka ho sotla ngwana e monyane dilemong.√√ (2) TEMA YA B 1.15 Ke dikgutlwana tse tharo/matshwao ana ...√ (1) 1.16 Ba supana ka menwana/ba tiisitse difahleho/Mantswe ao ba a buwang a bontsha qwaketsano.√ [Tshwaya tse pedi feela] (1) 1.17 Motho wa 3 ha a rate sena se etsahalang ka pela bana/o bonahala a makaletse se etsahalang/o tshositswe ke se etsahalang.√ Sefahleho sa hae se bontsha ho makala/mantswe a reng 'kgele!' a bontsha makalo. √ [Tshwaya e le nngwe feela] (2) 1.18 Temeng ya 1 mohatsa Phakedi o qetelletse a ikokobeleditse monna wa hae, ha mosadi ya temeng ya 2 a bonahala a arabisana le monna wa hae ka mabefi, a lomahantse meno.√√ (2) 1.19 A bolela hore monna enwa ha a nwele jwala√ o qala ntwa/o etsa moferefere.√ (2) MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 30 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 4 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: KGUTSUFATSO POTSO YA 2 TEMA YA C Ho tsuba ho beha bophelo ba batho kotsing√ mme ho baka mafu a mangata a kang la kankere.√ Ba tsubang ba dula ba tsuba kamehla hobane ha ba sa tsuba ekare ba a kula√ mme ba lekang ho tlohela ho tsuba ba a hloleha ba be ba kgutlele hape.√ Ho tsuba ho ka baka mello ya hlaha e ka bolayang diphoofolo le ho tjha ha matlo.√ Meno le menwana ya motho ya tsubang di a senyeha√ ha ba bang ba ba le monko o mobe. Ho tsuba ho a ba otisa le ho ba omeletsa.√ Palo ya mantswe (89). Ka sebopeho sa dintlha QOTSO DINTLHA 1 'Ho tsuba ho kotsi haholo maphelong a batho. Batho ba A Ho tsuba ho beha bophelo tsubang kwae, ba e pakutsaka feela ba phutholohile, ho le ba batho kotsing√ monate ba sa kgathalle hore na batho ba bang bona ba ikutlwa jwang.' 2 'Ho tsuba ho ka bakela batho mafu a mangata a kang lefu la B Ho tsuba ho baka mafu a kankere ya qoqotho, lefuba, letshweya, mokgokgothwane, ho kang kankere. √ nyokola ha sebete le asthma kapa lefu la matshwafo.' 3 'Motho ya tsubang ha a ikutlwe a hlaphohetswe hantle ha a sa C Ditsubi di ikutlwa di sa ka a tsuba. Ba bang o tla fumana ba tepelle se eka ba a phele hantle ha di sa kula athe ba mpa ba itshwaretswe ke takatso eo ya ho tsuba. tsuba. √ Ba bang ba bile ba a thothomela ha ba sa fumane kwae.' 4 'Ha motho a ka leka ho e tlohela, o tla bona e le mohau feela D Ba lekang ho tlohela ho ka yena. Motho wa teng o sa tla ingwaya jwalo ka nku e tsuba ba pudufala melomo lekgwekgwe. O tla fumana melomo e le meputswa jwalo ka ba be ba kgutlele ho yona motho ya tshwerweng ke tlala. E mong o ye a hlolehe ho e hape. √ tlohela hoo a yeng a kgutlele ho yona a sa hetle morao. Ha seo se etsahala, o tla fumana motho wa teng a tsuba eka o lefella le matsatsi ao a neng a ntse a emisitse ka ona.' 5 'Ka nako tse ding dikotsi tse ngata tsa ho tjha ha hlaha di E Ho tsuba ho ka baka bakwa ke batho ba yeng ba tsube e be ba lahlela thutswana mello ya hlaha e ya mollo oo ba neng ba hotetsa kwae ka yona hara jwang. bolayang diphoofolo le ho Diphoofolo tse ngata di a shwa ka lebaka la mello ena. Kotsi e tjhesa ha matlo.√ nngwe e ye e be ya ho tjha ha matlo.' 6 'Ntle le tsena tse seng di boletswe ka hodimo, ho tsuba ho F Meno le menwana ya boetse ho senya meno le menwana ya motho ya tsubang. O motho ya tsubang di a tla fumana meno ana a le matsho eka monga ona ha a hlape. senyeha, mme di fetohe Menwana ena o tla fumana e le thata e le sootho ka mmala.' mmala.√ 7 'Ba bang ba bile ba ba le monko o seng monate. Batho ba G Ditsubi di ba le monko o bangata ba tsubang e ba mekgerane e omelletseng jwalo ka mobe.√ dintja tsa mapaku.' 8 'Ba bang ba bile ba ba le monko o seng monate. Batho ba H Ho tsuba ho a otisa le ho bangata ba tsubang e ba mekgerane e omelletseng jwalo ka omeletsa ditsubi tse dintja tsa mapaku.' ngata.√ Palo ya mantswe (89). [Tshwaya dintlha tse supileng feela] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 5 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo HO TSHWAYA KGUTSUFATSO: Kgutsufatso e tlameha ho tshwauwa ka tsela e latelang: Kabo ya matshwao: o Matshwao a 7 bakeng sa dintlha tse 7 (ntlha e le 1 bakeng sa ntlha ya sehlooho). o Matshwao a 3 bakeng sa puo o Matshwao kaofela: 10 Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse mantswe a bona: o Ha dintlha tse 1–3 di nepahetse: fana ka letshwao le 1 o Ha dintlha tse 4–5 di nepahetse: fana ka matshwao a 2 o Ha dintlha tse 6–7 di nepahetse: fana ka matshwao a 3 o Sebedisa sekala sena: Din = P= Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse diqotso di le jwalo: o Diqotso tse 6–7: se fane ka matshwao bakeng sa puo o Diqotso tse 1–5: fana ka letshwao le 1 bakeng sa puo ELA HLOKO: Palo ya mantswe: o Batshwayi ba tlameha ho nnetefatsa palo ya mantswe a sebedisitsweng. o O se ke wa hula matshwao haeba bahlahlobuwa ba sa bontsha palo ya mantswe a sebedisitsweng kapa haeba palo ya mantswe a sebedisitsweng e ngotswe e fosahetse. Ha palo ya mantswe e tlotse moedi o boletsweng, bala ho fihla palong ya mantswe e behilweng, ebe o emisa moo. Mohlala Puo Polelo/Polelwana Palo ya mantswe Sesotho Ke a tsamaya 3 MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 10 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 6 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA C: THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO POTSO YA 3 3.1 Jasemine/Bonete/Basmati/Risoto/Sushi.√ [Tshwaya e le nngwe feela] (1) 3.2 E lebisitswe ho batho bohle ba phehang malapeng a bona.√√ (2) 3.3 Ho toboketsa ka sepheo sa ho susumeletsa moreki ho reka reisi ya Tastic/Ho tiisa hore ka reisi ya Tastic o kgora e le ka nnete.√ (1) 3.4 Ke letshwao la 'Heart Foundation'/Letshwao la pelo le bontshang bophelo bo botle.√ (1) 3.5 E pheheha hantle ka nako tsohle.√ (1) 3.6 Sebedisa kopi feela bakeng sa lelapa la hao kaofela/'E kokomoha hararo ha e phehilwe'.√√ [Tshwaya e le nngwe feela] (2) 3.7 Ka ho hlahisa dijana tse tlatsitsweng reisi mohlohlo/tse phophomang reise.√√ [Tshwaya e le nngwe feela] (2) [10] POTSO YA 4 4.1 Tjhe, ha a ba thuse hoba o ipuela tsa lelapa la hae le mokgotsi wa hae. √√ (2) 4.2 Ke kobo eo a pepileng ngwana ka yona e bontshang folakga ya Afrika-Borwa.√√ (2) 4.3 O ipotsa le ho makalla seo mosadi ya mohaleng a se buang, se sa amaneng le mosebetsi wa hae. √√ (2) 4.4 Basadi ke mokgwa wa bona. √ (1) 4.5 B/ho labalabela ho thuswa.√ (1) 4.6 O bolela hore monna wa hae a ka mpa a tsamaya.√√ (2) [10] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 7 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo POTSO YA 5 5.1 Mesebetsi eo ho neng ho thwe ke ya banna feela e se e etswa ke basadi.√√ (2) 5.2 Baoki ba banna ba teng dipetlele feela ha ba a ata jwalo ka ba basadi.√ (1) 5.3 5.3.1 Bong ba batho naheng ena ya Afrika-Borwa bo√ se sebediswe ho kgetholla batho ha ho hirwa. (1) 5.3.2 Ho hlwekisa kapa ho pheha ka malapeng ho√ etswa ke banna matsatsing a kajeno. (1) 5.4 5.4.1 Matsatsing ana setjhaba se a tseba hore tlhokomelo√ ya bana e se e le ya bohle, banna le basadi ka ho tshwana. (1) 5.4.2 Mehleng ya jwale re bona basadi ba bangata√ ba se ba etsa mesebetsi eo ho neng ho thwe ke ya banna feela. (1) 5.5 'bong'√ (1) 5.6 Ngwana ya kulang ha a je dijo tsa hae ka tshwanelo.√√ (2) [10] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C: 30 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 70 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello