Sesotho HL P3 Feb March 2017 Memo hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) HLAKOLA/TLHAKUBELE 2017 MEMORANDAMO MATSHWAO: 100 Memorandamo ona o na le maqephe a 16. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 2 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: MOQOQO POTSO YA 1 1.1 Mpho e bohlokwa eo nkileng ka e fuwa. Moqoqo wa phetelo (Narrative)/o hlalosang (descriptive) Moqoqong ona mohlahlobuwa o hlalosa diketsahalo tse amanang le sehlooho ka tsela e hlakileng. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka hlalosa molemo wa ho fana ka dimpho bathong; - a qoqa ka ketsahalo e susumetsang motho ho fa e mong mpho; - a ka qoqa ka mofuta wa mpho a ileng a e fumana a be a bolele hore e ne e tswa ho mang le hore ke ka lebaka la eng ha a ile a fuwa mpho eo; - a ka qoqa ka mabaka a etsang hore a nahane hore mpho eo a e fuweng e ne e le kgolo; - a qoqa ka kamoo mpho eo e fetotseng maemo a hae a bophelo kateng; - a ka hlahisa maikutlo a hae ka mpho eo a e fuweng; - a ka qoqa ka seo mpho eo e bopileng dikamano tse ntle pakeng tsa hae le ya mo fileng mpho eo; - a ka qoqa ka thuto eo a ithutileng yona ka ketsahalo ena ya ho fuwa mpho; - a ka qoqa ka kamoo a bontshang kananelo ya hae ya mpho eo a e fuweng. [50] 1.2 Sehloho sa komello. Moqoqo o hlalosang (Descriptive)  Moqoqong ona mohlahlobuwa a hlalose diketsahalo tsa nnete ka tsela ya boiqapelo le ka tsela e hlakileng hore mmadi a tle a kgodisehe ka ho phethahala.  Mohlahlobuwa a ka ngola ditaba tsa hae jwalo ka ha eka di etsahetse ho yena kapa a ngola a hlahisa maikutlo a hae ho ya kamoo yena a bonang bophelo kateng. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: - Mohlahlobuwa a ka qala pele ka ho qoqa ka bohlokwa ba metsi bophelong ba rona; - a ka qoqa ka komello e aparetseng naha; - a ka qoqa ka kamoo komello le tlhokeho ya metsi e amang bophelo ba ka mehla ba baahi; - a ka qoqa ka kamoo dijalo di shwang kateng ka lebaka la komello; - a ka qoqa ka kamoo diphoofolo di shwang kateng ka lebaka la komello; - a ka qoqa kamoo kgaello ya metsi e ka amang bophelo bo botle ka teng; - a ka qoqa ka kamoo theko ya dijo e phahamang kateng mabenkeleng ka lebaka la komello; - a ka qoqa ka ditjeho tse hodimo tsa ho fumana metsi ebile di eketsa bofuma setjhabeng; - a ka qoqa ka boqhekanyetsi le dintwa tse tsamaellanang le leqeme la metsi; - a ka qoqa ka mekgwa e ka sebediswang ho baballa metsi; - a ka qoqa ka kamoo mmuso le setjhaba di ka etsang matsapa a ho rarolla bothata bona ba tlhokeho ya metsi. [50] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 3 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo 1.3 Toro ya ka bakeng sa bokamoso ba ka. Moqoqo o hlalosang (descriptive)/ o tebisang maikutlo (Reflective). Moqoqong ona mohlahlobuwa o hlalosa kapa o tebisa maikutlo hodima sehlooho. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka qoqa ka bohlokwa ba ho ba le toro bophelong; - mohlahlobuwa a ka qoqa ka se mo susumeditseng ho ba le toro ya mofuta oo; - a ka qoqa ka maikutlo a bileng le ona ka toro eo ya hae. - a ka qoqa ka ditholwana tse hlabosang le tse bosula ho fihlelleng toro ya hae. - a ka qoqa ka tse ileng tsa batla di mo nyahamisa/kgothatsa ho fihlella toro ya hae; - a ka qoqa ka melemo ya ho hahamalla ho fihlela toro ya hae bophelong; - a ka qoqa ka keletso ya hae ho ba sa kang ba kgona ho fihlella ditoro tsa bona bophelong. - a ka qoqa ka tshehetso eo batswadi ba hae ba fileng yona ho fihlelleng toro ya hae. [50] 1.4 Motswalle a ka o eletsa ebile hape a ka o dihela. Moqoqo o sa nkeng lehlakore (Discursive)  Mofuteng ona wa moqoqo mohlahlobuwa o sekaseka sehlooho – o tadima mahlakore a mabedi a kgang ka mokgwa o tshwanang, mme a a buelle ka bobedi;  Moqoqo ona ha o nke lehlakore, mme sepheo sa wona ke ho nehelana ka maikutlo mahlakoreng ka bobedi a taba;  Mohlahlobuwa a lekole mahlakore ka bobedi a sehlooho, ebe o nehelana ka dintlha tsa hae, a sa tshehetse lehlakore lefe kapa lefe. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: Motswalle ya eletsang - a ka qoqa ka motswalle ya tshepahalang ya nang le botho; - a ka qoqa kamoo motswalle enwa a ka fanang ka dikeletso tse nepahetseng tse bileng di aha ka teng; - a ka qoqa ka kamoo motswalle ya jwalo a ka qobisang motho ho kena mathateng kateng; - a ka ba a fana ka mehlala ya dikeletso tse kileng tsa mo tswela molemo tseo motswalle wa hae a kileng a mo fa tsona; Motswalle ya dihelang - a ka qoqa ka motswalle ya sa tshepahalang ya se nang le botho eo e leng nta ya selomela kobong; - a ka qoqa ka kamoo motswalle enwa a ka kenyang e mong tsietsing ka ho fana ka dikeletso tse fosahetseng kateng; - a ka ba a fana ka mehlala ya dikeletso tse mpe tseo motswalle enwa a kileng a mo fa tsona, mme tsa mo kenya tsietsing e makatsang; - a ka fana ka keletso bakeng sa kgetho ya metswalle. [50] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 4 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo 1.5 Dikolo tsohle Afrika-Borwa di lokela ho nehelana ka thuto e sa lefellweng. Dumellana kapa o hanane le sehlooho sena. Moqoqo wa kgang (Argumentative)  Moqoqo ona ke wa kgang. Mohlahlobuwa o lokela ho bontsha ntlhakemo ya hae kapa mohopolo oo a sekamelang ka ho wona e leng hore o dumellana kapa o hanana le sehlooho.  O lokela ho hlahisa lehlakore le ho le ntshetsa pele, mme a le tshehetsa le ho sireletsa ka dintlha tse utlwahalang tse bileng di kgodisa.  Ntlhakemo ya mongodi e lokela ho hlaka ka nako tsohle. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: Tse dumellanang - a ka qoqa ka kamoo batho ba kojwana di mahetleng ba ka thusehang kateng ha thuto e ka ba ya mahala; - a ka qoqa ka kamoo moruo wa naha o ka thuthuhang/holang kateng; - a ka qoqa ka menyetla ya boikemelo le theho ya mesebetsi tseo batho bohle ba ka bang le tsona; - a ka hlalosa ka kamoo batho ba ka bang le boiphitlhelo bo babatsehang mesebetsing ya bona; - a ka qoqa ka theho ya mesebetsi e ka etsang hore batho ba sa lebelle thuso ho tswa mmusong; - a ka qoqa ka katoloso ya makala a ho ithuta a fapaneng ao batho ba ka a latelang; - a ka boela a qoqa ka ho fokotseha ha bofuma naheng ena ya rona; - a ka hlalosa ka kamoo batho ba ka bang le boiphihlelo bo babatsehang ho seo ba se etsang; - a ka ba a hlalosa hore ho ruteha ke tsela e ntle ya ho fokotsa botlokotsebe; Tse sa dumellaneng - a ka qoqa ka bothata boo naha e ka bang le bona haholoholo ha ho batlwa batho ba ka sebetsang mesebetsi ya batho ba sa rutehang hakaalo; - a ka qoqa ka kamoo moruo wa naha o ka phutlamang kateng ha mmuso o lokela ho lefella motho e mong le e mong thuto ya hae; - a ka qoqa ka kamoo tefo ya basebetsi e ka phahamang kateng ho ba ba tla ba rutehile kaofela, mme hoo ho ka thefula moruo wa naha; - a ka hlalosa kamoo boikemisetso ba baithuti bo ka fokotsehang kateng kaha ba tseba hore tjhelete ha e tswe malapeng a bobona/ha ba itefelle. [50] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 5 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo 1.6 Tseo ke di hopolang dilemong tseo ke neng ke qala sekolong se phahameng ho fihlela kajeno. Moqoqo wa boimamelo/o tebisang maikutlo (Reflective/Narrative) Ke moqoqo wa boimamelo kapa oo mongodi a tebisang maikutlo a hae hodima se itseng seo a se nahanisang ka botebo. Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka qala pele ka ho hlalosa letsatsi la pele leo a neng a fihle sekolong se phahameng ka lona; - a ka qoqa ka dintho tse ntjha tseo a ileng a ithuta tsona sekolong sena se phahameng; - a ka qoqa ka matitjhere a matjha ao a ileng a kopana le ona sekolong sena; - a ka qoqa ka dithuto tse ntjha tseo a qadileng ho ithuta tsona ha a fihla sekolong se phahameng; - a ka qoqa ka dipapadi tseo a ileng a di kenela sekolong sena se phahameng; - a ka qoqa ka mokgwa wa tshebetso o fapaneng le wa sekolong sa poraemari oo a ileng a ithuta ona sekolong sena se phahameng; - a ka phethela ka ho hlalosa hore selemo seo sa pele sekolong seo se ile sa fela jwang. [50] 1.7 1.7.1– Setshwantsho: 1.7.2  Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme o iqapela sehlooho ka mohopolo wa sehlooho o qholotswang ke mohopolo wa sehlooho maikutlong a hae.  Moqoqo ona o ka ngolwa ho tswa lehlakoreng lefe kapa lefe, ho latela moelelo oo a o fumanang ka setshwantsho. [50] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 50 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 6 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: MOQOQO Ditaelo ho motshwayi:  Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka sehlooho se le SENG FEELA KAROLONG YA A, mme a ngole ka dihlooho TSE PEDI KAROLONG YA B.  Karolo ka nngwe e na le ruburiki ya yona.  Sebedisa diruburiki tseo o di fuweng bakeng sa ho tshwaya tema ka nngwe.  Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa tema ya hae.  Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong, etsa tsena tse latelang: - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa sebopeho ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa tema ya hae: Motshwayi a lekole dintlha (mehopolo ya sehlooho le e e tshehetsang) ho bona kamoo e lebisang tlhahisong ya diratswana le tema yohle kateng. Tataiso bakeng sa ho tshwaya moqoqo: Sehella lentswe kapa polelo e fosahetseng mola, o be o bontshe mofuta wa phoso hodima lentswe/polelo ka ho sebedisa matshwao ana a latelang: / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa; —, + bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane; mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng; mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng; mt bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo a fosahetseng kapa moo ho hlokehang letshwao la puo; p bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo; ٨ bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe e siilweng dipakeng tsa mantswe a mang; // bakeng sa ho arola diratswana. ← bakeng sa ha mohlahlobuwa a qadile polelo hara mola; ↑↓ bakeng sa ha mohlahlobuwa a fetoletse dintlha tsa hae a qadile ka eo a lokelang ho qetella ka yona. ELA HLOKO:  Sebedisa ruburiki ena e latelang ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo.  Matshwao a 0–50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso tsa phihlello.  Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya phihlello e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona.  Lekgetha la Sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 7 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo SENOTLOLO SA HO TSHWAYA: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare le Moralo 30 DM = Puo le Setaele le Tokiso ya diphoso 15 PST = Sebopeho 05 Seb = Matshwao ohle 50 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 8 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50) SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) - SLKT Makgetha a ho lekanyetsa Phihlello e babatsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang DIKAHARE LE MORALO 28-30 22-24 16-18 10-12 4-6 Tshekatsheko ya sehlooho: - nehelano e bontshang kutlw isiso e - nehelano e ralehileng hantle haholo; - nehelano ke e kgotsofatsang - nehelano e momahane mona le mane; - nehelano e tsw ile lekoteng ho tlhophiso y a mehopolo le Boemo bo hodimo babatsehang y a sehlooho e supang bokgoni bo - mehopolo e tsamaellana le sehlooho ka ditlhokeho; - mehopolo ke e seng y a boiqapelo, mme e hang; dintlha, kelohloko ya ikgethang; botlalo, e a kgahlisa mme e na le bopaki ba - mehopolo e momahane ka tsela e sa hlakang; - mehopolo ke e sa tsepamang e baamohedi ba ditaba, - mehopolo e bontsha boqhetseke, e phepetsa mehopolo e sutsitseng; kgotsofatsang le e kgodisang; - ho na le bopaki bo seng bokae ba tlhophiso dubakaneng; maikemisetso le maemo monahano, mme ke e sutsitseng; - o hlophisitswe hantle haholo ka tsela e - o hlophisitswe ka tsela e utlwisis ehang, le momahano y a nehelano. - ha e utlw ahale, mme dintlha di - e hlophisitswe hantle ka tsela e ikgethang, mme o momahane ka tshwanelo mme o momahane ka tshwanelo ho a phetakakw a; ikgethang/babatsehang, mme e momahane ka ho keny editswe selelekela, mmele le qetelo. keny editswe selelekela, mmele le qetelo. - ha e a hlophisw a ka tshwanelo tshw anelo ho kenyeditswe selelekela, mmele le le momahano ha e y o. qetelo. 25-27 19-21 13-15 7-8 0-3 - mosebetsi o tsw ileng matsoho le ha o haellwa - Nehelano e radilw eng hantle - nehelano e a kgotsofatsa le ha e sa - nehelano boholo e tsw ile lekoteng; - boiteko ha bo y o ba ho arabela Boemo bo tlase ke dintlha tse ikgethang tsa moqoqo o hlaka mona le mane; - mehopolo ha e a momahana ka tshwanelo, sehlooho; babatsehang; - mehopolo ke e loketseng, mme e - mehopolo e momahane le ho kgodisa mme e a lahlehisa; - mehopolo e tsw ile lekoteng ka - mehopolo ke e sutsitseng mme e bontsha thahasellisang ka tsela e mahareng; - nehelano ha e na bopaki ba tlhophiso le ho phetahala, ha e a nepahala; boqhetseke; - ho na le tlhopiso le momahano e itseng momahano. - nehelano ha e a tsepama Matshwao a: 30 - o hlophisitswe hantle ka tsela e bontshang - o hlophisitswe hantle ka tsela e ikgethang, ho keny eleditswe le selelekela , mmele sehloohong, mme e dubakane. bokgoni, mme o momahane ka tshwanelo ho mme o momahane ka tshwanelo ho le qetelo. keny editswe selelekela, mmele le qetelo. keny editswe selelekela, mmele le qetelo. PUO, SETAELE LE 14-15 11-12 8-9 5-6 0-3 TOKISO YA DIPHOSO - sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di - sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di - sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe - sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe ha - puo e sebedisitsweng ha se e Sehalo, rejisetara, setaele, loketse sepheo ka tsela e babatsehang, loketse sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho di loketse sepheo, baamohedi ba ditaba di a lokela sepheo, baamohedi ba ditaba utlw isisehang; tlotlontsw e ke tse lokelang baamohedi ba ditaba mmoho le maemo; le maemo haholo; mmoho le maemo; mmoho le maemo; - sehalo, rejisetara, setaele le Boemo bo hodimo sepheo/tshusumetso le - tshebediso y a hae ya puo e a ikgetha, mme e - tshebediso y a puo e matla, mme ho - tshebediso y a puo ke e loketseng, mme - puo e sebedisitswe feela ka tsela ya tlotlontsw e ha di a lokela maemo; bontsha boitshepo ka tsela e tsotehang sebedisitswe sehalo se loketseng ka nako e fetisa moelelo ka tshwanelo; motheo; baamohedi ba ditaba, sepheo le Kgetho y a mantswe - o sebedisitse sehalo se matla, mme se tsohle; - puo y a bonono ke e loketseng, mme e - sehalo mmoho le moelelo o hlahiswang ke maemo; Tshebediso ya puo le susumetsang ka tsela e ikgethang - boholo ba mosebetsi ha o na diphoso tsa sebedisitswe ka tshwanelo; tema ke tse sa lokelang tlw aelo, matshwao a ho bala - o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto; tshebediso y a puo le mopeleto; - sehalo se sebedisitswe ka tshwanelo: - tshebediso y a tlotlontswe e le mopeleto - o radilw e ka bokgoni bo tsotehang. - o radilw e ka tsela e mahareng feela. - ho sebedisitswe tlotlontswe ya motheo haellang haholo hoo nehelano e - o radilw e hantle ka tshwanelo. feela. sa utlw isiseheng. 13 10 7 4 Boemo bo tlase - tshebediso y a puo ke e nepahetseng, mme e - tshebediso y a puo ke e sefutho, mme e - tshebediso y a puo ke e kgotsofatsang - puo ke y a motheo feela, mme e susumetsang sehalo sa tema loketseng maemo; le ha ho na le ho sa tsamaelane mona le sebedisitswe ka tsela e haellang; - o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto; - sehalo ke se matla, mme se loketseng; mane; - o radilw e ka bokgoni bo tsotehang. - ho na le diphoso tse seng kae tsa puo le tsa - popeho y a dipolelo ke e tshwanang e se Matshwao a: 15 mopeleto; - kakaretso sehalo ke se loketseng le ha nang motsw ako; - o radilw e hantle. puo y a bonono e le e haellang. - tlotlontsw e e haella haholo feela. SEBOPEHO 5 4 3 2 0-1 Makgetha a tema: popeho - kgodiso y a sehlooho ke e babatsehang; - dintlha ke tse loketseng, mme tse hodisang - dintlha tse loketseng di hodisa - tse ding tsa dintlha ke tse utlw ahalang; - dintlha tsa bohlokw a di a y a dipolelo le kgodiso ya - katoloso y a dintlha ke e ikgethang; sehlooho; sehlooho ka tsela e mahareng; - dipolelo le diratsw ana di na le diphoso haella; diratsw ana le bolele bo - dipolelo le diratsw ana di bopilwe ka tsela e - momahano e bopilw e ke e supang bokgoni; - dipolelo le diratsw ana di bopilwe ka - moqoqo o a utlw isiseha le ha o le diphoso. - dipolelo le diratsw ana tse hlokehang. ikgethang. - dipolelo le diratsw ana di loketse nehelano, tsela e mahareng; hlahisitsw eng ke tse mme di fapafapanngw a ka tshwanelo. - moqoqo o ntse o hlahisa moelelo. fosahetseng; Matshwao a: 5 - moqoqo ha o na moelelo o lebeletsw eng. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 9 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO 2.1 Lenanetsamaiso le metsotso ya kopano Lenanetsamaiso ke tsebiso ya kopano le tlhahiso ya dintlhakgolo tse tlo tshohlwa kopanong eo. Le thusa ba tlileng kopanong ho tseba sepheo sa seo ba se bitseditsweng, le hore ba tle ba lokisitse diphehiso tse mabapi le dintlhakgolo tsa kopano. Metsotso ke phutholoho ya lenanetsamaiso le ileng la romellwa batho ba tlileng kopanong. Metsotso e bohlokwa haholo ka ha e thusa ho boloka diphehiso le dintlhakgolo tsa kopano. Sebopeho:  Lenanetsamaiso le lokela ho ba le moralo le tlhophiso ya ditaba tse tla tshohlwa kopanaong ya mokgatlo.  Metsotso e lokela ho totobatsa hore kopano e ne e tshwerwe mohla, kae le nako mang. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: Dikahare tse lebelletsweng tsa metsotso ke tse thehilweng hodima lenanetsamaiso mohlala e k aba ona o latelang: Lenanetsamaiso - Pulo le kamohelo; - Tlhomamiso ya seboka/kopano; - Ba teng le ba siyo; - Metsotso ya kopano e fetileng; - Tse tswang metsotsong; - Ditaba tse ntjha tsa letsatsi leo: - Maano a ho fedisa tshebediso e mpe ya dithethefatsi; - Tse akaretsang; - Kgetho ya letsatsi la kopano e latelang; - Kwalo ya kopano. Metsotso ya kopano Metsotso ya kopano e neng e tshwerwe ka la: 6 Pherekgong 2016. E tshwaretswe holong ya motse ka hora ya 2 thapama. Pulo le kamohelo. Mookamedi wa sepolesa o butse kopano ka thapelo. O tswetse pele ho amohela ditho tse teng, a hlakisa le sepheo sa kopano. A hlalosa ha a na le tshepo ya hore kopano eo e tla fihlella sepheo sa yona. Tlhomamiso ya seboka/kopano. Modulasetulo o hlalositse ha ditho tse teng di fana ka monyetla wa hore kopano e ka tswela pele. Kopano e ile ya hlomamiswa le ho nkwa e le molaong. Ba teng le ba siyo. Ho tswa kemeding ya setjhaba moetapele o hlahisitse kopotshwarelo ya mongodi le setho sa tlatsetso, tse sa tlo ba teng kopanong ka mabaka a malapa. Ka lehlakoreng la sepolesa ditho di ne di felletse. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello. P hetla.

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 10 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo Metsotso ya kopano e fetileng. Modulasetulo o file mme Leutswa e leng mongodi ho bala metsotso ya kopano e fetileng. Ntate Ntaote o tiisitse hore metsotso e amohelwe. Tse tswang metsotsong. Monghadi Seokamela o hlalositse ha ntlha ya tshireletso ho kemedi ya setjhaba e se e matlafaditswe jwalo ka ha ho qetuwe kopanong ya mohlang oo. Ditaba tse ntjha tsa letsatsi leo: Mabapi le taba ena, mme Hadiyo o tlile le maano a ho kgothaletsa hore bana ba sebedisang dithethefatsi ba bapale e le ho ba kgwesa tshebedisong ya dithethefatsi. Ntate Mohau o ile a ananela taba eo. Ntate Khaketla o ile a sisinya hore mahlatsipa a kopelwa bodulo setsheng sa tlhabollo, a tsebe ho thuswa bothateng ba bona. Taba eo e ile ya ananelwa ke ditho tsohle. Modulasetulo o hlahisitse hore ditsha di lokela ho lefellwa, le hore tjhelete e nngwe e lokela ho bokellwa e le hore ho tshwarwe bahwebi ba dithethefatsi. O boetse a sisinya hore tjhelete e setseng e ka nehwa e le ditlhapiso ho ba phethahaditseng morero oo. Tse akaretsang Monghadi Mpatshehla o hlalositse ha ho na le dipapadi tse hlophisitsweng ke mmasepala, mme e ka ba monyetla ha ba ka kopelwa ho kenyelletswa ho hlatswa sebae dipapading tseo. Kgetho ya letsatsi la kopano e latelang Motshwaramatlotlo o sisintse hore kopano e latelang e be ka la 4 Hlakola 2016 e le hore a kgone ho itlhophisetsa ho tla fana ka tlaleho ya tsa ditjhelete. Kopo ya hae e ile ya ananelwa ntle le kganyetso ke ditho. Kwalo ya kopano Mme Ntsubise o ile a sisinya hore kopano e kwalwe, a tlatswa ke monghadi Tsubela. Kopano ya kwala ka hora ya 5. Modulasetulo…………………. Mohla la ………………. Mongodi………………………. Mohla la………………… [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 11 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo 2.2 Atikele e yang makasineng Sebopeho  E ba le sehlooho se matla ebile se hohelang mahlo.  Lebitso la moqolotsi wa ditaba le sebaka seo atikele e ngolletsweng teng di ngolwa ka hodima seratswana sa pele.  E arolwa ka dikholomo tse bopilweng ka diratswana tse kgutshwane.  Ditaba di hlahiswa ka sebopeho sa phiramiti e shebileng tlase. Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka bontsha bohlokwa ba ho balla ditlhahlobo tsa makgaolakgang; - a hlalose mawa a ka sebediswang ke baithuti bakeng sa ho ithutela tlhahlobo tsa makgaolakgang; - a ka hlalosa ka molemo oo moithuti a ka iketsetsang wona ka ho fokotsa nako ya ho tsamaya le metswalle; - a ka hlalosa molemo wa ho balla sebakeng se kgutsitseng se hlwekileng; - a qoqe ka molemo wa ho ikwetlisa ka ho ngola; - a hlalose molemo wa ho robala nako e lekaneng; a hlalose molemo wa ho iketsetsa pakathuto ('timetable') eo a tlang ho e latela ha a ntse a itokisetsa ditlhahlobo tsa makgaolakgang. [25] 2.3 Lengolo la setswalle Sebopeho  Aterese e nngwe, ya mongodi, mme e ngolwa e qala hodimo bohareng ba leqephe ho tloha tsohong le letshehadi ho ya ho le letona. Ha mohlahlobuwa a ngotse aterese le letsatsi/mohla di arohane kapa di kopane, ho se be le kotlo eo a e fuwang;  Aterese e ngolwa ka mokgwa wa boloko; ha ho ngolwe matshwao a puo ha ho sebediswa ya seterata empa ha ho sebediswa ya lebokoso la poso ho kenngwa dikgutlo dipakeng ka mokgwa ona: P.O Box;  Ka mora mohla ho tlolwa mola, ebe ho tla tumediso; yona e ngolwa ka tsohong le letshehadi, haufi le moo leqephe le qalang. Hlokomela hore ha ho ngolwe letshwao la puo ka mora tumediso;  Seratswana se selelekelang se lokela ho ba sekgutshwane, mme se omele ditaba kapa se totobatse sepheo sa lengolo;  Mmele wa lengolo o ahwe ka diratswana tse seng kae; di ka ba tharo kapa ho feta, mme mona ke moo ya ngolang a nontshang taba tsa hae se mabapi le sehlooho sa lengolo;  Qetelo ya lengolo ke e kgutshwane ka tlwaelo, mme e phethela ditaba;  Lengolong la setlwaedi ha ho hlokehe hore o ngole sefane sa hao, mme ha o ngolla motswalle o ka nna wa qetella ha monatjana ka tsela eo le bitsanang ka yona mohlala: mokgotsiao, ntjamme jj. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka totobatsa sepheo seo lengolo le ngolwang ka sona (ho se amohele memo ya motswalle); - a lebohe motswalle wa hae ka ho mo memela moketjaneng wa hae wa dikapeso; - a hlahise mabaka a tla mo sitisa ho iponahatsa moketjaneng; - a mo lakalletse katleho le mahlohonolo. [25] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 12 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo 2.4 Raporoto Raporoto e ngolwa kamora diphuphutso tse ileng tsa etswa, kapa ha ho tlalehwa ka ketsahalo e itseng e ileng ya bonwa ka mahlo k.h.r o le paki ya seo o ileng wa se bona ha se etsahala. Mohlala e ka ba o latelang: Sebopeho sa Raporoto/Tlaleho  Ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang mabapi le tsona:  Mokgwa wa tshebetso;  Diphumano:  Diqeto:  Ditlhahiso/Ditshisinyo: Tlaleho/Raporoto ka maemo a ntlo ya ha Lethuela, 177 Letswapong St, Mankweng. Raporoto e lebisitswe ho: Sepoleseng sa Mankweng Sehlooho sa phuputso: Maemo a ntlo ya Lethuela, 177 Letswapong St, Mankweng. Ditaba kapa dintlha tseo ho tlalehwang mabapi le tsona: Koloi e thutse mme ya heletsa lebota la ntlo e atereseng ena Nomoro Motlalehi o bone kotsi, a e tlaleha a ba a tiisa hore e tla ba paki ditabeng tseo. Mokgwa wa tshebetso: Mofuputsi, e leng Mme TP Moloi, o ile a ya lekola lebota la ntlo e heleditsweng ke koloi ka la 15 Tshitwe 2016. Baahisane le moo kotsi e hlahileng teng ba ile ba botswa dipotso mabapi le kotsi eo. Mofuputsi o ile a ngola dinoutso/dintlha ka ketelo ya hae. Diphumano:  Lebota la ntlo le helehile kaofela ka lehlakoreng le nepaneng le kotsi;  Mme ya neng a le ka tlong o tswile dikotsi tse tshabehang;  Mokganni ya thutseng lebota ka koloi o ne a le tlasa tshusumetso ya tahi;  O ile a hloleha ho laola koloi hukung e nepaneng le ntlo eo a e thutseng. Diqeto:  Lebota la ntlo le senyehile haholo;  Motho ya tswileng kotsi o ntse a le sepetlele. Ditlhahiso/Ditshisinyo:  Ho lokela ho lokiswe tshenyo yohle;  Mokganni o tla arabela ditaba pela lekgotla la dinyewe;  Bohle ba kgannang ba se ke ba sebedisa tahi;  Balaolasephethephethe ba tiise letsoho mosebetsing wa bona;  Ba tlolang molao ba iswe ntlwanatshwana nako e telele. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 13 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo Sikenetjhara ya motlalehi:________________________________ Lebitso ka botlalo:______________________________________ Mohlala: ___________________________________________ Ba bang bahlahlobuwa ba ka latela mokgwa o latelang wa ho ngola Raporoto/Tlaleho. O mong mohlala wa Raporoto/Tlaleho Mohala: (012) 123 4567 P.O. Box 235 Fekese: (012) 353 5678 Mamelodi TLALEHO YA KOTSI Sefane sa ya tswileng kotsi: …………………………….. Mohla la kotsi: ………………………………….. Nako:…………………. Tlhaloso ya kotsi:…………………………………………………………… …………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………. Dikgato tse nkuweng ka mora kotsi:……………………………………. …………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………. (Di)Paki:………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………. Pehelo e ngotswe ke:………………………………………… …………… Maemo mosebetsing:……………………………………………………....... Sikenetjhara:………………………… Mohla la:………………………. Dikahare tse ka lebellwang hara tse ding e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka hlahisa dintlha tseo ho tlalehwang ka tsona e leng seo a se boneng se etsahala ha koloi e ne e kgeloha tsela e tjhaisa lebota la ntlo la heleha. - mohlahlobuwa a ka ngola ka se etsahetseng letsatsing leo a latela dihlooho tseo a di filweng ka hodimo. - a ka qoqa ka se susumelleditseng ho etsahaleng ha kotsi. - o lebelletswe ho ngola ka metjha e ka latelwang ho thibela dikotsi tsa mofuta oo. - mohlahlobuwa a ka etsa ditshisinyo tsa kamoo ho ka thibelwang dikotsi tsa mofuta oo ka teng. Mohlala: Ho etswe ditutudu tse fokotsang lebelo. Ho beha dipitla tsa majwe haufi le matlo a pela tsela kapa dipavementeng. - a ka qoqa ka tharollo ya dikotsi e ka lebisang ho fokotsweng ha tsona. - a ka qoqa ka diphumano tse sibollotsweng ke sepolesa ka mora ho tshwarwa ha mokganni. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 14 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo 2.5 Tekolokakaretso Sepheo ka tekolokakaretso ke ho nehelana ka tlhahisoleseding ka filimi eo a kileng a e boha le ho tsosa thahasello mabapi le yona. Dikahare tse ka lebellwang hara tse ding e ka ba tsena tse latelang: - ho lekola ka bokgutshwanyane tikoloho le baphetwa, empa a se ye lolololo haholo; - ya ngolang tekolokakaretso o na le kgetho ya ho ka nka ntlhakemo e itseng, mme a be a hlahise mohopolo wa hae mabapi le ntlhakemo eo ya hae; - babadi ba tla nka qeto ya ho ya boha filime kapa tjhe. [25] 2.6. Inthaviu e ngolwang Seratswana sa selelekela e ka ba: Inthaviu pakeng tsa ralebenkele la dijo Ramatheola, le moreki Thabiso. Thabiso o kgutlisa sehlahiswa (mohlala, lebese) seo a sa tswa se reka lebenkeleng ho Ramatheola hobane le senyehile, le tlotswe ke nako ya sona ya thekiso. Sebopeho  Lebitso la dibui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe le latelwa ke letshwao la kgutlopedi.  Selelekela se fana ka tlhahisoleseding e amanang le sepheo sa puisano.  Mmele o botjwa ke puisano e itshetlehileng ka sehlooho.  Sehalo e be sa semmuso Dikahare tse ka lebellwang hara tse ding e ka ba tsena tse latelang: - mohlahlobuwa a ka hlahisa sepheo sa inthaviu e leng ho kgutliswa ha sehlahiswa se bodileng; - a ka hlalosa lebaka le etsang hore a kgutlise sehlahiswa seo; - mohlahlobuwa e mong a ka hlalosa hore o kgutlisa sehlahiswa hobane se fetilwe ke nako ya sona ya thekiso, se phuthetswe ka sephuthwelwa se sa kwalwang ka tshwanelo kapa se bodileng jj; - ralebenkele a ka tletleba ka hore e ka nna ya ba sehlahiswa ha se a rekwa lebenkeleng la hae; - moreki a ka batla ho kgutlisetswa tjhelete ya hae, mme ralebenkele yena a batle hore a kgethe sehlahiswa se seng ho e na le hore a mo kgutlisetse tjhelete; - ralebenkele a ka nka sehlahiswa se kgutlisitsweng, mme a kgutlisa tjhelete ya moreki. [25] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 50 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 100 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 15 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO Ditaelo ho motshwayi:  Mohlahlobuwa o lokela ho ngola ka dihlooho TSE PEDI karolong ena.  Ha mohlahlobuwa a tswile lekoteng nehelanong etsa tsena tse latelang: - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa dikahare ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa tshebediso ya puo ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a abelwe matshwao bakeng sa sebopeho ho fella kgatong ya pele feela. - Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa ditema tsa hae. - Mohlahlobuwa a etse moralo bakeng sa tema ya hae: Motshwayi a lekole dintlha (mehopolo ya sehlooho le e e tshehetsang) ho bona kamoo e lebisang tlhahisong ya diratswana le tema yohle kateng. Tataiso bakeng sa ho tshwaya tema e telele: Sehella lentswe kapa polelo e fosahetseng mola, o be o bontshe mofuta wa phoso hodima lentswe/polelo ka ho sebedisa matshwao ana a latelang. / bakeng sa ho arola mantswe a ngotsweng a kopantswe empa a lokela ho arolwa; —, + bakeng sa ho kopanya mantswe a arohantsweng empa a ngolwa a kopane; mn bakeng sa mongolo (orthography) o fosahetseng; mp bakeng sa mopeleto o fosahetseng; mt bakeng sa tshebediso ya matshwao a puo a fosahetseng kapa moo ho hlokehang letshwao la puo; p bakeng sa puo e sa sebediswang ka nepo kapa ka tshwanelo/tlwaelo; ٨ bakeng sa lentswe kapa karolwana ya lentswe e siilweng dipakeng tsa mantswe a mang; // bakeng sa ho arola diratswana; ← bakeng sa ha mohlahlobuwa a qadile polelo hara mola; ↑↓ bakeng sa ha mohlahlobuwa a fetoletse dintlha tsa hae a qadile ka eo a lokelang ho qetella ka yona. SENOTLOLO SA HO TSHWAYA: Makgetha a Tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare, Moralo le Sebopeho 5 DMS. Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso 10 PST = Matshwao ohle 25 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 16 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2017 NSC – Memorandamo RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25] Makgetha a ho Phihlello e Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo Phihlello e haellang lekanyetsa babatsehang bokgoni feela DIKAHARE, MORALO 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 LE SEBOPEHO -Nehelano e -Nehelano e ntle haholo -Nehelano e lekaneng e -Nehelano ya motheo e -Nehelano e totobatsa babatsehang ya e bontshang tsebo e ntle bontshang tsebo ya bontshang tsebo ya kgaello ya tsebo ya (Nehelano le mehopolo) sehlooho e supang ya makgetha a mofuta makgetha a mofuta ona makgetha a itseng feela makgetha a mofuta ona Ho rala, ho hlophisa bokgoni bo ikgethang; ona wa tema; wa tema; a mofuta ona wa tema; wa tema; mehopolo. -Mehopolo e matla e -Nehelano ha e kgere e -Nehelano ha e a -Nehelano e na le -Moelelo o nyotobetswa Kelohloko ya sutsitseng; tsepame sehloohong; tsepama sehloohong ka tsepamo e itseng feela ke ho kgera ho hoholo; maikemisetso, -Tsebo e batsi ya -Mehopolo le dikahare ke ho phethahala ho na le sehloohong empa e a -Mehopolo le dikahare ha baamohedi ba ditaba le makgetha a mofuta ona tse momahaneng, tse ho kgera ho itseng; kgera; di na momahano; maemo wa tema; hlalositsweng ka botebo, -Mehopolo le dikahare di -Mehopolo le dikahare ha -Ke dintlha tse mmalwa -Nehelano ha e kgere e mme dintlha di tshehetsa na le momahano e se ka mehla di haholo tse tshehetsang MATSHWAO A 15 tsepame sehloohong; sehlooho; amohelehang; momahaneng; sehlooho; -Mehopolo le dikahare ke -Sebopeho ke se -Ke dintlha tse itseng -Sehlooho se tshehetswa -Ha ho na boiteko bo tse momahaneng; loketseng se nang le feela tse tshehetsang ke dintlha tse itseng entsweng ho sebedisa -Dintlha tsohle di diphoso tse mmalwa. sehlooho; feela; sebopeho se tshehetsa sehlooho, -Ka kakaretso sebopeho -Sebopeho se foofo nepahetseng. mme di hlalositswe ka ke se loketseng empa se feela, mme se na le botebo; nang le diphoso tse bohlotsa bo boholo. -Sebopeho ke se itseng. nepahetseng. PUO, SETAELE LE 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 TOKISO YA DIPHOSO -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe ha setaele le tlotlontswe ha Sehalo rejistara, setaele, loketse ka ho fetisisa loketse ka ho fetisisa loketse maikemisetso, di a lokela maikemisetso, di dumellane le maikemisetso, maikemisetso, maikemisetso, baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le maikemisetso, baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le maemo; maemo hantle; baamohedi ba ditaba le maemo. maemo; maemo; -Nehelano e na le -Tshebediso ya puo e maemo; Tshebediso ya puo, -Tshebediso ya puo e -Ka kakaretso tshebediso diphoso tse itseng tsa fosahetse e bile e tletse -Nehelano e tletse tlwaelo ya tshebediso ya nepahetse e bile e ya puo ke e nepahetseng tshebediso ya puo; diphoso tse ngata; diphoso e dubakane; puo, kgetho ya mantswe, bopehile hantle; e bileng e bopehile -Tshebediso ya -Tshebediso e seng kae -Tlotlontswe ha e matshwao a puo le -Nehelano ha e na hantle; tlotlontswe ke e ya tlotlontswe; dumellane le maemo; mopeleto diphoso. -Tshebediso ya lekaneng; -Moelelo o -Moelelo o tlotlontswe e ntle haholo; -Diphoso ha se tse nyotobeditswe. nyotobeditswe haholo. MATSHWAO A 10 -Nehelano boholo ha e nyotobetsang moelelo. na diphoso. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello