Sesotho HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) HLAKOLA/TLHAKUBELE 2018 MEMORANDAMO MATSHWAO: 100 Pampiri ena e na le maqephe a 9. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 2 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2018 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: MOQOQO 1.1 Ka tla ka ipitsetsa mokgokakgwale! Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho qoqa ka seo a ileng a se etsa ho ipitsetsa mokgokakgwale oo a qoqang ka ona. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:  Mohlahlobuwa a qoqe ka ketsahalo e itseng e ikamahanyang le sehlooho.  A ka qoqa a hlakisa hore o ile a sirelwa ke eng e ileng ya etsa hore a se ke a lemoha hore seo a se etsang se tla mo kenya mathateng. [50] 1.2 Kabo ya mobu e ka rarollwa ke mmuso le setjhaba ka kopanelo. Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho qoqa ka tharollo ya kabo ya mobu. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:  Mohlahlobuwa a ka qoqa ka diphephetso tse tliswang ke kgaello ya mobu bathong ba bang le ditsela tseo mmuso le setjhaba mmoho ba ka thusanang kateng tharollong ya qaka ya mobu. [50] 1.3 Lehlabula le monate empa hape le na le mathata a lona. Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho qoqa ka sehla sa lehlabula a bontsha botle le mathata a sona. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:  Mohlahlobuwa a ka qoqa ka ho hlahisa tse monate tse tliswang ke lehlabula le mathata a bang teng ka lebaka la sehla sa hlabula. [50] 1.4 'Ha o bua le motho ka puo ya hae eo a e utlwisisang, o kgona ho finyella botebong ba pelo ya hae.' Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho qoqa ka ditsela tseo a kgonang ho fihlella botebo ba pelo ya motho ka puo kateng. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:  Mohlahlobuwa a ka qoqa ka ditsela tseo puo e kgonang ho finyella pelong ya motho kateng. [50] 1.5 Ha se meetlo yohle e amohelehang matsatsing a kajeno. Dumellana kapa o hanane le mohopolo ona. Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho qoqa ka meetlo e fapaneng, feela a sekamele lehlakoreng le le leng. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:  Mohlahlobuwa a ka qoqa ka seabo sa meetlo maphelong a batho.  Mohlahlobuwa a ka qoqa ka bohlokwa ba meetlo le kamoo e seng e se bohlokwa mehleng ena [50] Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 3 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2018 NSC – Memorandamo 1.6 Metsi ke mohlodi wa bophelo. Moqoqong ona mohlahlobuwa o lokela ho qoqa ka bohlokwa ba metsi bophelong ka kakaretso. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang:  Mohlahobuwa a ka qoqa ka mehlodi e fapaneng ya metsi le kamoo e seng e le leqeme kateng.  A ka boela a qoqa kamoo metsi a ka baballwang kateng le mehato e ka nkuwang kgahlanong le ba senyang metsi. [50] 1.7 Setshwantsho sa 1.7.1 le sa 1.7.2: Moqoqong ona mohlahlobuwa o boha setshwantsho, mme o iqapela sehlooho a itshetlehile ka mohopolo wa sehlooho o qholoditsweng ke setshwantsho seo a se kgethileng. [50] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 50 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2018 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50) SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) – SLKT Makgetha a ho lekanyetsa Phihlello e babatsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang DIKAHARE LE MORALO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 Tshekatsheko ya sehlooho: -nehelano e bontshang kutlwisiso e -nehelano e ralehileng hantle haholo -nehelano ke e kgotsofatsang ditlhokeho -nehelano e momahane mona le mane -nehelano e tswile lekoteng ho tlhophiso ya mehopolo le Boemo bo hodimo babatsehang ya sehlooho e supang bokgoni bo -mehopolo e tsamaellana le sehlooho ka -mehopolo e momahane ka tsela e -mehopolo ke e seng ya boiqapelo, mme hang dintlha, kelohloko ya ikgethang botlalo, e a kgahlisa mme e na le bopaki ba kgotsofatsang le e kgodisang e sa hlakang -mehopolo ke e sa tsepamang baamohedi ba ditaba, -mehopolo e bontsha boqhetseke, e phepetsa mehopolo e sutsitseng -o hlophisitswe ka tsela e utlwisisehang, mme -ho na le bopaki bo seng bokae ba e dubakaneng maikemisetso le maemo monahano, mme ke e sutsitseng -o hlophisitswe hantle haholo ka tsela e o momahane ka tshwanelo ho kenyeditswe tlhophiso le momahano ya nehelano -ha e utlwahale, mme dintlha di -e hlophisitswe hantle ka tsela e ikgethang, mme o momahane ka tshwanelo ho selelekela, mmele le qetelo a phetakakwa ikgethang/babatsehang, mme e momahane ka kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo -ha e a hlophiswa ka tshwanelo tshwanelo ho kenyeditswe selelekela, mmele le le momahano ha e yo qetelo 25–27 19–21 13–15 7–8 0–3 -mosebetsi o tswileng matsoho le ha o haellwa -Nehelano e radilweng hantle -nehelano e a kgotsofatsa le ha e sa hlaka -nehelano boholo e tswile lekoteng -boiteko ha bo yo ba ho arabela Boemo bo tlase ke dintlha tse ikgethang tsa moqoqo o -mehopolo ke e loketseng, mme e mona le mane -mehopolo ha e a momahana ka sehlooho babatsehang thahasellisang -mehopolo e momahane le ho kgodisa ka tshwanelo, mme e a lahlehisa -mehopolo e tswile lekoteng ka -mehopolo ke e sutsitseng mme e bontsha -o hlophisitswe hantle ka tsela e ikgethang, tsela e mahareng -nehelano ha e na bopaki ba tlhophiso le ho phetahala, ha e a nepahala boqhetseke mme o momahane ka tshwanelo ho -ho na le tlhopiso le momahano e itseng ho momahano -nehelano ha e a tsepama -o hlophisitswe hantle ka tsela e bontshang kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo kenyeleditswe le selelekela, mmele le qetelo sehloohong, mme e dubakane bokgoni, mme o momahane ka tshwanelo ho Matshwao a: 30 kenyeditswe selelekela, mmele le qetelo PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 TOKISO YA DIPHOSO -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe di -sehalo, rejisetara, setaele le tlotlontswe -puo e sebedisitsweng ha se e Sehalo, rejisetara, setaele, loketse sepheo ka tsela e babatsehang, loketse sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho loketse sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho ha di a lokela sepheo, baamohedi ba utlwisisehang Boemo bo hodimo tlotlontswe ke tse lokelang baamohedi ba ditaba mmoho le maemo le maemo haholo le maemo ditaba mmoho le maemo -sehalo, rejisetara, setaele le sepheo/tshusumetso le -tshebediso ya hae ya puo e a ikgetha, mme e -tshebediso ya puo e matla, mme ho -tshebediso ya puo ke e loketseng, mme e -puo e sebedisitswe feela ka tsela ya tlotlontswe ha di a lokela maemo bontsha boitshepo ka tsela e tsotehang sebedisitswe sehalo se loketseng ka nako fetisa moelelo ka tshwanelo motheo baamohedi ba ditaba, sepheo Kgetho ya mantswe -o sebedisitse sehalo se matla, mme se tsohle -puo ya bonono ke e loketseng, mme e -sehalo mmoho le moelelo o hlahiswang le maemo Tshebediso ya puo le susumetsang ka tsela e ikgethang -boholo ba mosebetsi ha o na diphoso tsa sebedisitswe ka tshwanelo ke tema ke tse sa lokelang -tshebediso ya tlotlontswe e tlwaelo, matshwao a ho bala -o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto tshebediso ya puo le mopeleto -sehalo se sebedisitswe ka tshwanelo: -ho sebedisitswe tlotlontswe ya motheo haellang haholo hoo nehelano le mopeleto -o radilwe ka bokgoni bo tsotehang. -o radilwe hantle ka tshwanelo -o radilwe ka tsela e mahareng feela feela e sa utlwisiseheng 13 10 7 4 -tshebediso ya puo ke e nepahetseng, mme e -tshebediso ya puo ke e sefutho, mme e -tshebediso ya puo ke e kgotsofatsang le ha -puo ke ya motheo feela, mme e Boemo bo tlase susumetsang sehalo sa tema loketseng maemo ho na le ho sa tsamaelane mona le mane sebedisitswe ka tsela e haellang -o batla o hloka diphoso tsa puo le tsa mopeleto -sehalo ke se matla, mme se loketseng -Ka kakaretso sehalo ke se loketseng le ha -popeho ya dipolelo ke e tshwanang e se -o radilwe ka bokgoni bo tsotehang -ho na le diphoso tse seng kae tsa puo le tsa puo ya bonono e le e haellang nang motswako mopeleto -tlotlontswe e haella haholo feela Matshwao a: 15 -o radilwe hantle SEBOPEHO 5 4 3 2 0–1 Makgetha a tema: popeho -kgodiso ya sehlooho ke e babatsehang -dintlha ke tse loketseng, mme tse hodisang -dintlha tse loketseng di hodisa sehlooho ka -tse ding tsa dintlha ke tse utlwahalang -dintlha tsa bohlokwa di a ya dipolelo le kgodiso ya -katoloso ya dintlha ke e ikgethang sehlooho tsela e mahareng -dipolelo le diratswana di na le diphoso haella diratswana le bolele bo -dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e -momahano e bopilweng ke e supang bokgoni -dipolelo le diratswana di bopilwe ka tsela e -moqoqo o a utlwisiseha le ha o le -dipolelo le diratswana tse hlokehang ikgethang -dipolelo le diratswana di loketse nehelano, mahareng diphoso hlahisitsweng ke tse mme di fapafapanngwa ka tshwanelo -moqoqo o ntse o hlahisa moelelo fosahetseng -moqoqo ha o na moelelo o Matshwao a: 5 lebeletsweng Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 5 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2018 NSC – Memorandamo SENOTLOLO SA HO TSHWAYA: Makgetha a tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare le Moralo 30 DM = Puo le Setaele le Tokiso ya diphoso 15 PST = Sebopeho 05 Seb = Matshwao ohle 50 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 6 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2018 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO POTSO YA 2 2.1 LENGOLO LA SEMMUSO Sebopeho  Aterese di pedi. Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha mahareng a leqephe ho leba letsohong le letona, e nto latelwa ke letsatsi, kgwedi le selemo;  Aterese ya ya ngollwang e ngolwa ka letsohong le letshehadi. E qala ka maemo a tshebetso a ya ngollwang ebe ho latela aterese ya hae ka botlalo;  Tlasa aterese ho ngolwa tumediso (Monghadi, mofumahadi kapa mofumahatsana);  Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo sa lengolo, e nto ba selelekela;  Qetelo ke ya semmuso, mme e ngolwa e le 'Ka botshepehi, Ka boikokobetso jj;  Ya ngolang o ngola lebitso la hae ka botlalo ka mora qetelo, ebe o a saena. Dikahare:  Mohlahlobuwa a ka hlahisa sepheo sa lengolo e leng ho lemohisa mmasepala ka phoso e etsahetseng mokitlaneng.  a ka hlalosa kamoo a lebelletseng ho thuswa kateng. [25] 2.2 PUO Puo ya mofuta ona e etswa kopanong ya setjhaba e mabapi le tlhekefetso ya basadi le bana. Dikahare:  Mohlahlobuwa o tla hlahisa sepheo sa ho tla tshetleha puo.  a ka hlalosa mehato eo setjhaba se lokelang ho e latela ho itshirelletsa kgahlanong le tlhekefetso. [25] 2.3 TEKOLOKAKARETSO Sebopeho Sepheo sa boikgopotso ba baesekopo (filimi) ke ho nehelana ka tlhahisoleseding ka baesekopo a ileng a e shebella le ho tsosa thahasello mabapi le yona;  ya ngolang boikgopotso o na le kgetho ya ho nka ntlhakemo e itseng a be a hlahise mohopolo wa hae mabapi le ntlhakemo eo ya hae;  babadi ba tla etsa qeto ya ho e shebella kapa ho se shebelle baesekopo eo ba itshetlehile ka nehelano ya mohlahlobuwa. Dikahare:  Mohlahobuwa a ka qoqa a bua ka se mo hohetseng ho ya shebella setshwantsho.  a ka qoqa ka baphetwa le tikoloho mmoho le boitshetleho le seo a ithutileng sona setshwantshong seo. [25] Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 7 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2018 NSC – Memorandamo 2.4 LENGOLO LE YANG KORANTENG Sebopeho  Aterese di pedi. Aterese ya mongodi wa lengolo e ngolwa ho tloha mahareng a leqephe ho leba letsohong le letona, e nto latelwa ke letsatsi, kgwedi le selemo;  Aterese ya ya ngollwang e ngolwa ka letsohong le letshehadi. E qala ka maemo a tshebetso a ya ngollwang ebe ho latela aterese ya hae ka botlalo;  Tlasa aterese ho ngolwa tumediso (Monghadi, mofumahadi kapa mofumahatsana);  Tlasa tumediso ho ngolwa mola wa sehlooho – o totobatsang sepheo sa lengolo, e nto ba selelekela;  Qetelo ke ya semmuso, mme e ngolwa e le 'Ka botshepehi, Ka boikokobetso jj;  Ya ngolang o ngola lebitso la hae ka botlalo ka mora qetelo, ebe o a saena. Dikahare:  Mohlahlobuwa a ka ngola a eletsa setjhaba mabapi le seabo sa batjha ho thibeleng ho thuba malapeng. [25] 2.5 PUISANO Sebopeho: E ngolwa ka mehla e le ho puo ya mmui, empa matshwao a di a bulwa di a kwalwa ha a sebediswe. Lebitso la sebui le ngolwe ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le latelwa ke letshwao la kgutlopedi. Motshwayi a ananele nehelano efe kapa efe ya mohlahlobuwa ha feela e ikamahantse le sehlooho seo mohlahlobuwa a ikgethetseng sona. Dikahare:  Mohlahlobuwa a ka hlalosa bohlokwa ba ho fumana lengolo la ho kganna.  a ka qoqa ka bobe ba ho tlohela sekolo ha o se o fumane lengolo la ho kganna hore a be le bokamoso bo tjhabileng. [25] 2.6 NALANE YA TSA BOPHELO BA MOFU/OBITJHUARI Sebopeho: Ena ke tema eo ho yona ho ngolwang ditaba tse amanang le mofu;  mohlahlobuwa o lokela ho ngola mabitso a mofu le a batswadi hammoho le fane ya mofu;  a ngole ka tlhaho ya mofu: sebaka moo a hlahetseng teng, letsatsi la tswalo le selemo;  a bolele tsa kgolo ya mofu: dithuto, mosebetsi le lenyalo (ebang a nyetse);  a hlalose tsa lefu la hae: letsatsi le mokgwa oo a hlokahetseng ka wona;  a bolele maballo: bao a ba siyang;  a mo reneketse ka ho phetha hakgutshwanyane seboko sa mofu. [25] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 50 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 100 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 8 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2018 NSC – Memorandamo RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO – SESOTHO PUO YA LAPENG [MATSHWAO A 25] Makgetha a ho Phihlello e Phihlello e supang Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo Phihlello e haellang lekanyetsa babatsehang bokgoni feela DIKAHARE, MORALO 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 LE SEBOPEHO -Nehelano e -Nehelano e ntle haholo -Nehelano e lekaneng e -Nehelano ya motheo e -Nehelano e totobatsa babatsehang ya e bontshang tsebo e ntle bontshang tsebo ya bontshang tsebo ya kgaello ya tsebo ya (Nehelano le mehopolo) sehlooho e supang ya makgetha a mofuta makgetha a mofuta ona makgetha a itseng feela makgetha a mofuta ona Ho rala, ho hlophisa bokgoni bo ikgethang ona wa tema wa tema a mofuta ona wa tema wa tema mehopolo -Mehopolo e matla e -Nehelano ha e kgere e -Nehelano ha e a -Nehelano e na le -Moelelo o nyotobetswa Kelohloko ya sutsitseng tsepame sehloohong tsepama sehloohong ka tsepamo e itseng feela ke ho kgera ho hoholo maikemisetso, -Tsebo e batsi ya -Mehopolo le dikahare ke ho phethahala ho na le sehloohong empa e a -Mehopolo le dikahare ha baamohedi ba ditaba le makgetha a mofuta ona tse momahaneng, tse ho kgera ho itseng kgera di na momahano maemo wa tema hlalositsweng ka botebo, -Mehopolo le dikahare di -Mehopolo le dikahare ha -Ke dintlha tse mmalwa -Nehelano ha e kgere e mme dintlha di tshehetsa na le momahano e se ka mehla di haholo tse tshehetsang MATSHWAO A 15 tsepame sehloohong sehlooho amohelehang momahaneng sehlooho -Mehopolo le dikahare ke -Sebopeho ke se -Ke dintlha tse itseng -Sehlooho se tshehetswa -Ha ho na boiteko bo tse momahaneng loketseng se nang le feela tse tshehetsang ke dintlha tse itseng feela entsweng ho sebedisa -Dintlha tsohle di diphoso tse mmalwa sehlooho -Sebopeho se foofo sebopeho se tshehetsa sehlooho, -Ka kakaretso sebopeho feela, mme se na le nepahetseng mme di hlalositswe ka ke se loketseng empa se bohlotsa bo boholo botebo nang le diphoso tse -Sebopeho ke se itseng nepahetseng PUO, SETAELE LE 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 TOKISO YA DIPHOSO -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, -Sehalo, rejistara, setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe di setaele le tlotlontswe ha setaele le tlotlontswe ha Sehalo rejistara, setaele, loketse ka ho fetisisa loketse ka ho fetisisa loketse maikemisetso, di a lokela maikemisetso, di dumellane le maikemisetso, maikemisetso, maikemisetso, baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le maikemisetso, baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le baamohedi ba ditaba le maemo maemo hantle baamohedi ba ditaba le maemo maemo maemo -Nehelano e na le -Tshebediso ya puo e maemo Tshebediso ya puo, -Tshebediso ya puo e -Ka kakaretso tshebediso diphoso tse itseng tsa fosahetse e bile e tletse -Nehelano e tletse tlwaelo ya tshebediso ya nepahetse e bile e ya puo ke e nepahetseng tshebediso ya puo diphoso tse ngata diphoso e dubakane puo, kgetho ya mantswe, bopehile hantle e bileng e bopehile -Tshebediso ya -Tshebediso e seng kae -Tlotlontswe ha e matshwao a puo le -Nehelano ha e na hantle tlotlontswe ke e lekaneng ya tlotlontswe dumellane le maemo mopeleto diphoso -Tshebediso ya -Diphoso ha se tse -Moelelo o -Moelelo o tlotlontswe e ntle haholo nyotobetsang moelelo nyotobeditswe nyotobeditswe haholo MATSHWAO A 10 -Nehelano boholo ha e na diphoso Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P3 9 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2018 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO SENOTLOLO SA HO TSHWAYA: Makgetha a Tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare, Moralo le Sebopeho 5 DMS. = Puo, Setaele le Tokiso ya diphoso 10 PST = Matshwao ohle 25 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello