Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
NOVEMBER 2017
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: LIPHEPHA I
SISWATI FIRST ADDITIONAL LANGUAGE: PAPER I
Sikhatsi: 2½ Emahora Emamaki: 100
TICONDZISO
1. Leliphepha linetigaba letine nemakhasi la-15.
2. Landzela ticondziso taleso naleso sigaba:
SIGABA A: SIVISISO
SIGABA B: SIFINYETO
SIGABA C: TINKONDLO
SIGABA D: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
3. Phendvula yonkhe imibuto ngeSiswati lesemukelekile.
4. Cala leso naleso sigaba ekhasini lelisha uphindze udvwebele ekugcineni kwaleso
naleso sigaba.
5. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.
6. Caphela sipelingi (lupelomagama) nendlela lewakha ngayo imisho.
IEB Copyright © 2017 PHENYA
Skip to contentQuestion paper 





Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 1 2017 Question Paper
IEB Grade 12 Siswati FAL Paper 1 question paper from the 2017, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Publisher: IEB
Siswati FAL · Grade 12 · 2017. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati FAL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2017
- Paper
- 1
- Publisher
- IEB
- Curriculum
- IEB
- Pages
- 15
- File size
- 698.0 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 15
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-2 kulali-15
LIPHEPHA I
SIGABA A SIVISISO
UMBUTO 1
1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
INGWE IDLA NGEMABALA
"Siyakusita sisi?" Kusho Thoko kulenye intfombatana lete eSalon. Phela wawungeke usho kutsi
nguye umnikati waleSalon ngalendlela abetitfoba ngayo kumakhasimende akhe. "Ngitewuchina
sisi. Mane angati kahle kutsi nguwuphi umchino longangifanela," isho ititsintsatsintsa enhloko.
"Kulungile sisi, hlala phasi, nasi situlo," washo Thoko atsatsa libhuku lelinetitfombe alibeka
etandleni talelikhasimende. "Nansi-ke ikhathaloki yetfu, ungabuka ukhetse kulemichino
loyibonako. Netimali takhona tikhona lapho ngephasi." Kuyaphitsitela lapha. Babodvwa
labomisa tinwele lesetigeziwe lapha emsamo. Ukhona losafaka umutsi enhloko kulesinye situlo.
Labanye bafolele kona kugeza. Tisebenti takhona atisibeki sibunu phasi, tiphumula ngekutsi
setiyodla. Asacala lomsebenti Thoko abetibambela yena matfupha. Labanengi bebasitsandza
sandla sakhe ekuchineni. Bekanameka nje enhloko, bahambe babuta kutsi, 'uchinephi?'
Aphendvule lona lekubutwa kuye atsi; 'Ngichine eThemba Lami Salon'. Sandla sakhe
besineliwozawoza kulabanengi. Ngiko lokwenta kutsi agcine asacashe tisebenti letimbili.
Thoko naye ungulomunye somabhizimisi lomncane kulendzawo. Lokumenta akhokhe likhono
kangaka kutsi kunalabanye bozakwabo lekanabo kulebhizimisi yekulungisa tinwele. Lapha-ke
ingwe idla ngemabala. Imphatfo nelikhono lekuchina ngiko lokuhamba embili. Kusenjalo kukhale
mahlalekhikhini wakhe. "Siphiwe ngicela unginakelele likhasimende lami," washo Thoko atsatsa
lucingo lwakhe. "Unjani Ntungwa?" Kusho Thoko asabonile kutsi nguSipho, indvodza yakhe, lona
loshayako.
"Ye T, tintfo tiyabhedza ngalapha. Imoto singahle siyiluze. Imali ayikangeni ebhukwini lami, batsi
itawungena ngeMsombuluko. Manje uMsombuluko ukhashane. Banengi bantfu labayifunako
lemoto," kusho Sipho akhatsatekile. "Cela liNdiya likubekele lemoto, litsini?" Kubuta Thoko.
"Lifuna sibambiso sa-R5000.00 manje anginayo leyo mali. Kubangani bami ngehlulekile,
abanayo," kusho Sipho. "Manje bewutsini?" kubuta Thoko. "Awunayo yini wena
Mntfwanaketfu?" kubuta Sipho atincengela. Ahleke Thoko ngobe sewuyati kutsi Sipho angaze
asho kanjalo, usuke asamncenga. "Ngite imali mine, kodvwa ngingakuboleka imali ebhizimisini
…" Ehlise livi, "Utangisita ngentalo lencane nje bhuti wami," asho lamavi ekugcina ahleka.
"Uyayitsandza imali mkami, ungaze wentele mine intalo?" Kubuta Sipho asajabula kutsi imali
utayitfola. "Utsi angente njani? Ibhizimisi yibhizimisi," kuphendvula Thoko. Njengobe lemali
yayidzingeka ngalelo langa kwabita kutsi Thoko abambe emakhumbi laya kaManzini
kungakavalwa ebhange. Pho-ke intfombi yakaMasuku yayikwati kusukumela etulu. Yacondza
khona esiteshini semakhumbi yawakhandza apakile.
Bafana bebamemetela njalo batsi; 'Manzini, Manzini!' Akutsatsanga sikhatsi, yagcwala ikhumbi,
yesuka. Sipho wacale wangatsandzi kwekutsi nakefikile ekhaya ngemphelasontfo akhandze kutsi
umkakhe usebentana netinhloko tebantfu. Kepha-ke ngemalanga akhe ekushayeka abesitwa
nguye Thoko, amuphe imali kulena layitfola ngekuchina. Yatsi nayifika etindlebeni teninatala
lendzaba, wafuna kubhamuka. Wevakala esatsi; "Umntfwanami akanamfati, akahambe ayofuna
lomunye umfati lotawuhlala lapha ekhaya. Singatsini ngabosomabhizimisi? Kwadlalwa
ngaletinkhomo lapha!" Kodvwa uyisetala waphambana nemkakhe ngobe yena wevakala esatsi;
"Yehheni bo! tikhatsi tijikile ye LaNkhosi. Imphilo yanyalo ifuna imali. Ngimangele lapha eSipiki
nangitsi ngifuna kuya endlini yangasese, bangifuna imali. Lemphuphu leniyidlako igaywa
ngemali. Kute lokungayifuni imali kulamalanga. Yena loSipho angatikhona tonkhe tintfo
IEB Copyright © 2017
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-3 kulali-15
LIPHEPHA I
letidzingwa ngulomkakhe? Ngabe uhola malini?" Wakusho loko madala watsatsa lizembe lakhe,
walibeka ecebeni.
Entsambama ngalelo langa lwangena lunyanyavu lwemoti ekhaya. Waphuma walilitela
uLaNkhosi, wema wamoyitela umyeni wakhe. Bebavele ngemafasitelo bakhula baLaMasuku,
babukela ngelekumangala kungena kwemoti lensha yemnakabo ekhaya. Basadvumisa batali
baSipho, bamdvumisela emandla akhe, Sipho wabachazela kutsi kube bekungesiwo umsebenti
waLaMasuku ngabe akayitfoli lemoti. Wabatjela ngako konkhe lokwentiwa nguLaMasuku,
lokhiphe imali ebhizimisini. Wajabula uLaNkhosi, waze waphumisela. "Nabo-ke buhle
bekusebenta kwemfati! Ungigezile enhlitiyweni yami makoti! Wena ndvodzana, uze ungisite,
uyibuyisele lemali yebhizimisi, ibuyele nelitfole layo," washo macedze walilitela lomdzala
kubonakala nakubani kutsi nembala ujabulile.
1.1.1 Umnikati walesalon abecinisekisa ngayiphi indlela kutsi
emakhasimende enhloko entiwa loko lakufunako? (1)
1.1.2 Bhala lunye luhlobo lwefenisha lebelutfolakala kulesalon. (1)
1.1.3 Khokha umusho lokhomba kutsi kulesalon kusitwana ngekutsi ufike
kucala, awumane usitwe nje. (1)
1.1.4 Bhala saga lesichaza kutsi ummango bewutsandza lesaloni ngobe
Thoko bekanelikhono lekuchina kwengca labanye bosomabhizimisi. (1)
1.1.5 Leligama lelidvwetjelwe kulenkhulumo yaThoko licuketseni? Khetsa
imphendvulo:
"Awunayo yini wena Mntfwanaketfu?"
A Luvelomagama
B Imphendvulo
C Kubongelela
D Sinanatelo (1)
1.1.6 Ngekwakho kubona ngabe Thoko abemsita ngani hulumende
ngalokuba nalesalon? Khetsa imphendvulo.
A Kulungisa tinwele tebantfu.
B Kuveta ematfuba emsebenti.
C Kutfola imali ebantfwini.
D Kuhlobisa lidolobha ngalesalon. (1)
1.1.7 Ucabanga kutsi loluhleko lwaThoko emva kwekuphawula ngentalo
belikhombani? Chaza. (2)
1.1.8 Bhala tingoti letimbili lebetingehlela Thoko ate angefiki nayo lemali
kuSipho njengobe ayilandza kaManzini. (2)
1.1.9 Itabasita ngayiphi indlela lemoti kulelikhaya lakaboSipho? Bhala
kube kubili. (2)
IEB Copyright © 2017 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-4 kulali-15
LIPHEPHA I
1.1.10 Bhala tintfo letimbili letenteka lomuhla, letikhombisa kutsi emavi
eyisetala waThoko aliciniso. (2)
1.1.11 Yini lebekumele LaNkhosi ayisho kuLaMasuku kukhombisa kutsi
uyatisola ngemavi latsi, "Kwadlalwa ngaletinkhomo lapha"? (2)
1.1.12 Yini lebeyentiwa nguyise waSipho lengahambisani neLitiko
Lekongiwa Kwemvelo? Chaza. (2)
1.1.13 Wabangelwa yini Thoko kutsi anike umyeni wakhe emalini
yebhizimisi endzaweni yekutsi amnike emalini yakhe? (2)
[20]
1.2 Fundza lesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako.
Siyatfokota Mnumzane Tigilamkhuba netelelesi Sikhangisi
kutsi ufikile ticoshwe tonkhe emsebentini. semsebenti
kulenkhulumoluhlolo. sekufunwa
Sifuna umuntfu kwemuntfu
Uyabona-ke Mhlonishwa.
lotawumela konkhe Ngimi lona lofanele lofanele sikhishwe
lokwenteka kulenkapani. lomsebenti. Lapho ngibuya ephephandzabeni
khona konkhe lokuhle lemmango.
nalokubi bengikumela,
kube yinkinga yami.
[<http://www.google.co.za>]
1.2.1 Nawubuka labantfu labakulesibonwa ngabe letingcoco tabo tenteka kuphi?
(Khetsa imphendvulo)
A Enkantolo
B Ehhovisi
C Edolobheni
D Esikolweni (1)
IEB Copyright © 2017
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-5 kulali-15
LIPHEPHA I
1.2.2 Bhala umusho longabangela kutsi lona lohlolwako angacashwa
kulomsebenti. (1)
1.2.3 Bhala emagama lamabili lasetjentiswe ngumhloli nemhlolwa
kulesibonwa lakhombisa kutsi bayahloniphana bobabili. (2)
1.2.4 Yini leyabangela kutsi lona lohlolwako ati ngalesikhala salomsebenti
nawufundza indlela yekuchumana lesetjentiswe kulesibonwa
lesingenhla? (2)
1.2.5 Bhala lokwabangela kutsi kube nesikhala semsebenti kulenkapani. (2)
1.2.6 Bhala tizatfu letimbili letenta kutsi kubaluleke kwenta
inkhulumoluhlolo ngembikwekutsi umuntfu acashwe. (2)
[10]
30 emamaki
IEB Copyright © 2017 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-6 kulali-15
LIPHEPHA I
SIGABA B SIFINYETO
UMBUTO 2
Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngemagama akho langabi
ngaphasi kwala-60 aphindze angabi ngetulu kwala-70, ubhekise kuloko layalwa
ngako Sibolile kutsi akucaphele nakefika emtini layokwendza kuwo.
TICONDZISO TEKUFINYETA
1. Sifinyeto sakho asibe ngendlela yemaphuzu.
2. Veta emaphuzu lasihlanu lagcila kakhulu kuloko layalwa ngako Sibolile.
3. Caphela kutsi lulwimi lwakho alunamaphutsa kute ungalahlekelwa
ngemamaki elulwimi.
4. Sebentisa timphawu tekubhala nekufundza letifanele.
5. Bhala linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.
KUYALWA KWASIBOLILE
Sekudliwe kwacedvwa, nemitfwalo sevele igigiwe. Tacala talukati tayala Sibolile lapho
kubutsenwe khona endlunkhulu. Lapha ngekhatsi endlini akukho namunye loveta litinyo,
tinyembeti todvwa. Nalongakhali kodvwa emehlo akhe agcwele lusizi. Banjalo-ke labadzala.
Labasha bona kusha ingoma ngaphandle. Injabulo yinkhulu kutsi ntsanga yabo sewutfole
inhlanhla, bona abafikelwa lusizi ngobe abati lutfo ngemphilo yasemendvweni. Tonkhe tinkinga
takhona basengakatati.
"Lamuhla uyaphuma Sibolile uya kamfati longesinyoko," kusho lesinye salukati sichiphita sagcina
ngako kufinya bese sishikisha ngemunwe. Sabuye sachuba futsi. "Utiphatsekahle ntfombi
njengobe bewutiphetse lapha ekhaya."
"Usite ubeketele Sibolile. Batakutsi ulisela, udla emacandza, uyatsakatsa, kodvwa wena
ungemelani nabo. Noma sewuva uvukwa lulaka, kodvwa uyincenge inhlitiyo yakho. Ubindze
sengatsi awukhulumi. Nawenta njalo uyawube uyawakha lomuti, natsi usakhele ligama lelihle
kubemtini," sekwenanela lomunye kulababelapho endlini.
"Ucaphele bomkhula wakho. Noma sebatsini kodvwa utibambe ungemelani nabo. Lokukhulu,
yati kutsi bayadla bekhakhakho. Ungakhetsi indvodza yakho kuphela."
"Uyekele buhonga mntfwanami," kucala unina labesolo asikhihle njalo. Libhayi lakhe lase limanti
nte ngenca yetinyembeti. "Lapha kulowa muti utawufike ube sibonelo salokuhle kodvwa.
Njengobe lapha ekhaya ushiya tindlu takhona tibhadvwe tonkhe, nawe ufike wente sona leso
emtini." Watsi acedza kukhuluma unina wabe asanesibibitfwane Sibolile. Buhonga babuphele
swe ngalelilanga.
"Lami lekugcina," kutsatsa babekati wakhe labeloku abindzile. "Ungatinaki tintfo letishiwo
bantfu ngalomuti. Wati kutsi lokuhle lokwentekako kutawuphakamisa ligama lemuti wakini.
Kanjalo nalokubi lokwentekako kwehlisa likhaya lakini."
IEB Copyright © 2017
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-7 kulali-15
LIPHEPHA I
"Inhlonipho kuwo wonkhe umuntfu wasemtini, lomncane nalomdzala yintfo lengabutwa nanini,
kwentela kutsi nawe uhlonishwe phela." Sekwenanela lesinye setalukati lesisihlobo senina
waSibolile. Konkhe lokwakushiwo lapha endlini wakubeka engcondvweni yakhe Sibolile, abe
afisa kutsi angete ayikhohlwa yonkhe lemiyalo lanikwe yona lapha kabo.
Batsi bacedza kumyala kwabe sekukhala wonkhe lobekalapho endlini ngisho nalabo
bebangakhali.
Tintfombi tona betibelesele ngengoma ngaphandle setijake kutsi kuhanjwe kuyewucedvwa
umcimbi letiwutele lapha ekhaboSibolile.
[Liphume Nebovu, 20-21]
10 emamaki
IEB Copyright © 2017 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-8 kulali-15
LIPHEPHA I
SIGABA C TINKONDLO
UMBUTO 3
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI.
CAPHELA: Kuphocelelekile kutsi wonkhe lohlolwako awuphendvule
lombuto.
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
UMTAPO
1 Gogo ngungu yesive,
2 Uyincwadzi lehamba ngetinyawo
3 Ungumtapo wetincwadzi emphilweni yetfu,
4 Emaphiko akho asifukamela sonkhe.
5 Kuwe angisuye umntfwana wesihlahla,
6 Angisiwo umlanjwana, ngingumntfwana wagogo.
7 Ngiyingati yakho ngingumntfwanakho gogo.
8 Uyadvondvolotela kepha uludvondvolo lwetfu
9 Uyinsimu lesiyivuna sonkhe ngekukhululeka
10 Ulibhange letfu kantsi uyinkomazi yetfu
11 Unjengesikolo kitsi, ungucedza situnge.
12 Ungunesi, uyinyanga yetfu, usibhedlela setfu.
13 Naloku ematsambo sekaphikisana nenhlitiyo,
14 Kepha inhlitiyo yakho inguphethiloli
15 Lokuvuselelako, unyatsele ngemandla
16 Siyabonga gogo, loligugu
17 Ungumtapo loligugu etitukulwaneni!
[Letfwese Lihlobo: 35]
3.1 Bhala sifanisongco sonkondlo labita ngaso gogo. (1)
3.2 Ngabe lamagama lalandzelako akha buphi bunkondlo? Khetsa
imphendvulo: Ungunesi, uyinyanga yetfu, usibhedlela setfu.
A Silinganisankhamisa
B Silinganisamcondvo
C Silinganisamagama
D Silinganisangwaca (1)
3.3 Ushoni sonkondlo ngemugca 4? Khetsa imphendvulo:
A Tandla tagogo
B Tidvwaba tagogo
C Imikhono yagogo
D Lutsandvo lwagogo (1)
IEB Copyright © 2017
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-9 kulali-15
LIPHEPHA I
3.4 Bhala indlela yinye lapho gogo aba libhange ngato ebantfwaneni
nakubatukulu bakhe. (1)
3.5 Bhala bunkondlo lobutfolakala emigceni 14 na 15 kulenkondlo
lengenhla. (2)
3.6 Usicitsa ngayiphi indlela situnge gogo? Bhala kube kubili. (2)
3.7 Ushoni sonkondlo ngalencenye ledvwetjelwe emgceni 8? (2)
[10]
UMBUTO 4
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKILASINI:
Kulombuto kunemibuto lemibili, (4.1 na 4.2), khetsa MUNYE uphendvule ngawo.
4.1 Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
Ngiyawutsini
1 Lapho imihla yami seyiphelile
2 Umhlaba sengiwufulatsele futsi,
3 Buhle nebubi bemphilo yelive
4 Ngingasenakukhuluma ngabo nanini -
5 Ngiyawutsini kuMvelinchanti?
6 Lapho sengim' embikwakhe
7 Ngelusuku lwekwehlulelwa,
8 Ngibutwa leluchungechunge
9 Ngemabanga emphilo yami -
10 Ngiyawutsini kuMvelinchanti?
11 Lapho ngibutwa ngemisebenti,
12 Ngiyawutsini ngalengakwentela batali?
13 Ngiyawutsini ngalengakwentela bangani?
14 Ngiyawutsini ngalengakwentela ummango?
15 Ngiyawutsini kuMvelinchanti?
16 Ngiyakusho ngebuntsengu ngitsi:
17 Ngisebentile kulula kulukhuni,
18 Ngisebentile kukubi kukuhle,
19 Kute ngidle lifa laphakadze
20 Lapho sengiphila yangesheya kwelidliza.
21 Ngiyawukusho ngebuntsengu ngitsi:
22 Emandl’ ami agucuk' esambane,
23 Inkhulumo yami yagucu' umculo,
24 Ngafana nesimungulu nemphumphutse
25 Kuleli lelimagadze ahlabako.
IEB Copyright © 2017 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-10 kulali-15
LIPHEPHA I
4.1.1 Yini ingcikitsi yalenkondlo? (1)
4.1.2 UMvelinchanti ufuna sibenteleni batali betfu kute singabi nenkinga
nasibutwa ngaloko lesibentele kona? (1)
4.1.3 Hlobo luni lwebunkondlo loluvetwa ngumugca 5, 10 na 15? (1)
4.1.4 Khetsa imphendvulo lechaza lomugca lolandzelako:
Emandl' ami agucuk' esambane
A Lebengikusebentela kwaba ngemandla.
B Lebengikusebentela kwaba lusito.
C Lebengikusebentela kwaba lite.
D Lebengikusebentela kwaba yinjabulo. (1)
4.1.5 Hlobo luni lwekucatsanisa lolutfolakala emigceni 17 na 18? Sekela
imphendvulo yakho. (2)
4.1.6 Bunkondlo buni lobakhiwa imigca 12, 13, 14 kulenkondlo lengenhla? (2)
4.1.7 Sonkondlo ucondze kusitjelani kulomugca lolandzelako?
Ngiyakusho ngebuntsengu. (2)
4.1.8 Yini inkinga yasonkondlo kulenkondlo yakhe? (2)
4.1.9 Chaza umugca 1 walenkondlo? (2)
4.1.10 Bunkondlo buni lobakhiwa imigca 18, 19, 20? Sekela imphendvulo
yakho. (2)
4.1.11 Ucondze kutsini sonkondlo ngalomugca lolandzelako?
'Kuleli lelimagadze lahlabako' (2)
4.1.12 Sifundvo sini lesitfolwa bafundzi balenkondlo? (2)
[20]
NOBE
IEB Copyright © 2017
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-11 kulali-15
LIPHEPHA I
4.2 Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
Aph’emagugu
1 Ngiyakhala nangicabang’emagugu
2 Emagugu emvelo phas’ etibilini temhlaba
3 Temhlaba welive LaMswati.
4 Iph’ igolide nesiliva kaNgwane?
5 Sekwasal’ imigedze lengemakhay’ etimamba,
6 Kwasala tindvundvum’ emanyela engcebo,
7 Lebayigubha baphangelana baphangi,
8 Yetfwalwa tinkayiman’ idzabula tilwandle.
9 Sekwasal’ iMphaka yemigodzi yemalahle,
10 Lolumnyama lutfuli lubhunya luy’ etulu,
11 Lumbony’ emaSwati atfungats’ umnotfo,
12 Insimbi bayimbil’ eNgwenya bayivukuta,
13 Kwatsiw’ akayigobi Ngwan’ igotjw’ eJalimane,
14 ENgwenya yasal’ imigodz’ ikhamisile.
15 EBulembu bulembu batsandzel’ imigodzi,
16 Litjeboya balivukute balicedza,
17 Lihlehletela ngeluthaka liy’ eBhabtini.
18 KaDvokolwako idayiman’ itfolakele
19 Balel’ etikwayo beMatfombeni bayilondzile.
20 Wo sesuka sililo sendvulo!
21 Emanceba laphola, kuvuswa kabusha,
22 Bagujwa bakhweshiswa bangcwatjwa
23 Imfakabili nembala nay’ ikhona,
24 Tingedzama tawubuk’ umnotf’ usitsela,
25 Tindvundvuma telite taphakama tahawukisa.
4.2.1 Bhala ligama lelakha luchumano lolutjekile emigceni 1 na 2. (1)
4.2.2 Bobani lasebasebentisa imigodzi yetimayini letingasasebenti
ngekusho kwasonkondlo kulelive laMswati? (1)
4.2.3 Lesihloko salenkondlo sikhetseke kahle ngobe: Khetsa imphendvulo.
A Ikhuluma ngegolide yesive.
B Ikhuluma ngetenjiwa telive.
C Ikhuluma ngemalahle elive.
D Ikhuluma ngensimbi yelive. (1)
4.2.4 Lemisindvo ledvwetjelwe kulomugca longentasi yakha bunkondlo
buni? Khetsa imphendvulo:
Bagujwa bakhweshiswa bangcwatjwa.
A Sifanamsindvo
B Sifanangwaca
C Sifanankhamisa
D Sifananamagama (1)
IEB Copyright © 2017 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-12 kulali-15
LIPHEPHA I
4.2.5 Kwabangelwa yini kutsi insimbi ingagojwa eNgwenya? (2)
4.2.6 Yini lebangela kutsi lolutfuli lolubhunya luye etulu lube mnyama? (2)
4.2.7 Ucabanga kutsi lesililo lakhuluma ngaso sonkondlo emgceni 20
besibangelwa yini? Nika sizatfu ubhekise enkondlweni. (2)
4.2.8 Bobani labo labashiwo ngusonkondlo emgceni 24? Shano kutsi yini
ababite ngetingedzama. (2)
4.2.9 Yini leyabangela kutsi tindvundvuma letiphakeme tihawukise? (2)
4.2.10 Chaza umoya labekuwo sonkondlo nabhala lenkondlo yakhe
ubhekise kulokucuketfwe enkondlweni. (2)
4.2.11 Ngabe likhetseke kahle yini leligama lelidvwetjelwe emgceni 23?
Chaza. (2)
4.2.12 Sekela lombono lotsi sonkondlo ukholelwa enkholweni yendzabuko,
ubhekise kulomugca lolandzelako:
"Balel' etikwayo beMatfombeni bayilondzile". (2)
[20]
30 emamaki
IEB Copyright © 2017
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-13 kulali-15
LIPHEPHA I
SIGABA D TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 5
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lengentasi.
Lamuhla sengingedvwa, ngisewadini lelikhetsekile esibhedlela. Kute nalotako atengihlola. Angati
noma gogo weva yini kutsi ngisesibhedlela. Kona angatjelwa ngubani, ngobe yami indzaba
ibucayi. Ukhona yini kona longafuna kutihlanganisa nami nasekunje?
Emashumi lamabili eminyaka ngiwahlanganise kuyona lenyanga. Yesitfupha lenyanga solo ngaba
sesibhedlela. Ngihleti ngikhala encoleni lehamba ngemasondvo. Emnyango weliwadi lengikulo
kuntjintjana emaphoyisa, ahlala aphetse tibhamu.
Lapha eceleni kwami kunetiwehle temaphilisi. Ngatsi nangiwa emgwacweni ngashaya kabi,
ngephuka ematsambo lamakhulu lavikela umgogodla nemnkantja lobovu. Nalapha enhloko
kusolakala kutsi ngawa ngase ngophela ngekhatsi. Ngiyagadzisiswa phela mine lapha, futsi
bemtsetfo bafisa kutsi nginakekelwe kahle, ngicilongisiswe, ngelashisiswe. Emtimbeni
nasengcondvweni yami kugcwele timfihlo letimbi naletiyingoti kulabanye, kantsi kulabanye leyo
mfihlo ilusito, itakwephula labanyenti.
Yebo kona ngisigulane ngisesibhedlela, kepha lesigulane lesingimi sibhekene nemacala lamabi
lasitfupha noma lasikhombisa. Lahamba embili mabili, kutfolakele netidzakamiva, imphuphu ye-
Mandrax kanye nemtfunti wetinkhukhu.
[Tayitolo Nalamuhla: 43]
5.1 Khokha ligama lelingundzaweni/sondzawo emshweni wekucala kuletheksthi
lengenhla ulibhale phasi. (1)
5.2 Leligama, 'lamuhla,' limeleni kulomusho wekucala kuletheksthi lengenhla?
Khetsa yinye imphendvulo lefanele kuleti letilandzelako:
A Lisandziso selilanga
B Sandziso salamuhla
C Sandziso sesikhatsi
D Sandziso selusuku (1)
5.3 Bhala kutsi letento letidvwetjelwe ticuketse tiphi timphambosi:
(a) Ukhona yini kona longafuna kutihlanganisa nami nasekunje? (1)
(b) Emnyango weliwadi lengikulo kuntjintjana emaphoyisa. (1)
(c) Bayangigadzisisa phela mine kulesibhedlela. (1)
5.4 Kulomusho lolandzelako bhala ligama lelimele letitfo tenkhulumo letingentasi:
Ematsambo lamakhulu ahlanganisa lukhalo nemgogodla lonemnkantja lobovu.
(a) Siphawulo. (1)
(b) Sibaluli. (1)
IEB Copyright © 2017 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-14 kulali-15
LIPHEPHA I
5.5 Phindza ubhale lomusho lolandzelako kodvwa wente ligama lelidvwetjelwe
lisebente njengesabito …
Kulabanye leyo mfihlo ilusito. (1)
5.6 Akha umusho ngelibitomfakela lelikuletheksthi lengenhla. (1)
5.7 Shano kutsi hlobo luni lwetindlela tesento leti letilandzelako.
(a) Emaphoyisa ahlala aphetse tibhamu. (1)
(b) Bemtsetfo bafisa kutsi nginakekelwe kahle. (1)
(c) Leyo mfihlo itawephula labanye. (1)
5.8 Hlanganisa lemisho lemibili lengentasi ibe ngumusho munye
ngekusebentisa sihlanganiso lesifanele.
Emacala lahamba embili mabili. Licala lelibi kunawo onkhe nguleli
letidzakamiva. (1)
5.9 Bhala tinciphiso talamagama ladvwetjelwe kulomusho lolandzelako.
Kutfolakele imphuphu ye-Mandrax kanye nemtfunti wetinkhukhu. (2)
5.10 Bhala lomusho lolandzelako ube sesikhatsini lesitako.
Emaphoyisa ahlala aphetse tibhamu. (2)
5.11 Cala lomusho longentansi ngekutsi; Utsi yena …..
"Nangiwa emgwacweni ngashaya kabi, ngephuka." (3)
[20]
IEB Copyright © 2017
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-15 kulali-15
LIPHEPHA I
UMBUTO 6
Fundza letheksthi lengentansi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
“Mntfwanaketfu, kumoyitela kwakho kucedza tonkhe tinsizi tawo wonkhe umuntfu lanato
emhlabeni. Mine njengendvodza ngifuna nje kutsi ungihloniphe nobe kunini, vele emadvodza
adzinga kuhlonishwa bafati ngobe bangaphasi kwawo. Nawutekiwe kumele wati kutsi, uhlanta
umuti netimphahla, upheke kudla ekhishini. Nawufika nalokudliwako siyahholotela kubonga
loko losiphatsele kona. Tibhidvo ngito letikudla kwesintfu lokutsandvwa bantfu bendzabuko.
Bantfu labanyenti sebahlala emadolobheni. Labanye sebafundza nekweba ngobe phela imfene
ayehlukani nelukhobo lwayo. Sekumatima kubuyela etabelweni ngebunandzi belidolobha.”
Wawasho lamavi Fundi avalelisa sitsandvwa sakhe, litekisi selitawusuka ngobe beseligcwele.
“Sitsandvwa sami, mine ngifuna kukubona ugcigcitela kulawa masango akaGama, kuletsa
kwenetiseka emphilweni yami. Ngifuna kutsi mine nawe secwaye kuba yingwe nengwenyama
njengaletinye titsandzani.” Kuchuba yena Fundi.
[Lunwele Loludze: 31]
6.1 Kulemisho lelandzelako khetsa luhlobo lwenkhulumo kubakaki kuphela.
(a) Mine njengendvodza ngifuna uhloniphe mine kuphela. (Inkhulumo
letsatsa luhlangotsi, imfundzisomolite, inkhulumo lehhungako,
inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva.) (1)
(b) Kumoyitela kwakho kucedza tonkhe tinsizi tawo wonkhe umuntfu
lanato emhlabeni. (Inkhulumo letsatsa luhlangotsi, imfundzisolite,
inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva.) (1)
(c) Bonkhe bafati kumele batfobele emadvodza abo ngobe bangaphasi
kwawo. (Inkhulumo letsatsa luhlangotsi, imfundzisolite, inkhulumo
letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva.) (1)
6.2 Bhala lunye luhlobo lwetitjalo lolutsatfwa njengetibhidvo. (1)
6.3 Bhala umusho locuketse ligama lelinesiga senkhulumo kuletheksthi
lengenhla. (1)
6.4 Bhala emagama labomahambisana kuletheksthi lengenhla labakha
umcondvo munye. (1)
6.5 Chaza lesaga lesikuletheksthi lengenhla kutsi sisho kutsini. (2)
6.6 Tsatsa ligama lelakha sinongo sesifutamsindvo kulomusho lolandzelako,
wakhe ngalo umusho:
Ngifuna kukubona ugcigcitela kulawa masango akaGama. (2)
[10]
30 emamaki
Samba: 100 emamaki
IEB Copyright © 2017
Study this subject
Revise the topics in this paper, then practise them question by question.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 1 2019 Question Paper

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 2 2019 Question Paper

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 1 2018 Question Paper

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 2 2018 Question Paper

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 2 2017 Question Paper

MemorandumIEB




