Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
NOVEMBER 2018
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: LIPHEPHA I
SISWATI FIRST ADDITIONAL LANGUAGE: PAPER I
Sikhatsi: 2½ Emahora Emamaki: 100
TICONDZISO
1. Leliphepha linetigaba letine nemakhasi la-16.
2. Landzela ticondziso taleso naleso sigaba:
SIGABA A: SIVISISO
SIGABA B: SIFINYETO
SIGABA C: TINKONDLO
SIGABA D: TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
3. Phendvula yonkhe imibuto ngeSiswati lesemukelekile.
4. Cala leso naleso sigaba ekhasini lelisha uphindze udvwebele ekugcineni kwaleso
naleso sigaba.
5. Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.
6. Caphela sipelingi (lupelomagama) nendlela lewakha ngayo imisho.
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Skip to contentQuestion paper 





Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 1 2018 Question Paper
IEB Grade 12 Siswati FAL Paper 1 question paper from the 2018, 16 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Publisher: IEB
Siswati FAL · Grade 12 · 2018. Question paper, 16 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Siswati FAL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Paper
- 1
- Publisher
- IEB
- Curriculum
- IEB
- Pages
- 16
- File size
- 388.6 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 16
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-2 kulali-16
LIPHEPHA I
SIGABA A SIVISISO
UMBUTO 1
1.1 Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandzelako.
ITHEKSTHI A
SENGENELE
Kwatsi nayigabence yelishumi nakunye babe bangena ekhaya boBhekwase. Behla esiteshini
ngensimbi yelishumi nakunye. Ekhaya akusiko khashane kakhulu nemgwaco. Bahamba kahle
bangajaki ngobe naku netidvubulelo temshiza tatingamniki litfuba LaDlamini. Bekufutsa
wonkhe umtimba, achuta kungahambeki kahle. Uhamba uyacabanga Bhekwase.
"Kube mane babe usekhona emhlabeni, mhlawumbe Fakudze ngabe uyesaba kungiphatsa
ngalendlela langiphatsa ngayo. Ubona ngobe make ngumfati nje – umfelokati longenayo
nendvodzana. Kepha noma kunjalo ngitase ngibone ematolo kwehlula lilanga. Ngiyibekile inja
yami. Make phela uyangitsandza, kutamvisa buhlungu kungibona nginje."
Wabona nje sebasemabaleni ekhaya. Nangu unina aphuma edladleni atsi uya endlini. Wacala
Bhekwase wakhala. Wakhala kakhulu waze wayowuwa embikwenina. Fikile abona unina
akhala naye watsintseka wasingenela sililo.
"Hawu yelele ngebantfwabami kwentenjani na yelowa myeni wami? Bhekwase yini kangaka?
Unje nje udliwa yini?" Bhekwase sewubambe ngetandla lapho alimele khona. Waphindza
unina wakhe wabuta,
"Khuluma sive Bhekwase ngabe kwente njani unje nje? Wehlulwa ngumendvo?"
"MAKE, SENGENELE."
"Weneleni Bhekwase? Khuluma wena. Usho kutsi ubulawa nguFakudze unje nje?"
"NguFakudze make. Loku ungibona ngifika nje ngibalekile. Ngibone nje kutsi ngingachubeka
ngihlale naye kutawugcina kufe mine."
"Wena umentani loFakudze, umane akwehlele nje?"
"Make, nebantfu sebamangele. Utsi nabuya etjwaleni adzakiwe abuyele kutawudzindza mine
ngemshiza, ngetimphama, ngetibhakela, nangetinyawo uyakhahlela. Vele make
sekungamane kusale kwenteka lokwentekako, sengenele, ngicedzile ngaFakudze. Ngisafuna
kumkhohlwa naye akhohlwe ngimi."
"Kulungile-ke, bindza utsi dvu. Nobe uyintsandzane lengenayise nje, likhaya lakenu likhona.
Saga sitsi, 'intsandzane lenhle ngumakhotfwa ngunina'. Ngingete ngehlulwa kugcina wena
mine, kanye nemntfwanakho. Sitakudla kanye kanye silambe kanye kanye. Kodvwa utabe
uhleti nenyoko ekhaya lakenu utijabulele."
Wangcingcitela LaMasina, unina waBhekwase wabalungisela kudla. Wapheka emanti
ekutfoba tidvubulelo tentfombi yakhe. Nabacedza kudla wabuyisa emanti watsela imitsi
wamtfoba umtimba wonkhe lapho ashaywe khona. Watsatsa emafutsa wamgcobisa.
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-3 kulali-16
LIPHEPHA I
"Asenilale niphumule bantfwabami." Entsambama badla bahamba bayolala. Kunina inhlitiyo
ibala iyabeka. Akakhanuki nekumbona lomfokati losacishe wamsotisa, wabulala
umntfwanakhe kukuphela kwakhe. Ekuseni ngakusasa batsi baselele beva sivalo sikhala
kakhulu 'Go, go, go!' Kuyanconcotfwa. Fakudze wehle itolo ngemabhasi antsambama ulele
kulomunye umuti khona lapha edvute, uhamba ufuna umfati wakhe nemntfwanakhe.
Wavuka LaMasina wahamba wayawubona kutsi lologagabula sivalo sakhe ngabe ngubani.
Wavula! Wabonani? Funwako utfotfobele lapha emnyango, umanti utse nte ngematolo.
"Ngikusita ngani na muntfu webantfu? Kumbe wedukile, usho lapho ubabele khona."
Uyatibamba LaMasina, utfukutsele kutsi akachume. Ngekutitfoba lokukhulu, Fakudze
lokubhicene nemahloni waphendvula watsi, "Hawu make, ngihawukele Masina, ngilandze
umkami, Bhekwase, kanye nemntfwanami. Abakefiki yini lapha itolo?"
"Utemelutsa, uphindze umhleke. Kube bekangumkakho bewungamenta lesibulawela
lewente sona? Yekela kungicasula wena Fakudze. Hamba ubuyele kumfati wakho, loncono
kunaBhekwase, nguye lotakujabulisa. Bhekwase ubuye kunina wakhe lamtsandzako,
utawujabula ekhaya lakubo lelimnandzi kuye." Washo wavala umnyango LaMasina
wafulatsela wabuyela endlini.
Watsitsibala Fakudze emnyango, inhlitiyo yala kuhamba. Waphindza futsi wanconcotsa.
Wabuyela emnyamgo LaMasina atfukutsele akhina sengatsi intfutfu seyitawuphuma
ngemakhala. Wavula, wakhandza solo kunjalo.
"Ngitsi yini kuwe mfokati ndzini, kusekhona yini lokusele lofuna kukusho kuchuba lomdlalo
wakho? Khuluma-ke ngilalele."
"Awu make Nkhosi yami, tono tonkhe tiyatsetselelwa. Ngiyacolisa kakhulu. Umkami
ngiyamtsandza ngenhlitiyo yami yonkhe. Ngiyakucela ngivumele ngimtsatse ngimbuyisele
enhlitiyweni yami futsi." Mntolo sewukhuluma ngelusizi.
"Yeyi, mfokatindzini, jabhanendzini, utsi angikhiphe liphi? Bhekwase akasakufuni. Nami
angikatimiseli kudlala ngemphilo yakhe. Uligugu kimi. Nangabe asafuna kukukhohlwa,
myekele akhohlwe nguwe. Ubuye kunina wakhe, ngobe phela sekute lomunye langabuyela
kuye. Utawujabula kulelikhaya lakabo. Nobe lingemadlokolo nje, kuye lihle liyamenetisa.
Yehlukana nemoya wami-ke wena wakaFakudze. Ngeke uphindze uve mine ngikhuluma
nawe. Sengenele."
Sakhala kwekugcina sivalo satsi, 'GA!' Wakhiya LaMasina. Wabuyela endlini watibeka phasi.
Weva ngatsi kudzilike litje lebelimsindza emahlombe akhe.
[Umtsamo: 75–77]
1.1.1 Bahamba imizuzu lemingaki boBhekwase kusuka esiteshini kuya
kabo? (1)
1.1.2 Bebabangelwa yini kungahambi ngemandla nobe ngekuphangisa
boBhekwase naFikile? (1)
1.1.3 Yini labesanele kuyo Bhekwase, njengobe abetjela unina? (1)
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-4 kulali-16
LIPHEPHA I
1.1.4 Ngabe lemagama, "Ngitase ngibone ematolo ekwehlula lilanga",
abebhekiswe kubani? Khetsa imphendvulo:
A Bhekwase.
B LaMasina.
C Fakudze.
D Fikile. (1)
1.1.5 Hlobo luni lwenkhulumo lolutsi, 'unje nje'? (2)
1.1.6 Ucabanga kutsi unina waBhekwase bekentani kulendlu labephuma
kuyo nakufika boBhekwase naFikile? Usho ngani? (2)
1.1.7 Yemukeleka kanjani lenkhulumo yaBhekwase letsi, "Ubona ngoba
make ungumfati nje"? (2)
1.1.8 Besimfanele ngayiphi indlela Bhekwase lesaga lesitsi, "Intsandzane
lenhle ngumakhotfwa ngunina"? (2)
1.1.9 Bebabangaki bantfwana baLaMasina? Bhala umusho losetheksthini
lowesekela imphendvulo yakho. (2)
1.1.10 Yini lekhombisa kutsi Fakudze wefika ekuseni kakhulu kaLaMasina
kutewufuna umkakhe? (2)
1.1.11 Ngekwakho kubona yini leyanika Fakudze sibindzi sekuya
kaboBhekwase ayofuna umkakhe? Nika KUBILI. (2)
1.1.12 Bekenta kahle yini unina waBhekwase kutsi kube nguye lokhulumela
Bhekwase kutsi akasamfuni Funwako, yena abe abindzile? Beka
umbono wakho. (2)
[20]
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-5 kulali-16
LIPHEPHA I
1.2 Fundza letheksthi yesibonwa bese uphendvula imibuto lelandzelako:
ITHEKSTHI B
1.2.1 Yini lebanga kutsi kutsiwe laba lababili batsandzana ngekweliciniso?
Bhala kube KUNYE. (1)
1.2.2 Bati ngani kutsi lapho bafuna kuya khona kugcwele? (1)
1.2.3 Ucabanga kutsi uthuleleni lomnumzane angaphendvuli? Bhala
KUBILI. (2)
1.2.4 Phawula ngesimo sabo semnotfo nangabe bangavumelana kuya
ekhabomfati. (2)
1.2.5 Besinjani simo selitulu ngalesikhatsi laba lababili batsatsa lomfanekiso?
Bhala kutsi usho ngani. (2)
1.2.6 Lomakoti angemukeleke kanjani ekhabondvodza yakhe ngaletembatfo
takhe? Sekela imphendvulo yakho. (2)
[10]
30 emamaki
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-6 kulali-16
LIPHEPHA I
SIGABA B SIFINYETO
UMBUTO 2
ITHEKSTHI C
Fundza letheksthi lelandzelako bese uyayifinyeta ngemagama akho langabi
ngaphasi kwala-60 aphindze angabi ngetulu kwala-70, ubhekise kuloko
lebekudvunga inhloko yaMlungisi kuletheksthi.
TICONDZISO TEKUFINYETA
1. Sifinyeto sakho asibe ngendlela yemaphuzu.
2. Veta emaphuzu lasihlanu laveta loko lebekudvunga inhloko yaMlungisi
kuletheksthi.
3. Caphela kutsi lulwimi lwakho alunamaphutsa kute ungalahlekelwa ngemamaki
elulwimi.
4. Sebentisa timphawu tekubhala nekufundza letifanele.
5. Bhala linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwesifinyeto sakho.
MLUNGISI UDVUNGEKE INHLOKO
Babukane boMadvodza naMlungisi. Evakale Madvodza, umngani waMlungisi, "Utimisele ngempela
ngaloLomusa mngani wami?"
"Ucinisile impela Madvodza. Ecinisweni nje senginelitsemba engcondvweni yami kutsi siyawushada
nobe kanjani."
Batsi nabehlukana lapho boMlungisi naMadvodza, Mlungisi wahamba wayophumula evulande.
Wacabanga ngamalume wakhe lebekumele amtfole ekhaya kubo. Watinika litsemba lekutsi cishe
uyenetiswa ngako konkhe latakubuta ngaLomusa, singani sakhe.
Kwatsi asaphumulile kwefika sitfongwana. Wate waphupha. Utsite naphaphama besekusikhatsi
sekuphuma kwesikolo. Wesuka Mlungisi wacondza ekhaya kubo. Uhamba nje uyacabanga. Akucaci
nakancane kutsi utawushada naLomusa nobe cha. Kuko konkhe loko uyacabanga Mlungisi. Nacabanga
tintfo latibone ngayitolo endlini yaLomusa, uyetfuka. Kusobala kutsi kutawufuneka amtjele emehlweni
Lomusa kutsi bonkhe labangani bakhe kumele ehlukane nabo ngembikwekutsi bashade. Watibona
safikile ekhaya.
"Ingabe malume ukhona yini?" Mlungisi uyatibuta yedvwana engcondvweni. Akamboni malume
wakhe. Aphutfume kunina Mlungisi.
"Hawu kantsi sewufikile Mlungisi?" Kusho unina waMlungisi. "Yebo make. Nje ukhona malume?"
"Akakefiki, mntfwanami. Umuntfu lokhona lapha ekhaya nguSitsembile." Mlungisi eve umcondvo
wakhe uma, ashaywe luvalo. Etfuswe nakutsi sekwedlule tinyanga letisihlanu angalubeki lunyawo
lwakhe kaboSitsembile.
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-7 kulali-16
LIPHEPHA I
Lakucabangako Mlungisi kutsi, kutawufuneka ehlise umoya, nangabe bambeka licala
bekhaboSitsembile, alivume acolise. "Ngitambukelwa ngubani Sitsembile?" Ukhuluma yedwva njalo
Mlungisi. Sewukhohlwe nekutsi ukhuluma nenina. Asole shengatsi unina kulokunye uyamyenga nje
ngendzaba yaSitsembile. Abukisise unina futsi Mlungisi. Nenina kutfolakale kutsi naye ubuke yena
Mlungisi ngco.
Abutisise futsi Mlungisi, "make, utsi kufike bani?" "Sitsembile." Athule, abukisise unina. Atitjele kutsi
utawuphindze atsi uyadlala. Abindze Mlungisi. Eve shengatsi inhloko yakhe iyadvuma.
"Angisayicondzi-ke nyalo lentfo make." Esuke acondze endlini Mlungisi. Efike atitsele kuSitsembile.
Abone kutsi cha, konakele. Ahleke kulowo mnyama.
"Hawu, Sitsembile, ubuyile, ngate ngajabula." Asho asondzele amcabule. Babambane. Esikhundleni
sekutsi Sitsembile ajabule kodvwa akhale. Imcake leyo ntfo Mlungisi.
[Tibopho Telutsandvo: J. J. Thwala, 60–61]
10 emamaki
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-8 kulali-16
LIPHEPHA I
SIGABA C TINKONDLO
UMBUTO 3
INKONDLO LENGAKAFUNDVWA EKLASINI
CAPHELA: Kuphocelelekile kutsi wonkhe lohlolwako awuphendvule lombuto.
Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
Politiki – J. P. Shongwe
1 Uhlanta kwayitol' uhleke,
2 Kweligundvwane ulum' uphuphutsa,
3 Kwenja uyasineka bats' uyahleka
4 Mamba! Ngiyakwecwaya.
5 Ulunwabu politiki,
6 Angetsembe litje kunawe,
7 Emav' akho anongotela kweluju lwetinyosi,
8 Tetsembiso takho tiyetsembeka,
9 Emav' akho ayalalisa,
10 Evakale amahle kulolalele.
11 Politiki ulikhwa uligagu,
12 Tindlela takho tinsombo.
13 Ngiyalandzela, ngititfole ngisehlatsini,
14 Ehlatsini lelingenamivila,
15 Luhala lwakho luyahwamukisisa.
16 Hhayi, ngiyakwesaba jaha!
17 Uyintfombi yini politiki? Ngabe sewendza!
18 Uphunyuka sikuphetse kwenhlant' emantini –
19 Ubhabaka sikubambile kwelitabhane,
20 Hhayi politiki, ngiyakwesaba.
21 Bunyoka bakho bemamba,
22 Usihlahla lesingenamtfunti,
23 Batali bakho batala kutala.
[Inkondlo Yembongi: 17]
3.1 Hlobo luni lwenkondlo lolu lolungenhla? (1)
3.2 Bhala umusho locuketse isuzura endzimeni yekucala. (1)
3.3 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulamagama lacindzelwe endzimeni yesitsatfu? (1)
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-9 kulali-16
LIPHEPHA I
3.4 Bhala sinongo lesicindzetelwe emgceni 17. Khetsa imphendvulo:
A Kufanisa.
B Kuhabisa
C Kumuntfutisa.
D Kwelutsa. (1)
3.5 Ngabe sonkondlo usisebentise kahle yini lesinongo lesisemgceni 18?
Shano kutsi usho ngani. (2)
3.6 Usho kutsini sonkondlo natsi ipolitiki isihlahla lesingenamtfunti? (2)
3.7 Sonkondlo uphumelele kusebentisa bunkondlo besicedzelelamcondvo,
(i-enjambamenti) endzimeni yesibili. Sekela lesitatimende ngekukhokha
imigca leyakha lobunkondlo. (2)
[10]
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-10 kulali-16
LIPHEPHA I
UMBUTO 4
TINKONDLO LETIFUNDVWE EKLASINI
Emakhangala – C. Tsabedze
Kulombuto kunemibuto lemibili, (4.1 na 4.2), khetsa MUNYE uphendvule
ngawo.
4.1 Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako.
Mntfwanami Ngitsi Caphelisisa – P. I. S. Mhlanga
1 Bukhatikhati balomhlaba buyinhlulo
2 Leyehlula Devasi neNkhosi Solomoni
3 Sebangene shice kubo kwabat' umehluko,
4 Babalelwa ekubeni boMoni,
5 Ngako-ke mntfwanami ngitsi Caphelisisa.
6 Yecwaya umshuco webangani
7 Utakuphetsisela ebubini.
8 Tikhetsele lesicotfo singani
9 Lesingeke sikuhlutsele ebubini,
10 Ngobe talomuhla tingani tinelufu
11 Lolusibhaha kunempheme welufu
12 Ngako-ke mntfwanami ngitsi Caphelisisa,
13 Kwalomhlaba konkhe kuyakhanga
14 Njengesibane lesivutsako,
15 Lesidvonsa tiphaphi tebusuku ngekutikhanga,
16 Tibhubhutele ngenshisekelo levutsako,
17 Tilotse tibhubhe kabuhlungu
18 Kungasasiti nekutivela buhlungu.
19 Ngako-ke mntfwanami ngitsi Caphelisisa.
20 Tsatsa teluleko tami,
21 Mine lesengingumnkantjubovu,
22 Ngobe wena uyawukuba ngewami,
23 Nobe sekumnyama kubovu,
24 Mntfwanami ngitsi Caphelisisa.
25 Nawuhlushwa yindlebe, kwakho,
26 Utangikhanuka ngingasekho,
27 Sewumatima umtfwalo wakho,
28 Tingani nebangani sebangekho,
29 Sewutenwaya utilila utisola,
30 Mine-ke ungabongisola
31 Ngisho selikuyingile,
32 Ngako-ke mntfwanami ngitsi Caphelisisa.
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-11 kulali-16
LIPHEPHA I
4.1.1 Bhala ligama lelingumcondvofana weligama lekucala kulenkondlo
lengenhla, lihambelane nenkondlo. (1)
4.1.2 Bunkondlo buni lobakhiwa ngemagama ekucaleni kwemigca ye-16
ne-17? (1)
4.1.3 Sonkondlo uphumelele kusebentisa imphindvwa kulenkondlo. Bhala
umugca loyimphindvwa kulenkondlo. (1)
4.1.4 Shano kutsi imigca 13 na 14 yakha buphi bunkondlo? Khetsa
imphendvulo:
A Sifanangwaca
B Sicedzelelamcondvo
C Silinganisamcondvo
D Sifanankhamisa. (1)
4.1.5 Usho kutsini sonkondlo emgceni 25? (2)
4.1.6 Endzimeni yesitsatfu, bhala emagama lanebunkondlo lobulandzelako:
A Luchumano lolwecako.
B Luchumano lolucondzile. (2)
4.1.7 Ngabe sonkondlo ulisebentise kahle yini ligama: Umnkantjubovu?
Usho ngani? (2)
4.1.8 Bhala luhlobo lwebunkondlo ngalokuphelele, lobakhiwa nguletinhlavu
leticindzetelwe endzimeni yekugcina. (2)
4.1.9 Uphumelele kanganani sonkondlo kubhala inkondlo lenephethini
lehlelekile ngekwemagama aleyo naleyo ndzima? Chaza. (2)
4.1.10 Fakazela sonkondlo nobe umphikise ngaloko lakusho emgceni 10,
ubhekise emphilweni yalomuhla. (2)
4.1.11 Usitjelani sonkondlo emigceni 29 na 30? (2)
4.1.12 Bhala tintfo LETIMBILI longaticaphelisisa nawukhetsa singani,
njengobe sonkondlo asiyala emgceni 8. (2)
[20]
NOBE
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-12 kulali-16
LIPHEPHA I
4.2 Fundza lenkondlo bese uphendvula imibuto lelandzelako:
Sela ndzini – J. J. Tfwala
1 Kadze babalisa ngawe
2 Bakhuluma edvute nakhashane
3 Bakhuluma bangacedzi boKhulumile
4 Batsi ulisela lemasela
5 Lamuhl' angiwutsi vu ngawe
6 Hhayi sela ndzini!
7 Uyicedzil' inkhani kimi,
8 Ubucedzile bungcamngceshe kimi,
9 Uwacedzil' emandla kimi
10 Wena sela uyimphicabadzala.
11 Mshiya lowa bakhala ngawe,
12 Nganeno bakhala ngawe,
13 Utsats' imiphefumulo ungadzinwa,
14 Lenelicala nalengenacal' uyayitsatsa –
15 Hhayi, sela usidli!
16 Utsatsa bantfwana,
17 Utsatsa labadzala,
18 Utsatsa tichaka,
19 Utsatse tingcumba,
20 Utsatse labahle,
21 Utsatse lababi sela!
22 Utsats' emakholwa,
23 Utsats' emahedeni,
24 Utsatsa tikhulu telive,
25 Utsatsa bafokatana,
26 Wonkhe lodaliwe,
27 Usitsa nawe sela.
4.2.1 Endzimeni yekucala bhala emagama ebunkondlo lobunekuphikisana. (1)
4.2.2 Bhala ligama lelakha luchumano endzimeni yekucala. (1)
4.2.3 Bunkondlo buni lobakhiwa ngulamagama lacindzetelwe emgceni 3. (1)
4.2.4 Bhala kutsi sonkondlo utsini ngalamagama lacindzetelwe emugceni 5. (1)
4.2.5 Bhala sinongo lesitfolakala kulomusho: Wena uyimphicabadzala,
bese uyasho kutsi kusho kutsini loko. (2)
4.2.6 Sela lini leli lelishiwo ngusonkondlo? Bhala umusho lowesekela
imphendvulo yakho. (2)
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-13 kulali-16
LIPHEPHA I
4.2.7 Umphefumulo lonelicala nalowo longenacala ngulonjani? (2)
4.2.8 Iphethini yetindzima tekucala letintsatfu, yehluke ngani kunephethini
yetindzima letimbili tekugcina? (2)
4.2.9 Bhala loko tetsamelilwati letikhunjutwa kona ngemigca lemibili
yekugcina kulenkondlo. (2)
4.2.10 Shano kutsi sonkondlo ubatjelani labafundza lenkondlo
ngekuphindzaphindza ligama lelitsi, "utsatsa". (2)
4.2.11 Usho ngani sonkondlo kutsi lelisela lisidli? Sekela umbono wakho
ngeliphuzu LINYE. (2)
4.2.12 Bunkondlo buni lobutfolakala emgceni we-15? Titjelwa kutsini
tetsamelilwati ngalobunkondlo? (2)
[20]
30 emamaki
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-14 kulali-16
LIPHEPHA I
SIGABA D TAKHI NETIMISO TEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 5
Fundza letheksthi bese uphendvula imibuto lelandelako.
Lushawulo watsi nabuya etjwaleni wangete wangena ngisho endlini. Batsi bangakateleli beva nje
asatsi, "Ngitsi umtsakatsi akaphume aphele lapha emtini wami." Babindza bonkhe edladleni
bafuna kuva kutsi loku labakuvako kungiko yini. Utsite naphindza wabe asasho ngelulaka.
"Kantsi akuvakali yini kutsi ngitsini? Ngitsi umtsakatsi akatsatse konkhe lokungekwakhe angene
indlela. Akaphume aphele nje nyalo loku ngiseme lapha ngaphandle ngobe angifuni kumkhandza
aselapho edladleni." Ukhuluma nje ume ekugcineni kwelibala akatamatami.
"Ingabe Lushawulo unatse Iobunjani-ke lamuhla?" Kusho unina ngekunganaki nje.
"Kantsi umuntfu akatati yini? Ufuna kuze advonswe ngemkhono. Njengobe ngime lapha nje
ngifuna kusuka nase ngimbona aphuma naye." LaMagagula watiphumisa samuntfu loyawutsatsa
tinkhuni afuna kuva kutsi lelibhubesi lelase lijame ngaphandle litawutsini.
"Asebabuke, uyaphi-ke wena? Ngabe senguwe kantsi lomtsakatsi nobe utfunywe nguye kutsi
wota utomvela emanti? Ungatsi ngabe sewubuyela edladleni wena ungaze utfolwe
ngemasaphatelo."
"Kantsi make akekho yini lapha ekhaya? Ngafa kuma emakhateni nebakitsi." Betfuke bonkhe
manje kuva lesibindzi lesingaka sekutsi angaze agagule unina ngelibito kwekutsi uyatsakatsa.
"Nato-ke tiga tekutala nebakitsi. Umntfwana ungamtala, uhlupheke umkhulisa, umfundzisa, bese
ugucuka uyamloya? Nanyalo yimihlolo lena lebonwa ngimi."
Asho asukuma atsatsa libhayana lakhe atsi hi, aphumele ngaphandle kuyakuva kutsi loku
lokushiwo ngumntfwanakhe ucinisile yini.
"Utsini Lushawulo? Utsi mine, nyoko, ngingumtsakatsi?"
"Ungive kahle impela. Kwangatsi nje ngabe awusekho kulamabala lonyatsela kuwo."
[Liphume Nebovu: 67–69]
5.1 Khetsa imphendvulo kubakaki usho kutsi titfo tini tenkhulumo leti
leticindzetelwe kulemisho lelandzelako:
5.1.1 Lushawulo wabuya etjwaleni wangena endlini. (Sento, ndzaweni,
libito) (1)
5.1.2 Ingabe Lushawulo unatse Iobunjani-ke lamuhla? (Sento, ndzaweni,
libito) (1)
5.1.3 Ngitsi umtsakatsi akatsatse konkhe lokungekwakhe. (Sento,
ndzaweni, libito) (1)
5.2 Shano tindlela tesento letikulemisho lelandzelako:
5.2.1 "Umntfwana umtale, umkhulise, umfundzise bese wenta nje?" (1)
5.2.2 "Buyela edladleni wena LaMagagula." (1)
5.2.3 Lushawulo ukhuluma eme ebaleni. (1)
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-15 kulali-16
LIPHEPHA I
5.3 Shano kutsi letabito leticindzetelwe tiluhlobo luni.
5.3.1 "Nato-ke tiga tekutala nebakitsi." (1)
5.3.2 "Utsi mine, nyoko, ngingumtsakatsi?" (1)
5.3.3 "Ngitsi umtsakatsi akatsatse konkhe lokungekwakhe." (1)
5.4 Cala lomusho ngekutsi, Leti …
… Yintfo langakayetayeli. (2)
5.5 Cala lomusho ngekutsi, Make wambuta kutsi …
"Utsini kimi Lushawulo?" (2)
5.6 Kulomusho lolandzelako tsatsa lelibito lelicindzetelwe wakhe ngalo umusho
loticambele wona, lonenshokutsi lehlukile kulena lekulomusho lolandzelako:
Betfuke kuva lesibindzi sekutsi unina uyatsakatsa. (2)
5.7 Shano kutsi nguyiphi imphambosi letfolakala kulomusho lolandzelako bese
uyasho kutsi isho kutsini.
Encenye abenatsana namankantjane Lushawulo. (2)
5.8 Kulabakaki khetsa ligama lelimelwe nguloko lokukulomusho lolandzelako.
(Inhloko yemusho, silandziso, mentiwa).
Uyewutsatsa tinkhuni LaMagagula. (3)
[20]
IEB Copyright © 2018 PHENYA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA: Likhasi lesi-16 kulali-16
LIPHEPHA I
UMBUTO 6
6.1 Nika ligama lelingumcondvophika waleligama lelicindzetelwe:
Sokalakhe utsandza emagwava. (1)
6.2 Endzaweni yalamagama lacindzetelwe faka ligama libe linye.
6.2.1 Lomasontfo utfole umntfwana lomdvuna. (1)
6.2.2 Likati lilala lapho kubaswa khona umlilo. (1)
6.3 Bhala saga longasisebentisa nakwenteka loku lokulandzelako:
Umntfwana longafuni kulalela natjelwa batali bakhe. (1)
6.4 Hlobo luni lwenkhulumo lolu lolulandzelako? Khetsa imphendvulo kubakaki.
(Imfundzisolite, kutsatsa luhlangotsi, kuhhunga)
6.4.1 Bomake bahle kakhulu kwengca bobabe. (1)
6.4.2 Ungadla emacandza awuguli nakanye emphilweni yakho yonkhe. (1)
6.5 Kulomusho lolandzelako, tsatsa ligama lelingumfakela wakhe ngalo
umusho loticambele wona.
Itolo kubanjwe sidlani antjontja imali. (2)
6.6 Shano kutsi letiga tenkhulumo tisetjentiswa nakwentiwani:
6.6.1 Hholohholo! (1)
6.6.2 Halala! (1)
[10]
30 emamaki
Samba: 100 emamaki
IEB Copyright © 2018
Study this subject
Revise the topics in this paper, then practise them question by question.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 1 2019 Question Paper

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 2 2019 Question Paper

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 2 2018 Question Paper

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 1 2017 Question Paper

Question paperIEB
Siswati FAL Grade 12 IEB Paper 2 2017 Question Paper

MemorandumIEB




