Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2012 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2012 MEMORANDAMU MARAGA: 100 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 12. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA (50) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 24–30 21–23½ 18–20½ 15–17½ 12–14½ 9–11½ 0–8½ -Zwi re ngomu ndi zwa - Zwi re ngomu ndi -Zwi re ngomu ndi -Zwi re ngomu ndi - Zwi re ngomu -Zwi re ngomu - Zwi re ngomu a ma¾hakheni, nahone zwa ma¾hakheni zwi pfalaho, zwo »i zwo teaho, nahone zwo »i linganela sa zwi¿we a zwiho zwo ngo lulama na ZWI RE zwa vhusiki ha n¾hesa. nahone ndi zwa farana. zwo farana lwo zwenezwo, hu na khagala, a zwo ngo luthihi, a zwo ngo NGOMU NA -Mihumbulo i a vhusiki ha n¾ha. -Mihumbulo ndi i linganelaho. mavhaka a xedzaho farana. lunzhedzana. VHUPULANI ¾okonya nahone yo .Mihumbulo ndi ya takadzaho, i a -Mihumbulo i vhu¾umani. -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo (NV) vhibva. n¾ha nahone i a tendisea. takadzaho i re na -Mihumbulo kanzhi sekena, hunzhi i ¾apanyedzwa, yo (MARAGA: 30) -U pulana na/kana takadza - U pulana na/kana vhusiki vhu ndi yo teaho, fhedzi sokou dovholola. sokou dovhololwa. mvetomveto zwo -U pulana na/kana mvetomveto zwo fushaho. vhusiki ho -A zwo ngo - U pulana na/kana bveledza maanea a si mvetomveto zwo bveledza maanea - U pulana na/kana ¾ahedzwa. swikelela u vha kha mvetomveto a zwi na vhukhakhi na bveledza maanea o avhu»i, a mvetomveto zwo - U pulana na/kana Luambo lwa fushi, kana a zwiho. khathihi, a lundwaho tshidele, kumedzeaho bveledza maanea a mvetomveto zwo Hayani, naho zwo -Maanea aya ha kumedzeaho. nahone a kumedzeaho. fushaho, nahone a bveledza maanea a »i pulanwa/hu na ½ekedzei/kumedzei. kumedzeaho. ndinganelo, o mvetomveto. lunzhedzeaho lwo -Maanea ha ngo linganelaho nahone bveledzwa nga n»ila a kumedzeaho. i kumedzeaho. 12–15 10½–11½ 9–10 7½–8½ 6–7 4½–5½ 0–4 -U sumbedza - U sumbedza -Hu na vhu¾anzi ha -Hu¿we u vhonala -Vhudzivha ha -Luambo na zwiga - Luambo na zwiga LUAMBO, vhudzivha ho vhudzivha ho dziaho vhudzivha ha ha vhudzivha ha luambo ho sekena. zwa u vhala zwo zwa u vhala zwo TSHITAILA NA go»ombelaho ha ha ndeme ya luambo. luambo. luambo zwi hone. -Luambo a lwo ngo khakhea. khakhea tsho¾he. U SEDZULUSA ndeme ya luambo. -Luambo, zwiga zwa u - Luambo na zwiga -Luambo ndi lwa vhibva, na zwiga -Munanguludzo wa - Munanguludzo wa (LTS) -Luambo, zwiga zwa u vhala zwo shumiswa zwa u vhala hunzhi misi, zwiga zwo zwa u vhala hu¿we maipfi wo maipfi a wo ngo tea (MARAGA: 15) vhala zwo shumiswa hu si na vhukhakhi , u a zwi na vhukhakhi shumiswa lu a zwo ngo shaedzwa. na luthihi. zwone-zwone. kona u shumisa . fushaho. shumiswa nga n»ila - Tshitaela, thounu - Tshitaela, thounu -U shumisa luambo luambo lwa - Munanguludzo wa - Munanguludzo wa yone . na redzhisi¾ara a na redzhisi¾ara zwo lwa n¾hesa lwa kuambele/maambele. maipfi wo tea maipfi u a fusha. -Munanguludzo wa zwo ngo tea. liana tsho¾he. - Ho kuambele/maambele. -Munanguludzo wa tshibveledzwa. - Tshitaela, thounu luambo ndi wa -Ho »ala »alesa vhukhakhi -Munanguludzo u sa maipfi wo vanganywa - Tshitaela, thounu na redzhisi¾ara nga fhasi. vhukhakhi, naho na n»a»o, nahone a vhambedzwiho/wa lwa vhusiki. na redzhisi¾ara zwo u angaredza zwi »i - Tshitaela, thounu zwo »i vhalululwa hu vhonali vhu¾anzi n¾hesa wa maipfi, zwo - Tshitaela, thounu na tea ¾hoho ya anana na ¾ho»ea na redzhisi¾ara zwi na u sedzuluswa ha u vhalulula na u zwi¾uku. sedzulusa. Vhuṋe ha khanḓiso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu vhibva vhukuma. redzhisi¾ara zwo tea mafhungo. dza ¾hoho ya shaedza -Tshitaela, thounu na ¾hoho ya mafhungo. - Kanzhi a hu na mafhungo. ndunzhendunzhe. redzhisi¾ara zwo tea vhukhakhi nga - Hu »i vha na -Hu na vhukhakhi tsho¾he ¾hoho ya -Hunzhi a hu na murahu ha u vhukhakhi vhu si ho vhalaho naho ho mafhungo. vhukhakhi nga murahu vhalulula na u gathi nga murahu »i vha na u -A hu na vhukhakhi na ha u sedzuluswa na u sedzulusa. ha u vhalulula na u vhalulula na u vhuthihi nga murahu vhalululwa ha sedzulusa. sedzulusa. ha u sedzuluswa na u mushumo. vhalululwa ha mushumo. 4–5 3½ 3 2½ 2 1½ 0–1 TSHIVHUMBEO -Kubveledzelwe kwo -Mafhungo o -Vhunzhi ha -Dzi¿we dza mbuno -Vhunzhi ha -Zwi re ngomu -O liana na ¾hoho. (T) faranaho/lunzhedze- bveledzwa nga n»ila yo zwidodombedzwa na dzimbuno dzi hone. zwi¿we a zwiho - Mi¾ala, dziphara (MARAGA: 5) aho kwa ¾hoho. faranaho. Hu na zwo bveledzwa. zwododombedzwa - Mi¾ala, dziphara khagala, a zwo ngo zwo vhilingana, a Vhudodombedzi vhu ndunzhendunzhe. - Mi¾ala, dziphara zwo bveledzwa. zwo khakhea farana. zwi tevhelelei. ¾okonyaho ha n¾hesa. - Mi¾ala, dziphara zwi zwo fha¾ea - Mi¾ala, dziphara fhedzi maanea a - Mi¾ala, dziphara -Vhulapfu ho -Mi¾ala, dziphara zwo a tevhelelea nahone zwavhu»i. zwo »i khakhea sala a tsha »i pfala. zwi kha vhuimo ha lapfesa/pfufhifhalesa fha¾wa lwa vhu¾ali. zwo vangana. - Vhulapfu ho tea. hu¿we, fhedzi -Vhulapfu ho fhasi. u fhirisa mpimo. -Vhulapfu/tshivhalo -Vhulapfu ho tea. maanea a »i sala a lapfesa/ - Vhulapfu ho tsha maipfi zwi elana tshi pfala. pfufhifhalesa. lapfesa/ na ndaela dza ¾hoho. -Vhulapfu ho ¾o»ou pfufhifhalesa. vha ho teaho. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu KHETHEKAYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI (30) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 14½–18 13–14 11–12½ 9–10½ 7½-8½ 5½–7 0–5 -N»ivho yo dziaho -U na n»ivho -U na n»ivho yo -U na n»ivho i -U na n»ivho yo -U na n»ivho ya -A hu na n»ivho ya tsho¾he ya ¾ho»ea yavhu»isa ya dziaho ya ¾ho»ea fushaho ya ¾ho»ea linganelaho ya fhasi ya ¾ho»ea dza ¾ho»ea dza dza tshibveledzwa. ¾ho»ea dza dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. ¾ho»ea dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. -U ¿wala lwo tshibveledzwa. -U ¿wala – u fara -U ¿wala –o »i tshibveledzwa. Phindulo yawe kha Phindulo ya rombaho/vhibvaho. -U ¿wala lwo vhu¾ala, nahone u bvanyana fhedzi Vhu¾ala hawe kha mushumo uyu i mushumo uyu i -U tshimbila kha rombaho/vhibvaho tou polika zwi¾uku nga u angaredza u fhindula sumbedza hu na u sumbedza u xedza ZWI RE vhu¾ala hone-hone, -U tshimbila kha kha ¾hoho ya ha xedzi zwine mushumo uyu vhu shaedza vhukuma. tsho¾he vhu¾ala. NGOMU, hu si na u bva kha vhu¾ala hone-hone, mafhungo. ¾hoho ya amba lini. sumba ho sekena. -U ¿wala – u xedza -U ¿wala - u liana VHUPULANI NA ¾hoho ya hu si na u bva kha -Hunzhi zwi re -Zwi re ngomu na -U ¿wala – u a vhu¾ala, na zwi na ¾hoho, zwi TSHIVHUMBEO mafhungo. ¾hoho ya ngomu na mihumbulo zwo xedza vhu¾ala, zwi ambiwaho hu¿we a ambwaho hunzhi a (NVT) -Zwi re ngomu na mafhungo. mihumbulo zwo farana nga n»ila i ambiwaho zwa ita zwi tsha pfala. zwi tsha pfala. Zwi (MARAGA: 18) mihumbulo zwo -Zwi re ngomu na farana, zwa fushaho, zwi¿we zwi tshi liana -Zwi re ngomu na re ngomu na farana tsho¾he, mihumbulo zwo ¾an»avhudzwa, zwa hu¿we. mihumbulo zwo mihumbulo a zwi nahone zwo ¾an»avhudzwa nahone zwidodombadzwa -Zwi re ngomu na liana, elani, ¾an»avhudzwa zwavhu»isa, zwidodombedzwa zwi tikedza ¾hoho. mihumbulo zwo zwidodombedzwa zwidodombedzwa vhukuma, zwidodombedzwa zwinzhi zwi tikedza -Vhu¾anzi ha u farana lwo zwi¾uku zwi zwi¾uku¾uku zwi zwidodombedzwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. pulana na/ kana linganelaho, tikedzaho ¾hoho. tikedzaho ¾hoho. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. -U pulana na /kana mvetomveto zwo zwi¿we zwa -A zwo ngo lingana ¾hoho ya -U pulana na /kana mvetomveto zwo bveledza zwidodombedzwa kha Luambo lwa -U pulana na /kana mafhungo. mvetomveto zwo bveledza tshibveledzwa tshi zwi tikedza ¾hoho. Hayani, naho ho »i mvetomveto a zwi -Hu na vhu¾anzi bveledza tshibveledzwa tshi fushaho, tshi -Vhu¾anzi ha u vha na u pulana swikeleli/ ha u pulana tshibveledzwa tsho kumedzeaho, kumedzeaho. pulana na/kana /kana mvetotmveto. zwiho/fushi na na/kana fha¾waho tshavhu»i -U shumisa mvetomveto zwo Tshibveledzwa a kathihi.-- mvetomveto, zwa zwavhu»i. vhukuma. muhumbulo u bveledza tsho ngo kumedzwa Tshibveledzwa itshi mbo bveledza -O shumisa milayo -O shumisa milayo fushaho a tshi tshibveledzwa tsho zwavhu»i. ¹ho»ea a tshi kumedzei. tshibveledzwa tshi yo teaho ya yo teaho ya shumisa ¾ho»ea dzo linganelaho, tsho dzo teaho dza - A ho ngo si na vhukhakhi na tshivhumbeo nga tshivhumbeo. teaho dza faranaho nahone tshivhumbeo a dzo shumiswa ¾ho»ea luthihi, tshi n»ila yone-yone. tshivhumbeo tsha tshi kumedzeaho. ngo shumiswa – hu dzo teaho dza kumedzeaho. tshibveledzwa. -U na muhumbulo na u shaedza tshivhumbeo. -Tshivhumbeo ndi wo linganelaho wa huhulu ha zwithu tsho teaho lwa ¾ho»ea dza zwa ndeme. tsho¾he. tshivhumbeo tsha Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu tshibveledzwa fhedzi hu na u ¾ahedzwa ha zwithu zwa ndeme. 10–12 8½–9½ 7½–8 6–7 5–5½ 4–4½ 0–3½ - U shumisa -Tshibveledzwa -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo zwivhumbeo tsho fha¾wa fha¾ea lwo dziaho, fha¾ea lu fushaho. fha¾wa lwo tou fha¾wa lwa fhasi fha¾wa lwa fhasi zwone-zwone zwa zwavhu»i u a vhalea. Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu na nahone zwi a nahone zwi kon»a girama,nga n»ila vhukuma, nahone -N»ivho ya maipfi hone a zwi khakhisi vhukhakhi ho kon»a u tevhelelea. vhukuma u yone,nahone zwo nga n»ila yone. yo tea ndivho, vha nyelelo ya vhalahonyana. -N»ivho ya maipfi i tevhelelea. LUAMBO, fha¾wa lwa vhu¾ali -N»ivho ya maipfi ¾anganedzaho mafhungo -N»ivho ya maipfi i ¾o»a u lulamiswa -N»ivho ya maipfi i TSHITAELA NA vhukuma. yo tea ndivho, vha mafhungo na -N»ivho ya maipfi i fhasi nahone a ha nahone a i tei ¾o»a ndulamiso zwi U SEDZULUSA -N»ivho ya maipfi ¾anganedzaho nyimele. a fusha zwi tshi tei tsho¾he ndivho, ndivho, vha hone nahone a i tei (LTS) yo tea tsho¾he mafhungo na -Tshitaela, thouni kwama ndivho, vha vha ¾anganedzaho ¾anganedzaho ndivho. ndivho, vha nyimele. na redzhisi¾ara ¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na -Tshitaela, ndivho (MARAGA: 12) ¾anganedzaho -Tshitaela, thouni hunzhi zwo tea. mafhungo na nyimele.Tshitaela, nyimele. na vha mafhungo na na redzhisi¾ara zwo -Hunzhi a hu na nyimele. redzhis¾ara na -Tshitaela, thouni ¾anganedzaho nyimele. . tea ¾ho»ea dza vhukhakhi nga -Tshitaela, thouni thouni zwo tsa. na redzhis¾ara a mafhungo a zwi -Tshitaela, n»ivho mushumo. murahu ha u na redzhis¾ara zwo -Hu na vhukhakhi zwo ngo tea. anani /tshimbilelani na redzhisi¾ara zwo -Hunzhi a hu na vhalulula na u tea lu fushaho. ho vhalaho nga -Ho »ala vhukhakhi na ¾hoho ya tea tsho¾he- vhukhakhi nga sedzululsa. -Hu na vhukhakhi murahu ha u naho ho »i vha na mafhungo. tsho¾he. murahu ha u -Vhulapfu ho tea. vhu si vhunzhi nga vhalulula na u u vhalulula na u -Ho »alesa -A hu na vhukhakhi vhalulula na u murahu ha u sedzulusa. sedzulusa. vhukhakhi na na vhuthihi nga sedzulusa. vhalulula na u -Vhulapfu ho -Zwo lapfesa/ n»a»o nga murahu murahu ha u -Vhulapfu ho tea. sedzulusa. lapfesa/ pfufhifhalesa. ha u vhalulula na u vhalulula na u -Vhulapfu ho ¾o»ou pfufhifhalesa. sedzulusa. sedzulusa. vha vhu teaho. -Vhulapfu – Zwo -Vhulapfu ho tea. lapfesa/pfufhifhales -a u fhirisa mpimo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI (20) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 10–12 8½–9½ 7½–8 6–7 5–5½ 4–4½ 0–3½ -N»ivho yo dziaho -N»ivho yavhu»isa -N»ivho yo dziaho -N»ivho i fushaho -N»ivho yo linganelaho -N»ivho ya fhasi ya -A hu na n»ivho ya tsho¾he ya ¾ho»ea ya ¾ho»ea dza ya ¾ho»ea dza ya ¾ho»ea dza ya ¾ho»ea dza ¾ho»ea dza ¾ho»ea dza dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. – tshibvumbedzwa. tshibveledzwa. -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana zwi¿we zwa Phindulo i shaedza Phindulo kha -U shaedza n»ivho ho angalalaho ho angalalaho ha zwaho kha nyimele vhudzivha kha vhu¾ala. mushumo uyu i kha nyimele dzo vhukuma ha vhutsila ha u ¿wala. dzo ¾an»avhuwaho nyimele dzo - U sumbedeza n»ivho sumbedza vhu¾ala ¾an»avhuwaho ZWI RE vhutsila ha u ¿wala. -Vhu¿wali ho dza u ¿wala ¾an»avhuwaho dza ¾hukhu kha nyimele vhusekene. dza vhu¿wali. NGOMU, -Vhu¿wali ho rombaho/dziaho – mishumo/zwibvele- u ¿wala dzo ¾an»avhuwaho dza -U sumbedza -U ¿wala – mugudi VHUPULANI NA rombaho/dziaho – mugudi u fara dzwa. mishumo/zwibveled- vhu¿wali. n»ivho i shaedzaho u liana na ¾hoho, TSHIVHUMBEO mugudi u fara vhu¾ala hone, ha -U ¿wala– mugudi u zwa. -U ¿wala – mugudi u kha nyimele dzo ¾halutshedzo (NVT) vhu¾ala hone-hone, liani na ¾hoho ya fara vhu¾ala hone, -U ¿wala – mugudi liana na ¾hoho, ¾an»avhuwaho dza hunzhi i a xela. (MARAGA: 12) ha liani na ¾hoho. mafhungo. hu na u liana/xelana u a xedza vhu¾ala ¾halutshedzo ya polika vhu¿wali. -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na zwi¾uku na ¾hoho. fhedzi zwa si hu¿we. -U ¿wala – mugudi mihumbulo zwa mihumbulo yawe mihumbulo yawe -Hunzhi zwi re khakhise -Zwi re ngomu na u liana na ¾hoho, tshibveledzwa a zwi zwo farana tsho¾he, zwo farana, zwa ngomu na ¾halutshedzo nga u mihumbulo zwo farana hu¿we ¾halutshedzo yelani,zwidodombe- zwo ¾an»avhudzwa ¾andavhudzwa mihumbulo zwo angaredza. lwo linganelaho, ya polika. dzwa lwa n¾hesa, nahone zwavhu»isa, nahone farana, zwa -Zwi re ngomu kha zwinwe zwa -Zwi re ngomu na zwi¾uku¾uku zwi zwidodombedzwa zwidodombedzwa ¾an»avhudzwa, na tshibveledzwa na zwidodombedzwa zwi mihumbulo zwa tikedzaho ¾hoho. zwo¾he zwi tikedza zwo¾he zwi tikedza zwidodombedzwa mihumbulo zwo tikedza ¾hoho. tshibveledzwa a -U pulana/ ¾hoho. ¾hoho. zwinzhi zwi tikedza farana lu fushaho, -Vhu¾anzi ha u pulana zwo ngo tou farana, mvetomveto a zwi -Vhu¾anzi ha u -Vhu¾anzi ha u ¾hoho. zwi¿we zwa na u sedzulusa zwo zwidodombedzwa fushi. pulana na/kana pulana na/kana -Hu na vhu¾anzi ha zwidodombedzwa bveledza tshibveledzwa zwi¾uku zwi Tshibveledzwa a mvetomveto zwo mvetomveto zwo u pulana na u zwi tikedza ¾hoho. tsho linganelaho, tshi tikedzaho ¾hoho. tshi kumedzei/fushi. bveledza bveledza sedzulusa zwo -Vhu¾anzi ha u kumedzeaho. -A zwi tei Luambo -Ho ngo shumisa tshibveledzwa tshi tshibveledzwa tsho bveledzaho pulana na sedzulusa - U na muhumbulo wo lwa Hayani, naho milayo yo teaho ya si na vhukhakhi na fha¾waho zwavhu»i, tshibveledzwa tshi zwo bveledza linganelaho wa ¾ho»ea ho pulaniwa na/ tshivhumbeo. luthihi, nahone tshi tshi kumedzeaho. kumedzeaho, tshibveledzwa tshi dza tshivhumbeo – hu kana mvetomveto. kumedzeaho. -O shumisa milayo tshavhu»i vhukuma. fushaho, tshi na hu¿we u shaedza. Tshibveledzwa a -O bveledza/¾ana ya tshivhumbeo yo -O shumisa milayo kumedzeaho. tsho ngo kumedzwa tshivhumbeo tsha teaho nga n»ila yo teaho ya -O shumisa zwavhu»i. ma¾hakheni yavhu»i vhukuma. tshivhumbeo. muhumbulo u - Ho ngo shumisa vhukuma. fushaho wa ¾ho»ea milayo yo teaho ya dza tshivhumbeo. tshivhumbeo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu 6½–8 6 5½ 4–4½ 3½ 2½–3 0–2 -U shumisa -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho zwivhumbeo zwone- fha¾wa zwavhu»i fha¾wa zwavhu»i , fha¾wa lu fushaho. fha¾wa lwo fha¾wa nga n»ila i fha¾wa nga n»ila ya LUAMBO, zwone zwa luambo vhukuma nahone nahone tshi a Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu na shaedzaho/ ya fhasi, fhasi/i TSHITAILA NA U kha u ¿wala nga n»ila yone- vhalea. hone a vhu khakhisi vhukhakhi ho vhalaho. nahone i a kon»a u shaedzaho SEDZULUSA tshibveledzwa , yone. -N»ivho ya maipfi nyelelo ya -N»ivho ya maipfi yo tevhelelea. vhukuma, nahone (LTS) nahone zwo fha¾wa -N»ivho ya maipfi yo tea ndivho , vha mafhungo. shaedza nahone a i tei -N»ivho ya maipfi i zwi tou kon»a (MARAGA: 8) nga vhutsila yo tea vhukuma ¾anganedzaho -N»ivho ya maipfi tsho¾he ndivho, vha ¾o»a hu¿we u tsho¾he u vhuhulwane ndivho, vha mafhungo na yo tea ndivho, vha ¾anganedzaho lulamiswa, nahone a tevhelelea. vhukuma ¾anganedzaho nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na nyimele. i tei ndivho, vha -N»ivho ya maipfi i -N»ivho ya maipfi mafhungo na -Tshitaila, thouni mafhungo na -Tshitaela, thouni na ¾anganedzaho ¾o»a u lulamiswa yo tea tsho¾he nyimele. na redzhis¾ara nyimele. redzhis¾ara zwo tsela mafhungo na ho ndivho, vha -Tshitaela,thouni hunzhi zwo tea. -Tshitaela, thouni fhasi. nyimele. angalalaho ¾anganedzaho na redzhis¾ara zwo -Tshibveledzwa a na redzhis¾ara zwi a -Tshibveledzwa tsho -Tshitaela, thouni vhukuma mafhungo na tea ndeme na tshi na vhukhakhi »i fusha. faredza vhukhakhi ho na redzhis¾ara a zwo nahone a zwo ngo nyimele. ¾ho»ea dza vhunzhi nga -Tshibveledzwa tshi vhalaho nga murahu ha ngo tea. tea ndivho na -Tshitaila,thouni na mushumo. murahu ha u »i vha na vhukhakhi u pulana na u -Tshibveledzwa tsho khathihi. redzhis¾ara zwo tea -Tshibveledzwa vhalulula na u vhu si vhunzhi nga sedzulusa. »ala vhukhakhi, -Tshitaela, thouni tsho¾he. hunzhi a hu na sedzulusa. murahu ha u pulana -Vhulapfu – zwo naho ho »ivha na u na ridzhis¾ara a zwi -Tshibveledzwa a vhukhakhi nga -Vhulapfu ho tea. na u sedzulusa. lapfesa/ pfufhifhalesa. pulana /sedzulusa. tshimbilelani na tshi na vhukhakhi murahu ha u pulana -Vhulapfu ho ¾o»ou -Vhulapfu – zwo ¾hoho. nga murahu ha u na u sedzulusa. vha ho teaho. lapfesa/ -Tshibveledzwa pulana na u -Vhulapfu ho tea. pfufhifhalesa. tsho »ala vhukhakhi sedzulusa. vhunzhisa, -Vhulapfu ho tea. na n»a»o i re khagala nga murahu ha u pulana na u sedzulusa. -Vhulapfu – zwo lapfesa/pfufhifhalesa Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/Luhuhi –¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu ADENDAMU/MEMORANDAMU KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA) KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI 1.1 Lwendo lwa tshikolo lune nda sa μo lu hangwa Nganetshelo Mbuletshedzo U vhuisa muhumbulo 1.2 ¶uvha ¼e nda ¾anganedza ripoto yanga ya u Nganetshelo phasela kha gireidi 12 U vhuisa muhumbulo 1.3 Tshi¾ediamu tshe nda tshi vhona Nganetshelo Mbuletshedzo U vhuisa muhumbulo 1.4 Vhu»i na vhuvhi ha tshi¾ereke tsha vhashumeli Diskhesivi vha muvhuso U vhuisa muhumbulo 1.5 Zwine zwa nga itwa u ¾u¾ula dzangalelo ¼a u Tsenguluso vhala kha vhaswa. Nganetshelo U vhuisa muhumbulo 1.6 Ndi zwavhuμi u aluwa muthu a tshi tevhedza Tsenguluso nμila ya Mudzimu/ A si zwavhuμi u aluwa Nganetshelo muthu a tshi tevhedza nμila ya Mudzimu Diskhesivi 1.7 Zwifanyiso Mulingiwa a nga amba nga: Nganetshelo • Vhulimi na vhufuwi Mbuletshedzo • Tshithihi tshazwo (na U vhuisa muhumbulo zwi¿we zwi pfalaho) Diskhesivi 1.8 Tshifanyiso Mulingiwa a nga amba nga: Nganetshelo • Vhushai Mbuletshedzo • Zwifha¾o zwa sialala (na Diskhesivi zwi¿we zwi pfalaho) U vhuisa muhumbulo KHA LUSHAKA LUºWE NA LUºWE LWA MAANEA LWE MUGUDI A LU NANGA KHA HU DZHIELWE NZHELE ZWI TEVHELAHO: (a) NGANETSHELO • Mafhungo a tea u vha a kha tshifhinga tsho fhelaho. • Mvulatswinga i fanela u kokodza dzangalelo ¼a muvhali. • Mafhungo a tea u vha na mudzedze wo khwa¾haho. • Zwi re ngomu zwi tea u takadza/kunga muvhali. • Phara ya magumo i tea u vhewa nga nμila i songo μoweleaho lune ya takadza. Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu (b) MBULETSHEDZO • Mu¿wali u tea sika tshifanyiso nga maipfi. • Maipfi na kuambele zwi nangiwa nga nzhele u itela u swikelela mbuyelo yo lavhelelwaho. • Figara dza muambo dzi nga shumiswa nga nμila ya mvelo. (c) U ¹A¹A KHANI • Mu¿wali u thoma maanea nga u amba kuvhonele kwa ¾hoho nga nμila ya ene mu½e nahone ya maanμa. • Mu¿wali u tea u μiimelela na u tikedza muhumbulo wawe o khwa¾ha. • Hu shumiswa luambo lu re na u nyanyula honeha lu si lwa vhuhali. • Magumo kha vhe a tendiseaho a sumbedze kuvhonele kwa mu¿wali. (d) MAANEA A DISIKHESIVI/ U ¹ATA HO LINGANYISWAHO • Mu¿wali u fanela u pfesesa na u kona sumbedza masia o¾he a fhungo ¼a u ¾a¾isana nga nμila ya u sa dzhia sia nahone e na nμivho ya mafhungo. • U ¿wala hu fanela u vha havhuμi, ho humbuliwaho zwavhuμi nahone hu sa dzhii sia, hu fanela u vha na mafhungo o fholaho, u humbulwa na u tikedzwa zwavhuμi. • Thounu i tea u vha i songo nyanyuwaho nahone i tshi tendisea hu si na u μihudza. • Mu¿wali a nga ½ea tsumbo ya kuvhonele kwawe magumoni a maanea awe, fhedzi hezwi zwi fanela u itwa kha magumo fhedzi. (e) MAANEA A U VHUISA MUHUMBULO • Maanea a khumbulo a dzhia sia. • Vhuμipfi na u nyanyuwa zwi tamba tshipiμa tshihulwane. • Tshipiμa tshi vhonalaho tsha maanea tshi nga vha tsha u ¾alusa. ¹haluso idzi dzi fanela u vha khagala nahone dza livhiswa kha u sikulula mihumbulo kana vhuμipfi ha mu¿wali kha muvhali. • Mihumbulo/ ngelekanyo/vhuμipfi i zwine zwa bviswa zwi fanela u dzumbulula u fulufhedezea na u dzhenelela kha ene mu½e. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu (f) MAANEA A TSEDZULUSO • Hu na ¾hoμea ya u pfesesa ¾hoho zwavhuμi. • ¹hoμisiso yavhuμi ndi ya ndeme sa izwi mafhungo a tshi tea u tikedzwa nga mbuno. • Ngauri muvhali a nga vha a si na u pfesesa ho khetheaho ha ¾hoho, mu¿wali u fanela u bvisela khagala maipfi ane a nga vha songo μowelea. • Mihumbulo i fanela u dzudzanywa nga nμila ine ya pfala nahone ya bvisa muvhali kha zwi sa μihwi ya mu isa kha zwi μivheaho. • Maanea a tsenguluso a anzela u ¿walwa kha tshifhinga tsha zwino. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI Tshivhumbeo: • ¶iresi mbili o Ya mu¿wali ine ya μo vhinwa nga datumu. o Ya mu¿walelwa ine ya rangelwa nga mu¾anganedzi • Theshano- hu songo ¿walwa tshiga tsha u vhala. • ¹hoho ya mafhungo. • Marangaphanμa. • Mutumbu. • Nyonesano. • Magumo – hu songo vha na zwiga zwa u vhala. • Kushumisele kwa luambo (Thounu na redzhisi¾ara). 2.2 NGANEAVHUTSHILO Tshivhumbeo: • Madzina a mufu • ¶uvha ¼a mabebo • Zwidodombedzwa zwa pfunzo • Zwe a itela lushaka • Vhathu vhe a sia • ¶uvha ¼a mbulungo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 11 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu 2.3 MUVHIGO Tshivhumbeo: • ¹hoho • Marangaphanμa • Matshimbidzele • Mawanwa • Phendelo • Themendelo • Tsaino ya muvhigi • Tshiimo tsha muvhigi • ¶uvha/Datumu 2.4 ATHIKI·I YA MAGAZINI Tshivhumbeo: • ¹hoho • Madzina a mu¿wali • Marangaphanμa • Mutumbu • Magumo Athiki¼i i fanela u fhindula mbudziso dzi tevhelaho: nnyi?, mini?, ngafhi?, ngani na hani? ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 12 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2012 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI, ZWA TSUMBEDZI NA ZWA MAFHUNGO 3.1 KHUNGEDZELO • Tshikungedzelwa. • Fhethu hune tsha vha hone. • Zwidodombedzwa zwa vhu¾umani. • Tshumelo i wanalaho. • Milayo ya AIDA yo londiwa. 3.2 GARA¹A YA POSWO • Dzina ¼a mu¿walelwa • ¶iresi na datumu • Mulaedza • Dzina ¼a mu¿wali. 3.3 NDAELA Tshivhumbeo • ¹hoho ya mafhungo yo faredzaho dzina ¼a mutambo. • Zwishumiswa. • Kutambele nga u dodombedza na milayo hu na ndunzhendunzhe. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa