Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paperTshivenda HLGrade 12202326 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2023, 26 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) 2023 MARAGA: 80 TSHIFHINGA: Awara 2½ Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 26. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/2023 SC/NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Vhalani idzi ndaela nga vhuronwane phanµa ha musi ni sa athu u thoma u fhindula mbudziso. 2. Ni songo vhuya na edzisa u vhala bammbiri ḽo¾he. ¹olani thebulu ya zwi re ngomu kha sia¾ari ¼a 4 ni swaye nomboro dza mbudziso dzo vhudziswaho kha zwibveledzwa zwe na guda uno ¿waha. Nga murahu ha izwo, vhalani mbudziso idzo ni nange dzine na tama u dzi fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Vhurendi (30) KHETHEKANYO YA B: Nganea KANA Foluku¼oo (25) KHETHEKANYO YA C: ¶irama (25) 4. Fhindulani MBUDZISO ¹HANU dzo fhelela: THARU kha KHETHEKANYO YA A, NTHIHI kha KHETHEKANYO YA B na NTHIHI kha KHETHEKANYO YA C nga n»ila i tevhelaho: KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO – Fhindulani mbudziso MBILI. VHURENDI VHU SONGO RANDELWAHO – Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE. KHETHEKANYO YA B: NGANEA KANA FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI. I nga vha Nganea kana Foluku¼oo. KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI. 5. KUNANGELE KWA PHINDULO KHA KHETHEKANYO YA B (NGANEA kana FOLUKU·OO) NA YA C (¶IRAMA):  Fhindulani mbudziso FHEDZI dza kha nganea/foluku¼oo na kha µirama dze na guda.  Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA C. Arali na fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA C.  Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/2023 SC/NSC 6. VHULAPFU HA PHINDULO  Mbudziso ndapfu ya Vhurendi i tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha a 250 u ya kha a 300.  Mbudziso ndapfu dza khethekanyo ya Nganea/Foluku¼oo na ya ¶irama dzi tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha a 400 u ya kha a 450.  Vhulapfu ha phindulo dza mbudziso pfufhi vhu tea u langwa nga maraga dzo ½ekedzwaho/avhelwaho. Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u pfufhifhadzwa dza dovha dza livhanywa. 7. Tevhedzani ndaela dzo ½ekedzwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE na IºWE nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo maelana na mutevhe wa u nombora wo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 9. Thomani KHETHEKANYO IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 10. Ndangatshifhinga yo anganywaho: KHETHEKANYO YA A: I anganyelwa u swika kha minetse ya 40 KHETHEKANYO YA B: I anganyelwa u swika kha minetse ya 55 KHETHEKANYO YA C: I anganyelwa u swika kha minetse ya 55 11. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/2023 SC/NSC THEBU·U YA ZWI RE NGOMU KHETHEKANYO YA A: VHURENDI Vhurendi ho randelwaho/vhonwaho: Fhindulani mbudziso MBILI DZIºWE na DZIºWE. NOMBORO YA MBUDZISO LUSHAKA LWA MARAGA NOMBORO YA MBUDZISO SIA¹ARI 1. 'Ri bva kule' Mbudziso ndapfu 10 6 2. 'Hu tshi kovhiwa ifa' Mbudziso pfufhi 10 7 3. 'Mbilu i lilela u gavha' Mbudziso pfufhi 10 8 4. 'Chris Hani' Mbudziso pfufhi 10 9 NA Vhurendi vhu songo randelwaho/vhonwaho: Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE. 5. 'Tshipimbi' Mbudziso pfufhi 10 10 *PFESESANI: Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni tea u fhindula MBUDZISO PFUFHI u bva kha KHETHEKANYO YA C. Kha KHETHEKANYO YA B na KHETHEKANYO YA C, fhindulani mbudziso nthihinthihi u bva kha KHETHEKANYO i¿we na i¿we. KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO NGANEA: Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha NGANEA dzo randelwaho. 6. Nandi ndi shenga? Mbudziso ndapfu 25 11 7. Nandi ndi shenga? Mbudziso pfufhi 25 11 8. Isha ¼a Mi¾odzi Mbudziso ndapfu 25 14 9. Isha ¼a Mi¾odzi Mbudziso pfufhi 25 14 KANA FOLUKU·OO: Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha FOLUKU·OO yo randelwaho. 10. Khuvhanganyo ya foḽukuloo Mbudziso ndapfu 25 17 11. Khuvhanganyo ya foḽukuloo Mbudziso pfufhi 25 18 KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi u bva kha µirama dzo randelwaho. 12. U lema hu fhira u lotshelwa Mbudziso ndapfu 25 21 13. U lema hu fhira u lotshelwa Mbudziso pfufhi 25 21 14. Tshilwavhusiku Mbudziso ndapfu 25 24 15. Tshilwavhusiku Mbudziso pfufhi 25 24 *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. A ni tei u fhindula mbudziso ndapfu MBILI kana mbudziso pfufhi MBILI. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/2023 SC/NSC MUTEVHE WA U SEDZULUSA Shumisani uyu mutevhe wa u sedzulusa uri ni vhe na vhu¾anzi ha uri no fhindula tshivhalo tsho teaho tsha mbudziso nga u vhea luswayo ho teaho. KHETHEKANYO MBUDZISO TSHIVHALO TSHA LUSWAYO MBUDZISO DZO (√) TEAHO U FHINDULWA A: Vhurendi (Vhurendi ho randelwaho/ 1–4 2 vhonwaho) A: Vhurendi (Vhurendi vhu songo 5 1 randelwaho/vhonwaho) B: Nganea/Foluku¼oo (Mbudziso ndapfu kana 6 –11 1 Mbudziso pfufhi) C: ¶irama (Mbudziso ndapfu kana 12–15 1 Mbudziso pfufhi) *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, ni tea u vha na vhu¾anzi ha uri no fhindula mbudziso NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. A ni tei u fhindula mbudziso ndapfu MBILI kana mbudziso pfufhi MBILI. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/2023 SC/NSC KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO/VHONWAHO Fhindulani mbudziso MBILI dzi¿we na dziṅwe kha N¸A dzo vhudziswaho. MBUDZISO YA 1: VHURENDI – MBUDZISO NDAPFU Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane ni kone u fhindula mbudziso i tevhelaho. RI BVA KULE – NM Musehane 1 Mugumoni wa shango ¼a vhushayanµivho, 2 Ro phuphudzika ra vhuya ra tutuwa, 3 Ro tekateka na¼o ri tshi ¾oµa nµivho, 4 Ra thunyuwa ¼o no ri kovhelela, 5 Vha tshi vhona ri fhano, 6 Ri bva kule ha mashango. 7 Henengei vhubvani vhu sa sii muthu, 8 Ro pikanyedza zwi tshi ha¾a, 9 Phanµa tshedza tsha taidza, 10 Ra vha na fulufhelo ¼a u swika, 11 Ra lavhelela zwivhuya ro zwondolola, 12 Henefho nyawedzo ya vhutshilo ra lindela. 13 Muhuyu u tshi sala u tshi a½wa mahuyu, 14 Goni ¼i tshi sala ¼i tshi fhufha malegelegeni, 15 Makole o vhala o vhonwaho. 16 Ndi tshifhinga tshi elaho zwo¾he, 17 Ni si welewele tshifhinga ni songo µivha, 18 Ngauri zwi bva kule. 19 Muthu a tshi sala a tshi pfi vhone, 20 Shango ¼i tshi dalafhala ¼a tswukuluwa, 21 Ndi tshifhinga tsha zwo¾he zwi tshilaho, 22 Zwo¾he zwi bva kule, 23 Vhutshilo hashu ho ralo-vho, 24 Ni si µipofudze ma¾o no ruµa. Murendi kha itshi tshirendo u tama ri tshi zwi dzhiela nzhele uri zwithu zwi dzhia tshifhinga uri zwi swike hune zwa bvelela/khunyelela. No µisendeka nga fhungo i¼i, sengulusani nµila ine murendi a shumisa ngayo mitaladzi/vese u bvisela khagala ¾halutshedzo ya tshirendo itshi. Phindulo ya½u i tea u vha maanea a maipfi a u bva kha a 250 u ya kha a 300. [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/2023 SC/NSC MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi tevhelaho. HU TSHI KOVHIWA IFA – FR Mudau 1 Bugu dza vulwa dza vhalwa 2 Ramilayo a kupula biko 3 Mukoma wa ndaka o sia o ¿wala 4 ·ino ndi µuvha ¼a mukovho wa ifa. 5 Ma¼aifa a sedzana khofheni 6 Zwifha¾uwo zwo vhifhelwa he µure 7 Vhana vha khotsi vha nga vha sa fhedzana 8 Ndaka ya ¼ino ndi mulimo ngoho iyi ndo i vhona 9 Iwe tanzhe mukovhe wau ndi ..., 10 Ndo u vhudza nde lupfumo lu mavuni ¿wananga 11 Khomba dzanga mbili ifa ¼a½u ndi ..., 12 Vhalani Bugu ya Mateo 5 ndimana ¾hukhu ya ..., 13 Lupedzi lwanga thi nga hangwi u µinetisa hau 14 U zwo¾he kha n½e, zwanga zwo¾he ndi zwau! 2.1 Tshirendo itshi ndi tsha lushaka-»e? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 2.2 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mutaladzi/vese ya 2, 'Ramilayo … biko'. (2) 2.3 Figara ya muambo ine murendi a i shumisa kha mutaladzi/vese ya 8 i dzumbulula hani vhuµipfi hawe? (2) 2.4 Muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga itshi tshirendo ndi ufhio? (2) 2.5 Ni a tendelana na na nḓila ine ifa ¼a khou kovhiwa ngayo afho kha mitaladzi/vese dza 13–14? Tikedzani phindulo yaṋu nga mbuno MBILI. (2) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/2023 SC/NSC MBUDZISO YA 3: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi tevhelaho. MBILU I LILELA U GAVHA – WMR Sigwavhulimu 1 Mbilu i µuµumela i sa fhidzi, 2 I lingedza u gavha madzanga a shango, 3 Ya thenisa muya-vhuthu 4 Nga u u nyalisa vhu¾ungu-pha¾ho. 5 Mbilu sa miri ya deme. 6 I lwedzanaho u gavha tshilidzi tsha µuvha, 7 Kha i vhanyuludze tserekanywa dza madzanga a shango 8 I lilele u gavha Tshilidzi tshidzo ya muya. 9 Mbilu yo pinikwa vhupulini ha ½ama, 10 I vhalavhala yo lianela µinzwini, 11 Mbilu sa µongololo yo katana kha muµifho wa shango 12 I µo kundwa u swikisa mulaedza wa tshidzo. 3.1 Tshirendo itshi ndi tsha lushaka-»e? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.2 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mutaladzi/vese ya 1, 'Mbilu … fhidzi'. (2) 3.3 Figara ya muambo ine murendi a i shumisa kha mutaladzi/vese ya 5 i dzumbulula hani vhuµipfi hawe? (2) 3.4 Muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga itshi tshirendo ndi ufhio? (2) 3.5 Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa murendi ku re kha ndima/tshitanza tsha 3? Tikedzani phindulo yaṋu nga mbuno MBILI. (2) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/2023 SC/NSC MBUDZISO YA 4: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi tevhelaho. CHRIS HANI – LR Ndlovu 1 Lufu lwau lwo rengeµisa khuµa dza shango, 2 Mbilu dza vhathu dza dzikuswa sa maµi a tshi dzikuwa 3 Lufu lwau lwo khanikha na he mbonzhe ha vha hu si na 4 Na vha sa athu u bebwa mudzinginyo uyu vho u pfa 5 Vha tetemela ngomu vhuaweloni he vha awela. 6 Wo nga kholomo yo hweswaho dzhogo 7 Maµuvhani a thambulo ya u tambula hau, 8 Wo nga mbongola yo hweswaho masaga, 9 Musi Afrika Tshipembe ¼o siamela mbeµa malaloni 10 Wa kundwa u vhona tshedza tshi tshi thoma u sendela. 11 Wo fa a wo ngo fa 12 U khou tshila naho zwo ralo 13 Hau vhutshilo a vhu dzimi sa tshikenzekenze 14 Vhu khou nzhangama sa mulilo wa munzhanganzhanga 15 Lwayoni lwau ho nambatela vha si na mbalo. 16 Nga nungo tshisima wa lingedza u kapa, 17 Maµi a tshi thunyuluwa a wana wo no ½enga, 18 Nga nungo tshedza wo lingedza u ri hovhela 19 Tshedza tshi tshi swika tsha wana wo no theuwa 20 Mavu a sa shone u ½anzwa biko ¼a muvhili wau 4.1 Tshirendo itshi ndi tsha lushaka-»e? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.2 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mutaladzi/vese ya 3, 'Lufu lwau … hu si na'. (2) 4.3 Figara ya muambo ine murendi a i shumisa kha mutaladzi/vese ya 9 i bvukulula hani vhuµipfi hawe? (2) 4.4 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga ndima/tshitanza tsha 3? (2) 4.5 Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa murendi ku re kha ndima/tshitanza tsha 4? Tikedzani phindulo yaṋu nga mbuno MBILI. (2) [10] NA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/2023 SC/NSC VHURENDI VHU SONGO VHONWAHO (HA KHOMBEKHOMBE) MBUDZISO YA 5: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi tevhelaho. TSHIPIMBI – TR Ratshi¾anga 1 Tshipimbi ndi tshikhuna 2 Ndi vhushai ha muhumbulo 3 A kaidzwaho a pfa, 4 Ndi a fhedzaho e mu¾ali 5 Vho tshinyaho ndi vhabebi, 6 Vhe vha ralo u tshivha, 7 Vhunga avho vhe maµenzhe, 8 A vhana vhavho vho¾he. 9 Haho mu¾ali na muthihi, 10 We a ¾alifha nge a thanya, 11 Vhu¾ali na u vuµa ndi phiriswa, 12 Dzo rathiswaho nga vho bebaho. 13 Tshipimbi tshi sika mbiti, 14 Ngeno a si natsho a tshi pembela, 15 Sa zwi¼a yo fura mukhaha ya khanya, 16 I sa khukhulwi nga thongwana. 5.1 Tshirendo itshi ndi tsha lushaka-ḓe? Tikedzani phindulo yaṋu. (2) 5.2 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mutaladzi/vese ya 13, 'Tshipimbi … mbiti'. (2) 5.3 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga tshirendo itshi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.4 Thouni ya tshirendo itshi i thusedza hani u dzumbulula mutevhetsindo? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.5 Ni a ima na na murendi kha zwine a amba kha ndima/tshitanza tsha 4? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/2023 SC/NSC KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI i bvaho kha nganea kana foluku¼oo ye na guda FHEDZI. NGANEA NANDI NDI SHENGA? – NE Sigogo Fhindulani MBUDZISO YA 6 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 7 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 6: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO NDAPFU Bugu ya nganea yo dzudzanyeaho zwavhuḓi i vha i na puloto i tevheleleaho lwa vhudele. No ḓisendeka nga ḽikumedzwa iḽi, sengulusani nḓila ine muṅwali a shumisa ngayo vhaanewa vhahulwane u bvisela khagala nyito i takuwaho sa tshiṅwe tsha zwipiḓa zwi vhumbaho puloto. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 7: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tsha mafhungo tshi bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA A 'Vha khou ṱoḓa mini muḓini wanga? Vho Ana! Vho Ana! Kha vha bve nga gethe heḽiḽa ḽe vha dzhena ngaḽo! A thi ṱoḓi na u vha vhona. Kani vho ḓa u bwela dziṅwe phamba? Ndi ri …' Vho Luvhani vho mbo ḓi ḓa vha vha fara zwanḓa zwe vha vha vha tshi khou zwi ṱharamudza musi vha tshi khou amba. 5 'Khotsi a Lufuno, a ri iti ngauralo. Vhone vho no thetshelesa zwe avha Vho Ana vha ḓa ngazwo?' 'Zwino? Kha ri vha thetshelese ri pfe zwo vha hwalaho.' 'Luvhani, inwi ni tou nga a ni vha ḓivhi havha muthu. Vha tou pfi vhomutandangauweriwanemakwati. Hafhu havha Vho Ana ndi vhone vhe vha vha 10 vha tshi dzulela u goḓa ṅwana washu vha tshi ri ndi shenga. Zwino ri nga vha thetshelesa hani?' Vho Luvhani vho ḓo fara khakhathi ya u luvhelela Vho Madilaga vha vhuye vha tende u dzula na Vho Ana. Vho Madilaga vho µo fhedza vho tenda u dzula fhasi vha thetshelesa zwa maramani a Vho Ana. 15 'Aa!' Vho Ana vha ralo vha khou losha. 'Aa!', ndi Vho Luvhani vha tshi vha bvumela. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/2023 SC/NSC 'Vho Luvhani, hezwi vha tshi vhona n½e ndo ḓifunga nda ḓa, ndi uri a thi na mulalo hafha mbiluni yanga. Ngoho nṋe ndo tou ḓa nga nṋe mu½e, ndo ri a thi rumeli lini. Ha hezwi zwine havha vhaṋe vha muḓi vha khou nnyita, ndo ḓa ndi tshi khou zwi 20 lavhelela uri muthu mu¿we na mu¿we o takalaho a nga zwi ita. Na nṋe ndo vha muṱuṱuwedzi muhulu wa uri shango ḽi zwi tende uri nangoho Tshifhiwa ndi shenga.' 'Naho ho itwa zwoṱhe, ha vhidziwa na Vho Nicholson uri vha ri ṱalutshedze n½e naho ngomu hanga ndo zwi pfesesa, ndo ḓi µiita wa vengo na vivho nda ṋaṋa u 25 hasha phungo mmbi. Zwino hei, a hu na tshe nda vhuyelwa ngatsho. Luvalo lwanga a lu ntendeli ndi tshi dzula ndi kha vengo. Ndi ngazwo ndi fhano. Ndi khou ri ndi farelwe.' Hafho nḓuni ha thoma he hwii! Vho Luvhani vha pfa vha si tsha kona u ḓifara vha mbo ḓi ṱhukhula tshililo tshavho. Vho Ana na vhone a zwo ngo vha sia fhethu, na 30 vhone vho tshi bvumela. Vhathu vhoṱhe vhuraru havho vho ri u lila vha bvisa na vhuphugwane. Fhedzi nga murahu vho ḓo ri vho no fhumula, vha kona u amba. Vho amba, mu¿we na mu¿we a bvisa zwa khanani yawe. Zwe zwa takadza ndi zwa uri nga murahu vho ḓo swika he vha pfesesana vha farelana. Musi vho no farelana, Vho Luvhani vho ḓo ita tie vha nwa vhoṱhe. 35 'Vho Ana,' Ndi Vho Luvhani. 'Aa!' Nṋe ndi khou livhuha zwe vhone vha vha na tshivhindi, vha ḓifunga uri haya mafhungo ri a ladze. [Ndima ya 10] 7.1 Ndi lushaka lufhio lwa khuµano lwu ¾aniwaho afho mathomoni a tshibveledzwa tshe na vhala kha mafhungo o ½ekedzwaho? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.2 Mafhungo e na vhala afho n¾ha, a dzumbulula mvumbo-µe ya Vho Luvhani? ¸eani mbuno MBILI. (2) 7.3 Mu¾angano wa vhadzulapo vha Tshandebvu u vha na thusedzo-µe kha magumo a ¼ishandi a bugu iyi? ¹alutshedzani nga mbuno MBILI. (2) 7.4 Ndi tshipi»a tshifhio tsha puloto tshi ¾anwaho nga mafhungo aya? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.5 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a thusedza hani kha u ni humbudza zwa murahu buguni iyi? (2) 7.6 Siangane na fhethuvhupo zwi ¾u¾uwedza hani kutshilele kwa Vho Ana mafhungoni e na vhala afho n¾ha? Tikedzani phindulo ya½u (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/2023 SC/NSC 7.7 Ndi ifhio ndivho ya muṅwali ya u shumisa Vho Ana sa mubvumbedzwa buguni iyi? Tikedzani phindulo yaṋu. (2) 7.8 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a bvisela khagala vhuµipfi-µe ha Vho Madilaga? (2) 7.9 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une muṅwali a tama u u swikisa kha vhathu nga nganea iyi? (2) 7.10 Ndi afhio masiandaitwa a ḓiswaho nga u sa ṱanganedza u vhifha muvhilini ha Vho Luvhani nga Vho Madilaga buguni iyi? Sumbedzani nga mbuno MBILI. (2) 7.11 U ya nga kuvhonele kwaṋu, no vha ni tshi nga itani nga nyimele ine Vho Luvhani vha ṱangana nayo buguni iyi? Bulani ZWIRARU (3) 7.12 Ni a pfela vhuṱungu Tshifhiwa sa ṅwana o bebwaho e na ḽino ḽithihi? Tikedzani phindulo yaṋu. (2) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/2023 SC/NSC ISHA ·A MI¹ODZI – NE Phaswana Fhindulani MBUDZISO YA 8 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 9 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 8: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO NDAPFU Bugu ya nganea yo dzudzanyeaho zwavhuḓi i vha i na puloto i tevheleleaho lwa vhudele. No ḓisendeka nga ḽikumedzwa iḽi, sengulusani nḓila ine muṅwali a shumisa ngayo vhaanewa vhahulwane u bvisela khagala nyito i takuwaho sa tshiṅwe tsha zwipiḓa zwi vhumbaho puloto. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 9: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA B Vhulwadze ha Vho-Maria ndi ha mbilu. Madokotela a vho ngo fhedza tshifhinga tshilapfu vho vha valela lini. Vho ri u vha ¾ha¾huvha, vha wana uri zwo tea uri vha dzule maḓuvhanyana vhe vhuongeloni; u bva afho vha mbo ḓi ṋewa mishonga ine vha ḓo fanela u i shumisa musi vhe hayani. Hu na zwine nda wana zwo tea uri ndi ni vhudzise ni a ḓivha. Fhedzi a si zwi no 5 dina mufumakadzi wanga. Ndi ngani ni sa ṱoḓi Rotondwa a tshi malana na Musatondwa? Mmbudzeni uri ndi tshithu-ḓe tshine na sa tshi pfesese kha vhana havha vhavhili; khamusi na nṋe ndi ḓo tshi pfesesa.' Vho-Aifheli vha ralo vha tshi khou ita na u swoṱa-swoṱa mahaḓa a uyu mufumakadzi wavho vho dzula masofani vha tshi khou swiṱula. 10 'A thi ri ndo vha vhudza uri ndi ngani; vhone vha tou pili, vhe ḽa ḓa afha ḽi a kovhela; nṋe ndi vhona zwi so ngo fanela uri ṅwananga a male muthu ane a mu fhira lini.' Ndi hone Vho-Maria vha tshi amba nga ipfi ḽa vhulenda. 'Zwenezwo fhedzi-fhedzi mme a Rotondwa?' Vho-Aifheli vha ralo vha tshi takusela na ipfi nṱha. Vho-Maria vho ri u sedza avha Vho-Aifheli khofheni musi 15 vha tshi ralo, vha mbo ḓi thoma u tetemela; vha ri haya mafhungo ndi one ane a khou vha vhangela hovhu vhulwadze. Naho Vho-Maria vho vha vha tshi tou hagala zwi tshi ḓa kha mbingano ya Rotondwa na Musatondwa, Vho-Aifheli vho vhona hu si na tshine tsha nga ita uri havha vhana vha si dzule vhoṱhe. Mafhungo a vhukale Vho-Aifheli a vha vhoni 20 uri ndi one ane a nga thivhela vhathu vho funanaho u malana. Vho-Aifheli vho vho ḓo vhona zwo tea uri haya mafhungo vha tou a dzudzanya zwavhuḓi na khotsi a Musatondwa; Vho-Loshani. Na zwenezwo a zwo ngo dzhia tshifhinga vha so ngo vhonana vha rera ngaḽo heḽi fhungo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/2023 SC/NSC 'Fhungo heḽi nṋe ndi wana ḽi tshi nkonḓela vhukuma. Nṋe hafhaḽa ha havho 25 Vho-¸etshipate ndi vhidzwa khotsimunene, zwino vhushaka hovhu ri si nga si vhu dzhie sa miswaswo. Naho ri sa ḓivhi uri ho ḓa hani; fhedzi ngauri vhathu vha ha ¸etshipate vha ndzhia sa khotsimunene, fhungo heḽi ḽone ndi wana ḽi tshi ntsomela tshoṱhe. Vhana havha vha nga si malane.' Vho-Loshani vha ralo vha tshi ita na u kweta tshitiko nga tshaṋda tshamonde. 30 'Iwe vhathu, naa mafhungo aya khe a tshi nga a ḓo konµa. Vhone vha tou vha na vhuṱanzi ho ḓalaho ha uri a ri vhathu vhathihi. Vha ha Ṋetshipate na vha ha Loshani a vha vhuyi vha vha dzofha ḽithihi. Tshipate vhone vha dzhiiwa sa khotsimunene nga u vhonala havho vha tshi phalala hafha¼a Tshipate. U malana ha vhana vhashu ndi zwone zwine zwa nga vhumba vhushaka hone-hone. 35 Vho-Loshani he¼i fhungo kha ri ¼i vhone ¼i fhungo ¼ine ¼a vha ¼a ndeme.' [Ndima ya 11] 9.1 Ndi lushaka lufhio lwa khuµano lwu ¾aniwaho nga u tetemela ha Vho-Maria mafhungoni e na vhala afho n¾ha? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.2 Mafhungo e na vhala afho n¾ha, a dzumbulula mvumbo-µe ya Vho-Aifheli? ¸eani mbuno MBILI. (2) 9.3 U funana ha Rotondwa na Musatondwa zwi vha na mushumo-µe kha magumo a ¼ishandi buguni iyi? ¹alutshedzani nga mbuno MBILI. (2) 9.4 Ndi tshipi»a tshifhio tsha puloto tshi ¾anwaho nga mafhungo aya? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.5 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a thusedza hani kha u ni humbudza zwa murahu buguni iyi? (2) 9.6 Siangane na fhethuvhupo zwi ¾u¾uwedza hani vhu»ifari ha Vho-Maria mafhungoni e na vhala? Tikedzani phindulo ya½u (2) 9.7 Ndi ifhio ndivho ya muṅwali ya u shumisa Vho-Loshani sa mubvumbedzwa buguni iyi? Tikedzani phindulo yaṋu. (2) 9.8 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a bvisela khagala vhuµipfi-µe ha Vho-Maria? (2) 9.9 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une muṅwali a tama u u swikisa kha vhathu nga nganea iyi? (2) 9.10 Ndi afhio masiandaitwa MAVHILI a ḓiswaho nga u sa ṱanganedza u funana ha Rotondwa na Musatondwa nga Vho-Maria buguni iyi? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/2023 SC/NSC 9.11 U ya nga kuvhonele kwaṋu, no vha ni tshi nga itani nga nyimele ine Rotondwa a khou ṱangana nayo buguni iyi? Bulani ZWIRARU. (3) 9.12 Ni a pfela vhuṱungu Vho-Aifheli sa munna wa Vho-Maria? Tikedzani phindulo yaṋu nga mbuno MBILI. (2) [25] KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/2023 SC/NSC FOLUKU·OO KHUVHANGANYO YA FOLUKULOO – RV Tshikovhi Fhindulani MBUDZISO YA 10 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 11 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 10: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO NDAPFU Vhaanetsheli vha ma¿walwa a sialala vha shumisa zwiwo zwo faranaho na maipfi a bvumelanaho u bvisela khagala muhumbulo muhulwane kha vhathetshelesi. Ni tshi shumisa ma¿walwa a sialala a tevhelaho; sengulusani nµila ine zwiwo zwo faranaho na maipfi a bvumelanaho zwa shumiswa ngaho u bvisela khagala muhumbulo muhulwane ma¿waloni aya. TSHIBVELEDZWA TSHA C LUNGANO 'Munna na ngoma yawe' 'O dzula henefho ha bvelela munna' 'Uyo munna a dzhiela uyo mutukana zwi¼iwa' 'A ri u fhedza a posa uyo mutukana nga ngomu ngomani' NA TSHIBVELEDZWA TSHA D MIRERO 'Hu laiwaho vhazwale ndi hune tsiwana ya laiwa hone' 'Dzi tshi ya vungani dzi ranga u pangiswa' 'Phala i wana musuki, mutshini u fhira ngaho' Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 18 DBE/2023 SC/NSC MBUDZISO YA 11: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO PFUFHI Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso. TSHIBVELEDZWA TSHA E KU¶ELE KWA LUFU – RV Tshikovhi Salungano! Salungano! Kalekale musi lufu lu sa athu u vha hone, ho vhuya ha vha na mu¾angano wa vhathu vha tshaka dzo¾he vhe vha vha vha tshi khou tshila nga tshifhinga tshenetsho. Kha mu¾angano uyo ho vha hu tshi khou rerwa nga ha lufu. Vha¿we vhathu vho vha vha tshi sumbedza uri vha vhona tsha khwi½e ri sa fi ngeno vha¿we vha tshi ri tsha 5 khwi½e ndi musi ri tshi fa. Mu¾angano uyo wo dzhia tshifhinga tshilapfu vhukuma hu sa tandwi ¼i no fukwa. Nga murahu ha tshifhinga tshilapfu ha rumeliwa µongololo na luaviavi uri zwi swikise vhupfiwa ha vhathu nga ha lufu kha Mudzimu. ¶ongololo ¼one ¼o vha ¼o vhudzwa zwauri ¼i swike ¼i ambe zwauri vhathu vha khou 10 tama u tshila vha sa fi u swikela nga hu sa fheli. Uyu wo vha u wone muhumbulo wa vhanzhi. ¶ongololo ¼o mbo µi takuwa na zwenezwo ¼a dzhena nµilani. Luaviavi lwone lwo mbo µi laedzwa uri lwone lu ambe uri ndi khwi½e vhathu vha tshi fa. Luaviavi lu tshi sala lu tshi takuwa ndi musi µongololo ¼o no vha kule vhukuma. Zwenezwo zwa sia vhathu vhanzhi vhe na fulufhelo ¼a uri hu µo thoma u 15 swika mulaedza wa µongololo. ¶ongololo musi ¼i nµilani, ha swika he ¼a ¾angana na mbula. ·a ¼a ¼a fura ¼a eµela henefho fhasi ha muri. Luaviavi lwone lwa µa lwa fhira lwa vhuya lwa ¾haphudza lwendo lu songo awela nµilani. Lu tshi sala lu tshi swikisa mulaedza wo ralo nahone wa ¾anganedzwa. Ha pfi lu swike lu ambe zwauri vhathu vha µo fa. 20 ¶ongololo ¼i tshi karuwa ¼a mbo µi dovha ¼a dzhena nµilani. ·i tshi kha µi vha vhukati na lwendo ¼a ¾angana na luaviavi lu tshi vho humela murahu. ·o ri u swika ¼a ½ekedza khumbelo ya uri vhathu vha khou tama u tshila vha sa fi u swika nga hu sa fheli. Zwe ¼a vhudzwa zwo vha zwauri ho ¾anganedzwa fhungo ¼a u thoma; ngauralo vhathu vha µo fa. Ndi henefha he lufu lwa thoma hone. 25 Ha vha hone u fa ha lungano. [Sia¾ari ¼a 95] 11.1 Ndi tshifhio tshiitisi tshi itaho uri vhathu vha pfi a vha nga tshili u ya nga hu sa fheli? (2) 11.2 Lungano ulu lu wela kha lushaka lufhio lwa ngano? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 11.3 Ndi ngafhi hune muanetsheli a sumbedza vhutsilu ha µongololo mafhungoni a lungano ulu? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/2023 SC/NSC 11.4 U swikiswa ha mulaedza nga µongololo u lenga kha Mudzimu wa uri vhathu vha µo tshila u ya nga hu sa fheli, zwi ¾ana hani vhuµipfi ha vhathu? (2) 11.5 U swikisa mulaedza nga luaviavi u thoma kha Mudzimu zwi thusedza hani u bveledza magumo a ¼ishandi? (2) 11.6 Ndi ifhio pfunzo ine muanetsheli wa lungano ulu a ¾oµa vhathetshelesi/vhavhali vha tshi i guda nga u shumisa luaviavi na µongololo? (2) 11.7 Inwi ni takalela mulaedza ufhio kha wa µongololo na wa luaviavi? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) NA TSHIBVELEDZWA TSHA F: VHURENDI HA SIALALA (TSHIKHO¶O) VHA¹AVHATSINDI VHA THENGWE – VR Tshikovhi 1 Avha ndi Vha¾avhatsindi vha tshiheni! 2 Tshiheni tsha Nyaphungatshena 3 Tsho phungaho mavhele na vhana. 4 Ndi vhone nnda ndumela shevhoni, 5 Vhane vha u fhedza wo dzula henefho. 6 Ndi vhone Vhango½a 7 Vhabikwa na ive, ive ¼a vhibva 8 Vhango½a vha sala. 9 Ndi vhone ngwaniwapo wa Venµa, 10 A thi rumeli mutsinda. 11 Ndi ya nga ndo¾he musanda 12 Thi luvhelwi. 13 Ndi vhone mu¾oµa ndimo 14 A sa ¾oµi shango ¼a muthu. 15 Ndi zwifho zwa mativha, mabako na zwisima. 16 Ndi vhone vha vhulungu vhutete 17 Vhu no lunzhedzwa nga a re na nzhele; 18 Vha si na nzhele vha a fhaladza. 19 Ndi vhone vha no fulela nnµu vho dzula; 20 Vha takuwa nga u vhea sunzwa! 21 Ndi vhone vhane vha µola maswi a mu½enzhe; 22 Ndi vhone vhane vha µivhona nga tshivhoni. 23 Tsha dzivha Fundudzi. [Sia¾ari ¼a 138] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/2023 SC/NSC 11.8 Ndi zwifhio zwine murendi a ¾oµa u vhudza vhathu nga mitaladzi/vese ya 4 na ya 5? 'Ndi vhone ... henefho.' (2) 11.9 Sumbedzani ndeme ya ipfi 'ngwaniwapo' zwi tshi kwama vha¾avhatsindi vha Thengwe. (2) 11.10 Figara ya muambo yo shumiswaho kha mutaladzi/vese ya 15 i µisa kuhumbulele-µe kha vhavhali? (2) 11.11 Muhumbulo muhulwane u ¾aniwaho nga ndima/tshitanza tsha 2 ndi ufhio? (2) 11.12 Ni a takalela u µiwana ni muthihi na Vha¾avhatsindi vha Thengwe? Tikedzani nga mbuno THARU. (3) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/2023 SC/NSC KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI i bvaho kha µirama ye na guda FHEDZI. U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – IP Demana Fhindulani MBUDZISO YA 12 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 13 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 12: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO NDAPFU Mafhungo a bugu ya µirama arali a shaya khuµano a a rothola, zwa sia vhavhali vha tshi vha na vhuludu na u kundelwa u tevhela nyelelo ya mafhungo zwavhuµi. No µisendeka nga ¼ikumedzwa i¼i, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo vhatambi u bvisela khagala khuµano buguni iyi. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 13: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA G VHO-MARI¹A: Zwa mulovha a zwo ngo nndinela hone. Zwino afho ho zwimbaho a hu khou vhavha naa ṅwananga? Ngoho khotsi aṋu vha ya konḓa ṅwananga. Uyu Khwaṱhisani ene-vho ha ngo vhuya a ḓiimisela u pfa muhumbulo wa muṅwe lini. A thi ḓivhi uri na mulayo wa hone o u wana 5 ngafhi? A vhuye a tou ri ha pfi mafhungo a vhasadzi zwo fhela. Khotsi vha vhuya vha tou ri 'Khwaṱhisani', u ḓo wana muthu a tshi tou nga a sa vunḓekana a tshi ya henengei. (Vho-Mariṱa vha ralo vha sea sa muthu ane a khou pfela vhuṱungu hoyu ṅwana wavho) 10 MASHUDU: Izwi zwa uyu ngoho u nga vhuya wa ri a si zwa fhedzi. Areḓi mmawe! Ndi fhano ndi na nḓala khulu heyo. A thi ḓivhi na uri ndi nga tou ḽa mini. (U ralo a mbo ḓi rothisa miṱodzi) VHO-MARI¹A: Ndi ni itele tie kana gofhi naa ṅwananga? Arali ni khou ṱoµa nyamunaithi i hone firidzhini, kani ndi ni dzhiele wone! 15 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 22 DBE/2023 SC/NSC MASHUDU: A hu tshe na tshiṅwe tshine nda ṱoµa. Zwenezwo zwi ḓo vha zwo luga. (U ralo o µi dzula kha sofa. Hu dzhena Khwaṱhisani) KHWA¹HISANI: Naa vhone vha ḓo vhuya vha awela-vho lini? Ndi amba hune vha kha ḓi ṱwa vha tshi shishinika na dzibodo ngeno iyi 20 ndeṅwa yavho yo dzula i si khou ita tshithu. Vha vhona hu hone vha tshi khou tonda naa? Vhone na muṋangoni watsho u nga si vhuye wa humbula uri vho swika lini. VHO-MARI¹A: Inwi Khwaṱhisani, muthu arali o balelwa nga vhaṅwe hangei nnḓa a songo bvisela vuvu ḽawe ngeno hayani. Nṋe ngauri ndo 25 beba a tho ngo tsha fanelwa nga u ita tshithu naa? Iyo nyonyoloso ya hone ndi ḓo i ita lini-ha mathina? KHWA¹HISANI: A hu na nyonyoloso i no khou itwa ndi u lema fhedzi. Na lwone Mashudu lwa hone a lu vhuyi lwa zwi vhona uri lu khou loiwa masiari tshivhangalala. Khalwo lu vhona lu tshi khou 30 tondiwa vhukuma. Lwo katana nṱha ha sofa sa ṋowa ni lu vhone. A hu na na mushumo na muthihi u no ḓihwa. Muthu a vhuya a dzula iṱali u humbula vhatukana fhedzi. Pheleha ya pheleha yeneyi. VHO-MARI¹A: Nangwe arali e pheleha ndi pheleha yanga. Kana ndi khou mu 35 lowa kana a thi mu lowi a si zwaṋu. (Vha ralo vho faredza tie na zwiṅwe zwidyangudyangu nga ṱhireyi vha tshi isela Mashudu) KHWA¹HISANI: Mathina iyi tie vha khou lugisela yone ndeṅwa yavho? Nazwino ndi zwi zwihulu, a thi humbuli uri hu kha ḓi vha u 40 tonda-vho hovhu. MASHUDU: Inwi Khwaṱhisani, ni khou tou gwa mini kha nṋe hi? Nde¿ wa ni khou tou ḓiamba. Avha vhasidzana vhane na ṱwela u vha ṅwalela marifhi vhone a si dzipheleha? Nazwino areḓi! (U a sea muhoyo) 45 [Lu¾a I Bono III] 13.1 Ndi mini tshi vhangaho khuḓano vhukati ha Vho-Mariṱa na Khwaṱhisani mafhungoni e na vhala afho nṱha. (2) 13.2 Khwaṱhisani u olwa sa muthu-ḓe afho mafhungoni e na vhala afho nṱha? (2) 13.3 Mafhungo e na vhala afho nṱha a ṱana tshipiḓa tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo yaṋu. (2) 13.4 Mafhungo e na vhala afho nṱha a na ṱhuṱhuwedzo-ḓe kha zwe zwa fhedza zwo bvelela kha Mashudu magumoni a buguni iyi? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 23 DBE/2023 SC/NSC 13.5 Ndi ngafhi hune ra wana mu¿wali a tshi ri bveledzela aironi ya μirama buguni iyi. (2) 13.6 Mufhindulano u re vhukati ha Vho-Mari¾a na Khwa¾hisani afha mafhungoni e na vhala u dzumbulula thounu na vhuμipfi-μe? (2) 13.7 Ndi ufhio mulaedza muhulwane une mu¿wali a tama ri tshi u dzhiela n¾ha nga mafhungo a μirama iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 13.8 Vhalani mutaladzi wa 45: (U a sea muhoyo) ¹alutshedzani uri ndi ngani mu¿wali a tshi khou shumisa ndango ya tshi¾eidzhi nga n»ila heyi? (2) 13.9 Mudzedze wa tshifhinga u na ¾hu¾huwedzo-μe kha vhuμifari ha Mashudu mafhungoni e na vhala afho n¾ha? (2) 13.10 Ndi ndivho ifho ya mu¿wali ya u shumisa He¼eni sa mubvumbedzwa μiramani iyi? (2) 13.11 Ni a pfela vhuṱungu Vho-¸efefe nga zwe zwa bvelela kha Vho-Mari¾a musi μirama iyi i tshi swika magumoni? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 13.12 No vha ni tshi nga ita mini arali ho vha hu inwi Lufuno musi Mashudu a tshi ri ha tsha ni funa? Bulani ZWIRARU. (3) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 24 DBE/2023 SC/NSC TSHILWAVHUSIKU – TT Mudau Fhindulani MBUDZISO YA 14 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 15 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 14: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO NDAPFU Mafhungo a bugu ya µirama arali a shaya khuµano a a rothola, zwa sia vhavhali vha tshi vha na vhuludu na u kundelwa u tevhela nyelelo ya mafhungo zwavhuµi. No µisendeka nga ¼ikumedzwa i¼i, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo vhatambi u bvisela khagala khuµano buguni iyi. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 15: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA H PIET: U a ḓivha ṅwananga, hafha fhethu ndi havhuḓi nga maanḓa ho vuḓa, ha rothola ha ḓifha, ndi fhethu he nda vhuya nda lora ndi tshi tshila hone. Phanḓa a thi tsha ya. LUKA: Na nṋe u pfuluwa hafha fhethu zwi ḓo nkonḓela nga maanḓa, hafha ndi shangoni. Ndo ṱanganedza vhurifhi vhu no bva kha Vho Potgieter vha 5 tshi ṱahisa uri ri dzudzanye vhupo uhu nga nḓila ya manakanaka ine ya langea. Tshi¿we hafhu, vha khou amba uri hune vha vha hone a si havhuḓi, vha tama uri ri vha sendele fhano. PIET: Vhukuma, hafha ndi Amsterdam, ndi hayani! Nṋe a hu na hune nda kha ḓi ya hone. Ndi fhano ndi hayani. Vhaḓuhulu vhanga vha ḓo fela 10 fhano. Ndi ḽone shango ḽavho heḽi! Ḽi na dzithavha dzo pfumaho miri, hatsi vhudaladala na milambo ya maµi manzhi. Heḽi shango ndi mpho ya Mudzimu. Ndi ḽone bako ¼a vhudzumbamo kha maswina ashu. Arali hu na vhane vha ḓo ri khakhela, riṋe ri ḓo lwa u swika shotha ḽa u fhedza ḽi tshi rotha kha tsinga dzashu. Ndi ¼one shango ḽe vhokhotsi 15 ashu vha ḽi lora vha tshi lorela ri½e vhaḓuhulu vhavho. (Hu dzhena mukegulu Ouma na Ledia musadzi wa Luka.) LUKA: Ledia, u dinwa ngani u tshi nga a wo ngo takala. (U a mu kuvhatedza.) LEDIA: A thi tshe na khuhu tshitumbani. Iwe u sokou hwala maḓithu ane a 20 khou fhedza khuhu dzashu. U vhona u nga zwi a ntakadza. OUMA: Iwe Piet na iwe Luka ni sokou ima ima, ngeno thakha yashu i tshi khou fhela. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL)/P2 25 DBE/2023 SC/NSC PIET: Ndi khou ḓa henefho u ṱolela zwo pwasheaho. Vhoinwi vhasadzi ni dinwa nga u amba nga u thathaba. Ri ḓo tandululisa hani thaidzo ni 25 tshi amba na nga zwanḓa. (Hu bva Oubas Piet na Ouma.) LUKA: Nga lufuno lwa mbilu yanga kha iwe, zwe zwa bvelela zwa khanikha mbilu yau nga u ralo na nṋe a zwi nga litshi u nṱokonya. Ri bva kule nga maanḓa Ledia. Vhokhotsi ashu vho takuwa Kapa nge vha ¿aliswa 30 nga kuvhusele kwa Mabirithania kha kusi kwe kwa vha ku kwashu. (Ma¾o ¾aµulu.) Sedzai hangei he maṱo anga a lilala. Sedza zwe gole ¼a ita. U tswukuluwa ha lukole a si ¿wambo wa maḓumbu ane a ḓo rithea. Arali u na maṱo a no vhona, nkhanelelei nga nyambo dzo talatadzwaho u tswukani ha lukole. 35 LEDIA: N½e ndi ri, Arali zwi tshi konadzea, ra tou pana gariki, ra kuvhanganya zwi re zwashu, ra fhirela phanḓa, zwi nga vha khwi½e. Vhonai, hune ra vha hone ro sokou vhukati ha vhatsinda woyoo! A ri pfani nga nyambo, nahone a ri anµani. Arali u tshi mpfuna, thetshelesa zwine nda amba. [Lu¾a II Bono I] 15.1 Ndi mini tshi vhangaho khuḓano vhukati ha Vho Luka na Vho-Ledia mafhungoni e na vhala afho nṱha? (2) 15.2 Vho Luka vha olwa sa muthu-ḓe mafhungoni e na vhala afho nṱha? Tikedzani phindulo yaṋu. (2) 15.3 Mafhungo e na vhala afho nṱha a ṱana tshipiḓa tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo yaṋu. (2) 15.4 Mafhungo aya e na vhala afho nṱha a na ṱhuṱhuwedzo-ḓe kha zwe zwa fhedza zwi tshi bvelela kha Vho-Ledia magumoni a buguni iyi. (2) 15.5 Ndi ngafhi hune ra wana mu¿wali a tshi ri bveledzela aironi ya ḓirama buguni iyi. (2) 15.6 Mufhindulano u re vhukati ha Vho-Luka na Vho-Piet afha mafhungoni e na vhala u dzumbulula thounu na vhuḓipfi-ḓe? (2) 15.7 Ndi ufhio mulaedza muhulwane une muṅwali a tama ri tshi u dzhiela n¾ha nga mafhungo a ḓirama iyi? (2) 15.8 Vhalani mutaladzi 19: (U a mu kuvhatedza). Ṱalutshedzani uri ndi ngani muṅwali a tshi khou shumisa ndango ya tshi¾eidzhi nga n»ila heyi? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a luambo lwa Hayani (HL) P2 26 DBE/2023 SC/NSC 15.9 Mudzedze wa tshifhinga u na ṱhuṱhuwedzo-ḓe kha vhuḓifari ha Vho-Piet mafhungoni e na vhala afho nṱha? (2) 15.10 Ndi ifhio ndivho ya muṅwali ya musi a tshi shumisa Khosikhulu Tshilwavhusiku sa mubvumbedzwa ḓiramani iyi? (2) 15.11 Ni a pfela vhuṱungu Vho-Ledia kha zwe zwa bvelela khavho musi ḓirama iyi i tshi swika magumoni? Tikedzani phindulo yaṋu. (2) 15.12 No vha ni tshi nga ita mini arali ho vha hu inwi Vho-Nyaphophi musi Mphelekedzeni a tshi vhuya hayani o rwiwa lu isaho lufuni? Bulani ZWIRARU. (3) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all