You're offline
Skip to content
Memorandum

Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022 hlayiso.com

Subject: Tshivenda HlGrade 12202230 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2022 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 80 Tsumbanµila iyi ya u maka i na masia¾ari a 30. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka TSIVHUDZO KHA VHA¹OLI/VHAMAKI  Memorandamu uyu i tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Memorandamu u tea u thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho khathihi na phanele ya u linga musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.  Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u eliwa nga u angaredza zwi tshi tevhedza vhukoni/ndeme yazwo. MAGA A U ¹OLA/MAKA 1. Arali mulingiwa a fhindula mbudziso dzi fhiraho tshivhalo tsho tiwaho, kha vha make/¾ole fhedzi phindulo ya u thoma. (Mulingiwa ha tei u fhindula mbudziso ndapfu na mbudziso pfufhi u bva kha lushaka luthihi lwa bugu/¼i¿walwa.) 2. Arali mulingiwa a fhindula mbudziso dzo¾he n½a u bva kha KHETHEKANYO YA A, (vhurendi ho randelwaho), kha vha make/¾ole phindulo mbili fhedzi dza u thoma. 3. Arali mulingiwa a fhindula mbudziso ndapfu mbili kana mbudziso pfufhi mbili kha KHETHEKANYO dza B na C, kha vha make/¾ole ya u thoma vha litshe ya vhuvhili. Arali mulingiwa a fhindula mbudziso dzo¾he n½a, kha vha make/¾ole phindulo ya u thoma kha KHETHEKANYO i¿we na i¿we, tenda a vha o fhindula mbudziso nthihi pfufhi na nthihi ndapfu. 4. Arali mulingiwa a nga fhindula phindulo mbili hune ya u thoma ya vha yo khakhea ngeno ya vhuvhili i yone, kha vha make ya u thoma vha litshe ya vhuvhili. 5. Arali phindulo dzi songo nomboriwa nga ngona, kha vha make/¾ole vha tshi tevhedza memorandamu. 6. Arali vhukhakhi ha mupeleṱo vhu tshi nga khakhisa ¾halutshedzo, kha vha zwi make sa vhukhakhi. Arali zwi sa khakhisi ¾halutshedzo, kha vha make sa zwone. 7. Mbudziso ndapfu/dza maanea: Arali maanea/phindulo ndapfu ya nga vha pfufhi kha tshivhalo tsha maipfi tsho tiwaho, vha songo ½ea nda¾iso, ngauri o no »i dzula o »iha¾ula ene mu½e. Arali phindulo ya lapfesa u fhirisa mpimo, kha vha sedzuluse/¾ole nga ho teaho nyimele nahone vha songe mutumba na vha¾oli vhahulwane. Kha vha shumise rubriki dza u linga dzi re kha Aphendikisi ya A na B u ¾ola maanea a vhalingiwa. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka 8. Mbudziso pfufhi: Arali mulingiwa a songo shumisa zwi»evhe musi o humbelwa uri a khouthe, vha songo ½ea nda¾iso. 9. Kha mbudziso dzo vuleaho, hu songo avhelwa maraga kha EE/HAI, kana kha NDI A TENDA/A THI TENDI. Thikhedzo/Khwa¾hisedzo/¾halutshedzo kha zwi vhe zwone zwi dzhielwaho nzhele kana zwi avhelwaho maraga. 10. Hu songo avhelwa maraga kha NDI NGOHO/A SI ZWONE kana NDI MBUNO/KUHUMBULELE KWAWE. Thikhedzo/Khwa¾hisedzo/ ¾halutshedzo kha zwi vhe zwone zwi dzhielwaho nzhele kana zwi avhelwaho maraga. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO VHONWAHO MBUDZISO YA 1: VHURENDI – MBUDZISO NDAPFU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dzi avhelwe nga n»ila yone:  Maraga dza 6 ndi dza mbuno.  Maraga 4 ndi dza tshivhumbeo na luambo. Dzone dzi avhelwe nga n»ila hei: o Maraga 4 arali mbuno dzi 5–6 o Maraga 3 arali mbuno dzi 4 o Maraga 2 arali mbuno dzi 3 o Maraga 1 arali mbuno dzi 2 o Maraga dza 0 – 1 arali mbuno dzi 0–1 'NTENDELE NDI VHE TSUMBA¶ILA' – FR Modau - Kha vha shumise mbuno dzi tevhelaho, kha dzi¿we dzo ½ewaho, sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola mbudziso iyi. Vhupfiwa ha vhalingiwa vhu nga fhambana zwi tshi ya nga kunyanyutshele na kupfesesele kwavho kwa tshirendo. - Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Marangaphanµa Mitaladzi/vese i vhumbwa nga maipfi. Murendi u shumisa maipfi u vhumba mitaladzi/vese musi a tshi ¾oµa u bveledza khumbelo, ngeletshedzo na ¾hu¾huwedzo zwo livhiswaho kha vhaswa. Khumbelo, ngeletshedzo na ¾hu¾huwedzo ndi milaedza kana mihumbulo ine murendi a tama u i bvisela khagala nga tshirendo tshawe/ Milaedza/mihumbulo ndi zwine murendi a tama vhathu vha tshi guda nga tshirendo tshawe. Mbuno - Kha mutaladzi/vese ya 1 na ya 2, murendi u khou humbela vhaswa uri vha tende a tshi vha ranga phan»a ngauri ene sa murangaphan»a o no ¾angana na zwinzhi vhutshiloni. - Kha mutaladzi/vese ya 3 murendi u humbela vhaswa uri vha tende u sala nga murahu ha vho vha rangaho phan»a/u vha vhatevheli vha vho vha rangaho phan»a. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka - Kha mutaladzi/vese ya 4 na ya 5 murendi u sumbedzisa uri vhaswa kha vha vhee fulufhelo khae samusi ene o no sutuka/kunda/tinya khombo na u fhelisa vhuleme ho¾he he ha vha hu tshi khou mu khakhisa kha u bvelela vhutshiloni. - Kha mutaladzi/vese ya 6 murendi u khou humbela vhaswa uri vha »ibvise kha mi»ifho ya ¼ino shango ngauri a i fheli i »o »i dzula i hone. - Kha mutaladzi/vese ya 7 murendi u khou ¾u¾uwedza vhaswa uri vha dzhene tshikolo ngauri o funzeaho u wana zwivhuya na lupfumo. - Kha mutaladzi/vese ya 8 na ya 9 murendi u khou »ivhadza zwithu zwivhili zwine zwa khou khakhisa vhaswa na u sa vha pfela vhu¾ungu, na zwithu zwiraru zwine zwa khou »isela vhaswa lufu vho sedza. - Kha mutaladzi/vese ya 10, ya 11 na ya 12 murendi u ri u sa thetshelesa havho, u »idzhenisa kha zwikambi/mahalwa naho vha tshi khou eletshedzwa/kaidziwa na u sa ¾hompha vhabebi na vhathu vhahulwane khavho ndi zwone zwi vha khakhisaho na u vha vhulahisa. - Kha mutaladzi/vese ya 13 na ya 14 murendi u khou vhudza vhaswa vho »a»aho, na u xela uri arali vha sa thetshelesa vha »o »isola na musi vho no fhira fhano shangoni. Magumo Murendi u vhonala a tshi kona u shumisa mitaladzi/vese u bvisela khagala khumbelo, ¾hu¾huwedzo na u eletshedza vhaswa uri vha »ibvise kha maitele mavhi ane a fhedza o vha ¾anganya na zwi kon»aho vhutshiloni zwi ngaho dzimpfu na zwi¿we. [10] MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI RAMAREMISA – Z Mutsila 2.1 Murendi u tama u bvisela khagala uri Ramaremisa ndi ene mukololo o teaho u vheiwa vhuhosini arali mativha o xa/mu½e wawe/khosi yo dzama.√√ (2) 2.2 Murendi u shumisa ¼imetafore.√Ngauri murendi u khou buletshedza uri khosi ndi nnyi (Ramaremisa) afha kha iyi vese/mutaladzi.√ (2) 2.3 Muhumbulo muhulwane wa murendi ndi wa u ¾oµou ¾ana mvelele ya Vhaven»a ya uri musi hu tshi »adziwa mativha/vheiwa vhuhosi, hu anzela u vha na mivhango na mabulayo kha vhana vha khosi.√√ (2) 2.4 Thouni ya murendi kha ndima/tshitanza tsha 1 i dzumbulula vhu»ipfi ha u takala,√ ngauri murendi u khou takalela uri mativha a khou ya u »adziwa/ Ramaremisa u khou ya u vheiwa vhuhosi.√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka 2.5 Ee, ndi a ima na murendi ngauri: - Hu tshi vhewa vhuhosi hu a lidzwa tshikona vhathu vho takala. - Kanzhi musi hu tshi »adziwa mativha/vheiwa khosi huvha na mivhango na mabulayano. KANA Hai, a thi imi na murendi ngauri: - Zwi a itea uri musi hu tshi vheiwa vhuhosi hu a vha na mivhango fhedzi ha »i fhedza hu songo vha na mabulayano. - A si ho¾he vhuhosi vhune ha vhewa ho vha na mivhango. [Mbuno MBILI dzi pfalaho.]√√ (2) [10] MBUDZISO YA 3: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI 'MBILU I LILELA U GAVHA' – WMR Sigwavhulimu 3.1 Murendi u tama u bvisela khagala uri mbilu i khou lwela u takadzwa nga mi»ifho ya fhano shangoni.√√ (2) 3.2 Murendi u shumisa ¼iedzamuthu/¼imuthufhadzi/¼ifanyamuthu.√Mbilu i khou itiswa nyito ya u vhanyuludza i itwaho nga muthu/zwi tshilaho ngeno yone i tshi tou vha tshipiμa tsha muvhili.√ (2) 3.3 Muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza ndi wa uri vhathu kha vha ¾utshele vhuvhi havho, u funesa madzanga a shango, tshavho hu vhe u humbula Mudzimu o vha sikaho khathihi na u ¾ahulela vhutshilo havho.√√ (2) 3.4 Thouni ya murendi kha ndima/tshitanza tsha 3 i dzumbulula vhu»ipfi ha murendi ha u pfela vhathu vhu¾ungu√, ngauri u vhona vhathu vha tshi ungeledzwa nga vhuvhi na u funesa madzanga a shango vha hangwa u shumela Mudzimu.√ (2) 3.5 Ee, ndi a ima na murendi ngauri: - Uri muthu a tshidze muya wawe u tea u ¾utshela vhuvhi hawe na madzanga a shango, tshawe hu vhe u funa/u renda/shumela na u fhulufhela Mudzimu. - Mihumbulo ya muthu yo µalelwa nga u funa zwithu zwa ¼ino shango, lune zwi ¾oµa uri a tou lusa vhukuma uri a kone u shumela Mudzimu. KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka Hai, a thi imi na murendi ngauri: - Hu na vha¿we vhathu vhane vha funesa zwithu zwa ¼ino shango, ngeno vha tshi tenda na u shumela Mudzimu. - Vhathu vha a kundelwa nga u ¾utshela madzanga a shango vha tevhela Mudzimu. [Mbuno MBILI dzi pfalaho.]√√ (2) [10] MBUDZISO YA 4: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI 'RI BVA KULE' – NM Musehana 4.1 Muthu uri a wane zwivhuya/u swikela zwavhuµi u tea u kon»elela na u wa a tshi vutsheledza, ngauri zwi dzhia tshifhinga tshilapfu.√√ (2) 4.2 Murendi u shumisa ¼iedzamuthu/¼imuthufhadzi/¼ifanyamuthu.√ Muthu ndi ene ane a ita mushumo wa u ela/u kala hu si tshifhinga.√ (2) 4.3 Muhumbulo muhulwane wa murendi tshirendoni itshi ndi wa u sumbedza uri zwo¾he zwivhuya/n»ivho/pfunzo vhathu vha vha nazwo/nayo zwo vha dzhiela tshifhinga tshilapfu/Tshifhinga ndi tshone tshi laulaho/langaho zwo¾he vhutshiloni.√√ (2) 4.4 Thouni ya murendi kha tshitanza/ndima ya 1, i dzumbulula vhu»ipfi ha u vhaisala/u pfa vhu¾ungu√ ngauri murendi u bvisela khagala uri zwi ¾o»a tshifhinga na u kon»elela uri u wane n»ivho/pfunzo/u swikela zwivhuya.√ (2) 4.5 Ndi a ima nae ngauri: - Ndi ngoho ya uri vha¿we vhathu vha a bvelela vho no vha vhahulwane. - Vha¿we vhathu u bvelela havho zwi ¾oµa tshifhinga tshilapfu vhukuma. KANA A thi imi nae ngauri: - Vha¿we vhathu vha a bvelela vha tshee vha¾uku vhukuma. - U bvelela ha vha¿we vhathu a zwi vhuyi zwa ¾oµa tshifhinga tshilapfu. [Mbuno NTHIHI i pfalaho.] √√ (2) [10] NA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka VHURENDI VHU SONGO VHONWAHO (KHOMBEKHOMBE) MBUDZISO YA 5: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI 'MULAYO WO POFULA' – MN Mmbi 5.1 ·iambele/¼ifurase 'a vho ngo bva mulomo' ¼i ri »isela ¾halutshedzo ya uri a vho ngo amba tshithu/vho sokou fhumula.√√ (2) 5.2 Murendi u shumisa rethoriki/mbudziso i sa ¾o»i phindulo.√ Murendi u vha a tshi khou khwa¾hisedza ndeme ya uri zwo tou tea uri mulayo kha u litshe u sokou sedza vhutshinyi u dzhie ¼iga ¼a u sengisa na u fara vhatshinyi, ndi ngazwo a tshi shumisa tshivhudzisi tshi sa ¾o»i phindulo.√ (2) 5.3 Mulaedza wa murendi ndi wa u ¾o»ou tsivhudza vhathu uri vhathu vha vhanna kha vha ¾honifhe vhafumakadzi vhavho, vha songo vha tambudza/Mulayo kha u tsireledze vhathu vhane vha tambudzwa nga vhafunwa vhavho.√√ [Kana zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (2) 5.4 Murendi u shumisa a¼ushini a tshi ¾oµa u sumbedza uri Mudzimu ndi Ene a µivhaho zwo¾he nga ha vhutshilo hawe.√√ (2) 5.5 - Ndi khou sasaladza zwiimiswa zwa u thusa vhathu, zwi no nga sa manese, mapholisa na vha vhulondotavhathu vhane a vha khou thusa mufumakadzi uyu kha nyimele ine a vha khayo. - Ndi dovha hafhu nda sasaladza munna uyu ane a sa ½ee tsireledzo na thikhedzo kha mufumakadzi wawe. - Ndi sasaladza khothe dza milayo dzine a dzi khou ½ea mufumakadzi uyu thuso yo mu fanelaho. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO NGANEA NANDI NDI SHENGA?– NE Sigogo MBUDZISO YA 6: NANDI NDI SHENGA?– MBUDZISO NDAPFU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15 Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10  Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7  Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5  Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3  Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1 ADENDAMU - Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. - Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho. - Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Marangaphan»a Milaedza ndi zwine mu¿wali a tama vhavhali vha tshi zwi guda, nahone zwine zwa vha ngudo khavho vhutshiloni. Vhaanewa ndi vhathukhumbulelwa vhane mu¿wali a nanga u vha shumisa u bveledza milaedza buguni yawe. Ri na tshaka tharu dza vhaanewa vhahulwane vhane vha vha muanewa dendele, mupikisi na mulu¾anyi. Buguni iyi hu na milaedza minzhi ine mu¿wali a tama u i pfukisela kha vhavhali i katelaho u ¾anganedza nyimele, u farisana, u sa nyadzana, u hangwelana na u sa kolelana. Mbuno  Vhabebi vha tea u ¾anganedza uri zwi a konadzea uri hu bvelele zwe vhathu vha vha vha songo zwi lavhelela. Vho Madilaga vha »ivha mufumakadzi wavho a tshi ita zwa vhuteamu¾a fhedzi vha mangala a tshi vhifha muvhilini zwe vha vha vha songo zwi lavhelela. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka  Vhokhotsi vha tea u farisana na vhafumakadzi vhavho kha nyimele i¿we na i¿we i kon»aho mu¾ani. Musi Tshifhiwa a tshi bebwa e na ¼i½o Vho-Madilaga a vha farisani na mufumakadzi wavho, vha vhudza mufumakadzi uri vhone a vha zwi dzheni.  Mi¾ani mira»o ya mu¾a i tea u ½eana ¾hompho na u tevhela matshilisano avhu»i zwa sa ralo mu»ini a hu nga vhi na mulalo. Vho-Madilaga vha dzulela u semana na mufumakadzi wavho Vho-Luvhani phan»a ha vhana zwine zwa ita uri ¼i si lale mu¾ani wa ha Madilaga.  Arali hu na khakhathi na phambano mi¾ani, mi¾a kha i wane thuso kha mashaka na dzikhonani. Izwi ri zwi vhona musi hu tshi vha na phambano mu¾ani wa ha Madilaga musi vha tshi pwasha khaphu na u sinyutshela Vho-Luvhani, izwi zwi ita uri hu swike Vho-Muvhi khaladzi a Vho-Luvhani na Vho-Mainganye khaladzi a Vho-Madilaga u tandulula thaidzo dza avho vhavhili.  Vhabebi vha songo la¾a vhana vhavho nga n¾hani ha samba. Izwi ri zwi vhona musi Vho-Luvhani vha tshi lwisa u phumula samba ¼a ¿wana wavho na u kon»elela musi Tshifhiwa a tshi koleliwa. Vha lingedza u mu bvisa kha mutsiko nga u pfulutshela Polokwane.  Vhathu a vha tei uri vha kolele vha¿we vhathu. Izwi ri zwi vhona musi muzwala wa Vho-Luvhani Vho-Maambavha¿we vha tshi gidimela sibadela u vhona ¿wana we vha pfa a tshi khou ambiwa kha radio uri o bebwa e na ¼i½o. Vha tshi swika sibadela vha niwa nga ¾honi musi vha tshi wana uri ndi ¿wana wa muzwala wavho. Vho-Ana muhura wa Vho-Luvhani vha kolela Tshifhiwa vha ri ndi shenga ¼ine ¼a luma muthu tshilonda tsha hone a tshi fholi.  Arali hu na zwine vhathu vha sa zwi pfesese kha vha ¾o»e ngeletshedzo kha vhathu vhane vha vha na n»ivho ngauri zwi »o vha thusa uri vha wane thandululo. Izwi ri zwi vhona musi hu tshi swika Vho-Nicholson vhane vha vha mu»ivhi vha »isaho thandululo ya uri Tshifhiwa a si shenga nahone a si muholefhali.  Vhathu kha vha litshe u thetshelesa dzi¿anga ngauri dzi a zwifha na u lu¾anya vhathu. Izwi ri zwi vhona musi zwibudzana zwa Vho-Ana zwo dzhena mu»ini wa Vho-Madilaga zwa lu¿wa nga mmbwa he vha fhedza vho ya u vhonisa ha vhomaine. Vho-Ana vha fhedza vha tshi wanedzwa mu»ini wa Vho-Madilaga na vhomaine vha fhedza vho iswa musanda vha lifhiswa.  Vhathu kha vha litshe u nyadza vhathu ngauri vhenevho vhathu vha nga fhedza vho ri thusa matshelo/vho bvelela vhutshiloni. Izwi ri zwi vhona musi Tshifhiwa we a vha a tshi ¾alulwa na u nyadziwa a tshi fhedza a tshi bvelela nge a phasa masi¾asi yawe a dovha a wana mushumo ngei Germany.  Vhathu arali vho khakhelana vha tea u hangwelana. Izwi ri zwi vhona musi Vho- Luvhani vha tshi hangwela munna wavho Vho-Madilaga. Tshifhiwa u hangwela khotsi awe. Mu¾a wa ha Madilaga na wone u hangwela Vho-Ana musi vha tshi humbela pfarelo. Magumo Mu¿wali u vhonala a tshi kona u shumisa vhaanewa u bveledza milaedza minzhi nga mafhungo a bugu iyi. U sumbedza uri vhathu ri tea u ¾anganedza nyimele, u farisana, u ¾homphana, u hangwelana na u sa kolelana zwine zwa ri ita uri ri vhe na matshilisano. [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 7: NANDI NDI SHENGA – MBUDZISO PFUFHI 7.1 Tshi vhangaho phambano vhukati ha Lufuno na Vho Madilaga ndi u ¾uwa ha Vho Luvhani mu»ini vhusiku hu si na we vha mu onesa.√√ (2) 7.2 Ndi tshipiµa tsha u bveledza mafhungo/nyito i takuwaho,√ ngauri thaidzo ya u sa an»ana vhukati ha Vho Madilaga na mu¾a wavho i khou »i ½a½a i tshi ya hune ra pfa Vho Luvhani vha tshi ¿ala vhusiku vha sokou bva vha songo onesa.√ (2) 7.3 Mafhungo aya a thusedza u anetshela zwa phan»a ngauri zwe Vho Luvhani vha ita vha tshi ¿ala hayani nge vha dinwa nga mukalaha wavho, vha fhedza vha tshi pfuluwa na vhana vha ya Polokwane vha sia Vho Madilaga vhe vho¾he.√√ (2) 7.4 - Lufuno u ¾anwa sa ¿wana ane a ¾honifha vhathu vhahulwane/khotsi awe. - Lufuno u ¾anwa sa ¿wana ane a funa vhabebi vhawe. - Lufuno u ¾anwa sa ¿wana a sa ¾o»i u »idzhenisa kha thaidzo dza vhabebi. - Lufuno u ¾anwa sa muthu a sa ¾oµi phosho/ane a funa mulalo muµini. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 7.5 A ¾ana siangane ya mu¾a wa Vho-Madilaga une ha dzulela u vha na dziphambano√ ngauri a hu tsha ¾oµea mu¿we ¿wana.√ (2) 7.6 Ndivho khulwane ine mu¿wali a tama u i bveledza nga u shumisa Lufuno ndi ya uri naho muthu e mu¾uku u a kona u ½ea ngeletshedzo vhathu vhahulwane/vhabebi nge ra pfa ene Lufuno a tshi eletshedza khotsi awe uri vha founele mme awe/ a hu na ¿wana ane a sa ¾oµe muµini wa hawe hu tshi dzula hu na mulalo.√√ (2) 7.7 - Vho Anna vha lu¾ana na mu¾a wa ha Madilaga. - U pomoka havho mu¾a wa Madilaga nga mafhungo a si one zwi vha hwelelisa musanda. - Vha lifhiswa mulandu musanda. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2) 7.8 - U bvelela ha Tshifhiwa zwi fhedza zwi tshi ita uri mu¾a wa ha Madilaga we wa thuthea u farane hafhu. - Tshifhiwa u hangwela khotsi awe. - Vho Luvhani vha hangwela munna wavho, zwithu zwo¾he a si zwe vhavhali vha vha vho zwi lavhelela. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka 7.9 Tshifhiwa u fana na mme awe Vho Luvhani ngauri vho¾he vha a kona u hangwela na u fha¾a vhukonani. Tshifhiwa na mme awe vho hangwela Vho Madilaga kha vhuvhi ho¾he he vha vha itela.√√ (2) 7.10 U pfulutshela Polokwane ha Vho Luvhani zwi fha Tshifhiwa tshikhala uri a bveledze pfunzo dzawe dza ma¾iriki nga ½aledzi.√ Izwi zwi ¾u¾uwedza ma¾hakheshandwa nge Tshifhiwa a ya u guda na u shuma Germany zwe vhathu vha vha vha songo zwi lavhelela uri muthu we a bebwa e na vhuholefhali a nga zwi bveledza.√ (2) 7.11 - Ndi sasaladza Vho Madilaga kha u tambudza mufumakadzi wavho. - Ndi sasaladza Vho Madilaga u µitetshela tshivhalo tsha vhana tshine vha tea u vha natsho. - Ndi sasaladza Vho Madilaga kha u hana ¿wana nge a bebwa e na ¼ino. - Ndi sasaladza Vho Madilaga kha u ima na shango vha furalela musadzi wavho na vhana. [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.]√√√ (3) 7.12 Ee, ndi a mu pfela vhu¾ungu ngauri: - U bva tshe mme awe vha vhifha muvhilini ngae na musi o no bebiwa, khotsi awe a vho ngo vuwa vho mu ¾anganedza. - U sa ¾anganedzwa nga vhadzulapo nga ¿wambo wa vhuholefhali a si zwithu zwi takadzaho. - U aluswa nga mubebi muthihi ndi zwithu zwi vhavhaho. KANA Hai, a thi mu pfeli vhu¾ungu ngauri: - U sa ¾anganedzwa hawe nga khotsi awe na vhadzulapo ndi zwone zwo itaho uri a bvelele vhutshiloni. - Nyimele yawe yo vha pfunzo kha vhathu uri u bebwa muthu e na ¼i½o a si vhuholefhali. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 8: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO NDAPFU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15 Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10  Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7  Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5  Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3  Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1 - Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. - Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho. - Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. ADENDAMU Marangaphan»a Milaedza ndi zwine mu¿wali a tama vhavhali vha tshi zwi »ivha zwine zwa vha ngudo khavho vhutshiloni. Vhaanewa ndi vhathukhumbulelwa vhane mu¿wali a nanga u vha shumisa u bveledza milaedza buguni yawe. Ri na tshaka tharu dza vhaanewa vhahulwane vhane vha vha muanewa dendele, mupikisi na mulu¾anyi. Buguni iyi hu na milaedza minzhi ine mu¿wali a tama u i pfukisela kha vhavhali i katelaho u sa vha na zwiphiri, u farisana, u fhulufhedzea na u hangwelana/farelana. Mbuno  Muthu u tea u fhulufhedzea kha mufunwa wawe zwa sa ralo hu vha na mvelelo dzo vhifhaho. Izwi ri zwi vhona musi Maria na Vho-Loshani vha sa fhulufhedzei kha vhafunwa vhavho. Maria ha fhulufhedzei kha Aifheli ngeno Vho-Loshani vha sa fhulufhedzei kha mufumakadzi wavho Vho-Josephine. Izwi zwi fhedza zwi tshi »isa malwadze, vhudakwa na mupfuluwo mi¾ani iyi mivhili.  Musi ri tshi tshila na dzikhonani kha ri fhulufhedzee khadzo. Vho-Loshani a vha fhulufhedzei kha khonani yavho Aifheli ngauri vha khakhisa mufunwa wawe Maria zwa fhedza zwi tshi khakhisa vhukonani havho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka  Muthu ha ngo tea u kutela vhua»a a tshi khou vhu vhona ngauri zwi »o fhedza zwi tshi vhaisa iwe mu½e. Izwi ri zwi vhona musi Vho-Josephine vha tshi kutela vhua»a ha munna wavho ngeno vha tshi tou zwi »ivha zwauri Maria u vhifha muvhilini hawe ndi mihwalo yavho, fhedzi zwi fhedza zwi tshi vha vhangela vhulwadze.  Muthu a tshi tshila a na tshiphiri ha vhi na mulalo. Izwi ri zwi vhona musi Maria a tshi dzulela u ¼a mbilu na u »isola, na musi a tshi ¾amba nga ma»i a mashika e Aifheli a ¾amba ngao uri ¿wana a bebwe a tshi fana nae. U ¾o»a na u pfulutshela ¹hohoyan»ou hune vha si »ivhiwe nga muthu.  A hu na tshiphiri shangoni tshine tsha sa »o »ivhea, hu »o vha na n»ila ine tsha »o phulea ngayo. Izwi ri zwi vhona musi Musatondwa na Rotondwa vha tshi funana musi vha yunivesithi lune vha fhedza vha tshi khakhisana zwine zwa ita uri tshiphiri tshi bvele khagala tsha uri vho¾he ndi vhana vha Vho- Loshani.  Vhathu kha vha litshe u tshila na zwiphiri ngauri zwi na masiandaitwa a si avhu»i. U phulea ha tshiphiri tsha uri Rotondwa na Musatondwa ndi vhana vha Vho-Loshani, zwo ita uri Vho-Loshani vha fhedze vha tshi pfulutshela Shakadza na u vha tshidakwa. Vho-Josephine vha farwa nga vhulwadze. Maria na ene a farwa nga vhulwadze a ita na u goda dzawe a humela ha hawe.  Ri vhathu a ri tei u dzula na thaidzo ngauri zwi fhedza zwi tshi ri »isela mutsiko. Izwi ri zwi vhona musi Vho-Josephine na Maria vha tshi fhedza vha na mutsiko.  Kha vhutshilo zwi a lemela u fhambanya vhathu vhane vha funana. Izwi ri zwi vhona musi Rotondwa na Musatondwa vha tshi hana, vha µi isa phan»a na u funana naho vha tshi vhudzwa uri vha vhana vha khotsi muthihi.  Vhathu kha vha litshe u fhulufhela tsho¾he kha dzikhonani. Izwi ri zwi vhona musi Aifheli a tshi dzhielwa musadzi nga khonani yawe Vho-Loshani vhane vha fhedza nga u mu tshinya.  Vhathu arali vha khakhelana vha tea u hangwelana. Izwi ri zwi vhona musi Aifheli a tshi hangwela mufumakadzi wawe Maria lune u fhedza o mu tevhela hayani. Magumo Mu¿wali u vhonala a tshi kona u shumisa vhaanewa u bveledza milaedza minzhi nga mafhungo a bugu iyi. O sumbedza uri vhathu kha vha fhulufhedzee, ri songo vha na zwiphiri, ri tea u hangwelana/farelana uri vhutshilo vhu vhe havhu»i. [25] KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 9: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO PFUFHI 9.1 Tshine tsha khou ita uri hu sa vhe na nyan»ano vhukati ha Aifheli na Maria ndi nga ¿wambo wa uri Maria u khou hana u humela vhuhadzi hawe nga u »ivha vhukhakhi hawe kha Aifheli.√√ (2) 9.2 Ndi tshipiµa tsha nyito i waho,√ ngauri ndi hune ra pfa thaidzo ya tshiphiri vhukati ha Vho-Loshani na Maria ya u pomotshedza Aifheli mihwalo i si yawe i tshi bvela khagala, Aifheli u hangwela musadzi wawe.√ (2) 9.3 Mafhungo aya a na mushumo wa u anetshela zwa murahu zwine musi Aifheli a tshi vhudza Maria uri Rotondwa u khou funana na Musatondwa, Maria a dinalea a sumbedza uri ene a nga si bikelwe nga Musatondwa vhuhulu ene a nga lumba a humela hayani ha hawe.√√ (2) 9.4 - Rotondwa u ¾anwa sa ¿wana ane a ¾honifha vhathu vhahulwane/khotsi awe. - Rotondwa u ¾anwa sa ¿wana ane a funa vhabebi vhawe. - Rotondwa u ¾anwa sa ¿wana a no takalela u dzhena tshikolo/zwa pfunzo. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 9.5 Mafhungo aya a ¾ana siangane ya mu¾a wa Vho-¸etshipate une u khou tshila n¾ha ha tshiphiri tsha u tshinywa ha Maria nga Vho-Loshani, √ ngauri naho hu na vhukhakhi vha a farelana.√ (2) 9.6 Ndivho khulwane ine mu¿wali a tama u i bvisela khagala nga u shumisa Vho Loshani ndi ya uri muthu ha tei u tou fhulufhela tsho¾he khonani nga maan»a kha sia ¼a mbingano ngauri hu a vha na u khakhisana hunzhi.√√ (2) 9.7 - Vho-¸etshipate vha dzhielwa musadzi nga khonani. - Vha alusa ¿wana wa mu¿we munna ngeno khotsi awe a tshi khou tshila. - Vha mala musadzi ane u na thumbu ya mu¿we munna. - Vhana vha khotsi vho khakhisana. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 9.8 Mafhungo haya a thusedza magumo a ¼ishandi ngauri ri vha ri tshi lavhelela uri musi Aifheli a tshi wanulula uri Rotondwa a si ¿wana wawe u »o mu la¾a a fhedza nga u ¾ala Maria, fhedzi musi nganea i tshi fhela ri vhona a tshi tevhela Maria ha hawe a fhedza nga u mu farela/A tshi ¾anganedza Rotondwa sa ¿wana wawe/Aifheli ha lwisi Vho-Loshani kha vhuaµa havho.√√ (2) 9.9 Vho-Loshani vha a fana na Maria ngauri vho¾he a vha fhulufhedzei ri tshi »a kha mafhungo a mbingano, vha funesa zwiphiri,vha ¾avhanya u kundwa nga nyimele.√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka 9.10 U dzhena ha Rotondwa na Musatondwa Yunivesithi ya Ven»a zwi ita uri vha funane vha fhedze nga u khakhisana.√ Hezwi zwi ita uri ri swike kha ma¾hakheshandwa a iyi bugu musi tshiphiri tsha uri Rotondwa na Musatondwa ndi vhana vha Vho-Loshani tshi tshi bvela khagala zwe zwa vha zwi songo lavhelelwa uri zwi µo dzumbuluwa/µivhea.√ (2) 9.11 - Ndi sasaladza Vho-Loshani kha u funana na musidzana wa khonani yavho Aifheli. - Ndi sasaladza u ita vhu¿we vhushaka ha u funana u kha mbingano. - Ndi sasaladza tshikwekwe tsha u pometshedza Aifheli mihwalo yavho. [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.]√√√ (3) 9.12 Ee, ndi a vha pfela vhu¾ungu: - Ngauri zwe Vho-Loshani vha ita zwa u funana na u khakhisa Maria zwo vha vhangela malwadze. - Zwo ita uri ¿wana wavho a ¾angane ¾hoho musi a tshi vhofholowa. - Zwo ita uri vhukonani havho na vha mu¾a wa ha ¸etshipate vhu khakhisee KANA Hai, a thi vha pfeli vhu¾ungu ngauri: - Vho tou dzula na tshiphiri vha tshi itela u tsireledza munna wavho. - Vho tou litsha u isa mafhungo aya kha vhahulwane vha mu¾a uri vha a dzudzanye. (2) [25] KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 10: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO NDAPFU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15 Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10  Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7  Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5  Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3  Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1 ADENDAMU - Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. - Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho. - Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Marangaphan»a Milaedza ndi zwine mu¿wali a tama vhavhali vha tshi guda zwone. Ndi zwavhukuma uri ma¿walwa a sialala ndi tshirathisi, tshi shumaho u vula ma¾o a vhathu uri vhutshiloni vha tea u ¾alifhela nyimele dzine dzi nga vha piringedza vha fhedza vho wela milingoni i sa takuwi. Lungano, tshikho»o na mirero zwo ½etshedzwaho, zwi ri fha ngudo i sa vhambedzwi vhutshiloni ine ya »o dzula i ngoho i sa hanedzwi. Mugudi a nga ¾alutshedza uri lungano, tshikhoµo na mirero ndi mini. Mbuno  Nga lungano lwa 'VHATUKANA VHA NO SHANDUKA', mu¿wali u kaidza uri vhathu vha songo vhona u naka ha muthu, vha gidimela u vhumba vhukonani nae vha sa vha »ivhi vha nga »o dzhena khomboni. Vhasidzana vha vhona lunako lwa vha¾hannga vha a vha ¾ahela na vhabebi vha songo vhudzwa.  U ungwa nga madzanga vhutshiloni zwi na masiandaitwa mavhi. Vhasidzana vha ungwa nga ½ama na lufuno lwa vha¾hannga vhavho vha sa »ivhi uri hu na tshiphiri tsha uri vha khou noniswa uri vha vhulawe. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 18 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka  Tshithu/muthu a nyadziseaho a nga vha ene ane a u phulusa vhutshiloni. Vhasidzana vha phuluswa nga muvhuµa we khavho wa vha u tshi nga tshithu tshi si na mushumo, fhedzi wa vha wone u vha vhudzaho matshilele mavhi a vha¾hannga vhavho, wa vha ½ea na maano a u ponya kha lufu, wa fhedza wa vha ¾anganya na vhabebi vhavho.  Zwo¾he hezwi zwe vhasidzana vha ¾angana nazwo zwi itwa nga u funesa madzanga, u fhurea hune ha itwa nga lunako na ½ama.  Tshikhoµo tsha sialala tsha 'MAKWIN¶A A TSHIUNGANI,' nga tshikho»o itshi murendi u na khaidzo ya uri vhathu vha tea u tevhela ndaela/zwiila ngauri zwa sa ralo vha »o dzhena khomboni. Lwaphungu, hone zwifhoni zwa vha Tshiungani, arali u si mukololo wa hone, a hu dzhenwi. Ane a pfuka ndaela iyi u ¾angana na phanzi i sa takuwi. Naho hu tshi »ivhelwa madambi, vhana vha hone vha »iphina nga u bambela hone. Izwi zwi nga dovha zwa vha mulaedza wa uri zwau a zwi vhifhi, zwi vhifhela vhatsinda.  U pfa, u tevhedza ndaela dza vhahulwane, zwi »isa zwivhuya. Vha Tshiungani vha rerelela zwidzimu zwavho, vha lidza tshikona, vha wana zwi¼iwa na ma»i.  Tsumbo dza mirero dzi tevhelaho dzi tou longondo na lungano na tshikho»o zwo bulwaho afho n¾ha. 1. Dangani ¼a fobvu a hu dzhenwi 2. Funguvhu ¼o ri thi laiwi ¼a fhira mu»i ¼o kovhela  Murero 1: Dangani ¼a fobvu a hu dzhenwi. Iyi ndi khaidzo i bvaho kha musiki wa murero uri ri songo »iita vhathihi na vhavhi ri sa »o wela khomboni. Murero 2: Funguvhu ¼o ri thi laiwi ¼a fhira mu»i ¼o kovhela. Afha mu¿wali u khou »i simesa kha u ½ea tsivhudzo ya uri muthu kha thetshelese ndayo dza vha¿we ndi hone a tshi µo tinya vhunzhi ha khombo vhutshiloni. Magumo Ma¿walwa/zwibveledzwa izwi zwo¾he, lungano, tshikho»o na mirero zwo shuma u kaidza, u eletshedza vhavhali nge ra vhona lungano lwo eletshedza uri ri songo fhurea nga madzanga a nga ho zwi¼iwa na lunako, tshikhoµo tsha tsivhudza uri ndaela na u tevhela zwiilaila zwi »isa zwivhuya, mirero yo ½ea tsivhudzo ya uri kha ri ¾utshele kule na vhathu vha mikhwa mivhi nahone ri tea u thetshelesa vha¿we. Hezwi zwo¾he zwi ombedzela uri ma¿walwa a sialala ndi zwirathisi zwa zwivhuya kha vhathu. [25] KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 11: KHUVHANGANYO YA FOLUKULOO – MBUDZISO PFUFHI 11.1 Maipfi 'Salungano! Salungano!' ndi mvulatswinga/mathomele/ marangaphan»a a puloto ya lungano, ane a vha a tshi khou shumiswa nga muanetsheli a tshi ¾o»a u vhudza vhathetshelesi uri kha vha thetshelese.√√ (2) 11.2 Zwe zwa bvelela magumoni a lungano ulu zwi na vhushaka ngauri mapfe½e o fhurwa nga muvhuμa u thoma kha u bikana namusi a tshi tenda u ya musanda, a tshi humbula uri muvhuμa u μo wanala mulandu, fhedzi vhamusanda vha tshi ha¾ula vhe ri tshi½anga ndi tsha muvhuμa ngauri wo kona u tshi lidza.√√ (2) 11.3 Pfe½e ¼i ¾anwa sa phukha i songo ¾alifhaho √ ngauri tshifhinga tsho¾he afha kha lungano ¼i a tenda u fhurwa nga muvhuμa ¼one ¼a sala ¼i na tshinyalelo. √ (2) 11.4 Murero uyu u ¾ana vhutsilu/sumbedza uri arali muthu a tenda u dovholola tshithu u fhedza o wela khomboni, pfe½e ¼o fhurea ¼a tenda u vhuyelela bodoni uri ¼i bikiwe lwa vhuvhili, muvhuμa u si ¼i fule, ha mbo vha u fa ha¼o.√√ (2) 11.5 Ndi tshipiµa tsha nyito i waho. √ Ngauri ri khou pfa thaidzo ya mapfe½e ya u swika musanda a zwifha, a ri muvhuμa wo tswa tshi½anga, khosi i tshi ha¾ula ya ½ea muvhuμa tshi½anga itsho, mapfe½e a vho vhilahela uri o vha o tea a songo tenda u ya musanda. √ (2) 11.6 - Muvhuμa u a kona u luvhelela u tshi ¾oμa zwa u ¼a. - Muvhuμa u a kona u fhura ngauri wo ita uri mapfe½e a fhirele phanμa a u litshe nge wa ri tshi½anga tsho lila phanμa. - Muvhuμa wo ri kha ri ye musanda u tshi μivha uri kha¾hulo i μo ima nawo.√√ [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.] (2) 11.7 - Ndo vha ndi tshi »o litsha a u zwifha. - Ndo vha ndi sa µo tenda u ya musanda. - Ndo vha ndi sa »o tenda u lidza ngauri nda µivha ngoho ya uri a thi koni. [Na zwi¿we zwi pfalaho.] √√√ (3) 11.8 Murendi u tama u ri vhudza uri Thovhele Rammbu»a u a gidimesa, luvhilo lwawe lu fanyiswa na lwa muvhu»a.√√ (2) 11.9 Murendi u ¾o»a u bvisela khagala uri Thovhele Rammbu»a ndi goswi fhedzi u na vhu¾ali ha u kona u »ipilela musi wa nndwa.√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka 11.10 C/Ndi khumbe dza muri dzine vhathu vha nga vhalela ngadzo vha tshi fulela√ (1) 11.11 Murendi u shumisa tshigarukela u vhidzelela/u khwa¾hisedza zwine a khou amba.√ (1) 11.12 Murendi u ¾o»a u tsivhudza vhathu uri Thovhela Rammbu»a ndi muthu ane ha funi dzikhakhathi fhedzi wa mu levhela a nga u huvhadza.√√ (2) 11.13 Ee, ndi a zwi takalelela ngauri: -U vha mukololo ndi zwithu zwa ndeme kha mvelele yashu ya Vhaven»a. - Ndi vhathu vha sa funi dzikhakhathi. - Ndi vhathu vha re na vhu¾ali vhane vha kona u »ipilela nndwani. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA MBUDZISO YA 12: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO NDAPFU U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – IP Demana KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15 Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10  Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7  Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5  Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3  Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1 ADENDAMU - Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. - Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho. - Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. ADENDAMU Marangaphan»a Muhumbulo muhulwane ndi zwine mu¿wali a amba nga hazwo/ zwine a tama vhathu vha tshi zwi µivha nga mafhungo a bugu yawe. Vhatambi ndi vhathukhumbulelwa vhane mu¿wali a vha shumisa u bveledza thero kana muhumbulo muhulwane »iramani yawe. Ri na tshaka nnzhi dza vhatambi sa dendele, mulu¾anyi, mupikisi na dzi¿we nnzhi. ¶iramani iyi muhumbulo muhulwane ndi wa uri u lema vhana zwi na masiandaitwa a si avhu»i. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 22 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka Mbuno  Vho-Mari¾a vha imelela ¿wana wavho Mashudu musi khotsi awe Vho-¸efefe vha tshi mu kaidzela u tshimbila vhusiku na u vhuya hayani ¼o kovhela lwe vha fhedza vho mu nyambudza.  Vho-Mari¾a vha vhudza Mashudu uri a nga ya hune a funa tenda a ¾avhanya u vhuya hayani zwine zwa sumbedza u sa vha na vhu»ifhinduleli ha mubebi kha ¿wana wawe.  Vha shumela Mashudu na u mu itela tshi¿we na tshi¿we ene o dzula hu si na zwine a ita. Khaladzi awe Khwa¾hisani u tsivhudza mme awe uri vha litshe u lema Mashudu hone vhone vha ya mu sasaladza na u mu sinyutshela. Kuitele ukwu ku ½a½isa vhubva na vhunde¿wa ha Mashudu.  Vho-Mari¾a vha amba mafhungo a vhatukana na Mashudu vha tshi mu tendela na u mu ¾u¾uwedza kha zwa u funa vhatukana vhanzhi na u vha »isa hayani, zwine zwa khou ½a½isa u bva n»ilani hawe.  Vho-Mari¾a vha rengela Tshibio, mu¿we wa vha¾hannga vha Mashudu zwiambaro na u mu bikela musi a tshi µa mu»ini wavho.  U ¾utuwedza Mashudu kha u sa ita mishumo ya tshikolo na u sa ¾honifha vhadededzi zwi ½a½isa vhubva na vhunde¿wa ha Mashudu.  Musi vha tshi sema mudededzi Vho-Ludwevha vha tshi vha semela u kaidza Mashudu nga n¾hani ha u sa ita mushumo wa tshikolo, vha vha vha tshi khou tou ½a½isa vhubva na vhunde¿wa ha Mashudu.  Vho-Mari¾a vha ima na Mashudu musi a tshi vha vhudza uri ene ha funiwi tshikoloni, zwine zwa khou tou ita uri Mashudu a ½a½e u bvafha na u lemala.  Musi Mashudu a tshi vhudza Vho-Mari¾a uri hu na Tsa¿wani vhone vha mu ¾u¾uwedza uri a funane nae na uri a mu ¾ahele a shavhele nae tshikhuwani vhunga e garaba.  U lema havho Mashudu na u mu tendela a tshi ita zwine a funa zwi ita uri a vha nyadze na u vha sema musi vha tshi hana musi a tshi ¾uwa na Tsa¿wani tshikhuwani nge vha ¼ora a tshi khou thulwa nga goloi a lovha.  U lema havho Mashudu na u mu gudisa vhupfe zwi fhedza zwi tshi dzhia vhutshilo ha Mashudu na ha vhone mme awe nge vha fhedza vha tshi mila philisi vha »ivhulaha. Magumo Mu¿wali u vhonala a tshi kona u shumisa Vho-Mari¾a sa mutambi u bveledza muhumbulo muhulwane wa »irama iyi. U tendela Mashudu a tshi tshimbila ¼o kovhela, u sa guda u bika, u nyadza vhagudisi na u sa ita mushumo wa tshikolo na u mu ¾u¾uwedza uri a fune vha¾hannga vhazhi-vhanzhi zwi fhedza zwi tshi vhulaisa mme na ¿wana, (Vho-Mari¾a na Mashudu). [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 23 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 13: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO PFUFHI 13.1 Mashudu u bveledzwa/¾anwa sa mutambi ane a: - Funesa vha¾hannga - A sa ¾odi tshikolo - A no funesa tshelede - A re na tshi¾ongisa. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2) 13.2 Ndi tshipi»a tsha nyito i takuwaho/u bveledza mafhungo,√ ngauri thaidzo ya Mashudu ya u lemala na u funa vha¾hannga i khou ya phan»a. √ (2) 13.3 Mulalo Mashudu - U funa tshikolo - Ha funi tshikolo - U a ita mishumo ya hayani. - Ha shumi tshithu hayani. - Ha ngo lemala. - O lemala/ndi nde¿wa. [Maraga MBILI kha mihumbulo mivhili i hanedzanaho.] √√ (2) 13.4 - Musi ri½e ri tshi »ivha uri Mashudu o ya mu¾hanngani wawe ngeno Vho-¸efefe vha tshi »ivha uri o ya mavhengeleni. - Mashudu u ¾aha a sa zwi »ivhi uri Tsa¿wani u na musadzi, ngeno vhavhali vha tshi zwi »ivha. - Mashudu u vha a sa zwi »ivhi uri He¼eni u khou tou mu shushedza nga lufhanga, ngeno vhavhali vha tshi zwi »ivha. - Musi Mashudu a tshi µiwisa tshikoloni, vhadededzi vho vha vha sa (2) µivhi uri u khou tou µiitisa uri a ye u sumbedza mme awe Tsanwani ngeno ri½e vhavhali ri tshi zwi µivha. [NTHIHI fhedzi i pfalaho.] √√ 13.5 - Mufhindulano uyu u ri dzumbululela mudzedze wa tshifhinga tsha zwino,√hune vha¾hannga na vhasidzana vha ambisana na u funana lune vha fhedza nga u malana hu songo thoma ha dzhenelela vhabebi. ( u ¾ahisana) - Vhathu vha dzula zwi¾asini. - Hu na zwibadela. - Vhana vha dzhena tshikolo.√ (2) 13.6 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri u lema ¿wana zwi na masiandaitwa a si avhu»i.√Mafhungoni a μirama iyi Vho-Mari¾a vha lema ¿wana wavho Mashudu a fhedza a tshi lovha nge a thulwa nga goloi tshikhuwani.√ (2) 13.7 Vhu»ipfi ha vhavhali ndi ha u dinalea/pfela vhu¾ungu Mashudu musidzana wa gireidi 9, ane u khou ¾o»a u litsha tshikolo a tshi itela u maliwa nga munna mu»i.√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 24 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka 13.8 - Mashudu u semekanya mme awe. - Mashudu u thulwa nga mo»oro a lovha. - Vho-Mari¾a vha guma philisi vha lovha. - U fhelelwa nga mafhungo a tshikolo. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√ (2) 13.9 Mu¿wali u shumisa ndango ya tshiteidzhi nga nµila heyi a tshi itela u sumbedza uri Mashudu u khou takalela zwine zwa khou ambwa nga Tsa¿wani.√√ (2) 13.10 - U vhulaisa Mashudu. - U lu¾anya Tsa¿wani na He¼eni - U dzhenisa He¼eni khomboni. - U sia Vho-¸efefe vha si tshe na ¿wana na musadzi. - U lu¾anya Mashudu na He¼eni/o ¾oµou µipwashela muµi/A vhanga lufu lwa Vho-Mari¾a [ZWIVHILI zwi pfalaho.]√√ (2) 13.11 A zwi ¾anganedzei ngauri: - U rwana a zwi tandululi thaidzo. - Nndwa a si yavhu»i i vhanga dzikhuvhabvu na mabulayo. - Vhanna a vha ngo tea u lwela musadzi a sa fhulufhedzei ngauri naho vha dzula nae, mikhwa yawe ha nga i litshi. [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.] √√√ (3) 13.12 - Ndo vha ndi tshi »o mu eletshedza uri a dzule fhasi na munna wawe vha dzudzanye mafhungo. - Ndo vha ndi tshi »o mu eletshedza uri a ye kha vhashumelavhapo uri vha lingedze u tandulula thaidzo. - Ndo vha ndi tshi »o ri a vhidze vha lushaka uri vha mu thuse kha thaidzo ine a vha nayo. - Ndo vha ndi tshi »o mu eletshedza uri a »i¾utshele a ye hayani ha hawe. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 25 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 14: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO NDAPFU KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza mbuno: 15 Maraga dza tshivhumbeo na luambo: 10 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga n»ila i tevhelaho: o Tshivhumbeo na Luambo: maraga 10 dzo avhelwa nga n»ila hei:  Arali e kha khoudu 5 u wana maraga 8-10  Arali e kha khoudu 4 u wana maraga 6-7  Arali e kha khoudu 3 u wana maraga 4-5  Arali e kha khoudu 2 u wana maraga 2-3  Arali e kha khoudu 1 u wana maraga 0-1 ADENDAMU - Izwi hu tou vha mutheo wa u ¾ola/maka mbudziso iyi. Zwi tevhelaho kha zwi shumiswe sa tsumbanµila/maga a u thusedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. - Vhalingiwa vha nga ½ekedza tsumbo/vhupfiwa/mbuno dzo angalalaho vhukuma musi vha tshi tikedza makumedzwa/vhuimo/kuvhonele kwavho. - Kha vha shumise rubriki i re kha sia¾ari ¼a u fhedza musi vha tshi ¾ola/maka mbudziso iyi. Marangaphan»a Muhumbulo muhulwane ndi zwine mu¿wali a amba nga hazwo/zwine a tama vhathu vha tshi zwi µivha nga mafhungo a bugu yawe. Vhatambi ndi vhathukhumbulelwa vhane mu¿wali a vha shumisa u bveledza thero kana muhumbulo muhulwane »iramani yawe. Ri na tshaka nnzhi dza vhatambi sa dendele, mulu¾anyi, mupikisi na dzi¿we nnzhi. ¶iramani iyi muhumbulo muhulwane ndi wa uri u kandekanya pfanelo dza vhadzulapo vha Swongozwi zwi fhedza zwi tshi vha na masiandaitwa a si avhu»i a nndwa. Mbuno  U sa tsha ¾o»a u fhira ha Maforo¾ereke kha shango ¼a Swongozwi ¼e vha swielelwa zwi sumbedza lunyadzo zwine zwa sinyusa vhadzulapo.  Maforo¾ereke vha »iengedzela shango nga u dzhara¾ela vha songo tendelwa nga vha½e vha shango zwine zwa ½a½isa u sinyusa Khosi Tshilwavhusiku na vhalanda vhawe ngauri zwiito izwi zwi sumbedza u kandekanywa ha pfanelo dza vha½e vha shango. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 26 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka  Mavhuru vha rwa vha½e vha shango vha songo tshinya tshithu lune zwa sinyusa vhadzulapo ngauri zwine vha ita ndi u sumbedza lunyadzo na u kandekanya pfanelo dzavho.  Dzi¾hun»u idzi dzi rwa mutukana Mphelekedzeni a lovha nga n¾hani ha mafuvhalo. Mphelekedzeni u rwelwa u sera »arata a tshi khou tevhela mmbwa yawe, zwine zwa ½a½a u sinyusa Khosi Khulu Tshilwavhusiku na vhalanda vhawe.  Maforo¾ereke vha shumisa vha¾hannga na vhasidzana vha Swongozwi sa dziphuli vha sa vha holeli tshithu, zwine zwa sumbedza lunyadzo na u kandekanya pfanelo dzavho.  U hana ha Luka ngeletshedzo ya vhathu vha hawe ya uri vha fhirele phan»a na musi a tshi vha vhudza uri na ene shango ndi ¼awe, zwi ita uri Khosi Khulu Tshilwavhusiku na vhalanda vhawe vha tou ½a½a u sinyuwa.  Musi vha tshi shushedza vhurumelwa vhu bvaho ha khosi Khulu Tshilwavhusiku uri vha lingedze u tandulula thaidzo nga tshigidi, izwi zwi tou ½a½isa u sinyuwa ha Thovhele lwe a humbula uri ndi khwi½e u ¾u¾ula mapfumo uri i shome.  Tshilwavhusiku u dzhia ¼iga ¼a u tou lwa na Maforo¾ereke nga mapfumo sa musi vha tshi khou vha nyadza na u vha nyefula kha shango ¼a vhomakhulukuku vhavho sa musi muthu a na pfanelo dza u lwela zwine zwa vha zwawe.  U sa pfesesana havho zwi livhisa kha uri Tshilwavhusiku na mmbi yawe vha fhedze vha tshi tsho¾ela Maforo¾ereke vhusiku vha vha vhulaha  Khosi Khulu na mmbi yawe vha vhulaha vhafumakadzi, vhanna khathihi na vhana.  U hana havho u ¾uwa kha shango ¼e vha tou sendelelwa zwi vhanga phambano na mabulayo a si na vhukono. Magumo Mu¿wali u vhonala a tshi kona u shumisa maforo¾ereke sa vhatambi u bveledza muhumbulo muhulwane wa »irama iyi. Nangoho u sa ima kha mulanga, u nyadza vha½e vha shango na u kandekanya pfanelo dza vha Swongozwi zwi vha na masiandaitwa a si avhuµi ngauri zwi »isa makhaulambilu musi vhathu vha tshi vhulahana nga zwihali. [25] KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 27 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 15: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO PFUFHI 15.1 Khosi khulu Thovhele Tshilwavhusiku u bveledzwa/¾anwa sa mutambi/khosi ine ya funa shango ¼ayo, khosi ya tshi¾uhu ine ya »iimisela u fela shango na vhalanda.√√ (2) 15.2 Ndi tshipi»a tsha nyito i takuwaho/u bveledza mafhungo,√ ngauri ri vhona thaidzo ine khosi Tshilwavhusiku na vhalanda vhawe ya u sa tsha ¾o»a u ¾uwa ha Maforo¾ereke i tshi khou ya phan»a.√ (2) 15.3 Ledia Luka - U funa mulalo - Ndi muthu a funaho - U ¾o»a u tandulula thaidzo dzikhakhathi nga u tou amba. - U funa u tandulula thaidzo nga dzinndwa. [Maraga MBILI kha mihumbulo mivhili i hanedzanaho.]√√ (2) 15.4 Aironi ya µirama ndi musi ri½e sa vha¾aleli ri tshi khou »ivha zwine zwa khou itea kha vhatambi, vhone vha sa zwi »ivhi sa musi ri½e ri tshi zwi »ivha zwa uri Khosi Thovhele Tshilwavhusiku na vhalanda vhawe vha »o tsho¾ela mavhuru vhusiku ngeno vhone vha sa zwi »ivhi.√√ (2) 15.5 Mufhindulano uyu u ri dzumbululela mudzedze wa tshifhinga tsha kale,√ hune milandu i vhigwa musanda, khosi i na maan»a a u langa kutshimbidzelwe kwa nndwa nahone hu lwiwa nga Mapfumo.√ (2) 15.6 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri arali vhathu vha langana kha tshithu, vha tea u ima kha wonoyo mulanga ngauri zwa sa ralo zwi nga vhanga pfiriri.√Mafhungoni a μirama iyi ri vhona musi Maforo¾ereke vha si tsha ¾oda u fhira, zwi tshi ita uri khosi na vhalanda vhayo vha vha tsho¾ele vha vha vhulahe.√ (2) 15.7 Vhu»ipfi ha vhavhali ndi ha u dinalea/u pfa vhu¾ungu musi maforo¾ereke vha tshi hana u ¾uwa shangoni ¼e vha tou sendelelwa.√√ (2) 15.8 -Luka na Derek vho vha tshi khou kulumedza vha¿we ngavho uri vha songo tsha fhira kha ¼a Swongozwi, vhuhulu i nga tou shoma. - Tshikhuna tshavho tshi ri swikisa ma¾hakheni he ra vho vhona Tshilwavhusiku na mmbi yawe a tshi vha rumbukanya vho e»ela vhusiku, a vhulaha vhana na vhafumakadzi na u vha fhisela miµi. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho] √√ (2) 15.9 Mu¿wali u shumisa ndango ya tshi¾eidzhi nga nµila heyi u itela u sumbedza uri maforo¾ereke vha khou tikedzana kha u sa tsha ¾oµa u fhira Swongozwi.√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 28 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka 15.10 - Vha tambudzelwa na u vhulahelwa vhalanda na vhana vhavho. - Vha fhedza vha tshi dzhielwa shango. - Vha »inyadzisa nga mavhuru. - Vha tshila nga fhasi ha mutsiko/vha si na mulalo. [ZWIVHILI zwi pfalaho.] √√ (2) 15.11 Zwi a ¾anganedzea ngauri: - Vhutshiloni vhathu vha tea u lwela zwi re zwavho. - Vha thoma u vha dzhiela shango. - Vha vha vhulahela vhalanda. KANA A zwi ¾anganedzei ngauri: - Vhathu vha fanela u tou ambedzana vha litsha dzinndwa. - A si vho¾he Maforo¾ereke vhane vha khou lwa na u vhulaha vhalanda. - Vhathu vha khakhelanaho vha fanela u hangwelana. [ZWIRARU fhedzi zwi pfalaho.] √√√ (3) 15.12 - Ndo vha ndi tshi »o vha humbela uri ri dzule fhasi ri dzudzanye mafhungo. - Ndo vha ndi tshi »o kombetshedzea u lwa navho nga mapfumo. - Ndo vha ndi tshi »o vha vhiga mulayoni. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 29 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA MAANEA A ·ITHERETSHA – MBUDZISO NDAPFU: VHURENDI [MARAGA: 10] Khritheria Vhukoni ha n¾hesa Tshikili Tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU 5–6 4 3 2 0–1 - Tsenguluso yo nwelelaho - U sumbedza u pfesesa na - Tsenguluso i fushaho/ - Tsenguluso ya ¾hoho i sa - A hu na u pfeseswa ha Tsenguluso ya ¾hoho Tshidziki ya ¾hoho u sengulusa ¾hoho nga nµila linganelaho ya ¾hoho fushi ¾hoho tsha mafhungo/u - Mbuno dzo angalalaho yone - Hu na dzi¿we mbuno - Hu na tshaedzo - A hu na thikhedzo u bva khwa¾hisedza nga vhu¾anzi na dzi gobolaho: hu na - Phindulo ndi yo dzavhuµi dzi tikedzaho khulwane ya mbuno dzi kha tshirendo kupfesesele kwa tshibveledzwa khwa¾hisedzo yo dziaho u faredzaho ¾hoho tikedzaho ¾hoho - Mugudi ha na nµivho ya bva kha tshirendo zwidodombedzwa zwi - Naho dzi¿we dza mbuno - Kupfesesele kwa fhasi lushaka lwa ¼i¿walwa - U pfesesa ha n¾hesa ha khagala dzo tikedzwa, hu µi vha na kwa lushaka lwa ¼i¿walwa (vhurendi) na tshirendo lushaka lwa ¼i¿walwa - Mbuno dzi pfadzaho dzo vhu¾anzi vhu sa tendiseiho (vhurendi) na tshirendo ZRN=6 (vhurendi) na tshirendo ½ekedzwa, naho dzi¿we - U pfesesa ha mutheo ha dzadzo dzi songo tou lushaka lwa ¼i¿walwa tikedzwa u swika henefho (vhurendi) na tshirendo - U pfesesa ha lushaka lwa ¼i¿walwa (vhurendi) na MARAGA DZA 6 tshirendo TSHIVHUMBEO NA 4 3 2 1 0-1 LUAMBO - Tshivhumbeo tsho - Tshivhumbeo tshi re - Hu µi vha na vhu¿we - Tshivhumbeo tsho - Tshivhumbeo tsho lunzhedzanaho tsho¾he khagala na mbuno dzi vhukhakhi ha tshivhumbeo pulaniwa lwo khakheaho khakhea tsho¾he Tshivhumbeo, thevhekano i - Mbuno dzo lundwa tevhelelanaho lu pfadzaho - Maanea/Phindulo i - Mbuno a dzo ngo - Vhukhakhi vhunzhisa ha pfadzaho na ku½ekedzelwe tshidele nahone dza - Thevhekano ya mbuno i a shaedza thevhekano yo dzudzanywa lu pfadzaho luambo na tshitaila kwa mafhungo bveledzwa zwi khagala pfadza fha¾eaho ya kupfesesele na - Vhukhakhi ha luambo Luambo, thouni na tshitaila tsho¾he - Luambo, thouni na ndunzhendunzhe vhu khagala zwo shumiswaho kha - Luambo, tshitaela, na tshitaela vhunzhi zwo - Luambo lwo faredza - Thouni na tshitaila a zwo maanea/phindulo ndapfu thouni zwo vhibva, zwi a lulama vhukhakhi vhu si gathi, ngo tea ¾okonya, nahone zwo thouni na tshitaela hunzhi lulama zwo tea TL=4 - A hu na vhukhakhi vhu vhonalaho ha girama, mupele¾o na zwiga zwa u MARAGA 4 vhala THANYELANI: Arali mulingiwa a sa dzhiela zwi re ngomu lwa tsho¾he a ¿wala maanea, kha vha mu avhele maraga dza 0 kha zwi re ngomu, tshivhumbeo na luambo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 30 DBE/Lara 2022 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B NA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A ·ITHERETSHA – PHINDULO NDAPFU: NGANEA/FOLUKU·OO NA ¶IRAMA [MARAGA: 25] Khritheria Vhukoni ha n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 - Phindulo ya - U sumbedza u pfesesa na - U pfesesa ¾hoho lwo - U pfesesa ¾hoho lwa u - U pfesesa hu¾uku¾uku ha Tsenguluso ya ¾hoho Tshidziki ma¾hakhe¾hakheni/n¾hesa: u sengulusa ¾hoho nga linganelaho/hu songo tou phuphuledza: a hu ¾hoho tsha mafhungo/u khwa¾hisedza 14–15 nµila yone goµombelaho: a si zwo¾he tou vha na zwi¿we - Ndingedzo yo nga vhu¾anzi na kupfesesele kwa Phindulo ya - Phindulo ndi yo zwi¾alusi zwo zwi¾alusi zwo rembeµaho/i songo tshibveledzwa ma¾hakheni/n¾ha: 12–13 faredzaho dodombedzwaho senguluswaho nga khwa¾haho ya u fhindula - Tsenguluso yo nwelelaho zwidodombedzwa zwi - Hu na dzi¿we mbuno dzi vhuµalo mbudziso MARAGA 15 ya ¾hoho khagala tikedzaho ¾hoho - Mbuno ¾hukhu dzi - Makumedzwa ha tendisei - Mbuno dzo angalalaho - Mbuno dzi¿we dzi - Ma¿we makumedzwa o tikedza ¾hoho na kathihi dzi gobolaho: hu na pfadzaho dzo ½ekedzwa, tikedzwa, fhedzi vhu¾anzi - Makumedzwa a - Mugudi ha na nµivho ya khwa¾hisedzo yo dziaho u naho dzi¿we dzadzo dzi a vhu tendisei tshifhinga tshimbilelanaho ndi lushaka lwa ¼i¿walwa kana ZRN= 15 bva kha tshibveledzwa songo tou tikedzwa u tsho¾he ma¾uku¾uku tshibveledzwa - U pfesesa ha n¾hesa ha swika henefho - U pfesesa ¼i¿walo na - U pfesesa hu¾uku ha lushaka lwa ¼i¿walwa na - Hu na vhu¾anzi ha u tshibveledzwa hu songo ¼i¿walwa na - tshibveledzwa pfesesa lushaka lwa fhelelaho tshibveledzwa ¼i¿walwa na tshibveledzwa TSHIVHUMBEO NA LUAMBO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 - Tshivhumbeo tsho - Tshivhumbeo tshi re - Hu na vhu¿we vhu¾anzi - Tshivhumbeo tsho - U shaea ha tshivhumbeo Tshivhumbeo, thevhekano i lunzhedzana tsho¾he khagala na makumedzwa a ha tshivhumbeo pulaniwa nga nµila yo tsho pulaniwaho zwi pfadzaho na ku½ekedzelwe kwa - Marangaphanµa na tevhelelanaho lu pfadzaho - U pfadza na khakheaho khakhisa thevhekano ya mafhungo magumo ndi zwa n¾hesa - Marangaphanµa na ndunzhendunzhe zwi µi - Makumedzwa ho ngo ¼ikumedzwa Luambo, thouni na tshitaila zwo - Makumedzwa o magumo na dzi¿we phara vha hone, fhedzi zwo vhekanywa nga nµila i - Vhukhakhi ha luambo na shumiswaho kha maanea/phindulo vhekanywa zwavhuµi zwo dzudzanywa nga nµila faredza vhukhakhi pfadzaho tshitaila zwi itisa uri ndapfu nahone a bveledzwa zwi yo faranaho - Hu na vhukhakhi vhu - Vhukhakhi ha luambo phindulo iyi i kundelwe u khagala - U tevhekana hu vhonalaho ha luambo: vhu khagala swikelela MARAGA 10 - Luambo, tshitaela, na pfadzaho ha makumedzwa thouni na tshitaila hunzhi - Thouni na tshitaela a - Thouni na tshitaela a thouni zwo vhibva, zwi a - Luambo, thouni na zwo tea zwo ngo tea zwo ngo tea TL=10 ¾okonya, nahone zwo tshitaela hunzhi zwo - Phara hunzhi dzo lulama - Phara dzo khakhea - Phara dzo khakhea lulama lulama MARAGANYANGAREDZI 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Tshivenda Hl

Explore more published documents in this catalogue.

View all