Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2012 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 12201223 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 memorandum from the November 2012, 23 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
oaded from hlayiso.com | basic education Department: Basic Education REPUBLIC OF SOUTH AFRICA NATIONAL SENIOR CERTIFICATE | " TSHIVENDA LUAMBO LWA HAYANI (HL) 6 " BAMMBIRI LA VHUVHILI (P2) : LARA 2012 : *. MEMORANDAMU : MARAGA: 80 Memorandamu uyu una masiatari a 23. Vhune ha Khandiso ho vhaledzwa Tyani kha siatari li tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo lwa Hayani (HLYP2 2 DBE/Lara 2012 NS ~ Mermorandamia ICHETHEKANYO YA A: VHURENDI MBUDZISO | (MBUDZISO NDAPFU) KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shamise adendamu iyi khathihi a rubrild i re mafhedziseloni. Maraga dzi avhelwe nga ndila yone: " Maraga dza 7 ndi dza mbuno. ‘ * Maraga dza 3 ndi dza luambo. Dzone dzi avhelwe nga ‘ndila.hei o Maraga 3 arali e na mbuno dza 6 — 7 : Maraga 2 arali e na mbuno dza 4 — 5 Maraga 1 arali € na mbuno dza 0 ~3 Oo G VHASWA VHA AFURIKA TSHIPEMBE — LR Ndlovu Kunangele kwa maipfi ‘ndi ndila ine murendi a shumisa ngayo maipfise-pfumaho vhurendi ishirendoni u bveledza/tutuwedza thalutshedzo ya tshirendo’ Thalutshedzo ya tshirendo ndi wine tshirendo tsha amba zwone. Murendi u khou tutuwedza vhaswa uri vha vhone mbofholowo nga ndila yone nahone vha shumise tshikhala hetshi u dibveledza. U dovha hafhu u takala musi a tshi vhona mishumo mivhuya ya vhaswa vha Afurika Tshipembe. Heawi zwi ita uri Afurika Tshipembe fi ditongise nga vhaswa vhenevho. U bveledza hezwi murendi o shumisa maipfi a tevhelaho, o kamataho/pfumaho vhurendi: Mangai: murendi u tama vhaswa vha tshi sedza zwithu nga ndila yavhudi/avhuti isa solisei. Mapeta: u tshila u sa solisei, Ni khane sa Qamana: u takala nga zvine vhone vhane vhaswa vha vha zwone. Manovho : u sa vha na vhubva U rama: U neta “Mahavhohovhe na: Vhaswa kha wha litshe math ungo a dzikhakhathi Vhukamzi: U Oikukumusa, Lukuna: a ita zwithe zwivhuya Madadzwane: ndi vhaswa vhane shango la tea u ditongisa ngavho, Neuwane: u hulisea nga u ita zwitha ewavhudi, Muhala ningoni ya kholomo/musuku ningoni ya nguluvhe: usa tshinya vhuswa hawe, MAPENDELO Murendi o kona kunangele fowa maipli tshirendoni itshi fune kwa tutuwedza thalutshedzo ya tshirenda itshi nga ndila i fushaho. f10] Vinme ha khaneliso ho vhaledzwa lvani kha Hi tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo hwa Hayani (HLY/P2 3 DBE/Lara 2012 NSC ~ Memorandamu KANA MBUDZISO 2 (MBUDZISO PFUPHI) NYIMBO DZA VHANA VHA ZWIHOLE NA MABOFU VHA LETABA NA SILOE ~ WMR Sigwavhulimu 24 Vese 4: "Une wa vha éshitanga tsha vhuhole hanu'y Vhu do tikedza vhaholefhali kha nyimele ine vha vha khayo.y Q) 2.2 Ndi wa u takala musi a tshi pfa nyimbo dzine vhaholefhali avha vha imba.v ¥ (2) 2.3 Linanedzi: u sumbedza uri nyimbo hedzi dza vhaholefhali dzi ita uri a hwelwe/u dzhena ngomungomu ha vhurendi/dzi ita uri a galele muyaniv ¥ (2) 24 O takala musi a tshi vhona mishumo mivhuya i itwaho nga vhaholefhali ine ya fhedza i tshi ita uri vha fane na vhariwe vhathuy ¥ ; (2) 2.5 U vha vhona sa vhathu vhane vhuhole havho ha do daha fhela vha diphina nga nthani ha u imba havho, VV : Ye (2) an [10] MBUDZISO 3 (MBUDZISO PFUFHI) VHUNGOHO NA VIVHO — TR Ratshitanga a . 3.1 Vese 1 ‘Vhungoho na vivho ndi tshimange na mbevha,. ¥ V,) 3.2 Vhungoho na vivho zwo thambana nahone vhungoho vhtr a vivho naho 2wi tshi dzulela a hwa.v ¥ (2) ag . A . + : a9 Limethaforey : u sumbedza uri vhungoho a vhu divhei kana a hu na ane 4 nga vhu talukanya.v¥ Q) 34 Na ngo takalay U vhona vivhofewivhi zwi tshi drulela u kudana na vhungoho/avivhuya. U vhona vhathu vha sa pfesesi ngoho.w 2 3.3 U vhu vhona sa avithu avivhili wi sa andaniho/funaniho naho vivho ii tshi Vine ha kharyliso ho vhaledawa lyani kha siatari # tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo bwa Havani (HILY/P2 4 DBE/Lara 2012 NSC ~ Memorandamu kundwa. v (2) [10] KANA Vhune ba khandiso ho vhaledzwa fyani kha siatari It tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo hea Hayani (ILyP2 3 DBE/Lara 2012 NSC - Memorandarnu MBUDZISO 4 (MBUDZISO PFUPHI) MUVHUSO WA NAMA ~ NA Milubi 4.) Vese/mutaladai 2: ‘U/ kukuta vhawo sa adungula’ a \cumba vhathu nga vhunzhi. vV¥ kana Vesetnutaladzi 7: U tshi Aruedry wa kukuta wha madana na madana VV (2) 42 Naho muvhuso wa nama una vhathu vhanzhi vha a tambula lune vha lila u shavhela murahu kha wa ngoho.v ¥ (2) 43 Lifanyisi:y u tambula ha vha tevhelaho muvhuso wa nama hu fanyiswa na Sy : (2) khovhe dzi mutavhani hune ha sa tshilee.¥ 44 U pfa vautungu:v Hu shumiswa liaravhi ‘yawee' luvhili musi a tshi vhona : (2) vhathu vha tevhelaho muvhuso wa nama vha tshi tambulaly 4.5 U_u vhona sa muvhuso wo no shengedza musi a tshiu vhambedza na u Q) [10] daho une wa sa wanale nga ndila ya u leluwa.v ¥ NA VHURENDI VHU SONGO GUDELWAHO/RANDELWAHO | MBUDZISO 3. (MBUDZISO NDAPFU) bubriki i KHA VHA DZHIELE NZHELE; Vha shumise adendamu ivi khath: re mafhedziseloni, Maraga dzi avhelwe nga ndila yone: * Maraga dza 7 ndi dza mbuno. * Maraga dza 3 ndi dza laambo. Dzone dzi avhebwe nga ndila hei: 2 Maraga 3 arali e na mbuno dza6—7 o Maraga 2 arali e na mbuno dza4~5 Oo © Maraga J arali ena mbuno dza 0 ~ 3 NANGA ENE HU VHE U GUMA ~ TR Ratshitanga Thalutshedzo ya thirendo ndi awine tshirendo tsha amba zwone. Miraladzi/vese ndi ine murendi a i shumisa u_swikisa zwine a khou amba zwone kha vhavhali. Mitaladzi yeneyi i vhumba ndimajtshitanza tshi faredzaho muhumbulo muhuhwane. Vinune ha khandiso ho vhaledavwa lyani kha siatari Ii cevhelahe
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo wa Flavant (HLY/P2 6 DBE/Lara 2012 NSC - Memorandamu Kha tshirendo itshi murendi o shumisa mutaladzi/vese nna uvhumba ndima dza tshirendo awi tshi bva Kha mihumbulo ine a khou toda u i bveledza, Vese 1-1, murendi o di shumisa u bveledza muhumbulo wa uri muthu arali a tshi toda mufarisi u fanela u thoma a élekanya zwavhudi nau tutshela kule na 2wi mu thithisaho agauri mathungo a lufuno a si zwithu awa utamba. Vese 5-8, murendi u sumbedza uri mufarisi ane wa mu toda u fanela u-vha e muthu a tshilaho vhutshilo havhudi a si u fune nge a vhona tsheledeupfamo lune wa vha nalwo. Vese 9-12, nga vese hedzi murendi u sumbedza uri muthu Onoyo a sango vha uyo a didzhielaho ntha nge a nakesa ngauri udo kundehva u langa vhuvhi hawe. U songo funa muthu u tshi vhona unga u do mu khotholola, Vese 13-16, nga vese hedzi murendi u bveledza muhumbulo wa uri mudi ndi wa vhavhili vho funanaho hu si nau dzhenelelwa. Vese 17-20, murendi u sumbedva uri Wa wana onoyo mufarisi ndi hone u tshi do vha wo wana muthu wa tsini ane wa do dzula nae wu sa dinalej wa sa tsha do sokou fhatulula mudi/t mala u tshi malulula, Murendi o kona u shumisa mitaladzi u bveledza thalutshedzo ya tshirendo itshi nga ndila i fushaho, : . [10] KANA —— MBUDZISO 6 (MBUNDZISO PFUPHI) NANGA ENE HU VHE U GUMA ~TR Ratshitanga 6.1 Mutarisi.v Ngauri murendi o khou amba uri u tea u todaimufunwa ane mu funesa u st tsha toda muriwe.¥ 5.2 U fanela u vha muvhuya.v U fanela u vha o nakaho/ane wa mu funesa.v i) 6.3 Ndi khesura:’y Murendi o shumisa khoma u bveledza muhumbulo wa u . . . . (2) divha zwithuAalifha na wa u kundelwa u langa kutshilele kewawe./ 64 Uri murhu a tshi toda mufarisi u tea u thoma a humbula pwavhudi ngauri NzeO a si ovithu zwa a tambav (2) Vhune ha Miandiso he vhaledzwa lyand kha siatari i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo hwa Hayani (MLYP2 7 DBE/Lara 2012 NSC ~ Memorandamu 6.5 Eev ngauri wa wana mufarisi ané wa mu funesa ane a tshila vhutshilo () havhudi u dzula swavbudi usa tsha humbula zwinwe.v 10 THANGANYELO YA KHETH EKANYO YA A: 30 KHETHEKANYO YA B: NGANEA MBUDZISO 7 (MBUDZISO NDAPFU) TSHI DO LILWA ~ NE Phaswana KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi k at re mafhedziseloni. ; Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga ndila i tevhelaho® ; > Tshivhumbeo: |(Mathomo(4) magumo(2)] maraga 6 ron o Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga ndila hei: an * Aralie na mbuno dza 12 ~ 15 u wana maraga - * Aralienambuno dza 7 — Il u wana maraga £ * Araliénambunodza | — 6 uw wana maraga 2 fa fa Go ow ADENDAMU Muanewa dendele ndj muanewa ane zwiitei zwinzhi zwa bugu zwa mona nae, Mafhungo a bugu a kama ene..Ri tangana nae u bva bape tshi thomacw swika j S 8 ales) Ss tshi fhela. Ndi ene ane a vha na thaidzo buguni. U fhedza o kunda kana o kundwa. DZIMBUNO ¢ Kha nganea yashu ya Tshi do libwa, u wana zwi tshi konda uri u tou amba uri muanewa dendele ndj nnyi vhukati ha Vho-Luvhone na Vho-Emeli nga nthani ha uri vhuvhili hawho uy wana vha tshi khou ita zwithu zwi fanaho nahone hu si na ane a vha a tshi khou hanedza munwe kana u pikisa munwe, Hone fhedzi ti nga sokou kombetshedza ra gi ndi Vho-Luvhone nga uri ndi vhone vhane kanzhi vha vha vha tshi lwa na uy tandulula thaidzo dzine vha vha vha tshi khou vhanvelwa nga mufumakadzi wavho vho Vho-Emeli, * hero va nganea iyi yo disendeka kha vhuhovheleli na vhugevhenga ho kalulaho vhune ha dzhenisa nauthu khakhathini. ° Murwali u khou kaidza vhathu kha vhutamatama ho kalulaho vhunga vhu tshi nga vha dzhenisa khakhathini sa avha vhe vha diwana vho dzhena kha zwa viugevhenga, * Kha nganea ino ri wana muanewa dendele ¢ Vho-Luvhone. * Vho-Luvhone ndi muthu wa u fhumulesa. A vha koni a tou kaidva kana u hanedza mufumakadzi wavho zat khagala. * Khudane i simuwa kha awikolodo zwo dalesaho mudini wa ha Nethulwe. Vho- Vbane ha Khandiso ho vhaledswa Tvani isha siatari Ht tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com ‘ishivenda Luambo hwa Hayant (HLYP2 & DBEA NSC = Memorandamu Emeli vha funesa 2withu zwa nthesa ~vine u zwi badela zv © Tawi avi ita uri vha di ita zwikolodo vha tshi ya naho zwi tshi khou vhonala uri avi Khou vha homela. ¢ Vho-Emeli vha ita uri mudini hu rengwe thundu ya nduni ya maimo a ntha nga tshikolodo Vho-Luvhone vha tshi balelwa u vha kaidza. ¢ Vha renga nwifuko zwi duresaho nga tshikolodo. * Vhana vha dzhena zwikolo zwa u dura, ® Musi tshelede i tshi vho dzhena vha shandula thundu dza nduni vha dzhia dza maimo a nthesa. ¢ — Vha renga hafhu na goloi dzi duraho ~ BMW na BENZ. e¢ Vha tutuwedza u dzhena kha zwa vhugevhenga naho vho thoma vha tshi sumba usa awi takalela. « U dala ha tshelede a ho ngo amba tshithu ngauri thodea dza Vho-Emeli dzo di gonya dzi tshi ya. e Vho-Emeli via vhangela Vho-Luvhone thaidzo vha dovha hafhu vha kombetshedza Vho-Luvhone u renga ondu ya u ura Tshitandani. ¢ Vha fhuredzwa nga fobvu Dezhalagoma vha vho didzhenisa kha zwa vhugevhenga. e = Vho-Luvhone na Vho-Emeli vha [wa na mulayo nga u didzhenisa kha zwa vhugevhenga. ¢ Vho-Emeli vha rengisa zwidzidzivhadzi yunivesithi ya Venda vha farwa nga mapholisa, nga mulandu wa tshandanguvhoni vha fhedza vho renguluilwa._ ¢ — Vho-Luvhone vha reilela magevhenga vha tshi enda vha tshi tswa nau pwasha dzibannga vha tshi khou Iwa na mulayo, ‘ : vhutoto. Mapendelo Muniwali o kona u bveledza Vho-Luvhone $a muanewa dendeéle bugun [25] KANA a MBUDZISO 8 (MBUDZISO PFUFHI) TSTH DO LILWA—NE Phaswana 8.) Ndi duvha le ha vha hu na khonferentsi kerekeni Makwarela. Wo vha u wa u homboka tshelede ya munikelo/ u tewa dzigoloi.v ¥ (2) 8.2 © dehenwa nga muya mukhethwa a ambulula vhachu vhe a vha a tshi ita navho vhugevhenga.V/ v (2) 83 Dhalagoma na Vho-Luvhone vho vha vhe vhathihi kha mishumo mivhi ya vhugevhenga.v ¥ (2) bo Vho-Emeli na munna wavho Vho-Luvhone vho fhedza vho farwa 1¢ ha Khandiso ho vhaledswa lyant kha siatarl I tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo hyva Havant (HL YyP2 9 DBE/Lara 2012 NSC - Memorandanw vhothe.v v¥ @) 8.5 Vho-Emeli vho didzhenisa kha vhugevhenga nga riwambo wa u funesa isheledey ngeno Dzhalagoma a tshi khou lifhedza muvhuso we wa mu fambudza nga u sa wana-vho mushumo, vhariwe vhafhalali vha thi u 0) wana. / 8.6 Vhutamatama ho kalulaho na vhugevhenga zwi wedza muthu khomboni.v v (2) 8.7 Vho-Luvhone vho vhona tshelede ya vhugevhenga i tshi khou dzhena nga hunzhi, vha vhona uri vha do kona u badela zwikolodo zwavho zwothe nga u tavhanya/ho vha ho no vha na mutsiko (mushumoni)we vha vha vha si tsha kona uu kondelela.y v (2) wa . , : 88 Vho-Luvhone ndi muthu wa u fhumulesa,v a vha koni u tou hanedza kana (3) 7 u kaidza mufumakadzi wavho zwi khagala.y v ve ~ ou - 5.9 B. Vho-Luvhone na Vho-Emeli.v (1) 8.16 Ndi u itela u tana kana u bvisela khagala vhovhi/vhugevhenga he vha vha « vha tshi khou vhu ita.v ¥ ; (2) a] . . . . . awe a i ie . BHI A ku tanganedzei,v — arali vha tshi hou. ita tshithue“a vhaJandi ust we (QQ) ovelelo dza hone dzi do vha dzifhio.¥ 812 Muthu a sa dzhia maga avhudi kha vhutshilo a di endela u ith-zwi sOngo: lugaho u dibwela khunda ene mune, u do fhedza o badela nga.whutshile: hawe.v vv KANA MBUDZISO 9 (MBUDZISO NDAPFU) BULAYO LO TALIFHAHO - AW Magau KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni, Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga ndila i tevhelaho- 2 Tshivhumbeo - i(Mathomo(4} magumo(2)] maraga 6 o Luambo: mMaraga 4 dzo avhelwa nga ndila hei: * Aralie na mbuno dza 12 — [5 uwana maraga 4 Vhune ha khandiso ho vhaleduwa lyani kha siatari li tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo hve ayant (HLyP2 10 DBE/Lara 20) 2 C ~ Memorandamu * Aralie na mbunodza 7-1 J u wana Maraga 3 * Araliena mbunodza ] —6 uwana maraga 2 ADENDAMU Muanewa dendele ndi Muanewa ane zwiitel zwinzhi zwa igh zwa Mona nae. Mafhungo a bugu a kwama ene. Ri fangana nae u bva bugu itshi thoma -c: swika i tshi fheia. Ndi ene ane a vha na thaidzo buguni. U fhedza o founda) kana o kundwa. * Muanewadendele afha ndi V] ho-Lugisani vhane vha dzula Tshiozwi, ¢ Vho-Lugisani vho bveledzwa sa likhotsimunene la Mphagane vha dovhay vha murado wa khoro. ¢ Ndi vhone vhane tshifhinga tshothe vha ima na ngoho. . e Uima havho na ngoho hu vhonala kha mulandu wa Sandani Mawelewele vha tshi ri ha na mulandu ngeno vhavenda Vho-Langanani Mandiwana vha tshi ri vha na mulandu nahone vha tea bvisa tshelede. * Vho-Lugisani vha thoma u vhengiwa nga Vho-Mandiwana na vhamusanda Vho- Mukhotho. « Vho-Lugisani vha dovha hafhu vha imelela Khumela Rabambulwa uri ho ngo thisa mudi, Vho-Tshikweta ndi vhone vho fhisaho mudi. . Vho-Lugisani vha hana mafhungo a mirundu, tshikona, zwitambo na thondo vha si kha ri Khure mudavhi wa bola Aa u renga goloi uri vhathannga vha reile, e Vha dovha hafhu vha vhengelwa u imelela Phundulu we a sukumedvely vhafunzi Vho-Mamidze tshaloni tsha Muanalo Ralineba. Henefha Vho-Lugisani vho thoma u vhengiwa nga vhafunzi Vho-Sam Mamidze. ® Vho-Lugisani vho dovha hafhu vha vhengelwa uri vho amba uri Vho- Marita, mufumakadzi wa Vho-Mamidze, ndj vhone vho lumaho Vho-Mmbi, hu si orbove Maphangile. : — e Vho-Lugisani vha dovha hafhu vha vhengelwa mafhungo a Ratshilumela Budzwa we a pfio via Tshiwandalani nwana wa Vho-Mandiwana ngeno zwi si zwone bu uti Tshiwandalani o tou divhulaha. Vho-Lugisani afha vho sumbedza uri Ratshilumela Budzwa ha na mulandu ngaurl musi ayo 6 vha o no fanwa. ¢ Vho-Lugisani vho mbo iswa Dovhoni u vha mukoma wa Vho-Nyamalwela Singo, henengei vho mbo thoma u bveledza shango. Vho fhedya vho vhengehwa ha zwenezwo. * Vho gwisa madi vha fhedza vha ya Johannesburg u toda tshelede ya u fhata tshixolo na kiliniki, he vha i wana. * Vho-Lugisani vho do thusana na Vho-Nethononda na Vho-Makhado kha u shuma hafha Dovhoni. « U shuma ha Vho-Lugisani ho vhaisa Vho-Mamidze, Vho-Mandiwana na Vho- Mukhotho vha fhedza vho vha lutanya na Vho-N yamalwela Singo, 2 Vho-Lugisani vho vhengiwa nga Vho-Mphaga vha tshi vhona unga vha khou vha dzhiela shango na vhatanuni vhavho, * Vho do Awalelwa vhurifhi ha u pandehwa shangoni hwe vha vho vh ulahelwa na Awana wavho Mukandangahwo. ¢ Vho-Lugisuni vho fhedza vho wanala uri a vha na mulandu, hu tou vha na tshikwekwe tsho ftwaho nga Vho-Mamidze, Vho-Mukhotho na Vho- havha fvani kha siatasi li tevhelaho Vhune ha khandiso bo vhaledawa
Downloaded from hlayiso.com 1] DBE/Lara 2012 NSC ~ Memorandanmiu Ushivenda Luambo hwa } Tayani (HLYP2 Mandiwana. * Vho-Lugisani vho fhedza vho vhewa u vha khosi ya Dovhoni. MAPENDELO Muniwali o kona u bveledza V ho-Lugisani, sa muanewadendele ngauri ndivhone vhe bugu ya disendeka ngavho, vho pfesa vhutungu vha fhedza vho ‘vha mukundi nge vha vhewa vhuhosini ha Dovhoni. a [25] KANA MBUDZISO LO (MBUDZISO PFUFHI) BULAYO LO TALIFHAHO— AW Magau IO. Ndi Mphagane. ¥ Ndi wa u todou bvisela khagala tsheo ine ya do. dahiiwa™ nga Vho-Mphaga.Vv (2) 1.2 Vho vha vha tshi toda u farisa Vho-Mamidze, Vho-Mandiwana na Vho- Mukhotho.vV¥ (2) 10.3 Vho-Lugisani vho vha vhe khotsimunene wa Vho-Mphaga. Mme a Vho- Mphaga vho mama vha siela mme a Vho-Lugisani.v’ Vv (2) 10.4 2wo ita uri Vho-Lugisani vha lutane na Vho-Mphaga. vv (2) IOS Musi Vho-Lugisani vha-sa athe -vhewa” Viukaina ho vha hu si na mvelaphanday fhedzi nga murahu ha musi vho no vhewa, ha vha na mvelaphanda khulu ya u fhatwa ha zwikolo, kilmniki na mavhengele a musalauno.¥ Q) 10.6 Vhathu a vho ago tea u didzhenisa kha zwa u itela vhanwe vhumbulu Agauri zi a fhedza zwo vha dzhenisa khomboni.vV (2) [0.7 Nadi vengo na vivho li itehwaho Vho-Lugisani vhe vha vha vha tshi tevhela ogoho na u toda uri viulawila havho havha vhararu vhu songo vhonala.v v (2) 10.8 Mucha ane asa ambe ngohov nahone wha ita awa tshimbevha ngeno vhe mufunziv v 8) 3) LOG BL nga nnda ha u pandehwa shangoni vha fanela g bva vhufunzini na vhuhosini.v (1) HOLO) Shango Ja Mphagane lo vha Ht whi do tshinyala & tshi va nga vhumbulu, Vhune ha khandise he vb laledzwa lyand kha siatari Hi tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luatnbs hwa Hayani {HL yp? 12 DBE/Lara 2012 NSC — Memorandamnu zwimbevha n. a tshidivhano.(na zwilww ai pfalaho}v v (2) Ol Bey Agauri vha ima na ngoho tshifhinga tshothe.¥ (2) 10.12 Vho-Mamidze na lugwada Iwavho vha vho do fhelelwa nga avine vha vha awone bwa tshothe nga nthani ha aviito zwavhow ¥ V (3) [25] KANA Viune he Khandiso ho vy tari li tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivends Luambe Iwa Hayvani (FILYP2 13 DBE/Lara 20} 2 NSC — Memorandamu MBUDZISO 1] (MBUDZISO NDAPEU) MAFELADAMBWA— NE Sigogo KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki i re mafhedziseloni. Maraga dza wshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga ndila i tevhelaho: o Tshivhumbeo ; [Mathomo(4) magumo(2)] maraga 6 © Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga ndila hei: * Arali e na mbuno dza 12 — 15 uwana maraga 4 * Aralienambuno dva7~-1liu wana maraga 3 * Aralienambuno dza | — 6 u wana maraga 2 ADENDAMU MARANGAPHAN DA Muanewa dendele ni muanewa ane zwiitel zwinzhi zwa bugu zwa mona nae Mafhungo a bugu a kwama ene. Ri fangana nae u bva bugu i tshi thoma a swika” tshi fhela. Ndi ene ane a vha na thaidzo buguni. U fhedza o kunda kana o kuiidwa. DZIMBUNO ¢ Dendele nganeani iyi ndi Mawela. Thaidzo ya bugu i kwama ene. ¢ Mawela o bveledzwa sa muthannga ane. a dzhena tshikolo--¥univesithi ya Natala. * Mawela u sokou wela-wela mafhungo ane a sia divhe. Sa kha mafhungo a vhuloi ea pfa V, ho-Matodzi vha tshi khou amba na mme awe vho-Sara. e Uvhenga Vho-Maemu a tshi vha vhengela vhuloi vhune a sa vhu divhe. * Muthannga ane a si tate uri u do vhulaha muthu. U riwaleta futiwalo khonani Yawe a tshi ri u toda u fhisa mudi wa Vho-Maemu. * Utodela Vho-Maemu makhomurethe uri vha mu thuse kha u vha fhisedzela, ¢ dodoma vhusiku na tshigubu tsha pitirolo a tshi toda u fhisedzela Vho- Maemu. ® U fhedza o farwa nga mapholisa vha mu valela khothoni he a vho do gwevhelwa milandu yawe. MAPENDELO. Murhwalio kona ari bveledzela muanewa dendele nganeéani fyi nga ndila i fushaho. [25] KANA Vhune ha khanglisa ho vhaledzwa Ivan kha siatari Hf tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshtivenda Luambo hwa Hayani (HLYP2 14 DBE/Lara 2012 NSC - Memorandamu MBUDZISO 12 MAFELADAMBWA — NE Sigogo 12.1 Ndi Vho- wine zWwa. khou toda u bvelela khavho.v alama.v Ndi wa u toda u divhadza Vho-Maemu _ * (2) 12.2 Ndi nge Mawela a fwalela lutwalo Tshisamphiri uri o neta nga u ga B nga phele ya Vho-Maemu.v ¥ 1230 Nay maswina,v vha kKhou lutanywa nga fhungo la vhuloi.v re) vhanga dzikhakhathi vhukati ha mita iyi mivhiliv (muta wa ha (2) Ramasunzi na wa ha Lialama) nau ramba mapholisa.¥ [2.5 Vho-Sara a vha koni u kondelela. (A vho ngo kondelela musi vho pfa uri Vho-Maemu vha khou vha lowa /vha a ambesa.) -Vho-Maemu vha a kondelela vho kondelela vho pfa uri vha khou itwa muloi zwithu naho zwi tshi khou vhavha, a vha fhufhumehwi.v v (2) 12.6 Uni vhathu a vho ngo tea u sokou wela wela kha mafhungo ane vha sa a divhe ngauri zwi a dzhenisa khombonisianga dzi a lutanya.v v (2) 12.7 Ndi nge a vha o pfa zwo ambiwaho nga makhadzi wawe vha tshi vhuya u . yay vhonisa ha Ranga V ho-Muraga.y).4 (2) ng . [28 ~Muthu wa u sokou wela-wela zwithu./ -u dzhenelela kha komiti ya yunivesithi a tshe kha mwaha wa u thoma.y -u wela-wela mafhun go a vhuloi.v (3) i29 B. Vho-Maenva vha tshi pomokwa vhuloi vhune vha si vhu divhe.V/ GQ) 12.10 Ovhs a tshi do vha 6 fhisedzela vhathu vhothe mudini wa Vho-Lialama vha lovha/o via a tshi do bvela phanda na zwe a vha a tshi khou u toda u zwi ita, Vv (2) had Hai, vha tenda kha zwi siho.¥ -vha a lutanya nga u sokou amba mafhungo a sa tei u pfiwa nga fewana hu na vhana.v (2) f P22 i naho vhathu vha u ambelela vhuvhi u songo vhu ita, vhu fhedza vhu a (3) songo u dzhenisa khomboni.v VV Khandise: ho whaledzwa lyani kha siatari E tovhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo hwa Hayani (MLYP2 15 DBE/Lara 2012 NSC - Memorandamu [25] THANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 IGHETHEKANYO YA C: DIRAMA MBUDZISO 13 (MBUDZISO NDAPFU) HA U TSA NDI HA U GONYA —- LL Mafenya na NA Milubi NA ZWONE ZWI A DINA ~ LL. Matenya KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu fyi khathihi na rubrikd ire > mafhedziseloni. 5 Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga ndila i tevhelaho: © Tshivhumbeo : [(Mathomo(4) magumo(2)] maraga 6 eo Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga ndila hei: » — Aralie na mbuno dza 6—7 uwana maraga 4 * Arali e na mbuno dza 4—5 uwana maraga 3 = Arali ena mbuno dza 1 — 3 u wana maraga 2 ADENDAMU MARANGAPHANDA. Zwiito ndi zvithu zwine muanewa a vha tshi khou ita zwone buguni. Thero ndi muhumbulo.mubulwane.wa. bugu.une-rasuawana wbvamathontonia-bugarwswikay tshi fhela. TSHIVHUMBEO: ¢ Thero ndi ya uri u tshila nga ndila ya u sa dilonda na zwone zwi a dina kana ewi au vhila nga murahu. e Zwiito zwa Macubini ane a vha mutambi dendele zwo vha vwa u sa dilonda ngauri o vha na Awana wa «a thoma a tshe ishikolonj ngeno mme awe vho no lovha a fhedza a dzula na makhulu wawe Vho-Nyamutshagole. * Marabini o dovha hafhu a vha na thumbu na Mashudu we a rio vha a tshi khou shumisa khondomu. * Marubini musi e ngei ha malume he a vha a tshi khou tambula o do humbula u bvisa thumba nge Mashudu a mu hana, * Marubini o vuledza tshikolo a shuma sa muongi. « Odo pfana na Makonde we a nvu tanganedza na fiwana wave wa u thoma. * Masubini ho ngo amba ngoho ya uri ndi ngani zwi tshi khou konda u vha na MuTwe nwana, e Marcubini o fhedza o shuma wadini ya vhana he eshifhinga tshothe a dzulela u Vhune ha khandiso ho vhaledzwa lyani kha siatari H tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo lye Hayant (HLyP2 16 DBE/Lara 2012 NSC Memorandamu humbula nwana wawe. * U bva afho o iswa vhadzadzeni he zwa tou nana tshothe musi a tshi vhona vhasadzi vha tshi beba. ¢ U humbula uri ni Khwine a vhe o ya kha zwa vhuteamita uri a ite a tshi tsivhudza uri u pwasha thumbu a si zwavhudi © Zwe Marubini a ita avi mu dina tune a balelwa nau vhudza Makonde ngoho. ... ’ MAPENDELO . Mutiwali vho kona u bveledza thero nga u shumisa zwiito zwa Marubini sa muanewa dendete. [25] KANA MBUDZISO 14 (MBUDZISO PFUFHI) RALUTANDA ~ NA Milubi 14.) Vho vha vha tshi tangana Vuwa Park. Ndi ngauri vho vha vha tshi khou ita awa jufuno Wwavho hwa tshiphiri. vv (2) 14.2 Vho vha vha tshi khou funesa tshelede.VV (2) 14.3 Ndi ngauri vhuvhili havho vha funana na Vho-Sofi.vV (2) dt O fhedza 6 vhulahisa mufumakadzi wawe.v ¥ (2) oo) Vho-Sofi vha funesa vhanna na tsheledey ngeno Vho-Sara_ vhe , mufumakadzi wa hayani a funaho muta wawe,v 14.6 Ndi wa u toda u vhudza vhavhali zwauri vhufarekano a si havhudi ngauri vhu a fhedza ho wedza muthu khomboni.vvV¥ (3) L7 Mutwalf u khou hwa na vhathu vha itaho awa vhufarekano na ¢ vhulaha vhanwe lwa tshituhu nga u funesa tshelede.vV ¥ (2) 14.8 Vho bveledzwa sa mufumakadzi 0 tokomeiwaho.vV¥ (2) 14.9 B/ vha shavhau wanedzwa nga Vho-Fhelani.v (i) P4100 Vho fhedza vho noka nge vha si wane tshelede ya inshuwarentsi ya mufumakadzi ye vha vha vha tshi khou i toda ho fhedza vho farwa nga “'wambo wa u vhulaha mufumakadyi.V/ v (2) Vhane ha khandiso ho vhaledzwa lvani kha siacar! H tevhelabo
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo hwa Heayant (HLYP2 17 DBE NSC = Memorandamu ara 2012 L411 Haiv a oi tanganedzei ngauri vho vhulaha mufumakadzi vha tshi toda tshelede.v’ (2) [4.12 Eev ndi a ima nayo ngauri zwe Vho-Ralutanda vha vha tshi khou ita 2wo khakhea. Muthu ha ngo fanela u vhulaha munwe a tshi itela tshelede. Vv (3) KANA MBUDZISO 15 (MBUDZISO NDAPEU) MILOMO YA NUKALA~ NP. Nefefe KHA VHA DZHIELE NZHELE: Vha shumise adendamu iyi khathihi na rubriki ire mafhedziscloni. * Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga ndila i tevhelahe: © Tshivhumbeo : i(Mathoma(4) maguma(2)] maraga 6» 9 Luambo: maraga 4 dzo avhehwa nga ndila hei: , » Arali e na mbuno dza 6 ~7 a wana maraga + « Arali ena mbuno dza4—5 u wana maraga 3 * Arali ena mbuno dza | — 3 u wana maraga 2 ADENDAMU Marangaphanda Zwiito ndi zwithu zwine muanewa a vha tshi khou ita awone buguni. Thero ndi muhumbulo muhulwane wa bugu une ra u wana u bva mathomoni a bugu u swika i tshi thela. Dzimbuno/mutumbu ® Thero ya iyi dirama yo disendeka kha zwa u tambudzwa ha vhana na vhafumakadzi. Munwali u khou kaidza vhokhots? vha tambudzaho vhana na vhafumakadzi. Henzwi o ~wi bveledza nga u shumisa zwiito zwa Vho-Bulcuta. * Thaidzo i simuwa musi V ho-Bukuta vha tshi tambudza vhana vhavho Tsumbedzo, Neshengedzeni na mufumakadzi wavho e Vha nea Tsumbedzo nge vha wana a songo sheledza miri, Vho-Takalani vha tshi lingedza u kaidza na vhone vha semiwa, @ Vha a mu seme anya nahone a vha todi a thi dowelana na khaladzi awe Neshengedzeni. *@ Avhatikedzi Tsumbedzo kha zwa tshikolo. * Vha dovha hafhu vha mu pwa age vha wana o dzula na mme awe Vho-Takalani vha rindi ngani a sa yi a vhala bugu, @ Vha kombetshedza u ita zwa vhudzekani na Awana wavho Neshengedzeni Viune ta khandiso ho vhaledzwa fyani kha sfatadi fi tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Lauambe wa Havant (HLyP2 18 DBE/Lara 2012 NSC. - Memorandamu * Ntshengedzeni u shavhela ha makhadzi wawe Vho-Mutshekwa, khotsi awe vha mu tevhela vha fhedza vha mu nwela henengei. © Musi Vho-Bukuta vha tshi vhidzwa tshikoloni vha amba uri Ntshengedzeni ha na thaidzo, e Ntshengedzeni u ya ha vhashumelavhapo a fhedza o iswa sibadela u tolwa, a wanala ana thumbu. * Vho-Bukuta a vha thonifhi mufumakadzi wavho Vho-Takalani, vha a semiwa vha dovha vha nviwa, ¢ Vho-Takalani vha vhudzisa mukalaha nga mafhungo aya a u lala havho na Awana wavho, vha a rwiwa nga thanda vha wela fhasi vha sindwa nga mafeisi khofheni. * Vho-Bukuta vha fhedza vho farwa, vha gwevhelwa u dzula dzhele vhutshilo hothe. : Mapendelo Munwali o kona u bveledza thero nga u shumisa zwiite, zwa Vhe-Bukuta sa muanewa dendele. Vha kana mitshelo ya lcutshilele kwavho. ~ “ [25] KANA MBUDZISO 16 (MBUDZISO PFUFHD MILOMO YA NUKALA~ NP Nefefe 16.) Olfisini ya thohe ya-tshikelo- sekondar ya BababaVNdai must hu tshi Thou ambiwa mafhungo a kushumele kwa Ntshengedzeni. ¥ (2) 16.2 O vha o netiswa nga u tambudzwa iwa vhudzekani nga khotsi awe Vho- Bukuta.vv Q) 16.3 Tsumbedzo ndi khaladyi a Ntshengedzeni,v vha dovha vha vha vhana vhane vha khou tambudziwa nga khotsi avho.¥ (2) 16.4 Khotsi awe vho isa phanda na ume tambudza va vhudzekani a fhedza o vha na thumbu.vy (2) 16.5 Vho-Ramuntswu vha na muya wa u todou thusa Nushengedzeniv, ngeno Vv ho-Bukuta vha sa todi a tshi thusiwa nga u tolou sengiswa nga maanda ngauri funa zwine vha divha.v (23 16.6 Ndi u kaidza vhokhotsi kha maitele a u tambudzva vhana vhavho hwa vhudzekani vivunga avi ishi fhedza awo vha dzhenisa khomboni.vv¥ (2) 167 U bwa na vhokhotsi vhane vha tamhudza mita yavho na u shengedza vhana Viume ha khandise fio vhaledzwa lyand kha siatari li tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenda Luambo hwa Fayant (AL YP2 i9 DBE/Lara 2012 NSC - Memorandamiu vhavho hwa vhudzekani VV 16.8 Vho-Bukuta vho bveledawa sa muthu wa tshituhu a tambudzaho vhana vhawe nahone a sa vhavhaleli vhanwe vhathu/a sa londi pfanelo dza vhanwe vhathu.vy¥ 16.9 C. Vha vha vha tshi toda uri a vha vhone sa ndau.V¥ 16.10 V ho-Bukuta vha fhedza vho farwa, vha gwevhelwa u dzula dzhele vhutshilo hothe VV 16.11 Hai/a ku tanganedzei,v vha tambudza vhana vhavho na mufumakadzi vha sa londi pfanelo dzavho.V 16.12 Eev ria ima nayo ngauri ndi mbadelo ya vhuvhi he vha vha vha tshi khou vhu ita ha u tambudza vhana na mufumakadzi. ] dovha ya thusa na uri vhanwe vhe vha vha vha tshi toda u ita vbutshinyi honoho vha ofhe. vv THANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: MARAGAGUTE: &, Vine ha khandiso he vhaledzwa lyani kha siatari H cevhelaho (2) (2) (1)
Downloaded from hlayiso.com OYPTSaYAa} af nvhers euy Tue. AT yurapyy syzunpusyzunpe suoUraL Rysieyy Bay Pe eyes 1 “opuoauysi YL BU tz OPE ozp: %OE ~ OF %6Z ~ 0 Iseyy vy rneys a7 PUepSyAat ou ey oduniypeyy ooquinyanys: WU Baypeau neue Bay eyRYsry aye ott vy Ipningy i Roma you YARZP OU GIy Eawureay oft nny ameanpy va EPPS es TPO MsTy A, bo we | E1Oe eRe Y aC] %6P — OF oyepuesuy oyeysry mya oY qepysny A Tppyvasny ~ & ICINTMOHA VEDI Ade YCIN Hue puRIaW 06 e2p oguinsa aautycy - ny ead omg exetpl z oum8rur bu epunyduiimerepy jose » p8unegea 0 eé Oguri “OLEAN. oy IPPYasny A, j oe rn “SN © Osa2 atoumE oye ome eazpayn qarpuel od O;NpUNE oyezp: CRAY OMZ 2 %OOT — 08 eylu USE ou i ey TPPAMsny A, 1 ey oye OAS A i BACHE) tare. OqUEny -DOOOUX OSIZCOGIN SOIVANWIOL 9 VA DIRK eu aurodu aa Mg | fUN RY ol, t iat ae A , | i
Downloaded from hlayiso.com OUPpOYA. ypnuar £ out pipe UY [popoyasmy A, Auvdu | Z earjeyy of — | nugosu or my eu coquunyarys) vipy & So VINVUICL VN VANVON VHD Odd VCIN OSI“ Muu pubter apy le moUarerta HLS) WOON RLM | Sueur BAD speyAarny buy OE T ouRg VAMZDATPRUA OU OSTDURADY vty oth UA AAPRAALE AL Pyeysn ZPopPAghys) VYY va Nc jd a vyzurur opnquinuseca TT e8eieyy | %6L 02 uh | esti pa ARIAL | MOOT ~ O8 {UPL OmZ ayjom [A Bay oyouy A | 2 Npnoypy AA I ! | VOVAVIN VOL TEAVA ol tueyd opyzu Sponyep BYA BUY, TW WIV vA DIRE
Downloaded from hlayiso.com oyepouaay F uavdeys RUD] eA RAVZPOTEYA OY osTpueypy Ry oly, “RAKED [OAC AES) CU BAK UBL B, TAAL, . woMysn] esosaad ve ednya o8u PY Ipnsnyy « “PAZ popaaqnys: i LP OUBAC, MZ yng EZPOMP] a Bunty suoyeu tzpamnin} Pe omquannya VOUS] OZp wareyep TULSpeNpe ue BAM BALE OT BA, OUATPU } ofu OMZ 2 UP [Rerysy PRE OPW “oqucreny [8Y RDP yyy ezp P oqtuns | + | i ;° vA OPJOAU eu Ru esasoqd ni “PURYPYSa} resereyyy Zsnegninga, Ly yeuny eatduezpnzp o8u wy ostmugepy - VAIZpnyas eu A PATAPUIY 04 Ostzpngya; “rurradnya, ourjoursuy ‘Osta pAqUA eee | PL Borys nN PPOSRURS (Ys) OogrUNArys, | | OU yeELusny, | ___ BIPPURY) 9. ezp ozpemy ozpoSuy oY Tor i ‘DOYIRRU BAT BMV ZPOPBAGIGS) i eu uA JAM DANIO UE BAN eyeysny r sage ¢ y | “oURos | puayoyey yd NYA T TAY uRjnya eu ny i e Pzpouy J PAZP OED od TYZUTUL or PACH AL i eaeydizp ey} eyeunpuayzun pu PU my Yar . | WO) Om2 pyZuny epeirysy vepawey miqut aaunvn wake | Fu OPA] “oquieny ey myn} UA RDEIDINA - — CURED zp ounqui asunzs “ WH 8 wesereyy | i OUZURPUSUZUNDU Be 23] Ipmyparanz G PUBRLRIAL OPP phys | %69~O5 | OUPAMAULY, Zpnzp o& ofspodu spye) r ompuryg - ourysny ysu OUR RAL Gaz epidiaz vyloasz oyrys ; i “‘ooqEM yarysy wzp oquinsy aaxurzp vu ny - nya PP asny |, Is B Cotianypy vay oyoys -poys Mey a AA FOTO A, _F P RpHowy | nc ee —_ rs a ~EREPOP AGUS i ge rr an / i UA weysny eg | y 2 ? » 2upy seek! “OUR apa OAZ OAS? nya, e is} Pu OTE i s) oqureny ~ OZ Pye} bs Suoyeu aufod ny pay i Bosh “HON ET OP GuanTALU BA OF: SPAN» | TUM OX OYE IT 1 OpeqRunyhar Omura [ SYZUN pio pu vu wees MAU ree OAL | ! . , . ayd owuizp vu oumieu “| 9 sedeaeyy | ouIMUpy Bay e “paqurepop oA PMpUniE ypuayzrmpu wu ody ona amy an | ourizp | TPRYARAZ o1ouy Repaysinped RENUATYSL = | ou PPM UA, L Te pure MUOTAL _ OSN . OG
Downloaded from nlay'so.com Tshivenda Luambo hva EL (HLYP2 23 NSC ~ Memorandamu na t hone fhedzi mih mbulo ia kon tevhe, Pwo hikhec dzwa. tshiby ¢ U kundebwa u pfesesa lushaka hwa [ marwalwa na Vhume ha khan 1Zwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all