Downloaded from hlayiso.com
GRADE 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2)
·ARA 2012
MARAGA: 80
TSHIFHINGA: awara 2½
Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 22.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2012 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2012 Question Paper
Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 question paper from the November 2012, 22 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2012 · tshivenda. Question paper, 22 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Question paper
- Year
- 2012
- Exam period
- November
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 22
- File size
- 268.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 22
This exam
November 2012
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 4U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)
- Question 5U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)
- Question 6U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)
- Question 2U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 3U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 8Vhurendi na Maṅwalwa a Bugu (Literature — Set Works)25 marks
Show all 10 questions
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/·ara 2012
NSC
PFESESANI
1. Ni humbelwa uri ni vhale sia¾ari i¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula
mbudziso.
2. Ni songo »idina nga u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani sia¾ari ¼a Zwi re
Ngomu ni swaye nomboro dza mbudziso dzo »isendekaho kha bugu dze na
guda ¿waha uno.
3. Bammbiri he¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU:
KHETHEKANYO YA A: Vhurendi (30)
KHETHEKANYO YA B: Nganea (25)
KHETHEKANYO YA C: ¶irama (25)
4. Fhindulani mbudziso ¹HANU dzo fhelela: tharu kha KHETHEKANYO YA
A, nthihi kha KHETHEKANYO YA B na nthihi kha KHETHEKANYO YA
C nga n»ila i tevhelaho:
4.1 KHETHEKANYO YA A: VHURENDI
ZWIRENDO ZWO RANDELWAHO: Fhindulani mbudziso
MBILI. TSHIRENDO TSHI SONGO RANDELWAHO:
Fhindulani mbudziso NTHIHI.
4.2 KHETHEKANYO YA B: NGANEA
Fhindulani mbudziso NTHIHI.
4.3 KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso NTHIHI.
5. KUNANGELE KWA PHINDULO KHA KHETHEKANYO YA B
(NGANEA) NA YA C (¶IRAMA).
5.1 Fhindulani mbudziso idzi ndapfu na pfufhi u bva kha nganea na
µirama zwe na funzwa.
5.2 Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, fhindulani MBUDZISO
NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. Arali na
fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela
u fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA C. Arali
na fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA C, ni
fanela u fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B.
5.3 Mutevhe wa u sedzulusa u µo ni thusa.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/·ara 2012
NSC
6. VHULAPFU HA PHINDULO
6.1 Vhulapfu ha phindulo ya mbudziso ndapfu kha vhurendi ndi
maipfi a u bva kha 250 u ya kha 300.
6.2 Vhulapfu ha phindulo ya mbudziso ndapfu kha nganea na kha
µirama ndi maipfi a u bva kha 400 u ya kha 450.
6.3 Vhulapfu ha phindulo ya mbudziso pfufhi kha vhu tshimbilelane
na maraga dzo ½ekedzwaho.
7. Tevhedzani ndaela dzo ½ekedzwaho mathomoni a khethekanyo i¿we na
i¿we nga vhuronwane.
8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo sa zwe mbudziso dza nomboriswa
zwone kha bammbiri ¼a mbudziso.
9. Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA.
10. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho.
11. Ndangatshifhinga yo anganywaho:
KHETHEKANYO YA A: minetse ya 40
KHETHEKANYO YA B: minetse ya 55
KHETHEKANYO YA C: minetse ya 55
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/·ara 2012
NSC
ZWI RE NGOMU
KHETHEKANYO YA A: VHURENDI
Vhurendi ho randelwaho: Fhindulani mbudziso MBILI DZIºWE NA DZIºWE.
NOMBORO MBUDZISO MARAGA
1. Vhaswa vha Afurika Tshipembe Mbudziso ndapfu 10
KANA
2. Nyimbo dza vhana vha zwihole Mbudziso pfufhi 10
na mabofu vha Letaba na Siloe
KANA
3. Vhungoho na vivho Mbudziso pfufhi 10
KANA
4. Muvhuso wa ¸ama Mbudziso pfufhi 10
NA
Vhurendi vhu songo randelwaho: Fhindulani mbudziso NTHIHI.
5. Nanga ene hu vhe u guma Mbudziso ndapfu 10
KANA
6. Nanga ene hu vhe u guma Mbudziso pfufhi 10
KHETHEKANYO YA B: NGANEA
Fhindulani mbudziso NTHIHI.*
7. Tshi »o lilwa Mbudziso ndapfu 25
KANA
8. Tshi »o lilwa Mbudziso pfufhi 25
KANA
9. Bulayo ¼o ¾alifhaho Mbudziso ndapfu 25
KANA
10. Bulayo ¼o ¾alifhaho Mbudziso pfufhi 25
KANA
11. Mafeladambwa Mbudziso ndapfu 25
KANA
12. Mafeladambwa Mbudziso pfufhi 25
KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso NTHIHI.*
13. Ha u tsa ndi ha u gonya Mbudziso ndapfu 25
KANA
14. Ha u tsa ndi ha u gonya Mbudziso pfufhi 25
KANA
15. Milomo ya ½ukala Mbudziso ndapfu 25
KANA
16. Milomo ya ½ukala Mbudziso pfufhi 25
*PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, fhindulani MBUDZISO
NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/·ara 2012
NSC
MUTEVHE WA U SEDZULUSA
Ivhani na vhu¾anzi ha uri no fhindula mbudziso dzo¾he nga u vhea luswayo kha uyu
mutevhe wa u sedzulusa:
KHETHEKANYO MBUDZISO TSHIVHALO TSHA
MBUDZISO TSHO X
TEAHO
A: Vhurendi
1–4 2
(Tshirendo tsho randelwaho)
A: Vhurendi
(Tshirendo tshi songo 5–6 1
gudelwaho)
B: Nganea
(Mbudziso ndapfu kana 7–12 1
mbudziso pfufhi)
C: ¶irama
(Mbudziso ndapfu kana 13–16 1
mbudziso pfufhi)
*PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, fhindulani MBUDZISO
NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/·ara 2012
NSC
KHETHEKANYO YA A: VHURENDI
VHURENDI HO RANDELWAHO/GUDELWAHO
Fhindulani mbudziso MBILI kha N¸A dzo vhudziswaho.
MBUDZISO 1 (MBUDZISO NDAPFU)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane ni kone u fhindula mbudziso yo
vhudziswaho.
Vhaswa vha Afurika Tshipembe – L Ndlovu
1 Sedzani Afurika Tshipembe ¼iswa ¼i si na mangai,
2 Kandani nga ½ayo dzi si na mapeta.
3 Milomo a yo ngo tsha hungwa nga nnzi dza mulayo
4 Ambani o ¾ambaho, a si na maphinde na mavhende vhutshiloni.
5 Vhuinwi ha½u nga vhu bvuke
6 Vhu bvuke ni khane sa ½amana.
7 Thanga dza½u dzi thathabe vhunga dza luanakha,
8 Ma¾o malapfu nga a dzhene gomeleloni ¼a vhuvhoni
9 Manovho a na rama ni si zwi ambare.
10 Ambarani lukuna ni funge µenzhe kha Afurika Tshipembe ¼iswa
11 Afurika Tshipembe ¼iswa ¼i ¾onga nga maµadzwane a¼o,
12 Maµadzwane a ambare nguwane ya ¼ino,
13 I sa nge muhala ningoni ya kholomo
14 Kana tshi¿ina tsha musuku ningoni ya nguluvhe.
Sengulusani n»ila ine kunangele kwa maipfi kwa ¾u¾uwedza ¾halutshedzo ya
tshirendo itshi. [10]
KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/·ara 2012
NSC
MBUDZISO 2 (MBUDZISO PFUFHI)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khatsho.
Nyimbo dza vhana vha zwihole na mabofu vha Letaba na Siloe – NA Milubi na vha¿we
1 Ndo ni thetshelesa mi¿waha ya fumi
2 Mi¿waha ya fumi ndo tshila lwa vhu¾ungu
3 Ndi tshi lila u fha¾a murango wa ipfi
4 Une wa vha tshi¾anga tsha vhuhole ha½u.
5 Nyimbo dza½u dzi dzikusa vhupfi hanga
6 Nda tikimela tshikhalani tsha vhuhwi
7 Hone shondoni ¼a maipfi a vhurendi
8 Hu hanaho u imba khuwa ya vhu¾ungu.
9 Mbilu yanga i ¾udza i sa fhidzi
10 I tshi humbula vhuhole ha½u
11 Ma¾o anga a pofula ndo ruµa
12 Musi ndi tshi humbula vhupofu ha½u.
13 Maipfi a½u o ¾amba lwa u ¾amba
14 O ni rengulula kha vhuhole na vhupofu
15 Ho dzidzivhadzaho mimuya ya½u
16 Na vho vhalwa-vho na vhavhuya.
17 ¹anganedzani mpho ye na swiswiwa
18 We a vhumba zwo¾he zwivhumbwa
19 Ha nga tendi na khathihi
20 Ni tshi dzula ni kha vhupuli ha vhuhole na vhupofu.
2.1 Topolani mutaladzi/vese ine ya amba uri murendi vhurendi he a vhu thoma
vhu µo vha na thuso kha vhaholefhali. Tikedzani phindulo ya½u. (2)
2.2 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane wo faredzwaho kha ndima/
tshi¾anza 2? (2)
2.3 Ndi figaraµe ya muambo ye murendi a i shumisa kha vese 6, nahone o i
shumisela u bveledza muhumbulo ufhio? (2)
2.4 Vhuµipfi ha murendi ndi vhufhio tshirendoni itshi? Tikedzani phindulo
ya½u. (2)
2.5 Murendi u vhona vhaholefhali avha a fhiruludza kha vhuholefhali havho.
¹anµavhudzani fhungo i¼i. (2)
[10]
KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/·ara 2012
NSC
MBUDZISO 3 (MBUDZISO PFUFHI)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khatsho.
Vhungoho na vivho – TT Mudau
1 Vhungoho na vivho ndi tshimange na mbevha,
2 Nge zwo¾he mulilo zwi si okelane.
3 Vivhi ndi vhulaµa, vhungoho ha amba ¼a revha,
4 Naho tshadzo mboho idzi mbili hu u buµulana.
5 Mutshilitshili wa vivho ndi vhutsilu,
6 Ngeno vhungoho vhu tshi phukhula nga nµivho.
7 Tsha vivho ndi u gungula na u fara nga mbilu,
8 Ngeno vhungoho vhu tshi ¼i haµa sa khwivho.
9 Mudzia-u-vhivha-ho¾he ndi mu¼ambilu,
10 Iwe demokirasi
11 Nge na wa mu¿we mukovhe zwo khakhea.
12 Tshidini ndi u tama vhu¾ali ngeno wo bebwa u tsilu,
13 Wa hangwa uri zwi ¾oµwaho nga vhungoho zwi a phethea.
14 Vhungoho ndi tshiphiri tsho vhumbaho muthu na shango,
15 U vhu hanedza ndi hone u shaya nzhele,
16 Nge hone vhu½e vhu sa shavhe mivhango,
17 Vhunga kha hone vhu si na ndele.
18 Thi mangali na iwe a hanedzaho zwine nda amba,
19 Vhunga tshira tshau ndi hone vhutsilu.
20 Vhangaho iwe ndi vhone vhe vha anda.
21 Thetshelesa u pfe, u litshe u ¼a mbilu.
3.1 Topolani vese/mutaladzi une wa amba uri vhungoho na vivho ndi zwithu
zwivhili zwi sa an»ani. (2)
3.2 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane wo faredzwaho kha ndima 1. (2)
3.3 Ndi figara-µe ya muambo yo shumiswaho kha vese/mutaladzi 14 nahone
murendi u khou ¾oµa u ri vhudza zwifhio ngayo? (2)
3.4 Vhuµipfi ha murendi ndi vhufhio tshirendoni itshi? Khwa¾hisedzani. (2)
3.5 Murendi u vhona vhungoho na vivho nga nµila yawe. I ¾anµavhudzeni. (2)
[10]
KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/·ara 2012
NSC
MBUDZISO 4 (MBUDZISO PFUFHI)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khatsho.
Muvhuso wa ¸ama – NA Milubi na vha¿we
1 Muvhuso wa ½ama
2 U kuku¾a vhawo sa ndungula
3 Vha vho mangala vho no vha nnµa mu¾avhani
4 Sa khovhe vha tshi khou ratha-ratha nga mutshila
5 Vha tshi lilela u vhuedzedzwa maµini.
6 Yawee! Ndi ngani hoyu muvhuso wa ½ama hoyu
7 U tshi fhuredza wa kuku¾a vha maµana na maµana
8 Ngeno muvhuso u µaho
9 Sa vhulungu ha maµi
10 U tshi dobedza vha si gathi.
11 Yawee! Elelwani nandi
12 Uri musuku a u wanali nnµa luvhalani
13 U rola musuku
14 Zwi ¾oµa yone ngolovane
15 I no tsa fhasi
16 Yo tsa fhasi-fhasi
17 Ya rola ya vhuisa musuku
18 Thwavhaµi vhukuma.
4.1 Topolani vese/mutaladzi u ne wa amba uri muvhuso wa ½ama wo fara
vhathu vhanzhi vhukuma. (2)
4.2 Muhumbulo muhulwane une ra u wana kha ndima 1 ndi ufhio? (2)
4.3 Ndi figara-µe ya muambo yo shumiswaho kha vese/mutaladzi 4? Nahone
murendi u ¾oµa u bveledza muhumbulo ufhio ngayo? (2)
4.4 Vhuµipfi ha murendi ndi vhufhio kha tshirendo itshi? Tikedzani. (2)
4.5 Murendi u vhona muvhuso wa ½ama nga n»ila yawe. ¹anµavhudzani. (2)
[10]
NA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/·ara 2012
NSC
VHURENDI VHU SONGO GUDELWAHO/RANDELWAHO
Fhindulani mbudziso NTHIHI kha MBILI dzo vhudziswaho.
MBUDZISO 5 (MBUDZISO NDAPFU)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso yo
»isendekaho khatsho.
Nanga ene hu vhe u guma – TR Ratshiṱanga
1 U tshi ṱoḓa mufunwa dzula u humbule,
2 U range u ḓivha uri zwa lufuno a si mutambo.
3 Vha u khakhisaho u sedze u fhumule.
4 Nge na iwe muṋe nḓivho yau ndi khulu kha ya vhuṱambo.
5 O u tswaho ngelelo yau ngavhe e muvhuya,
6 E o nakaho luhulusa mbiluni yau,
7 A sandaho mishumo mivhi, a khoḓa zwivhuya.
8 A sa fhaṱe na iwe nge a emula danga ḽau.
9 Ngavhe uḽa we lunako lu sa mu ite phuli ya tshivhi,
10 Vhunga onoyo u ḓikukumusela uri shango ḽo mu lindela.
11 Naho wa ḓiita muḓivhi, vhuvhi hawe a u nga vhu thivhi,
12 Ngeno kha zwoṱhe a tshi ḓiita ndele.
13 Shango ndi ḽa vhanzhi, ngeno muḓi u wa vhavhili.
14 Ane wa fhaṱa nae ndi uyo a imaho na iwe,
15 Ane naho e na vhabebi a ḓivha uri wavho ndi wa vhavhili.
16 Wawe u na lwalo luhura, nge u wawe na iwe.
17 Wana onoyo u vhe wo wana shaka-shaka,
18 Ḽine u sa ḓo ḽa mbilu kana u fhaṱulula.
19 Tshifhaṱo tsha basha ḽivhuya tshone a tshi na mavhaka.
20 Wana ḽenelo u thivhele vhukhakhi ha u anulula.
¹alutshedzani n»ila ine mitaladzi ya ¾u¾uwedza ngayo ¾halutshedzo ya tshirendo
itshi. [10]
KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/·ara 2012
NSC
MBUDZISO 6 (MBUDZISO PFUFHI)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo
»isendekaho khatsho.
Nanga ene hu vhe u guma – TR Ratshiṱanga
1 U tshi ṱoḓa mufunwa dzula u humbule,
2 U range u ḓivha uri zwa lufuno a si mutambo.
3 Vha u khakhisaho u sedze u fhumule.
4 Nge na iwe muṋe nḓivho yau ndi khulu kha ya vhuṱambo.
5 O u tswaho ngelelo yaunga vhe e muvhuya,
6 E o nakaho luhulusa mbiluni yau,
7 A sandaho mishumo mivhi, a khoḓa zwivhuya.
8 A sa fhaṱe na iwe nge a emula danga ḽau.
9 Nga vhe uḽa we lunako lu sa mu ite phuli ya tshivhi,
10 Vhunga onoyo u ḓikukumusela uri shango ḽo mu lindela.
11 Naho wa ḓiita muḓivhi, vhuvhi hawe a u nga vhu thivhi,
12 Ngeno kha zwoṱhe a tshi ḓiita ndele.
13 Shango ndi ḽa vhanzhi, ngeno muḓi u wa vhavhili.
14 Ane wa fhaṱa nae ndi uyo a imaho na iwe,
15 Ane naho e na vhabebi a ḓivha uri wavho ndi wa vhavhili.
16 Wawe u na lwalo luhura, nge u wawe na iwe.
17 Wana onoyo u vhe wo wana shaka-shaka,
18 Ḽine u sa ḓo ḽa mbilu kana u fhaṱulula.
19 Tshifhaṱo tsha basha ḽivhuya tshone a tshi na mavhaka.
20 Wana ḽenelo u thivhele vhukhakhi ha u anulula.
6.1 Ndi nnyi uyo ane ha pfi nanga ene hu vhe u guma? Tikedzani. (2)
6.2 Bulani zwithu zwivhili zwine muthu uyo a tea u vha e zwone. (2)
6.3 Ndi thikho/ṱhoḓea/tshiga-ḓe tsha vhurendi tsho shumiswaho kha vese 11
nahone murendi o tshi shumisa u bveledza muhumbulo ufhio? (2)
6.4 Ni guda mini tshirendoni itshi? (2)
6.5 Ni a imana na zwine murendi a khou amba tshirendoni itshi. Tikedzani. (2)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/·ara 2012
NSC
KHETHEKANYO YA B: NGANEA
Fhindulani mbudziso NTHIHI kha khethekanyo iyi.
MBUDZISO 7 (MBUDZISO NDAPFU)
TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana
Sengulusani ni tshi sumbedza kubveledzelwe kwa muanewa dendele nganeani iyi. [25]
KANA
MBUDZISO 8 (MBUDZISO PFUFHI)
TSHI ¶O LILWA – NE Phaswana
Vhalani tshipi»a tsha mafhungo tshi bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzi no tshi tevhela.
Amen! Khumbelo yanga kha vhakhethwa vha Mudzimu ndi ya dzithabelo. Ndi
humbela uri vha tshi ya magonani vha si nkhangwe. Arali zwi tshi konadzea kha vha
ri zwenezwi vha tshi nthabelisa, vha tou bula na dzina ¼anga. N½e ndi wa ha
¸e¾hulwe; dzina ¼anga ndi Dzhalagoma. Vho-Luvhone havha vhe vha vha vhe
mudededzi, vho mama vha siela n½e. Nahone ndi mu¿we wa vhathu vhe ra vha ri
tshi khou ita hovhu vhugevhenga navho. Amen! Ndi Dzhalagoma ane e u ralo ha
vuwa mifhululu na Amen dzi sa fheli. Zwo ri u ralo a ya a dzula.
¶uvha he¼i ¼ine Dzhalagoma a khou ½ea vhu¾anzi nga¼o ho vha hu na vha tshi¾itshi
tsha radio vhe vha µa u theipha mulaedza une wa µo ½eiwa, u pfa uri vhathetshelesi
vha tshi¾itshi tshenetsho vha µo kona-ha u pfa uri mulaedza wa µuvha i¼o ndi wa
tshivhidzo tshifhio, nahone u khou vha gudisa zwifhio.
Vhenevho vhathu vha radio vho mbo µi takalela vhu¾anzi ha hoyu Dzhalagoma; ha
vho swika hune vha vhu longa kha theiphi dzavho. Hezwi zwo ita uri musi vhu¾anzi
ha Dzhalagoma vhu tshi hashiwa muyani, shango ¼o¾he ¼i bvume, nahone ¼i ¾avhe
mukosi wa uri zwigevhenga izwo nga zwi farwe.
Mu¾a wa ha Luvhone ¸e¾hulwe, khonani dzo¾he dza Dzhalagoma khathihi na
vho¾he vhe Dzhalagoma a ambulula, vho mbo µi vhoxwa vha poswa dzhele.
Dzhalagoma ½amusi ndi ¾hanzi ya muvhuso, nahone o no vha ¿wana wa Mudzimu.
Hune wa mu wana hone u µi mu vhona o fara kubege kutshena ku dzulaho na
Bivhili ngomu. Ha nga vha hu dzikhonani dzawe, na vho¾he vhe vha farelwa
vhugevhenga na vhuvhava hohu, na zwino ri tshi khou amba, vha kha µi vha dzhele.
Maµuvha manzhi ane vha tea u senga ngao, u µi pfa hu tshi pfi o fhiriselwa phanµa
sa izwi hu tshi kha µi itwa dzi¿we ¾hoµisiso.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/·ara 2012
NSC
Naho zwigevhenga hezwi zwo no vha na muimeleli wazwo siani ¼a mulayo, zwi tou
nga zwauri zwi wanale zwi si na mulandu, ndi mafhungo ane a µo konµa vhukuma.
Kha vha ri muthu a litshe u ambesa nga ha u bva na u sa bva ha havha vhathu;
zwinzhi zwi µo pfala zwenezwo µuvha ¼a tsengo. Fhedzi-ha, vho¾he havha vho
farwaho, u µi pfa vha tshi µi ri ngavhe Dzhalagoma a si bulule, ndi musi ½amusi vha
tshi µo vha vha siho vhulaµani vhungafha.
Ee, i¾ali mulifho wa mmbwa hu yone ¾hoho yayo. Mulayo ndi wone une wa µo
shuma.
8.1 Mafhungo aya a khou bvelela nga µuvha ¼e ha vha hu na mini nahone
muhumbulo wa Dzhalagoma na khonani dzawe vha tshi µa afho fhethu wo
vha u ufhio? (2)
8.2 Ndi tshini tsho itisaho uri Dzhalagoma a µiwane e kha nyimele iyo ye na
vhala mafhungoni ayo? (2)
8.3 Nga nnµa ha u vha murathu na mukomana ndi vhufhio vhushaka vhune ha
vha hone vhukati ha Dzhalagoma na Vho-Luvhone? Ṱanḓavhudzani. (2)
8.4 Zwa u µidzhenisa kha vhugevhenga zwo fhedza zwo bveledza zwifhio kha
mu¾a wa ha ¸e¾hulwe? (2)
8.5 Phambano ine ya vha hone vhukati ha Vho-Eme¼i na Dzhalagoma zwi tshi
ya kha tshiṱuṱuwedzi tsha u µidzhenisa kha vhugevhenga ndi ifhio? (2)
8.6 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u pfukisela
vhathuni nganeani iyi? (2)
8.7 Ndi tshini tsho itisaho Vho-Luvhone uri vha ṱutshele mushumo wavho wa
vhudededzi? (2)
8.8 Zwine Vho-Luvhone vha ita buguni iyi zwi bvukulula hani mvumbo yavho? (3)
8.9 Nangani phindulo yone-yone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi:
Mulilo wa mbava a u o rwi, murero uyu u kwamesa:
A Luambo
B Vho-Luvhone na Vho-Eme¼i
C Dzhalagoma na khonani dzawe
D A na C (1)
8.10 Ndivho ya mu¿wali ya u ita uri Dzhalagoma a µiwane o dzhena kerekeni
ndi ifhio? (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/·ara 2012
NSC
8.11 Kutshilele kwa Vho-Eme¼i ni vhona ku tshi ¾anganedzea na afha buguni iyi? (2)
8.12 Ḽifurase ḽo swifhadzwaho na u talelwa mafhungoni aya e na vhala ḽi kwama
hani kupfesesele kwaṋu kwa mafhungo a nganea iyi? (3)
[25]
KANA
MBUDZISO 9 (MBUDZISO NDAPFU)
BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW Magau
Sengulusani ni tshi sumbedza kubveledzelwe kwa muanewa dendele nganeani iyi. [25]
KANA
MBUDZISO 10 (MBUDZISO PFUFHI)
BULAYO ·O ¹ALIFHAHO – AW Magau
Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzi no tshi tevhela.
Zwino ha µa-ha tshifhinga tsha uri hu takuswe vhothovhela Mphaga vha zwe zwe
vhathu vha kuvhanganela zwone uyo musi. Musi vha tshi takuwa mifhululu ye woo!
Tshikona tsha ri luthihi mvee! Vho-Mphaga vho livhuwa na u resha vhathu vho¾he
vho µaho.
Zwenezwi gogo ¼i kha µi vha ¼o thetshelesa vha ri kha¼o, 'Muthu a ambaraho nguvho
ntswu dza mavhiµani u amba na u ita zwa mavhiµani. N½e ½amusi ni tshi vhona
ndo ambara hoyu mukumba wa nngwe we nda dzheniswa nawo vhuhosini ndo
fanelwa nga u amba mafhungo a vhuhosi na zwa shango. Vha hashu mashaka, ni
fhano ¾ha¿we no µa u ¾oµou pfa mafhungo a mufhirifhiri wa Dovhoni. Vha¿we-vho
vho µa u ¼a na u vhona tshikona.'
Vha amba vha ombedzela uri mafhungo eneo o vha zwitshele nahone o itwa nga
vhalu¾anyi. Arali hu vhathu vha µidzulele vho takala. Vha tshi isa phanµa vha ri,
'Arali a mafhungo a tshikolo na kiliniki zwi re Dovhoni ndi µo zwi thusedza.
Tshikolo tshone ndi funa tshi tshi vha sibadela tshihulu.' Mifhululu ya vhakegulu ye
ri woo! Vhanna vho¾he vha tou vhanda zwanµa. Vho-Mphaga, 'Zwa muvhango
Dovhoni zwo itwa nga vhalu¾anyi. Huno munna ane a ita mishumo mivhi u vha na
phungo mmbi, na zwivhuya zwawe zwi a fhungudzea. U nga munna a µifha¾aho nga
mazuwo, vhahura vhawe vha a mu thutha vha mu pwashekanya. Zwo nakaho ndi
musi muthu a tshi zuwiwa a fha¾iwa nga vhahura vhawe. Nga mini? Ngauri a vha
tsha µo mu thutha sa izwi vhe vhone vho mu fha¾aho nga mazuwo avho.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/·ara 2012
NSC
Onoyo munna wa mazuwo a tshi wa a hu na ane a nga mu vusa. U nga tshauka tsha
thavha khulu tshine tsho wa tshi si tsha humela murahu.'
Vhanzhi vhe vha vha vha saathu u pfa vhothovhele vha tshi zwa vha kanuka
kuambele kwavho vha lindela zwi no µo zwiwa nga murahu. Vho-Mphaga,
'Mufhirifhiri wa Dovhoni wo itwa nga vhanna vha vhutshivha na vhubva. N½e
Mphaga ndi ri: Vhubva vhu na vhasadzi vha½a vha vhafunwa vhahulu.
'Madzina a vhenevho vhasadzi ndi Madakalo, Maseo, na Makwali, na
Makwakwalala. Vhana vha hone ndi vhanzhi nahone vho¾he ndi vhavhulahi
vhahulu. Ma¿we a madzina a vhana vha hone ndi: Zwitshele, vuvu, vivho, vengo,
vhutshivha, gonyololo, mbiti na nndwa. Hu na vhanna vha½a vhane nda µo vha
vhidza vha µa vha ima hafha kha khulu½oni vha wana malamba a mishumo yavho.'
·ene¼o fhungo ¼o ita uri vhathu vhanzhi vha thetshelese vha tshi vho thoma u
µuµumela u itela u vhona uri vhathu avho vha nga vha vhonnyi?
10.1 Ndi shango ¼ifhio ¼e Vho-Mphaga vha vha vhe khosi kha¼o nahone
muhumbulo muhulwane wa u kuvhanganya vhathu musanda uyo zwino wo
vha ufhio? (2)
10.2 Ndi tshini tshe tsha ita uri Vho-Mphaga vha vhidze na mapholisa kha
guvhangano i¼i? (2)
10.3 Vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha Vho-Lugisani na Vho-Mphaga ndi
vhufhio? Ṱanḓavhudzani. (2)
10.4 Zwitshele zwe zwa itwa nga Vho-Mamidze na khonani dzavho zwo
bveledza zwifhio nganeani iyi? (2)
10.5 Ho vha na tshanduko-µe kha shango ¼a Dovhoni ro sedza Vho-Lugisani vha
sa athu vha mukoma na nga murahu ha musi vho no vhewa vhukoma? (2)
10.6 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u pfukisela
vhavhali nganeani iyi? (2)
10.7 Tsho ¾u¾uwedzaho Vho-Mamidze na khonani dzavho uri vha ite bulayo ¼o
¾alifhaho ndi mini? (2)
10.8 Zwine Vho-Mamidze vha tshilisa zwone buguni iyi ni vhona zwi tshi
bvukulula hani mvumbo yavho? (3)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/·ara 2012
NSC
10.9 Nangani phindulo yone-yone kha mutevhe wo ½ewaho.
Ma¿walo a bvaho muvhusoni o livhaho kha Vho-Mamidze na vhamusanda
Vho-Mukhotho a amba zwi tevhelaho:
A u pandelwa shangoni vha ¾uwa vha si na tshithu.
B nga nnµa ha u pandelwa shangoni vha fanela u bva vhufunzini na
vhuhosini.
C u pandelwa shangoni na mashaka avho o¾he.
D u pandelwa shangoni vha dovha vha farwa. (1)
10.10 U ya nga ha muhumbulo waṋu ni vhona unga ndi zwifhio zwe zwa vha zwi
tshi nga bvelela arali Vho-Lugisani vho vha vha songo imelela ngoho hu tshi
sengisiwa milandu khoroni Mphagane? (2)
10.11 Kutshilele kwa Vho-Lugisani ni vhona ku tshi ¾anganedzea naa? Ṱikedzani. (2)
10.12 ·ifurase ¼o swifhadzwaho na u talelwa mafhungoni aya e na vhala ḽi kwama
hani kupfesesele kwa½u kwa mafhungo a nganea iyi? (3)
[25]
KANA
MBUDZISO 11 (MBUDZISO NDAPFU)
MAFELADAMBWA – NE Sigogo
Sengulusani ni tshi sumbedza kubveledzelwe kwa muanewa dendele nganeani iyi. [25]
KANA
MBUDZISO 12 (MBUDZISO PFUFHI)
MAFELADAMBWA – NE Sigogo
Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho
khao.
·i¿we »uvha Tshimangadzo a tshi vhuya tshikoloni a dzhena o tou sinyuwa
vhukuma. A tshi dzhena afha hayani, o wana mme awe vho dzula ngomu n»uni.
Vha khou endela u ita zwa u »irungela zwithu zwavho. Ene o ri u dzhena n»uni a
mbo »i fhirela kamarani yawe he a »iposa mmbeteni e tshovho! Khuvha a tshi fhira
afha he mme awe vha dzula hone o fhira na u amba kana u vha lumelisa zwaho a
songo hu ita.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/·ara 2012
NSC
'Ai! Tshimangadzo ¿wananga, mulandu ndi mini ni tshi pfuka sa ni no nga a no ngo
vhona muthu? Ho tou tshinyala mini ½amusi? No dinwa nga nnyi?
'A hu na,' Ndi ene Tshimangadzo.
'Ni a zwifha ¿wananga, n½e ni khou ri inwi a thi ni »ivhi-shu? Ipfi ¼a½u arali ¼o
takala ¼i a pfala, zwino ½amusi ipfi a ¼o ngo thanya. Musi no takala ndi tou ni vhona
na musi ni tshe kule. Zwino kuambele kwa½u a ku khou n¾anzwa lini. ºwananga,
i»ani ni mmbudze zwo ni dinaho. Ngoho ½amusi ni khou sokou sinyuwa, a ni »ivhi
zwauri ndo ri u vhona makole haya nda mbo »i tou ni bikela dombolo nda ni itela
na swobo ya marambo. Ngavhe ni tshi »ivha uri ndi ni funa hani ¿wananga, no vha
ni sa nga »o lenga u mmbudza zwine zwa khou ni dina.'
Tshimangadzo ha ngo tendela mme awe uri hu na zwo mu dinaho lini. Mme vha
tshi vho pfa a tshi ri ¼ene¼o dombolo ¼ine vha ¼i µivha a tshi ¼i funesa ha khou ¼a, vha
mbo µi tou takuwa vha ya henengei kamarani hune a khou amba e hone. Vha tshi
khou µi mu vhudzisa vha tshi ya phanµa, a mbo µi ¾hukhula tshililo tshihulu. Vho-
Maemu vho mu kwengweledza vha sokou vhuya vha amba zwino na zwi¼a vha tshi ri
mbilu yawe i we uri a kone u toolola zwine zwa khou mu dina. Nangoho nga
murahu o vhuya a fhumula a kona u toolola.
'Mmawe mafhungo ane nda khou lilela one a si anga lini,' a tshi ralo u khou
fekemula.
'Zwino a si a½u ¿wananga, ni khou lilela mini ngauri a si a½u?'
'Ndi khou lila ngauri a kwama vhone mmawe.'
'ºwananga, a thi ri muthu ndi wa u ambiwa naa?
Vha kale vho amba vha ri tendamudzimu ma¾amba ha ¼i muthu. Inwi ni songo fhela
mbilu.
12.1 Bulani dzina ¼a khotsi a ¿wana we a vhuya a tshi khou lila mafhungoni aya
e na vhala nahone muhumbulo wa mu¿wali kha u ½ekedza enea mafhungo
ni vhona u ufhio? (2)
12.2 Tshimangadzo o itiswa ngani uri a vhuye a tshi khou lila tshikoloni? (2)
12.3 Vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha Vho-Maemu na Vho-Sara ndi
vhufhio? Ṱanḓavhudzani no µisendeka nga mafhungo e na vhala. (2)
12.4 Mafhungo a u pomokana vhuloi o bveledza zwifhio nganeani iyi? (2)
12.5 Kutshilele kwa Vho-Maemu na Vho-Sara nganeani iyi ku ita uri vha
fhambane hani? (2)
12.6 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u pfukisela
vhathu nganeani iyi. (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 18 DBE/·ara 2012
NSC
12.7 Tsho itisaho uri Mawela a humbule u fhisedzela Vho-Maemu ndi tshifhio? (2)
12.8 Zwine Mawela a tshilisa zwone buguni iyi ni vhona zwi tshi bvukulula hani
mvumbo yawe? (3)
12.9 Nangani phindulo ine ya vha yone-yone kha mutevhe u re afha µasi:
Murero uyu 'Huvhala, malofha a u µodzwa ha fari' afha nganeani u
kwamesa:
A Ailwei a tshi ¾havhiwa nga mupfa wa mukavhavhe.
B Vho-Maemu vha tshi pomokwa vhuloi vhune vha si vhu µivhe.
C Mawela a tshi farwa nga Vho-·ialama a tshi khou ¾oµou fhisedzela
muµi.
D A na B (1)
12.10 U ya nga ha muhumbulo waṋu ni vhona unga ndi zwifhio zwe zwa vha zwi
tshi nga bvelela arali Mawela o vha a songo fariwa musi a tshi ṱoḓa u fhisa
muḓi wa Vho-Ḽialama? (2)
12.11 Zwiito zwa Vho-Ma¾odzi ni vhona zwi tshi ¾anganedzea? Tikedzani. (2)
12.12 Ḽifurase i¼i 'Tendamudzimu ma¾amba' ha ¼i muthu' ¼i ni thusa hani u pfesesa
mafhungo aya e na vhala buguni. (3)
[25]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25
KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA
Fhindulani mbudziso NTHIHI kha khethekanyo iyi.
MBUDZISO 13 (MBUDZISO NDAPFU)
HA U TSA NDI HA U GONYA – LL Mafenya na NA Milubi
NA ZWONE ZWI A DINA – LL Mafenya
Sengulusani ni tshi sumbedza uri zwiito zwa Marubini zwo thusedza hani kha u
bveledza thero µiramani iyi. [25]
KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/·ara 2012
NSC
MBUDZISO 14 (MBUDZISO PFUFHI)
HA U TSA NDI HA U GONYA – LL Mafenya na NA Milubi
RALUTANDA – NA Milubi
Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khatsho.
Sofi: A u vhoni-ha. Ho dzhena Ralutanda munna wa lufuno lwa lutanda. Hu
si tshidakwa hetshi¼a tshi no ¾oµou tshinyadzela muthu tshifhinga.
Ralutanda: Tshidakwa tsha½u tsho mmbulahisa phepho ni a µivha. Idzanu pfa uri
muvhili wanga u khou rothola hani nga phepho.
Sofi: Hafhu ndo tou fa u thatha. Ho vha hu tshi vho pfi a thi ¾uwi, ndi ¾oµou
vhona hoyu muthu a no khou ni pengisa. Khavhe ndi si tou pandela ndi
musi vha tshi µo vha vho omela goloini.
Ralutanda: (Vha fara Vho-Sofi vha vha khisa) Ndi ni funela u vha na muhumbulo
wo thanyaho.
Sofi: Atsina vhone vha mpfunela muhumbulo wo thanyaho fhedzi.
Ralutanda: Ndi ni funela zwo¾he.
Sofi: Zwo¾he na mini?
Ralutanda: (Vha khisa Vho-Sofi vha tou vha omelela) Zwo¾he na mini na mini.
Sofi: Mini ya mini?
Ralutanda: Mini ya musi ri lufunoni ngaurali ri tshi khou ralo u isana lufherani lwa
ngomu ngomu.
Sofi: N½e a thi ¾oµi zwa lufherani lwa ngomu ngomu vhananga vha tshee vho
dzula.
Ralutanda: Hafhu na nga maµuvha ri tshi µi ya ngeno vhone vho µi dzula zwavho.
Sofi: (Vha tshi litshedzana) Hoo! Kha vha ri ndi ye ndi vha vulele thivii uri
musi i tshi khou vha itela phosho, phosho ya thivii yashu vha si i pfe.
(Vha a ya vha funga thivii, vha vhuya vha thoma u µitonda nga lufuno
lwavho).
Ralutanda: (Vho sedza Sofi ma¾oni) Sofi, hone khezwi ndi songo thoma nga u
¾angana na inwi vhutshiloni. Ndo ¾anganywa na Sara, ¼i¿we fola-vho
he¼i ¼i si na mukango.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/·ara 2012
NSC
Ralutanda: Vho ¾anganywa nga nnyi?
Sofi: Ro ¾anganywa nga o ri ¾anganyaho. Vhe o ri ¾anganyaho ha khakhi
Fhedzi tshine nda µivha ndi tsha uri ndo thoma nga veine i sa µifhi. I
µifhaho ndi sala ndi tshi ¾angana nayo zwino.
Ralutanda: Vha amba uri ndi waini i µifhaho?
14.1 Ndi ngafhi huṅwe he Vho-Ralutanda vha vha vha tshi ¾angana hone na
Vho-Sofi nahone ndi ngani vho vha vha tshi ṱangana afho fhethu? (2)
14.2 Ndi ngani Vho-Sofi vho vha vha tshi funa vhanna nga vhavhili? (2)
14.3 Vho-Ralutanda na ṱhohoyatshikolo Vho-Fhelani vha ṱanganelana ngafhi? (2)
14.4 Mafhungo a Vho-Ralutanda a u funana na Vho-Sofi o bveledza zwifhio
µiramani iyi? (2)
14.5 Kutshilele Kwa Vho-Sofi na Vho-Sara ku fhambana hani µiramani iyi? (2)
14.6 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u pfukisela
vhavhali µiramani iyi. (3)
14.7 ¶irama iyi i bvukulula hani zwine mu¿wali a tenda khazwo ri tshi sedza
ndeme ya zwa matshilisano shangoni? (2)
14.8 Vho-Sara vho bveledzwa sa muthu-ḓe? (2)
14.9 Nangani phindulo yone-yone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi:
Vho-Ralutanda vha paka goloi yavho ha muhura ngauri:
A Vha shavha u vhonwa nga vhathu.
B Vha shavha u wanedzwa nga Fhelani.
C Vha ¾honifha mufumakadzi wawe.
D Vha ofha vhana vha Vho-Sofi. (1)
14.10 Zwiito zwa Vho-Ralutanda zwa u vhulaha mufumakadzi zwo vha na
masiandaitwa afhio? (2)
14.11 Zwiito zwa Vho-Ralutanda ni vhona zwi tshi ¾anganedzea? Tikedzani. (2)
14.12 Ni a ima na tsheo yo dzhiwaho nga Vho-Muthathi vha inshuwarentsi na
malugana na mbilo ye ya vha i tshi ¾oµou u itwa nga Vho-Ralutanda?
Tikedzani. (3)
[25]
KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/·ara 2012
NSC
MBUDZISO 15 (MBUDZISO NDAPFU)
MILOMO YA ¸UKALA – MP ¸efefe
Sengulusani ni tshi sumbedza uri zwiito zwa Vho-Buku¾a zwo thusedza hani kha u
bveledza thero µiramani iyi. [25]
KANA
MBUDZISO 16 (MBUDZISO PFUFHI)
MILOMO YA ¸UKALA – MP ¸efefe
Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula
mbudziso dzo »isendekaho khatsho.
Vho-Ramuntswu: Ndo livhuwa. Zwiitwana zwa Ntshengedzeni ano maµuvha
ngoho a zwi khou vhuya zwa pfesesea na luthihi. A zwi konµi
kha Ntshengedzeni uri u wane o eµela ki¼asini ngeno vhadededzi
vha tshi µi vha vhukati na u funza. Kana wa ri u tshi mu
vhudzisa mbudziso a tou tshenuwa. Khamusi a fhedza nga u
amba zwithu zwa thungo-thungo zwi sa elani na zwine zwa khou
funziwa. Tshi¿we tshifhinga u tou wana muvhigo u no khou bva
kha vha¿we vhana vha tshikolo vha tshi khou ¾alutshedza uri
Ntshengedzeni u khou sokou lila e e¾he. Zwino ri½e sa
vhadededzi hezwi zwithu a zwi khou ri fara zwavhuµi na luthihi.
Ri khou vhona hoyu ¿wana e na thaidzo i sa takuwi.
Vho-Ra¿wedzi: Ro lingedza nga nµila dzo¾he uri ri pfe thaidzo yawe. Zwo¾he
zwi sokou sea zwi tshi ¾anama. Ndi ngazwo vha tshi vhona ro
vhuya ra tou vhidza iwe vhabebi vha ¿wana uri ni µivhe zwine
ra khou ¾angana nazwo.
Vho-Buku¾a: Zwino vhoiwe arali ¿wana o tou landula ene mu½e a ri ha na
thaidzo, vhoiwe zwi ni vhavha ngafhi?
Vho-Ra¿wedzi: A si mafhungo a u vhaisala fhethu lini. Sa mudededzi o imelaho
vhubebi musi vhana vha fhano tshikoloni, n½e ndi vhona zwo
tea u ita ndilomuthathe kha u alusa havha vhana.
Vho-Takalani: Hafho vha khou amba ngoho vhophirisipala. ºwana ndi washu
ro¾he.
Vho-Buku¾a: Vhathu kha vha litshe u sokou ¾wa vha tshi sudzunganya ¿wana
o µiawetshela. Vhoiwe ni khou dinwa ngani arali o awela?
Vho-Takalani: Hai! Nandi khotsi a Tsumbedzo! Ri nga si ri ¿wana o awela
ngeno o eµela ki¼asini. Vha pfa a mafhungo eneyo ane vha khou
amba?
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 22 DBE/·ara 2012
NSC
Vho-Buku¾a: N½e vhathu kha vha humise zwanµa zwavho kha ¿wananga. Ha
lwali hoyu ¿wana! Na luthihi ha lwali! Ndi a zwi µivha n½e!
(Vha tshi vhudzisa Ntshengedzeni) Nandi u khou lwala iwe?
Ntshengedzeni: (O kotamela fhasi) Hai.
16.1 Ndi ngafhi fhethu hune vhaambi vha aya mafhungo vha khou amba vhe
hone nahone ho vha ho bvelela mini? (2)
16.2 Ndi tshini tsho itisaho uri Ntshengedzeni a µelwe nga muhumbulo wa u
µivhulaha? (2)
16.3 Vhushaka vhune ha vha hone vhukati ha Tsumbedzo na Ntshengedzeni ndi
vhufhio? (2)
16.4 Mafhungo a Ntshengedzeni a u sa bula tshiphiri tsha zwi mu vhaisaho o
fhedza o bveledza zwifhio? (2)
16.5 Vho-Buku¾a na Vho-Ramuntswu vha fhambana ngafhi? (2)
16.6 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane une mu¿wali a khou ¾oµa u u isa
vhathuni nga µirama iyi. (3)
16.7 ¶irama iyi i bvukulula hani zwine mu¿wali a tenda khazwo ri tshi sedza
ndeme ya zwa matshilisano shangoni? (2)
16.8 Vho-Buku¾a vho bveledzwa sa muthu-µe? (2)
16.9 Nangani phindulo yone-yone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi:
Vho-Buku¾a vho vha vha tshi dzulela u rwa Tsumbedzo nge:
A A vha a tshi vha sola musi vho dzula na mme awe.
B A vha a tshi vha nyadza.
C Vha vha vha tshi ¾oµa uri a vha vhone sa ndau.
D A vha a tshi imelela Ntshengedzeni. (1)
16.10 Zwiito zwa Vho-Buku¾a zwa u tambudza vhana na mufumakadzi zwo vha
na masiandaitwa afhio? (2)
16.11 Kutshilele kwa Vho-Buku¾a ni vhona ku tshi ¾anganedzea? Tikedzani. (2)
16.12 Inwi ni vhona kha¾hulo ye ya ½ewa Vho-Buku¾a nga khothe yo lulama naa?
Tikedzani. (3)
[25]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25
MARAGAGU¹E: 80
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2012 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2012 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2012 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2022 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2020 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2019 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2022 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2022 Memo

Question paper