Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2019 Question Paper

Question paperTshivenda HLGrade 12201924 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 question paper from the November 2019, 24 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2019 MARAGA: 80 TSHIFHINGA: Awara 21/ 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 24. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/Lara 2019 NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Ni humbelwa uri ni vhale sia¾ari i¼i nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso. 2. Ni songo vhuya na edzisa u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani thebulu ya zwi re ngomu kha sia¾ari ¼a 4 ni swaye nomboro dza mbudziso dzo vhudziswaho kha zwibveledzwa zwe na guda uno ¿waha. Nga murahu ha izwo, vhalani mbudziso idzo ni nange dzine na tama u dzi fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Vhurendi (30) KHETHEKANYO YA B: Nganea KANA Foluku¼oo (25) KHETHEKANYO YA C: ¶irama (25) 4. Fhindulani MBUDZISO ¹HANU dzo fhelela: THARU kha KHETHEKANYO YA A, NTHIHI kha KHETHEKANYO YA B na NTHIHI kha KHETHEKANYO YA C nga n»ila i tevhelaho: KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO – Fhindulani mbudziso MBILI. VHURENDI VHU SONGO RANDELWAHO – Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE. KHETHEKANYO YA B: NGANEA KANA FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI. I nga vha Nganea kana Foluku¼oo. KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI. 5. KUNANGELE KWA PHINDULO KHA KHETHEKANYO YA B (NGANEA kana FOLUKU·OO) NA YA C (¶IRAMA):  Fhindulani mbudziso FHEDZI dza kha nganea/foluku¼oo na kha µirama dze na guda.  Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA C. Arali na fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA C.  Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/Lara 2019 NSC 6. VHULAPFU HA PHINDULO  Mbudziso ndapfu ya Vhurendi i tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha a 250 u ya kha a 300.  Mbudziso ndapfu dza khethekanyo ya Nganea/Foluku¼oo na ya ¶irama dzi tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha a 400 u ya kha a 450.  Vhulapfu ha phindulo dza mbudziso pfufhi vhu tea u langwa nga maraga dzo ½ekedzwaho/avhelwaho. Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u pfufhifhadzwa dza dovha dza livhanywa. 7. Tevhedzani ndaela dzo ½ekedzwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE na IºWE nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo maelana na mutevhe wa u nombora wo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 9. Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 10. Ndangatshifhinga yo anganywaho: KHETHEKANYO YA A: I anganyelwa u swika kha minetse ya 40 KHETHEKANYO YA B: I anganyelwa u swika kha minetse ya 55 KHETHEKANYO YA C: I anganyelwa u swika kha minetse ya 55 11. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/Lara 2019 NSC THEBU·U YA ZWI RE NGOMU KHETHEKANYO YA A: VHURENDI Vhurendi ho randelwaho/vhonwaho: Fhindulani mbudziso MBILI DZIºWE na DZIºWE. NOMBORO YA MBUDZISO LUSHAKA LWA MARAGA NOMBORO YA MBUDZISO SIA¹ARI 1. 'Mulondo wa lufu' Mbudziso ndapfu 10 6 2. 'Mbilu i lilela u gavha!' Mbudziso pfufhi 10 7 3. 'A si ene' Mbudziso pfufhi 10 8 4. 'Ntendele ndi vhe tsumbanµila' Mbudziso pfufhi 10 9 NA Vhurendi vhu songo randelwaho/vhonwaho: Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE. 5. 'Ngoho ndo zwi vhona' Mbudziso pfufhi 10 10 *PFESESANI: Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni tea u fhindula MBUDZISO PFUFHI u bva kha KHETHEKANYO YA C. Kha KHETHEKANYO YA B na KHETHEKANYO YA C, fhindulani mbudziso nthihi-nthihi u bva kha KHETHEKANYO i¿we na i¿we. KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO NGANEA: Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha NGANEA dzo randelwaho. 6. Nandi ndi shenga? Mbudziso ndapfu 25 12 7. Nandi ndi shenga? Mbudziso pfufhi 25 12 8. Isha ¼a Mi¾odzi Mbudziso ndapfu 25 14 9. Isha ¼a Mi¾odzi Mbudziso pfufhi 25 14 KANA FOLUKU·OO: Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha FOLUKU·OO yo randelwaho. 10. Khuvhanganyo ya fo¼ukuloo Mbudziso ndapfu 25 16 11. Khuvhanganyo ya fo¼ukuloo Mbudziso pfufhi 25 17 KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi u bva kha µirama dzo randelwaho. 12. U lema hu fhira u lotshelwa Mbudziso ndapfu 25 19 13. U lema hu fhira u lotshelwa Mbudziso pfufhi 25 19 14. Tshilwavhusiku Mbudziso ndapfu 25 22 15. Tshilwavhusiku Mbudziso pfufhi 25 22 *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. A ni tei u fhindula mbudziso ndapfu MBILI kana mbudziso pfufhi MBILI. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/Lara 2019 NSC MUTEVHE WA U SEDZULUSA Shumisani uyu mutevhe wa u sedzulusa uri ni vhe na vhu¾anzi ha uri no fhindula tshivhalo tsho teaho tsha mbudziso nga u vhea luswayo ho teaho. KHETHEKANYO MBUDZISO TSHIVHALO TSHA LUSWAYO MBUDZISO DZO (√) TEAHO U FHINDULWA A: Vhurendi (Vhurendi ho randelwaho/ 1–4 2 vhonwaho) A: Vhurendi (Vhurendi vhu songo 5 1 randelwaho/vhonwaho) B: Nganea/Foluku¼oo (Mbudziso ndapfu kana 6 –11 1 Mbudziso pfufhi) C: ¶irama (Mbudziso ndapfu kana 12–15 1 Mbudziso pfufhi) *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, ni tea u vha na vhu¾anzi ha uri no fhindula mbudziso NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. A ni tei u fhindula mbudziso ndapfu MBILI kana mbudziso pfufhi MBILI. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/Lara 2019 NSC KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO/VHONWAHO Fhindulani mbudziso MBILI dzi¿we na dzi¿we kha N¸A dzo vhudziswaho. MBUDZISO YA 1: VHURENDI – MBUDZISO NDAPFU Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane ni kone u fhindula mbudziso i tevhelaho. MULONDO WA LUFU – WMR Sigwavhulimu 1 Mimuya ya vhathu vho felaho tshipfundamuyani tsha Kitwe, 2 Sa buluvhutsi ¼a tshikegulu, 3 I vhimbila miedzini ya Rhodesia, 4 I ¾oµa haya hu orotshelaho vho¾he vho kundwaho. 5 Mukumo mulondoni wa Kitwe, 6 Ndi thabelo i si na vhuelo, 7 Thabelo ya vhanna vho imaho nga huswi 8 U gwa malasha a u dzingadza mimuya yo guguvhalaho. 9 Ro¾he ro denengedzwa nga Tshanµa tshi si na vhuelo; 10 Tshanµa tshi tshidzaho nga u tevhula 11 Phangami na tsalamurahu, 12 Lwendoni lwa khunyeledzo ya Mulayo. 13 Khombo yo ni welaho a i tinywi. 14 Ndi u µihanedza ha u begwa, 15 Tshine ra lilela a si lufu lwa½u, 16 Ndi vhu¾ungu na tshengelo ye na i pfa. Murendi kha itshi tshirendo u ¾oµa u bvisela khagala vhupfiwa hawe zwi tshi kwama vhathu vhe vha lovhela mugodini wa Kitwe musi u tshi tiba/dilika. Nga maipfi a u bva kha a 250 u swika kha a 300, ¿walani maanea ni tshi sengulusa n»ila ye murendi a shumisa ngayo mutevhetsindo na ndima/zwitanza u bvisela khagala vhuµipfi kha tshirendo itshi. [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/Lara 2019 NSC MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi tevhelaho. MBILU I LILELA U GAVHA – WMR Sigwavhulimu 1 Mbilu i µuµumela i sa fhidzi, 2 I lingedza u gavha madzanga a shango, 3 Ya thenisa muya-vhuthu 4 Nga u u nyalisa vhu¾ungu-pha¾ho. 5 Mbilu sa miri ya deme. 6 I lwedzanaho u gavha tshilidzi tsha µuvha, 7 Kha i vhanyuludze tserekanywa dza madzanga a shango 8 I lilele u gavha Tshilidzi tshidzo ya muya. 9 Mbilu yo pinikwa vhupulini ha ½ama, 10 I vhalavhala yo lianela µinzwini, 11 Mbilu sa µongololo yo katana kha muµifho wa shango 12 I µo kundwa u swikisa mulaedza wa tshidzo. 2.1 Murendi o shumisa figara-»e ya muambo kha mutaladzi/vese ya 1? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 2.2 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bveledza nga mutaladzi/vese ya 2? 'I lingedza ... a shango' (2) 2.3 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga tshirendo itshi? (2) 2.4 Ndi vhu»ipfi vhufhio ha murendi vhu dzumbululwaho nga ndima/tshitanza tsha 3? (2) 2.5 Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa murendi ku wanalaho kha ndima/ tshitanza tsha 2? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/Lara 2019 NSC MBUDZISO YA 3: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi tevhelaho. A SI ENE – LR Ndlovu 1 Nelson Mandela na khathihi a si ene 2 Wa u µo ½usa lushaka luno sa lutshetshe 3 A lu unµa lwone lwo pfu½a tshisenga 4 Ngauri wawe wa mbofholowo mushumo o vuledza. 5 Thabo Mbeki na ene a si ene 6 Wa u µo lima masimu ri½e vha½e ro eµela 7 Zwikovhani zwashu a gobela tshelede 8 Ngauri zwawe ndi u ri sumba nµila. 9 Ma¾amela Ramaphosa na ene a si ene 10 Wa u µo fhanzhela musuku na mase¾ha zwikwamani zwa vhatshili 11 Ngeno ro pfu½a tshilashu sa ½owa murunzini tshilimo 12 Ngauri tshawe ndi uri na ri½e ri µidine-vho. 13 Murangi kana phuresidennde na ufhio a µaho a si ene 14 Wa u µo rindela vhadzulapo tshiunza tsha µipi¾ipi 15 Ndayotewa, kereke na madzangano a po¼otiki a si zwone 16 Zwa u µo bambedza vhatshili ditimbuni ¼a µotshiµotshi. 17 Zwino ene-ha ndi nnyi arali avha vhe si vhone 18 Ene ndi iwe mu½e ane wa vha ene-ene 19 Ane mbofho dzi vhofhaho mvelaphanµa a pfu½ulula 20 Vhunga ndayotewa i tshi ¾u¾uwedza u µishumela na u µiambela. 3.1 Murendi o shumisa figara-»e ya muambo nga maipfi 'a si ene', nahone ndi zwifhio zwine a ¾o»a u swikisa kha muvhali? (2) 3.2 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bveledza nga mutaladzi/vese ya 4? 'Ngauri wawe ... o vuledza.' (2) 3.3 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga tshirendo itshi? (2) 3.4 Ndi vhu»ipfi vhufhio ha murendi vhu dzumbululwaho nga ndima/tshitanza tsha 3? (2) 3.5 Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa murendi ku wanalaho kha ndima/ tshitanza tsha 2? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/Lara 2019 NSC MBUDZISO YA 4: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi tevhelaho. NTENDELE NDI VHE TSUMBAN¶ILA – FR Modau 1 Ntendele ndi vhe tsumbanµila 2 Sa unga n½e ndi ¼izhakanµila ¼o no vhonaho 3 Tombo ¼i tshi mela midzi – tenda u vha mutshila! 4 Fulufhela n½e ndo ponyaho 5 Mililo yo¾he nda dzima zwa ya na vhusula 6 ¶ipfundise u ile zwa madzanga a zwi fheli 7 O vhalaho bugu u »o hurana na ludzula. 8 Zwivhili zwo piringedzaho thondo ino zwi sa mwemweli 9 Zwiraru zwo i sikelaho vhi»a ma¾o yo pundisa 10 U konyolela matanda n»evheni tshivhangalala 11 Mphorosi muga sambitsolo u pulisa 12 U sa ¾honifha vhabebi na vho¾he vhalala 13 Kha n»a»o yo vhofhaho vhaswa vha murafho uno 14 Mvalo dzavho kha dzi vha sengise lufuni luno. 4.1 Ndi figara-µe ya muambo ye murendi a i shumisa kha mutaladzi/vese ya 14? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.2 ¹alutshedzani zwine murendi a tama u ri vhudza nga mutaladzi/vese ya 2. 'Sa unga … no vhonaho' (2) 4.3 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a ¾oµa u u bveledza nga tshirendo itshi? (2) 4.4 Ndi vhuµipfi-µe ha murendi vhu bvukululwaho nga mitaladzi/ vese dza 10–12? 'U konyolela … vho¾he vhalala'. Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.5 Ni a tendelana na na kuvhonele kwa murendi ku re kha mitaladzi/ vese ya 6–7? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) [10] NA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/Lara 2019 NSC VHURENDI VHU SONGO RANDELWAHO/VHONWAHO (MBUDZISO YA KHOMBEKHOMBE) MBUDZISO YA 5: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo itshi nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi tevhelaho. NGOHO NDO ZWI VHONA – W Silidi 1 Ngoho a n½e ma¾o o zwi vhona, 2 O zwi vhona a zwi vhonesa, 3 U ri kha vhune ra tshila khaho, 4 A hu na nzhinga, 5 A hu na khwese. 6 Ngoho ndo zwi vhona thambuloni, 7 Uri lufu ndi yone mboho i vhusaho, 8 Mboho i si na tsadzi ngayo, 9 I vhusaho yo »iinga maan»a mahulu, 10 Maan»a a wisaho na mbondo khulwane. 11 Ndi ifhio tsiwana ye tshikolo ya shavha, 12 I tshi i »o ponyoka vhuhali ha lufu, 13 Ndi ufhio we pfunzo a phasa dza u fhedza, 14 A tshi u »o pfi muvhuya ma¾oni a lufu? 15 Ngoho ndo zwi vhona, lufu lu a vhusa. 16 Tsiwana kana mupfumi, 17 Muhali kana goswi, 18 Vho¾he vha luvha huthihi, 19 A hu na kwae, 20 Vho¾he vha a fana. 21 Ngoho ndo zwi vhona tsho¾he, 22 Mboho i vhusaho a i na mupikisi, 23 Ya pina zwinzhi zwi a tshinyala, 24 Ngoho ndo zwi vhona. 5.1 ¹alutshedzani zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mitaladzi/vese ya 4 na ya 5. 'A hu na ... na khwese.' (2) 5.2 Sedzulusani mutaladzi/vese ya 7 he murendi a shumisa ipfi 'mboho'. ¹alutshedzani ndeme ya ipfi i¼o afho he ¼a shumiswa. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/Lara 2019 NSC 5.3 Vhalani ndima/tshitanza tsha 3. Ndi ifhio ndivho ine murendi a khou ¾o»a u i bveledza nga tshitanza/ndima iyi? (2) 5.4 Sedzani mutaladzi/vese ya 15. 'Ngoho ndo … a vhusa.' Murendi o shumisa thikho/¾ho»ea/thekheniki ifhio ya vhurendi ni dovhe ni sumbedze uri ndi ngani o i shumisa nga u ralo? (2) 5.5 Nga kuvhonele kwa½u, ni a ima na na zwine murendi a khou amba kha ndima/tshitanza tsha 4? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/Lara 2019 NSC KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI i bvaho kha nganea kana foluku¼oo ye na guda FHEDZI. NGANEA NANDI NDI SHENGA? – NE Sigogo Fhindulani MBUDZISO YA 6 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 7 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 6: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO NDAPFU Siangane na fhethuvhupo zwi na ¾hu¾huwedzo khulwane zwi tshi kwama kutshilele kwa vhathu. Nga maipfi a u bva kha a 400 u ya kha a 450, ¿walani maanea ni tshi khou sengulusa n»ila ye siangane na fhethuvhupo zwa ¾u¾uwedza ngayo kutshilele kwa Vho-Madilaga na Vho-Luvhani buguni iyi. [25] MBUDZISO YA 7: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tsha mafhungo tshi bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA A Vho-Luvhani zwino vha tshi pfa zwine mukalaha wavho vha khou amba, zwa tou vha tsikeledza vhukuma. ·i¿we ¼ine ¼a khou tou vha dina vhukuma ndi ¼a Vho-Madilaga ¼ine vha ri vha ambe uri hanihani ngeno vhe musadzi wa vhana vhararu vha songo zwi »ivha uri vho »ihwala. Vho-Luvhani vha khou tou zwi »ivha uri khuvha afha mu»ini a hu tsha »o dovha ha tandwa ¼i no fukwa. Havha 5 Vho-Madilaga ndi muthu wa u dobedza tsikidzi vhukuma. Havha Vho-Madilaga na mufumakadzi wavho Vho-Luvhani, vha na vhana vhavho vhararu, vhatukana vhavhili na musidzana muthihi onoyo muhulwane. Nga murahu ha vhege mbili, Vho-Luvhani vho »a vha vhudza mukalaha wavho uri khonani yavho Vho-Tshianeo ndi mudzadze vho wana ¿wana wa vhu¾anu na 10 vhuthihi. Hezwi vha tshi tou ralo, Vho-Madilaga vho mbo »i dzhia i¼a khaphu ya tie ye vha vha vha tshi khou nwa ngayo, vha mbo »i i posa fhasi ya pwashekana ngeno tie yo tevhukana henefho fhasi. 'Luvhani! Luvhani! Hezwi zwe nda ita heyi khaphu, ndi »o zwi ita inwi ni a »ivha! Ni khou ntsilinga nga zwiambo zwa½u. Kani nazwino inwi ni tshi ita thumbu iyi 15 ni khou tou tama zwenezwo zwine zwa khou itwa nga khonani dza½u? Ni a »ivha, muthu a nga si tende uri ni mugudisi wa vhana tshikoloni lini. Muthu u »o zwi tenda hani arali ni tshi balelwa nga u tou ita zwine na amba? Ndi tshi ri vhana vho lingana, inwi ni khou ntendela ngeno ni tshi khou zwi »ivha uri inwi ni kha »i isa phan»a. Ni khou nndina ni a »ivha?' 20 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/Lara 2019 NSC Ngoho ano ma»uvha vhutshilo vhu khou dunga vhukuma hafha mu»ini. Vho-Luvhani vha tshi sedzwa vha vho tou zwondololwa nahone vha tshi khou nyaliwa. ·i¿we »uvha zwenezwi vho »i »idzulela zwavho vhe vhavhili, ndi hone Vho-Luvhani vha tshi amba. 25 'Ndi amba khotsi a vhananga,' vha khou amba izwi zwenezwi vha tshi khou endela u avha zwi¼iwa henefha »afulani. 'Ambani, ndo thetshelesa.' Ndi vhone Vho-Madilaga vha sa sedzi avha mufumakadzi wavho ma¾oni, vha khou ita na u tou vhuisa na lukovhi. 'N½e ndi khou ¾o»ou tou vha vhudzisa uri vhone vho tou sinyutshela zwenezwi 30 zwauri n½e a tho ngo ita zwavhu»i fhedzifhedzi?' Vho-Luvhani vha amba vho tou vha sedzavho ma¾oni enea ane a khou vha sinyalala. 'Arali nda ri ee ni »o ita mini?' 'Vhone vha tshi ri ee, n½e tshine nda »o ita a tshi nga vhi hone, hone, ndi »o tama ri tshi amba ra isa phan»a.' 35 'Ndi »o amba arali zwi tshi ambea, hone nda pfa zwi sa »adzi mudziyo a thi nga »o zwi amba. Ambani ndo thetshelesa.' [Ndima ya 1] 7.1 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a bvisela khagala u thoma ha thaidzo. ¹alutshedzani uri thaidzo iyo yo vhangwa nga mini. (2) 7.2 Mafhungo ayo e na vhala a thusedza hani u anetshela zwa phan»a kha iyi nganea? (2) 7.3 Vho-Madilaga vho ¾anwa sa muthu-»e mafhungoni aya a re afho n¾ha? Bulani ZWIVHILI. (2) 7.4 Ndi tshini tshihulwane tsho vhangaho khu»ano mafhungoni a bugu iyi? Bulani na lushaka lwa iyo khu»ano. (2) 7.5 Sumbedzani tshanduko ya ¼ishandi yo bvelelaho kha Vho-Madilaga nga murahu ha musi Tshifhiwa o no phasa pfunzo dzawe. (2) 7.6 Vhupo ha Tshandebvu vhu ¾u¾uwedza hani kutshilele kwa Vho-Ana? (2) 7.7 Ni vhona ma¾hakheni a bugu iyi a tshi fusha? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.8 ¹alutshedzani muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u bveledza nga mafhungo a bugu iyi. Tikedzani phindulo ya½u. (3) 7.9 Kutshilele kwa Vho-Madilaga ku fhambana hani na kwa Vho-Luvhani mafhungoni a nganea iyi? Dovhani ni sumbedze nga mbuno i pfalaho uri ni takalela ufhio. (3) 7.10 Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa Tshifhiwa musi a tshi tendela khotsi awe uri vha mu fheletshedze musi a tshi ya u ambara gaweni ¼awe ¼a pfunzo ngei Germany? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.11 Nga mbuno THARU, ndi zwifhio zwe na vha ni tshi nga ita arali no »iwana ni kha nyimele ye Vho-Maambavha¿we vha »iwana vhe khayo ngei sibadela? (3) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/Lara 2019 NSC ISHA ·A MI¹ODZI – NE Phaswana Fhindulani MBUDZISO YA 8 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 9 mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 8: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO NDAPFU Siangane na fhethuvhupo zwi na ¾hu¾huwedzo khulwane zwi tshi kwama kutshilele kwa vhathu. Nga maipfi a u bva kha a 400 u ya kha a 450, ¿walani maanea ni tshi khou sengulusa n»ila ye siangane na fhethuvhupo zwa ¾u¾uwedza ngayo kutshilele kwa vha mu¾a wa Vho-Loshani na mu¾a wa Aifheli Tshipate. [25] MBUDZISO YA 9: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA B 'Kha vha vhone, vhone vha bva fhasi hangei Masisi; ngeno ri½e ro davhuka ri tshi bva Fefe hangei; vhushaka hashu zwino vhu »a hani?' Hu vhudzisa Vho-Aifheli. 'N½e ndi ri hezwo zwi »ihwa nga vhomakhulukuku. N½e nga dzanga ndi nga si malelane na vhoiwe ngauri n½e ndi vhidzwa khotsimunene. A thi koni u ¾ulela shango. Vhudzani havha vhana zwauri sa izwi n½e ndi khotsimunene wa 5 Tshipate, a vho ngo tea u ¾anganya malofha; zwi a ila ndi hone u ¾ulela shango. Ndi muila hoyo. Ni songo shavha u vha vhudza. Arali ni tshi shavha u vhudza vhana ngoho ine vha fanela u i »ivha, vha vhudzeni vha »e kha n½e; ndi mbabvu dzashu ro tou beba.' Vho-Aifheli a tshi pfa mafhungo a hone a tshi vho peamela khavho, hu tshi vho 10 pfi a vha vhudzi vhana ngoho, vha pfa na ngoho vho xa mufuvha. Vho wana hu si tshee na zwi¿we, ho tou sala hone u onesa vha bva vha fhela. Musi vhe goloini, vha vhonala vha tshi dzungudza ¾hoho vho dzungudza. A hu na tshi vha koraho mbilu nga nn»a ha mafhungo haya ane vhe u a sedzulusa vha wana zwi tshi nga vhathu vha khou tou bvafha u humbula. 15 Vho-Aifheli vho vha vho humbula uri vha »o ri musi vha tshi tou ri mafhungo ayo kha Vho-Loshani de, hu »o tou vha hu uri nangoho vho swikelela tsho¾he; matsina hai, vho mangala vha tshi vho rahiwa nga milenzhe ya murahu sa donngi. Zwithu zwa hone vho wana zwi tshi vha ¾anganya ¾hoho. U swika hayani vha tou ri dzuli-dzuli na mukegulu, vha fhedza vho fhirela kamarani yavho; vha ganama 20 n¾ha ha mmbete dzi si na vhusiwana dza mbo »i vha doba. Vho-Maria vhone vho vha vha tshi vhonala vho tou fhomolowa na ¾haha hedzi. Mafhungo a havha vhana ha vha ladzi na zwi¾uku¾uku. Musi zwo no rali, vha vho zwi vhona zwauri vho wanala tshihuni, vhudzumbamo a hu na. Vha ri u humbula nga ha u dzula na vhana vha khotsi muthihi vho malanaho vha sa »ivhi uri vha dzikhaladzi, vha 25 wana vhutshiloni havho zwi nga si »o bvelela. Vho-Maria vho humbula nga haya mafhungo vha fhedza vho »ivhudza zwauri vhuhulu vhuhadzi havho hu »o tou mbwandamela; madzuloni a u ¾ulela shango. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/Lara 2019 NSC 'Hu kanya shango ¼i a zwi »ivha uri havha vhathu ndi dzikhaladzi. A sa »ivhi tshithu ndi vhenevha Vho-Aifheli vhane vha si ½ee n»evhe shango. Ngavhe vha 30 vhe vha u ralo, ndi musi tshilonda hetshi tsho ri u phulea, tsha vhavha tsha fhola. Zwino nga ngafhi, Vho-Aifheli a vha dzhii mafhungo a n»ila. Nahone zwiko¾opola na kale a si muthu wazwo. N½e a hu na zwi¿we, ndi »o tou shavhela hayani hanga. Nahone mme anga vho »i ri alusa vha vha si na khotsi ashu; na n½e ndo lumbiwa nga zwenezwo. Ndi khwi½e u phulela Vho-Aifheli hetshi tshiphiri; nda 35 bva nda fhela fhano Tshipate.' [Ndima ya 11] 9.1 Mafhungo e na vhala afho n¾ha, a sumbedza hu na thaidzo. ¹alutshedzani uri thaidzo iyo yo vhangwa nga mini. (2) 9.2 Mafhungo ayo e na vhala a thusedza hani u anetshela zwa phan»a kha iyi nganea? (2) 9.3 Vho-Loshani vho ¾anwa sa muthu-»e mafhungoni aya a re afho n¾ha? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.4 Ndi tshini tshihulwane tshine tsha khou vhanga khu»ano mafhungoni a buguni iyi? Bulani na lushaka lwa iyo khu»ano. (2) 9.5 Sumbedzani tshanduko ya ¼ishandi yo bvelelaho nga murahu ha musi Maria o no vhudza munna wawe uri Rotondwa ndi ¿wana wa Vho-Loshani. (2) 9.6 Vhupo ha Folovho»we vhu ¾u¾uwedza hani vhutendatenda ha zwa mvelele ho sedzwa zwo bvelelaho kerekeni ya Vho-Malabi? (2) 9.7 Ni vhona ma¾hakheni a bugu iyi a tshi fusha? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.8 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u bveledza nga mafhungo a bugu iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 9.9 Kutshilele kwa Aifheli ku fhambana hani na kwa Maria mafhungoni a nganea iyi? Dovhani ni tikedze nga mbuno i pfalaho uri ni takalela ufhio. (3) 9.10 Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa Maria kwa u vhudza munna wawe tshiphiri? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.11 Ndi zwifhio zwe na vha ni tshi nga ita arali no »iwana ni kha nyimele ye Maria a »iwana e khayo ya u vhifhiswa muvhilini nga Vho-Loshani? Bulani ZWIRARU. (3) [25] KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/Lara 2019 NSC FOLUKU·OO KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – RV Tshikovhi Fhindulani MBUDZISO YA 10 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 11 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 10: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO NDAPFU Ma¿walwa a sialala a na mushumo wa u kaidza na u tsivhudza vhathu uri hu na zwithu zwo dzumbamaho zwine vha fanela u zwi thanyela ngauri vha sa ralo zwi nga vha dzhenisa khakhathini. No µisendeka nga zwibveledzwa zwa sialala zwi tevhelaho, khwa¾hisedzani vhungoho ha ¼ikumedzwa i¼i: TSHIBVELEDZWA TSHA C LUNGANO  Vhatukana vha no shanduka - Havho vhatukana vho vha vho naka nga maan»a. - Vhanna vha shanduka vha vha ndau. - Muvhu»a we no no vha tsini na u ¼iwa. NA TSHIBVELEDZWA TSHA D TSHIKHO¶O TSHA SIALALA  Makwin»a a Tshiungani - Hu yiwa nga vhakololo vho tendelwaho fhedzi. - Lidzani tshikona nyamabuli i bvele vhathuni. NA TSHIBVELEDZWA TSHA E MIRERO - Dangani ¼a fobvu a hu dzhenwi. - Funguvhu ¼o ri thilaiwi ¼a fhira mu»i ¼o kovhela. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/Lara 2019 NSC MBUDZISO YA 11: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO PFUFHI Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F na TSHIBVELEDZWA TSHA G nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khazwo. TSHIBVELEDZWA TSHA F: LUNGANO VHANA VHA U SA PFA – TZ Ramaliba 'Salungano! Salungano!' Ho vha hu na vha¿we mukegulu vhe vha vha vha tshi dzula na vha»uhulu vhavho vhavhili, wa mutukana na wa musidzana. Havha vhana vho vha vho »a u dzula ha makhulu tshifhinga tshipfufhi. Vho vha vho »a u dala. Ha swika hune vha ri vha ¾o»ou humela hayani hu re na vhabebi vhavho. Makhulu vha vha vhidza vha ri: 5 'Vha»uhulu vhanga ndo livhuha no »a u ndalela. Zwino ngauri ni khou huma ni tshimbile nga n»ila tsekene ni songo tshimbila nga hei¼a ndenya.' Vha ri vha lumelise vhabebi vhavho. Vha¼a vhana vha mbo »i dzhena n»ilani na zwenezwo. Vha swika hune n»ila dza fhandekana, hune ha vha na i¿we tsekene na ndenya vha thoma u hanedzana. Musidzana a ri ri ¾uwa nga tsekene, mutukana a ri hai ri 10 ¾uwa nga ndenya. Ho mbo »i kundwa wa tsekene vha fhedza vho ¾uwa nga ndenya. N»ila ndenya yo vha i na »aka ¼ihulu ¼i no ofhisa. Vho no vha vhukati ha »aka vha tshenuwa phukha nnzhi dzo no vha phan»a havho dzi tshi khou ¾o»ou vha ¼a. Vha tshi ri vha humele murahu vha wana dzi¿we khedzi, vha ima henefho 15 vhukati hadzo. Zwino hedzi¼a phukha dza gidimela dzi tshi ¾o»ou vha ¼a. Muvhu»a wa vhidzelela wa ri: 'Hei ho-o-o-o! Vhahulwane vhanga, a vha zwi vhoni uri ro wana ½ama yavhu»i ½amusi? Zwi nga vha hani arali ra nga thoma ra lidza mbila ra tshina ri tshi khou takalela zwi¼iwa zwe ra fhiwa nga vhadzimu vha hashu.' Dzi¿we phukha dza vhona ¼i fhungo ¼avhu»i nga maan»a. 20 Ha ¾o»iwa a no kona u lidza mbila. Uyo mutukana yo vha i mpho yawe ya u lidza mbila nahone o vha a tshi tshimbila nadzo o dzi fara. Muvhu»a wa ri ndi a kholwa uri hoyu mutukana u a kona u lidza sa izwi e nadzo. Phukha dza pfana uri mutukana a lidze, mutukana a thoma u lidza a tshi khou imbelela khaladzi awe a tshi khou bvumela. Phukha dzo¾he dzo thoma dza ima dzi tshi khou 25 thetshelesa dza pfa luimbo lwa hone lu tshi khou takadza. Luimbo lwa hone lwo vha lu tshi elana na kulidzelwe kwa mbila, phukha dza thoma u tshina. Ho swika he ha »ala buse, muvhu»a wa gidimela hu re na u¼a mutukana wa ri: 'Inwi mutukana dzhiani ¿wana wa mme a½u ni shavhe, mbila ndi »o sala ndi tshi lidza na n½e ndi a kona u lidza mbila.' Wa ri: 'Ndo ita hezwi zwithu ndi tshi khou ¾o»a 30 uri ni songo ¼iwa nga hedzi phukha nahone ni songo tsha dovha na tshimbila nga hei n»ila.' Wa ri: 'Mpheni mbila nga u ¾avhanya ni ¾uwe nga u gidima.' [Sia¾ari ¼a 24] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 18 DBE/Lara 2019 NSC 11.1 Sumbedzani tshiitisi tsho vhangaho u ri avha vhana vha pfuke ndaela ya makhulu wavho. (2) 11.2 Ndi ngafhi he muanetsheli a sumbedza vhu¾ali ha muvhu»a mafhungoni a lungano ulu? (2) 11.3 Ndaela ya makhulu i na vhushaka-»e na zwe zwa bvelela vhukati ha lungano ulu? (2) 11.4 U shavha ha vha¼a vhana vha si tsha ¼iwa hu ¾ana hani vhu»ipfi ha phukha? (2) 11.5 U humbela u fhira phan»a ha muvhu»a musi u tshi ¾o»a u vhulawa ho vha na ¾hu¾huwedzo-»e kha u bveledza magumo a songo lavhelelwaho? (2) 11.6 Ndi ufhio muleadza une muanetsheli wa lungano ulwu a ¾o»a u u pfukisela kha vhathetshelesi/vhavhali? (2) 11.7 Ni a pfela vhu¾ungu avha vhana kha zwe vha ¾angana nazwo mafhungoni a lungano ulu? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU dzi pfalaho. (3) NA TSHIBVELEDZWA TSHA G: VHURENDI HA SIALALA (TSHIKHO¶O) THOVHELE MUTHUHATHOºWI RAMMBU¶A – TZ Ramaliba 1 Ahee Rammbu»a Tshiwangamatembele ahee! 2 Rammbu»a ane luvhilo a edza luvhu»a 3 Iwe ane arali zwo vhifha wa tsa nga matembele 4 Iwe ane arali zwo vhifha wa sunguvhela bakoni ¼a Tshavha»in»a 5 Iwe muthu ha tho¿wi; hu tho¿wa kholomo na mbudzi 6 Iwe mu»uhulu wa Vele Mutumbukavhathu 7 Ahee Rammbu»a Tshiwangamatembele ahee! 11.8 ¹alutshedzani zwine murendi a ¾o»a u vhudza vhathu/vhavhali nga ipfi 'Thovhele' ¼i re afho kha ¾hoho ya tshikho»o. (2) 11.9 Kha mitaladzi/vese ya 1 na ya 7, murendi u shumisa tshiga '!'. Tshi buleni ni dovhe ni sumbedze mushumo watsho afho he tsha shumiswa hone. (2) 11.10 Ndi ufhio mulaedza une murendi a tama u u bvisela khagala nga mutaladzi/ vese ya 5 afho tshirendoni? (2) 11.11 Tshikho»o itshi tshi ¾ana hani ndeme ya vhuhosi ha Vho Rammbu»a Tshiwangamatembele? (2) 11.12 Ndi zwifhio zwine na nga sasaladza nga maitele a Thovhele Rammbu»a ane murendi a khou a amba kha mutaladzi/vese ya 3 na ya 4? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/Lara 2019 NSC KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI i bvaho kha µirama ye na guda FHEDZI. U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – IP Demana Fhindulani MBUDZISO YA 12 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 13 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 12: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO NDAPFU Mu¿wali u shumisa zwiwo zwo fhambanaho u bveledza muhumbulo muhulwane wa bugu ya »irama. Sumbedzani zwiwo zwe mu¿wali a zwi shumisa zwo livhisaho kha u lemala ha Mashudu zwe zwa fhedza zwo vha na masiandaitwa a si avhu»i. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 13: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA H MASHUDU: Ndi amba vhone mmawe! VHO-MARI¹A: Ndi mini ¿wananga? MASHUDU: Ndo vha ndi tshi »o hangwa u vha vhudza. Hoyu Lufuno u tou nga ha tou fulufhedzea lini. Mulalo a tshi mmbudza u ri u tou nga o mu vhona a na mu¿we musidzana. Zwino a thi »ivhi uri 5 ndi nga ita mini lini? VHO-MARI¹A: Ai, mathina Lufuno wa hone o tou ita hani? Arali zwi izwo mathina a zwi dini. Inwi na inwi hafhu vhatukana vho tou »ala. U mu kona inwi a ni vhuyi na mu vhudza tshithu lini; ni tou funa-vho mu¿we mutukana. Ndi hone a tshi »o zwi vhona uri 10 zwi kon»a hani. MASHUDU: Vhone vha khou amba zwe na nṋe nda vha ndo humbula zwone. Khamusi ndi hone a tshi »o la¾a. VHO-MARI¹A: Afho ngoho ni »o vha no tou kona ¿wananga. Ho vhuya hafhu na zwikolo zwi tshi khou vala! Ndi amba ngauri tsha vala havha 15 khotsi a½u vha anzela u vha vha siho, ri nga »i kunga mu¿we mutukana ane na mu funa a »a hafhano hayani. U »o vha a tshi tou bva ngafhi? Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/Lara 2019 NSC MASHUDU: Afho ngoho ri »o vha ro kona mmawe. (Mutsindo, hu dzhena Khwa¾hisani.) 20 KHWA¹HISANI: (U dzungudza ¾hoho a mbo »i sea.) Vhathu vha »o tou tambula ro lavhelesa zwino hu khou ambiwani-ha zwine ri½e vhaṅwe ri tshi dzhena ha fhumulwa? Nazwino-ha, aredi ... ri »o vhona ro lala u vuwa ri tshi shavha u lenga. Zwino vhone mmawe vha khou bikela ene Mashudu o dzula? 25 MASHUDU: Hai, vha khou bikela inwi ni no¾he. A thi ri ndi inwi ni re na mulomo ni no¾he fhano mu»ini? KHWA¹HISANI: Naa ni tou vha muthu-»e a sa vhuyi a shona o sokou tenyama kha tshidulo ngeno mme a½u vha tshi khou bika? Naa vha »o vhuya vha awela lini? Na muloi o ni lowaho o tou ni nyelisa. 30 O ri u ni lowa a sia o ... (U a sea.) MASHUDU: (U a sea-vho.) Ni »o tou tambula-ha. Arali hu u mmbikela vha kha »i »o mmbikela mme anga. Hone inwi ni vhilahela nga mini ngauri a si inwi a no bika? KHWA¹HISANI: Ndo fanela u vhilaela ngauri inwi ni khaladzi anga nahone 35 muthihi fhedzi. U bvafha ha½u hu songo fhambanaho na ha ½owa hu vho mpha muhumbulo wa uri ni nga si dzule vhuhadzi; zwenezwo ni vho »o vha muhwalo wanga musi vhabebi vhashu vha sa tsha kona. VHO-MARI¹A: A sa »o mala ndi inwi. N½e wanga ¿wana u »o malwa nahone 40 nga shira. Iwe u vhona u na lambo ¼au wa vho ¼i kuputshedza mu¿we? Vha¿we vhatukana hafhu ri tshi khou »i vha vhona- vho. Izwi zwau zwi tou vha thungo na zwa vha¿we (Vha a sea.) KHWA¹HISANI: N½e kha vha nnditshe ndo rali. Arali ndi songo takala-vho ndi 45 zwone; ndi khombo yanga. Ndi tshi tou sedza ndi vhona ndi na mashudu nga maan»a ngauri ndi a »ivha zwine nda ¾o»ou vha zwone. Ngazwo ndi tshi fanela u dzhena tshikolo nda swika hune nda ¾o»ou swika hone. Henefho ndi a hu »ivha, ngazwo ndi tshi »o swika. (Hu dzhena Vho-¸efefe.) 50 [Lu¾a II, Bono 1] 13.1 Ni vhona Mulalo mafhungoni ayo e na vhala o bveledzwa/¾anwa sa muthu- »e? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 13.2 Ndi tshini tshi vhangaho nndwa vhukati ha Khwa¾hisani na Mashudu mafhungoni e na vhala? (2) 13.3 Mufhindulano u re hone mafhungoni e na vhala vhukati ha Vho-Mari¾a na Mashudu wo vha na ¾hu¾huwedzo-»e kha vhutshilo ha Mashudu? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/Lara 2019 NSC 13.4 Sumbedzani uri mafhungo e na vhala a na vhushaka-»e na u »ivhulaha ha Vho-Mari¾a musi »irama i tshi ya u fhela. (2) 13.5 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a sumbedza e a tshifhinga tshifhio? Ndi ngani ni tshi ralo? (2) 13.6 Kutshilele kwa Mashudu ku dzikusa hani vhu»ipfi ha Khwa¾hisani »iramani iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 13.7 Ndi ifhio ndivho ine mu¿wali a tama u i bveledza nga u shumisa Tsa¿wani sa mubvumbedzwa »iramani iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 13.8 Sumbedzani uri Vho-Ludwevha vha fhambana hani na Vho-Mari¾a no sedza zwo bvelelaho mafhungoni a »iramani iyi. (2) 13.9 Magumo a »irama iyi a na vhushaka-»e na zwe zwa bvelela musi bugu i tshi thoma? ¹alutshedzani. (3) 13.10 U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona zwe Sara a ita zwa u vhudza He¼eni mafhungo a Mashudu na Tswa¿wani zwo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) 13.11 No vha ni tshi nga ita mini arali no »iwana ni kha vhuimo ha He¼eni sa mubvumbedzwa »iramani iyi? Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 22 DBE/Lara 2019 NSC TSHILWAVHUSIKU – TT Mudau Fhindulani MBUDZISO YA 14 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 15 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 14: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO NDAPFU Mu¿wali u shumisa zwiwo zwo fhambanaho u bveledza muhumbulo muhulwane wa bugu ya »irama. Sumbedzani zwiwo zwe mu¿wali a zwi shumisa zwo livhisaho kha u sumbedza uri u kandekanya pfanelo dza vhathu zwi fhedza zwo vha na masiandaitwa a si avhu»i. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 15: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA I DEREK: Naa thaidzo ndi mini? VHO-GANGASHE: U ri mini? NTSIENI: U ri vha thuswa ngani? VHO-GANGASHE: Naa u mulwadze? Ri thuswa nga mini ri tshi khou vhulahelwa vhana vhashu. Ntsieni, mu vhudzeni uri a litshe 5 u vhulaha vhana vhashu. NTSIENI: Hu pfi litshani u vhulaha vhathu. DEREK: Ri½e a ri madyavhathu. A ri dziphondi; a ri vhulahi vhathu. NTSIENI: U ri ene ha vhulahi muthu. VHO-GANGASHE: A songo delela. Kani o fulufhela ukwo kutanda kwe a 10 ½embeledza. Ri khou ri u khou vhulaha vhana vhashu. Vha re vhashu ri »o vha dzhia a sala e e¾he. DEREK: (Kha Ntsieni.) Hu pfi mini? NTSIENI: Hu pfi vhathu vha »o vhuedzedzwa mahayani avho ngauri fhano vha a vhulahwa. 15 LUKA: Ri½e ri lwa na vhathu vha no tswa khuhu dzashu. Vhenevho ri a vha fara ra vha humbudza mulayo wa Mushe. A ri vhulahi muthu. NTSIENI: Hu pfi a ri vhulahi muthu. Ri tou u humbudzana nga ha mulayo wa Mushe. 20 LUMBULE: ºwana washu o rwiwa a ita na u lovha. Ndi wone mulayo wa Mushe uyo? Arali ri tshi ¾o»a u tshilisana izwo kha ri litshe u vhulaha vhana ri tshi tevhedza mulayo wa Mushe. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 23 DBE/Lara 2019 NSC NTSIENI: Hu pfi mulayo wa Mushe u songo itisa uri vhana vha lovhe. 25 DEREK: Zwi a pfala. A ri nga rwi vhana. Hone vha songo tswa! Hu na ¼ithihi khe¼i! VHO-GANGASHE: Ndi ¼ifhio? NTSIENI: (Kha Derek.) Hu pfi kha ¼i buliwe. DEREK: Ri khou humbela u nonisa masimu ashu u guma tsini na 30 Swongozwi. Ri humbela uri fhungo i¼i ¼i swikiswe kha vhahulwane ngauri hu tou nga ri »o fa nga n»ala. Ri na kholomo ¾hanu dzine ra nga bvisa uri zwo¾he zwi tshimbile nga ngona. NTSIENI: U ri kholomo ¾hanu asidzi. Ri humbela shangonyana u 35 ¾utshela ngei Swongozwi; bako uvhani ¼o dzhena ma»i, n»ala yo hulela. VHO-GANGASHE: U na thuri. Ri½e a si ashu haya. Ndi mafhungo a Thovhele. Ri½e ro »a u senga milandu zwino u vho ¾o»a u ri fhura nga kholomo ¾hanu. Mu vhudzeni ni ri kholomo ¾hanu a 40 dzi mali musadzi naho e ¿wana wa khaladzi a mme au. NTSIENI: (Kha Luka.) Hu pfi kholomo ¾hanu ndi ¾hukhu; mafhungo haya o denyefhalesa, a ¾o»a u vhudzwa Thovhele. LUKA: Izwo ri »o tou dzhavhula nga swili. DEREK: U songo ¾o»a u ri fhe¾a. (Kha Vho-Gangashe.) Zwo pfala, 45 ri »o amba na Khosi. Vhana a vha tsha »o rwiwa. Kha ri dzule nga mulalo. [Lu¾a II, Bono V] 15.1 Ni vhona Luka mafhungoni ayo e na vhala o sumbedzwa sa muthu-»e? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI fhedzi. (2) 15.2 Ndi zwifhio zwi vhangaho nndwa vhukati ha Derek na Vho-Gangashe mafhungoni e na vhala? Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) 15.3 Nyambedzano i re afho n¾ha mafhungoni e na vhala i na ¾hu¾huwedzo-»e kha zwe zwa fhedza zwo bvelela shangoni ¼a Swongozwi? ¹alutshedzani. (2) 15.4 Ndi zwifhio zwe zwa vhangwa nga u rwiwa ha Ntsieni nga maforo¾ereke »iramani iyi? Bulani ZWIVHILI. (2) 15.5 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a sumbedza e a tshifhinga tshifhio? Ndi ngani ni tshi ralo? (2) 15.6 Kutshilele kwa maforo¾ereke ku kwama hani vhu»ipfi ha Khosikhulu Thovhele Tshilwavhusiku »iramani iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 24 DBE/Lara 2019 NSC 15.7 Ndi ifhio ndivho ine mu¿wali a tama u i bveledza nga u shumisa maforo¾ereke »iramani iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 15.8 Sumbedzani uri Vho-Nyaphophi vha fhambana hani na ·edia no sedza zwo bvelelaho mafhungoni a »iramani iyi. (2) 15.9 Magumo a »irama iyi a na vhushaka-»e na zwe zwa bvelela musi bugu i tshi thoma? ¹alutshedzani. (3) 15.10 U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona zwe Ntsieni a rwelwa zwone musi kholomo yo raha khamelo ya mafhi a tevhuwa zwo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) 15.11 No vha ni tshi nga ita mini arali no »iwana ni kha vhuimo ha Vho-Mmbangiseni nga murahu ha musi ¿wana wavho o rwiwa nga maforo¾ereke a fhedza o lovha? Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all