Tshivenda HL P3 Nov 2019 Memo hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LARA 2019 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 100 Tsumbandila iyi ya u maka i na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka MAFHUNGOTHANGELI O LIVHISWAHO KHA MU¹OLI/MUMAKI Musi vha tshi ¾ola/maka mushumo wa mulingiwa, zwi tevhelaho ndi zwi¿we zwa zwine zwa tea u dzhielwa nzhele musi vha tshi shumisa rubriki: • Ndeme ya vhupulani, mvetamveto, u vhalulula na u dzudzanya zwo bveledzwaho kha tshibveledzwa tsha u fhedzisela tsho ½ekedzwaho. • U dzhiela nzhele u ¿wala hu re na ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na nyimele hu tshi katelwa na redzhis¾ara, tshitaila na thouni – nga maan»a ho sedzeswa KHETHEKANYO YA B. • Girama, mupele¾o na zwiga zwa u vhala. • Zwivhumbeo zwa luambo, hu tshi katelwa na luambo lwa vhudzivha/kuambele. • Munanguludzo wa maipfi na luambo lwa maambele. • Kufha¾elwe kwa mafhungo. • Kuvhekanyelwe na kufha¾elwe kwa dziphara. • Ku¾ha¾huvhelwe kwa ¾hoho sa zwo ¾aniwaho nga zwi re ngomu/zwo faredzwaho: mvulatswinga, kubveledzelwe kwa mihumbulo na magumo. MAHUMBULWA MALUGANA NA KUMAKELE/KU¹OLELWE KHETHEKANYO YA A: MAANEA Kha vha sedze KHETHEKANYO YA A: Rubriki ya u ¹ola/Maka Maanea i wanalaho kha masia¾ari a 10–11. KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA KHRITHERIA MARAGA ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI 30 LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 15 TSHIVHUMBEO 5 ¹HANGANYELO 50 1. Kha vha vhale maanea o¾he vha kone u livhanya na/nanguludza khathegori yo teaho mafhungo aya zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI. 2. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha nanguludze/livhanye hafhu na khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA. 3. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha koneha u nanguludza/livhanya na mafhungo ayo zwi tshi kwama TSHIVHUMBEO. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI Kha vha sedze KHETHEKANYO YA B: Rubriki ya u ¹ola/Maka Zwibveledzwa zwa Vhudavhidzani i re kha sia¾ari ¼a 12. KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA KHRITHERIA MARAGA ZWI RE NGOMU, VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO 15 LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 10 ¹HANGANYELO 25 1. Kha vha vhale tshibveledzwa tsho¾he vha kone u livhanya na/nanguludza khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU, VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO. 2. Kha vha dovhe hafhu u vhala tshibveledzwa vha nanguludze/livhanye hafhu na khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA. KHA VHA PFESESE: • Zwivhumbeo zwo fhambanaho zwa zwibveledzwa zwa vhudavhidzani zwi funzwa zwo livhiswa kha maitele a zwino a u linga. • Izwi zwi tea u dzhielwa n¾ha musi hu tshi ¾olwa tshivhumbeo. • Kha vha ½ee maraga kha tshivhumbeo tsho teaho/tshone. • Kha vha sedzese kuvhekanyelwe/kukumedzelwe kwone kwo teaho musi hu tshi ¿walwa tshibveledzwa tshi¿we na tshi¿we. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA) ADENDAMU • Mbuno dzo ½ewaho fhasi ha ¾hoho i¿we na i¿we kha iyi adendamu dzi thuse fhedzi sa tsumban»ila/gaidi kha vhamaki/vha¾oli. • Hu tea u ½ewa tshikhala/thendelo ya u dzhiela n¾ha n»ila ine mulingiwa a ¾ha¾huvhisa zwone/ngayo ¾hoho, naho zwi tshi nga vha zwo fhambani na izwo zwo ½ewaho kha idzo mbuno kana na mihumbulo/kuvhonele kwa vhone mu¾oli/mumaki. 1.1 Nga n¾hani ha one mavharivhari fhedzifhedzi? Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga ha dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u ¿wala nga mavharivhari e a a pfa; a nga vha e ngoho/mazwivhi zwe zwa ¾okonya uri a dzhie tsheo. • U ¿wala nga zwe a ita musi o pfa ayo mafhungo/mavharivhari. • Zwi nga »i vha zwithu zwi mangadzaho, a songo zwi lavhelelaho. • Maanea aya u tea u a ¿wala nga n»ila ya u tou anetshela. • Fhedzi arali mulingiwa a ¿wala lu¿we lushaka lwa maanea ane ra pfa a tshi fusha ¾hoho ye a ½ewa, ha ½ewi nda¾iso. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. [50] 1.2 Pfunzo, tshisima tsha mveledziso ya lushaka. Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ¿wala nga ha zwivhuya zwa pfunzo zwi »isaho mulalo shangoni. • Mulingiwa u tea u sumbedza zwine zwa tea u itwa malugana na u ¾u¾uwedza pfunzo. • Mulingiwa nga sumbedze zwivhuya na vhudziki zwine zwa wanala nga pfunzo. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka 1.3 Ma¾a¾a anga! Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ¿wala nga zwithu zwe a ita. • U tea u sumbedza zwivhuya zwe a zwi ita a bvelela kha vhutshilo/wana zwe a vha o zwi lavhelela. • U a »i dovha hafhu a »i ¿wala nga ha zwivhi zwe zwa mu wela nga n¾hani ha ma¾a¾a awe. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.4 Mapholisa, vhadzimeli vha khakhathi, vhavhasedzi vhadzo. Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho. • U tea u ¿wala nga zwivhuya zwine zwa »iswa nga mapholisa sa: u thivhela zwiito zwivhi zwa magevhenga/mavemu. • A nga dovha hafhu a ¿wala nga zwithu zwi si zwavhu»i zwine zwa nga ¾u¾uwedzwa nga mapholisa sa: u ya vho lenga hune ha khou bvelela vhengana, dzinndwa, mabulayo na zwi¿wevho. • Mulingiwa u fanela u sumbedza magumo a siaho muvhali a tshi »ivha zwine ene muligiwa a imela zwone. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.5 Vhumatshelo havhu»i vhu »isendeka kha mu¾a. ¹a¾ani ni tshi ima na, kana ni tshi hanedzana na ¾hoho. Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho iyi: Vhumatshelo havhu»i vhu »isendekaho kha mu¾a. • Kha sumbedze nga mbuno dzo dziaho vhu»i ha zwipikwa izwo. • Mu¾a u nga kwama hani kutshilele kwa vhana tshikoloni, kerekeni, shangoni nga vhuphara, na zwi¿we. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka • Zwi ¾u¾uwedzaho tshanduko ya matshilele kwao zwitshavhani: a hu vhi na vhuvemu/mveledziso ya shango. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.6 KHA VHA PFESESE: Hu tea u vha na vhu¾umani vhukati ha maanea na tshifanyiso tsho nangwaho. 1.6.1 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe. Tsumbo: Radio, tshi¾itshi tsha lushaka. • U ya nga ha itshi tshifanyiso, a nga anetshela/buletshedza zwine zwa bvelela radioni. • Kha sumbedze vhu»ipfi hawe nga zwe a vhona radioni. • U tea u sumbedza zwivhuya zwa radio. • Maanea awe • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.6.2 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe. Tsumb Zwi pfisa vhu¾ungu. • Mulingiwa u tea sumbedza khombo ye ya bvelela. • Kha sumbedze u pfela vhu¾ungu uyo mulwadze. • Kha dovhe a sumbedze fulufhelo kha sibadela/vhaongi/ madokotela kha u thusa khuvhabvu/vhalwadze. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.6.3 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe. Tsumbo: Tshiendatshikhalani. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka • Mulingiwa u tea sumbedza uri tshiendatshikhalini ndi mini. • Kha sumbedze uri mushumo watsho ndi ufhio. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO YA 2 Vhalingiwa vha lavhelelwa u fhindula mbudziso mbili kha dzo ½ekedzwaho. Vhulaphu ha phindulo vhu vhe maipfi a u bva kha a 180 u swika kha a 200 ho sedzwa mutumbu fhedzi. Luambo, redzhisi¾ara, tshitaela na thouni zwi tea u livhanywa na nyimele. 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI (FOMA·A) Zwi re ngomu na Tshivhumbeo. • Ri lavhelela mafhungo ane a vha a u humbela u shumisa luvhan»e lwa ¹hohoyan»ou kha mi¾a¾isano ya sialala kha vha ha masipala. • ¶iresi mbili (ya mu¿wali na ya mu¿walelwa). • ¶iresi ya u thoma (i tea u ¿walwa datumu nga vhu»alo). • ¶iresi ya vhuvhili (i thoma nga mufari wa tshiimo sa 'Mu¿waleli' kana 'Mulanguli'). • Theshano: Ndaa/Aa. • ¹hoho ya mafhungo (i tea u ¿walwa nga madanzi kana ya talelwa arali yo ¿walwa nga ma¼e»ere ma¾uku). • Mutumbu. Hu ¿walwa ndivhuwo nga vhu»alo. • Nyonesano kana phendelo. • Magumo (mu¿wali u ṅwala tshifani na dzina/inishia¼a). [25] 2.2 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Mulingiwa u tea u ¾ana n»ivho ya nganetshelo, hu si tshikho»o. • Nganeavhutshilo iyi i tea u ¾ana zwe uyu mufu a zwi swikela vhutshiloni nga vhutsila hawe ha muzika. • Dzina na tshifani zwa mufu, fhethu he muthu a bebelwa hone, mi¿waha, ma»uvha a mabebo na a u lovha, fhethu he muthu a lovhela hone, tshivhangi tsha lufu, tshifhinga tsha u lwala na madzina a mashaka. • Zwe zwa swikelelwa/zwa ndeme zwo swikelwaho: pfunzo/u »idzhenisa kha muzika/mishumo ya zwitshavha, nz. • Nganeapfufhi nga ha mufu: u amba zwine mashaka na dzikhonani vha »o mu humbula ngazwo. • U dzheniswa ha milaedza ya ndiliso/zwikho»o u bva kha mu¾a, nz. [25] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 9 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka 2.3 TSHIPITSHI Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Tshipitshi itshi tshi tea u ¾o¾omodza na u bvisela khagala zwivhuya zwa matambwa na thuso kha vhagudi na lushaka. • ¹hoho: Kha i vhe i kungaho. Tsumbo: Matambwa, tshimvumvusi tsha lushaka. • Theshano: Ndi hune muambi a resha vhathetshelesi nga u bula zwiimo zwavho sa: Mutshimbidzamushumo, Mudzulatshidulo nz. • Mvulatswinga: Afha muvhali u ¾alutshedza ¾hoho ya mafhungo. • Mutumbu: Muambi u ¾asulula mbuno dzawe a dovha a dzi tikedza. • Luambo, tshitaela, thouni na radzhis¾ara zwi tee nyimele na vha ¾anganedzaho mafhungo. • Magumo/Phendelo: Ndi hune a fhedza mafhungo awe. [25] 2.4 MUFHINDULANO Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Mufhindulano uyu u tea u »isendeka kha nyambedzano vhukati ha Mukanda na murathu wawe, ndivho hu u mu eletshedza nga ha goloi ine a tama u i renga. • ¹hoho: kha i vhe ye a randelwa yone. Tsumbo: Goloi, tshivhangalelwa tsha vhathu. • Mvulatswinga: kha hu ¾anwe nyambedzano vhukati ha vhathu/zwigwada vhavhili/zwivhili. • Mutumbu: kha hu ½etshedzwe nyimele: Kha hu bviselwe khagala lushaka lwa goloi, mushumo wayo, kufarelwe kwayo nz. • Hu ¿waliwe madzina a vhabvumbedzwa u ya kha tshamonde tsha sia¾ari. Hu shumiswe kho¼oni (zwithoma) u bva kha dzina ¼a muambi/mubvumbedzwa. Hu pfukwe mutaladzi u bva kha uno muambi u ya kha a tevhelaho. Hu rekhodiwe u fhindulana nga u sielisana u bva kha kuvhonele kwa muambi. Mafhungo a tea u thoma phan»a ha hune dzina ¼a guma hone, zwo khethekanywa nga kho¼oni/zwithoma. Ngeletshedzo kha vhalingiwa zwi tshi kwama kuambele kana nyito zwi tea u sumbedzwa ngomu zwitangini musi maipfi a sa athu u buletshedzwa. • Magumo: mu¿wali a nga pendela nga u ½etshedza kana u amba zwi¿we zwa u vhina mafhungo awe o zwi vhea ngomu zwitangini. [25] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 10 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka 2.5 RIVIYU Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Riviyu iyi i tea u ¾ana mu¾a¾isano uyu wa mutambo wa bola khathihi na ndeme yawo kha vha½e vha thimu/lushaka. • Mvulatswinga: u ¾ha¾huvha mutambo u no khou rivuwiwa. • Mutumbu: mafhungothangeli sa lushaka lwa mutambo/vhatambi vhomalugwane/vha¾aleli/komoti ya thonammennde. • ¹halutshedzo ya mutambo: hu ½etshedzwa manweledzo a mutambo. • Makumedzwa: u ½etshedza kutambelwe kwo¾he kwa mutambo u ya nga kuvhonele kwa musedzulusi. • Hu shumiswa luambo lwa tshifhinga tsha zwino. ¶ivhaipfi i vhe i gobolaho, i sumbedzaho u kaidza/vhaisala musi hu tshi ¾ha¾huvhiwa mutambo uyo. Magumo: U nweledza mawanwa. [25] 2.6 ATHIKILI YA GURANN¶A • Mulingiwa u tea u µisendeka kha thaidzo yo ½ewaho ya u ngangala ha vhathu na uri a nga ita mini u bveledza thandululo ya thaidzo iyo. • Tshivhumbeo: ¾hoho; mvulatswinga; mutumbu; phendelo. • Mulingiwa u tea u ¿wala dzina ¼a mu¿wali. [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 50 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka PFESESANI: • Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ·A VHURARU). • Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo. • Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo tsho khethekanywa tsha bva zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo. • Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi. KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona fushaho/ho linganelaho ZWI RE NGOMU NA 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 VHUPULANI -Mihumbulo i -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho gobolaho/¾okonyaho i sa tshidele vhukuma -Mihumbulo yo ndunzhendunzhe tsho¾he (Zwo ¿waliwaho na vhambedzwi/lavhelelwiho -Zwi yelana tsho¾he na lunzhedzana lwo -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo mihumbulo) Maimo a n¾ha -Mihumbulo ya vhu¾ali, i ¾hoho nahone zwa takadza linganelaho nahone zwi a vhilinganaho, nahone i ¾angananaho nahone i Nzudzanyo ya mihumbulo ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha tendisea si na vhusiki ha mu½e si na sia na vhupulani/ vhibvaho mihumbulo yo vhibvaho -Zwo dzudzanywa nahone -Vhu¾anzi vhu si gathi -Ndi phambananadzo, U dzhiela nzhele ndivho, -Zwo dzudzanywa nahone zwa -Zwo dzudzanywa nahone zwa dovha zwa lunzhedzana ha nzudzanyo na u zwo sokou dovhololwa vha ¾anganedzaho dovha zwa lunzhedzana zwa dovha zwa lwo linganelaho/lu fushaho, lunzhedzana zwo -A zwo ngo mafhungo na nyimele tshidele lwa tsho¾he, hu tshi lunzhedzana tshidele lwa hu tshi katelwa teaho dzudzanywa nahone a katelwa marangaphan»a, tsho¾he, hu tshi katelwa marangaphanµa, mutumbu zwi na MARAGA 30 mutumbu na marangaphanµa, mutumbu na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe magumo/mupendelo na magumo/mupendelo 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo ri -Zwo lundwa tshidele -Phindulo i a fusha fhedzi -Phindulo yo anzaho u -A hu na ndingedzo ya shaedzinyana musutshelo wa -Mihumbulo i yelanaho, i hu na vhu¾udze¾udze hu¿we sa yelana ha mafhungo u fhindula maanea o lundwaho tshidele takadzaho vhu khakhisaho mu¾o»o -Mihumbulo i vho ¾hoho/mbudziso Maimo a fhasi lwa tsho¾hetsho¾he -Zwo dzudzanywa nahone -Mihumbulo yo sumbedza u liana na u -U polika tsho¾he na u -Mihumbulo yo vhibva ya zwa dovha zwa dzudzanywa lwa ndinganelo »a»isa sa tsha tea lwa tsho¾he lundwa lwa vhu¾ali lunzhedzana zwavhuµi, hu nahone i a tendisea -U shaedza vhu¾anzi -A zwi na sia nahone -Zwo dzudzanywa nahone zwa tshi katelwa -Hu na hu¿we u fusha ha ha nzudzanyo na zwo vhilingana dovha zwa lunzhedzana marangaphan»a, mutumbu nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo tshidele lwa tsho¾he, hu tshi na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe, hu tshi teaho katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphan»a, mutumbu na mutumbu na magumo/ magumo/mupendelo mupendelo Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA: 50] (i ya phan»a) LUAMBO, TSHITAILA & 14–15 10–11 6–7 2–3 0 U DZUDZANYA -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Luambo a lu pfali Thouni, redzhis¾ara na tshitaila na µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfio -Thouni, redzhis¾ara, µivhaipfi zwo teaho tsho¾he tsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ndivho, vha ¾anganedzaho zwo tea zwi¾uku tshitaila µivhaipfi a ndivho/zwiitei na nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo mafhungo na nyimele. ndivho, vha zwo ngo tea ndivho, Munanguludzo wa maipfi. Maimo a n¾ha nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho Kushumisele kwa luambo na -Lulambo ndi lwa -Luambo lu a ¾okonya, luambo u bveledza mafhungo na nyimele. mafhungo na nyimele. milayo, zwiga zwa u vhala, vhuµifhulufheli ha n¾hesa, lu nahone thouni yo ¾halutshedzo. -Ho shumiswa luambo -U ho¾efhala ha girama, mupele¾o. nyanyulaho tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea lwa mutheo/fhasi µivhaipfi zwo anzesa -Lu a gobola, nahone lwo nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho -Thouni na lune u pfala ha pfuma u dzangelwa ha thouni -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re kushumisele kwone mafhungo zwa si tsha -A hu na vhukhakhi ha vhukhakhi ha girama na ngomu. kwa maipfi a zwo ngo konadzea na kathihi/ girama na mupele¾o mupele¾o. tea zwa vho konµa -Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele -¶ivhaipfi ndi yo vhukuma/tsho¾he. ma¾hakheni¾hakheni. vhukuma . shayedzaho vhukuma. 12–13 8–9 4–5 0–1 -Lulambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo vhukuma nyanyula linganelaho, fhedzi hu tshi shumiswa lwa u sa Maimo a fhasi -Lu a gobola, nahone lwo -Thouni ndi yo teaho, i µi vha na vhu¾udze¾udze kona pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -Hu¿we u shumiswa ha -A hu na kana hu tou thouni. -Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo ho teaho nga u vha na zwi¾uku¾uku -A hu na vhukhakhi ha girama na mupele¾o angaredza, fhedzi u zwi sumbedzaho girama na mupele¾o. -Zwo lundwa tshidele dzangelwa ha luambo ndi muvanganyo wa -Lwo lundwa nga tshikili tsha vhukuma ha fhasi. mafhungo/mitala. ma¾hakheni. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala MARAGA: 15 lwa tsho¾he. TSHIVHUMBEO 5 4 3 2 1 Zwi¾alusi zwa -Kubveledzele kwa ¾hoho - Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi -Hu na u shaedza ha tshibveledzwa. kwa n¾hesa kwo lunzhedzanaho vhudodombedzi zwo tea dzi pfadzaho mbuno dzo teaho Kubveledzelwe kwa phara -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha ¾hoho -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala na -Mafhungo/mitala na na tshivhumbeo tsha ma¾hakheni¾hakheni hu pfadzaho zwo fha¾wa lu fushaho phara zwi µi vha na phara zwo µala mafhungo/mitala. -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala, phara -Maanea o µi faredza zwi vhukhakhi vhukhakhi zwo fha¾wa na u lundwa lwa zwo vangwa lu pfadzaho. pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a tsha -Maanea ha na n¾hesa tsho¾hetsho¾he. µi pfala naho hu na mudzio/ha pfadzi. MARAGA: 5 vhukhakhi. MARAGANYANGAREDZI 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA: 25] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza TSHIVHUMBEO ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho fhasi, i bvukululaho u shaya n»ivho ya vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwi¾alusi zwa lushaka Zwo ¿waliwaho na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo Nzudzanyo ya mihumbulo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika vhupulani tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane U dzhiela nzhele ndivho, vha lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhu¾ala -A hu na u farana ha ¾anganedzaho mafhungo na -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na nyimele kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo Phindulo na mihumbulo -Zwi re ngomu na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa Nzudzanyo ya mihumbulo na mihumbulo zwo lunzhedzana tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi vhupulani -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho U dzhiela nzhele ndivho, vha tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa ¾anganedzaho mafhungo na zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u angaredza, vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya tshivhumbeo/milayo na -Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku tshivhumbeo ndi tshone, kwa milayo na tshivhumbeo tsha nyimele tshonetshone tsho teaho fhedzi hu na u polika tshivhumbeo tshibveledzwa tshibveledzwa hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi MARAGA 15 hu soliseaho LUAMBO, TSHITAILA NA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 U SEDZULUSA -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele ¾anganedzaho nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a fusha/ -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ¾anganana mupele¾o -¶ivhaipfi ndi yavhu»i linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi MARAGA 10 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo vhukhakhi ¾halutshedzo ho¾efhala tsho¾he MARAGANYANGAREDZI 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa