Downloaded from hlayiso.com
GRADE 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)
LARA 2018
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 100
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 11.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2018 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 3 memorandum from the November 2018, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2018 · tshivenda. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- November
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 12
- File size
- 205.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 12
This exam
November 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
MAFHUNGOTHANGELI O LIVHISWAHO KHA MU¹OLI/MUMAKI
Musi vha tshi ¾ola/maka mushumo wa mulingiwa, zwi tevhelaho ndi zwi¿we zwa
zwine zwa tea u dzhielwa nzhele musi vha tshi shumisa rubriki:
Ndeme ya vhupulani, mvetamveto, u vhalulula na u dzudzanya zwo
bveledzwaho kha tshibveledzwa tsha u fhedzisela tsho ½ekedzwaho.
U dzhiela nzhele u ¿wala hu re na ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na
nyimele hu tshi katelwa na redzhis¾ara, tshitaila na thouni – nga maan»a ho
sedzeswa KHETHEKANYO YA B.
Girama, mupele¾o na zwiga zwa u vhala.
Zwivhumbeo zwa luambo, hu tshi katelwa na luambo lwa vhudzivha/kuambele.
Munanguludzo wa maipfi na luambo lwa maambele (mirero na maambele).
Kufha¾elwe kwa mafhungo.
Kuvhekanyelwe na kufha¾elwe kwa dziphara.
Ku¾ha¾huvhelwe kwa ¾hoho sa zwo ¾aniwaho nga zwi re ngomu/zwo
faredzwaho nga u angaredza: mvulatswinga, kubveledzelwe kwa mihumbulo na
magumo.
MAHUMBULWA MALUGANA NA KUMAKELE/KU¹OLELWE
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
MBUDZISO YA 1
KHETHEKANYO YA A: Rubriki ya u ¾ola/maka Maanea
KHA VHA PFESESE: Kha vha shumise rubriki ya u ¾ola/maka maanea i wanalaho
kha masia¾ari a 9–10 a iyi tsumbanµila ya u maka.
KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA/MAKA
KHRITHERIA MARAGA
ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI (NV) 30
LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA (LTD) 15
TSHIVHUMBEO (T) 5
¹HANGANYELO 50
Kha vha shumise rubriki ya u ¾ola/maka maka maanea.
1. Kha vha vhale maanea o¾he vha kone u livhanya na/nanguludza khathegori yo
teaho mafhungo aya zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI.
2. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha nanguludze/livhanye hafhu na
khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO, TSHITAILA NA
U DZUDZANYA.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
3. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha koneha u nanguludza/livhanya na
mafhungo ayo zwi tshi kwama TSHIVHUMBEO.
KHA VHA PFESESE
Mbuno dzo ½ewaho fhasi ha ¾hoho i¿we na i¿we kha iyi adendamu dzi thuse
fhedzi sa tsumban»ila/gaidi kha vhamaki/vha¾oli.
Hu tea u ½ewa tshikhala/thendelo ya u dzhiela n¾ha n»ila ine mulingiwa a
¾ha¾huvhisa zwone/ngayo ¾hoho, naho zwi tshi nga vha zwo fhambani na izwo
zwo ½ewaho kha idzo mbuno kana na mihumbulo/kuvhonele kwa vhone
mu¾oli/mumaki.
Vhalingiwa vha lavhelelwa u nanga ¾hoho NTHIHI ya maanea kha idzo dzo
½etshedzwaho nga u shumisa maipfi a u bva kha 400 u swika kha a 450. Vhalingiwa
vha nga ¿wala nga lushaka lufhio kana lufhio lwa maanea: nganetshelo,
mbuletshedzo, a u vhuisa mihumbulo, a u ¾a¾a khani, a disikhesivi kana
thimbanywa/¾hanganyelo ya izwo.
1.1 Ndi yone tshenzhemo ye ya shandula kuvhonele kwanga.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u ¿wala nga tshenzhemo ya zwithu zwe a ¾angana nazwo
vhutshiloni.
A nga ¿wala nga zwithu zwivhuya zwe zwa bvelela.
A nga ¿wala nga zwithu zwi si zwavhu»i zwe zwa mu bvelela.
Zwi nga »i vha zwithu zwi mangadzaho a songo zwi lavhelelaho.
Maanea aya u tea u a ¿wala nga n»ila ya u tou anetshela.
Fhedzi arali mulingiwa a ¿wala maanea ane ra pfa a tshi fusha ¾hoho ye a
½ewa, ha ½ewi nda¾iso.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. [50]
1.2 ¶umbumazwikule ¼e ¼a vha tshimangadzo kha shango.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa a nga ¿wala nga »umbumazwikule ¼e ¼a vhanga tshinyalelo
zwi songo lavhelelwa.
Ho vha na u kumbiwa ha dzibada na dziburoho.
Ho vha na u wa ha zwifha¾o.
Ho vha na u tshinyadzwa ha mupo.
Ho vha na u lozwea ha vhutshilo.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a
¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.3 'Ndo fhedza ndo »itota nga n¾hani ha lunyadzo.'
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ¿wala a tshi »isola nga zwe a ita.
U tea u sumbedza zwivhi zwine a khou »isola khazwo nga n¾hani ha
lunyadzo.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.4 'Ndi khwi½e u fela muhumbulo une wa tshila, u fhirisa u tshilela
muhumbulo une wa »o fa.'
(Steve Biko)
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho.
U tea u ¿wala nga zwivhuya zwine zwa »iswa nga u »inangela, sa u ima
kha zwine a tenda khazwo zwine a vhona zwi tshi fha¾a lushaka
U dovha hafhu a ¿wala nga zwithu zwi si zwavhu»i zwine zwa nga »iswa
nga muhumbulo wo khakheaho.
Mulingiwa u fanela u sumbedza magumo a siaho muvhali a tshi »ivha
zwine ene mulingiwa a imela zwone.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.5 Khamusi u khwiniswa ha milayo ya kuambarele zwikoloni zwashu zwi nga
bveledza vhudziki. ¹a¾ani ni tshi ima na, kana ni tshi hanedzana na ¾hoho
iyi.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u thoma nga u sumbedza u ima na, kana u hanedzana
na u ¾alutshedza ¾hoho iyi.
Kha sumbedze nga mbuno dzo dziaho vhu»i ha milayo ya kuambarele
na khwi½ifhadzo ya themamveledziso.
A nga sumbedza u sa vha na ndeme kana u hanedza ¾hoho.
Zwi ¾u¾uwedza tshanduko ya matshilele zwikoloni/A zwi ¾u¾uwedzi ...
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a
¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.6 KHA VHA PFESESE: Hu tea u vha na vhu¾umani vhukati ha maanea na
tshifanyiso tsho nangwaho.
1.6.1 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi
¿wala maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Pfarisano vhutshiloni/Vhutshilo ndi mutingati, nz.
U ya nga ha itshi tshifanyiso, a nga anetshela/buletshedza
zwine vhathu vha nga thusana ngazwo vhutshiloni.
Kha sumbedze zwe vha thusana khazwo na vhu»ipfi hawe.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi
fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa
maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi
elanaho na zwe a ¿wala. [50]
1.6.2 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi
¿wala maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Ndondolo ya mupo/Nga nn»a ha mupo, a hu na
vhutshilo, nz.
Mulingiwa u tea u sumbedza ndeme vhukati ha muthu na
mupo.
Kha dovhe a sumbedze kulondolelwe kwa mupo.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi
fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa
maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi
elanaho na zwe a ¿wala. [50]
1.6.3 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi
¿wala maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Thaidzo dza mushumoni, nz.
Mulingiwa u tea sumbedza thaidzo dze a ¾angana nadzo.
Kha sumbedze zwine zwa khou mu lemela.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi
fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa
maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi
elanaho na zwe a ¿wala. [50]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI
MBUDZISO YA 2
KHETHEKANYO YA B: Rubriki ya u ¾ola/maka
Zwibveledzwa zwa vhudavhidzani.
KHA VHA PFESESE: Kha vha shumise rubriki ya u ¾ola/maka zwibveledzwa zwa
vhudavhidzani i wanalaho kha sia¾ari ¼a 11 ¼a iyi tsumbanµila ya u maka.
KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA
KHRITHERIA MARAGA
ZWI RE NGOMU, VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO 15
(NVT)
LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA (LTD) 10
¹HANGANYELO 25
Kha vha shumise rubriki ya u ¾ola/maka zwibveledzwa zwa vhudavhidzani.
1. Kha vha vhale tshibveledzwa tsho¾he vha kone u livhanya na/nanguludza
khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU,
VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO.
2. Kha vha dovhe hafhu u vhala tshibveledzwa vha nanguludze/livhanye hafhu
na khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO,
TSHITAILA NA U DZUDZANYA.
KHA VHA PFESESE:
Zwivhumbeo zwo fhambanaho zwa zwibveledzwa zwa vhudavhidzani zwi
funzwa zwo livhiswa kha maitele a zwino a u linga.
Izwi zwi tea u dzhielwa n¾ha musi hu tshi ¾olwa tshivhumbeo.
Kha vha ½ee maraga kha tshivhumbeo tsho teaho/tshone.
Kha vha sedzese kuvhekanyelwe/kukumedzelwe kwone kwo teaho musi hu tshi
¿walwa tshibveledzwa tshi¿we na tshi¿we.
Vhalingiwa vha tea u ¿wala nga ¾hoho MBILI kha dzo ½etshedzwaho. Mutumbu wa
phindulo i¿we na i¿we i tea u vha na maipfi a u bva kha 180 u ya kha a 200.
Luambo, redzhis¾ara, tshitaila na thouni zwi tea u livhanywa na nyimele.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
2.1 VHURIFHI HA TSHISHAKA (INIFOMA·A)
Zwi re ngomu na tshivhumbeo:
Ri lavhelela mafhungo a pfarelo i bvaho kha mukomana wa murwi i
tshi ya kha mubebi wa murwiwa.
¶iresi nthihi ya mu¿wali ine ya tevhelwa nga datumu.
¶iresi i tewa u ¿walwa nga vhu»alo.
Zwiga zwa u vhala a zwi shumiswi mafheleloni a mitaladzi ya »iresi,
theshano na magumo.
Theshano: Tsumbo: Vho-Nyadzanga.
Marangaphanµa kha ½ee muvhali ludungela lwa mafhungo ane a »o a
wana kha mutumbu.
Mutumbu: Ndi hune ha wanala tshidziki tsha mafhungo.
Hu shumiswa luambo lwo teaho, lu si na miswaswo.
Nyonesano: Ndi hune mu¿wali a onesana na mu¿walelwa.
Magumo: Mu¿wali u ¿wala dzina ¼awe fhedzi. [25]
2.2 ·IºWALOVHU¸E (CV) NA VHURIFHI HA U FHELETSHEDZA
Zwi re ngomu na tshivhumbeo.
Kha ¼i¿walovhu½e (CV), ri lavhelela zwidodombedzwa zwi tevhelaho
zwa muhumbeli: Zwidodombedzwa zwa vhu½e, zwa pfunzo, zwa
ndalukanyo, zwa tshenzhemo, madzangalelo na vha kwamiwaho. [25]
2.3 ADZHENDA NA MAAMBIWA A MU¹ANGANO
Zwi re ngomu na tshivhumbeo.
Ri lavhelela maambiwa a mu¾angano ane a elana na vhu¾ambo ha
mabebo a makhulu vho fhedzaho mi¿waha ya fu¾ahe (90). [25]
2.4 MUVHIGO WA FOMA·A
Zwi re ngomu na tshivhumbeo.
Ri lavhelela muvhigo une wa khou ¾ahisa mbilahelo dza ha masipala.
¹hoho
Marangaphan»a (siangane, ndivho na tshikoupu)
Matshimbidzele (Nnyi?, Ngani?, Ngafhi?, Lini?, Mini? Hani?)
Magumo/Mawanwa
Phendelo
Themendelo
Tsaino ya muvhigi
Tshiimo tsha muvhigi
Datumu [25]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
2.5 TSHIPITSHI TSHA FOMA·A
Zwi re ngomu na tshivhumbeo:
Tshipitshi itshi tshi tea u ¾o¾omodza na u bvisela khagala khombo
dzine dza khou bvelela vhuponi na uri dzi nga thivhelwa hani.
¹hoho: Kha i vhe i kungaho.
Tsumbo: Ri »o vha elelwa misi yo¾he.
Theshano: Ndi hune muambi resha vhathetshelesi nga u bula zwiimo
zwavho sa: Mutshimbidzamushumo,¹hohoyatshikolo nz.
Mvulatswinga: Afha muvhali u ¾alutshedza ¾hoho ya mafhungo.
Mutumbu: Muambi u ¾asulula mbuno dzawe a dovha a dzi tikedza nga
n»ila i tendiseaho.
Magumo/Phendelo: Ndi hune a fhedza mafhungo awe. [25]
2.6 INTHAVIYU
Zwi re ngomu na tshivhumbeo:
Ri lavhelela nyambedzano yo livhiswaho kha kuvhulungelwe na
kushumisele kwa ma»i.
¹hoho kha i vhe ye a randelwa yone.
Mvulatswinga: Kha hu ¾anwe nyambedzano vhukati ha vhathu
vhavhili.
Mutumbu: Kha hu ½etshedzwe nyimele (sinario) hu sa athu thomiwa u
¿walwa. Hu ¿waliwe madzina a vhabvumbedzwa u ya kha tshamonde
tsha sia¾ari. Hu shumiswe kho¼oni (zwithoma) u bva kha dzina ¼a
muambi/mubvumbedzwa. Hu pfukwe mutaladzi u bva kha uno
muambi u ya kha a tevhelaho. Hu rekhodiwe nyambedzano nga u
sielisana u bva kha uno muambi u ya kha u¼a. Mafhungo a tea u thoma
phan»a ha hune dzina ¼a guma hone, zwo khethekanywa nga
kho¼oni/zwithoma. [25]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 50
MARAGAGU¹E: 100
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 9 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
PFESESANI:
Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ·A VHURARU).
Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.
Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo tsho khethekanywa tsha bva
zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.
Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi.
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
ZWI RE NGOMU NA 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
VHUPULANI (NV) -Mihumbulo i -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho
gobolaho/¾okonyaho i sa tshidele vhukuma -Mihumbulo yo ndunzhendunzhe tsho¾he
(Zwo ¿waliwaho na vhambedzwi/lavhelelwiho -Zwi yelana tsho¾he na lunzhedzana lwo -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo
mihumbulo)
Maimo a n¾ha
-Mihumbulo ya vhu¾ali, i ¾hoho nahone zwa takadza linganelaho nahone zwi a vhilinganaho, nahone i ¾angananaho nahone i
Nzudzanyo ya mihumbulo ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha tendisea si na vhusiki ha mu½e si na sia
na vhupulani/ vhibvaho mihumbulo yo vhibvaho -Zwo dzudzanywa nahone -Vhu¾anzi vhu si gathi -Ndi phambananadzo,
U dzhiela nzhele ndivho, -Zwo dzudzanywa nahone zwa -Zwo dzudzanywa nahone zwa dovha zwa lunzhedzana ha nzudzanyo na u zwo sokou dovhololwa
vha ¾anganedzaho dovha zwa lunzhedzana zwa dovha zwa lwo linganelaho/lu fushaho, lunzhedzana zwo -A zwo ngo
mafhungo na nyimele tshidele lwa tsho¾he, hu tshi lunzhedzana tshidele lwa hu tshi katelwa teaho dzudzanywa nahone a
katelwa marangaphan»a, tsho¾he, hu tshi katelwa marangaphanµa, mutumbu zwi na
MARAGA 30 mutumbu na marangaphanµa, mutumbu na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe
magumo/mupendelo na magumo/mupendelo
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo ri -Zwo lundwa tshidele -Phindulo i a fusha fhedzi -Phindulo yo anzaho u -A hu na ndingedzo ya
shaedzinyana musutshelo wa -Mihumbulo i yelanaho, i hu na vhu¾udze¾udze hu¿we sa yelana ha mafhungo u fhindula
maanea o lundwaho tshidele takadzaho vhu khakhisaho mu¾o»o -Mihumbulo i vho ¾hoho/mbudziso
Maimo a fhasi
lwa tsho¾hetsho¾he -Zwo dzudzanywa nahone -Mihumbulo yo sumbedza u liana na u -U polika tsho¾he na u
-Mihumbulo yo vhibva ya zwa dovha zwa dzudzanywa lwa ndinganelo »a»isa sa tsha tea lwa tsho¾he
lundwa lwa vhu¾ali lunzhedzana zwavhuµi, hu nahone i a tendisea -U shaedza vhu¾anzi -A zwi na sia nahone
-Zwo dzudzanywa nahone zwa tshi katelwa -Hu na hu¿we u fusha ha ha nzudzanyo na zwo vhilingana
dovha zwa lunzhedzana marangaphan»a, mutumbu nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo
tshidele lwa tsho¾he, hu tshi na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe, hu tshi teaho
katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphan»a,
mutumbu na mutumbu na magumo/
magumo/mupendelo mupendelo
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 10 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA: 50] (i ya phan»a)
LUAMBO, TSHITAILA & 14–15 10–11 6–7 2–3 0
U DZUDZANYA (LTD) -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Luambo a lu pfali
Thouni, redzhis¾ara na tshitaila na µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfio -Thouni, redzhis¾ara,
µivhaipfi zwo teaho tsho¾he tsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ndivho, vha ¾anganedzaho zwo tea zwi¾uku tshitaila µivhaipfi a
ndivho/zwiitei na nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo mafhungo na nyimele. ndivho, vha zwo ngo tea ndivho,
Munanguludzo wa maipfi.
Maimo a n¾ha
nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho
Kushumisele kwa luambo na -Luambo ndi lwa -Luambo lu a ¾okonya, luambo u bveledza mafhungo na nyimele. mafhungo na nyimele.
milayo, zwiga zwa u vhala, vhuµifhulufheli ha n¾hesa, lu nahone thouni yo ¾halutshedzo. -Ho shumiswa luambo -U ho¾efhala ha
girama, mupele¾o. nyanyulaho tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea lwa mutheo/fhasi µivhaipfi zwo anzesa
-Lu a gobola, nahone lwo nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho -Thouni na lune u pfala ha
pfuma u dzangelwa ha thouni -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re kushumisele kwone mafhungo zwa si tsha
-A hu na vhukhakhi ha vhukhakhi ha girama na ngomu. kwa maipfi a zwo ngo konadzea na kathihi/
girama na mupele¾o. mupele¾o. tea zwa vho konµa
-Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele -¶ivhaipfi ndi yo vhukuma/tsho¾he.
ma¾hakheni¾hakheni. vhukuma . shayedzaho vhukuma.
12–13 8–9 4–5 0–1
-Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo
vhukuma nyanyula linganelaho, fhedzi hu tshi shumiswa lwa u sa
Maimo a fhasi
-Lu a gobola, nahone lwo -Thouni ndi yo teaho, i µi vha na vhu¾udze¾udze kona
pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -Hu¿we u shumiswa ha -A hu na kana hu tou
thouni. -Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo ho teaho nga u vha na zwi¾uku¾uku
-A hu na vhukhakhi ha girama na mupele¾o. angaredza, fhedzi u zwi sumbedzaho
girama na mupele¾o. -Zwo lundwa tshidele dzangelwa ha luambo ndi muvanganyo wa
-Lwo lundwa nga tshikili tsha vhukuma. ha fhasi. mafhungo/mitala.
ma¾hakheni. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala
MARAGA: 15 lwa tsho¾he.
TSHIVHUMBEO (T) 5 4 3 2 1
Zwi¾alusi zwa -Kubveledzele kwa ¾hoho - Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi -Hu na u shaedza ha
tshibveledzwa. kwa n¾hesa. kwo lunzhedzanaho vhudodombedzi zwo tea dzi pfadzaho mbuno dzo teaho
Kubveledzelwe kwa phara -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha ¾hoho -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala na -Mafhungo/mitala na
na tshivhumbeo tsha ma¾hakheni¾hakheni hu pfadzaho zwo fha¾wa lu fushaho phara zwi µi vha na phara zwo µala
mafhungo/mitala. -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala, phara -Maanea o µi faredza zwi vhukhakhi vhukhakhi
zwo fha¾wa na u lundwa lwa zwo vangwa lu pfadzaho. pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a tsha -Maanea ha na
n¾hesa tsho¾hetsho¾he. µi pfala naho hu na mudzio/ha pfadzi.
MARAGA: 5 vhukhakhi.
MARAGANYANGAREDZI 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA: 25]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya mutheo -Phindulo i sumbedza
TSHIVHUMBEO (NVT) ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho wa fhasi, i bvukululaho u shaya n»ivho ya
vhambedzwi. n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwi¾alusi zwa lushaka
Zwo ¿waliwaho na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa.
mihumbulo. vhibvaho. tshibveledzwa. zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa. -¹halutshedzo yo
Nzudzanyo ya mihumbulo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa. -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika
vhupulani. tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika. -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane.
U dzhiela nzhele ndivho, vha lushaka lwa tshibveledzwa. -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhu¾ala. -A hu na u farana ha
¾anganedzaho mafhungo na -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na
nyimele. kha sia ¼one. lunzhedzana. -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo.
Phindulo na mihumbulo. -Zwi re ngomu na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini. -Zwidodombedzwa
Nzudzanyo ya mihumbulo na mihumbulo zwo tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana. -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi
vhupulani. lunzhedzana. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza tikedza ¾hoho.
U dzhiela nzhele ndivho, vha -Zwo ¾an»avhudzwa lwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho. ¾hoho. -A ho ngo tevhedzwa
¾anganedzaho mafhungo na tsho¾he, zwidodombedzwa teaho naho hu na -Nga u angaredza, -Hu na u shaedza hu milayo yone ya
tshivhumbeo/milayo na zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. vhukhakhi vhu¾uku. tshivhumbeo ndi tshone, vhonalaho ha kushumisele tshivhumbeo tsha
nyimele. -Tshivhumbeo ndi fhedzi hu na u polika kwa milayo na tshibveledzwa.
tshonetshone tsho teaho hu¾uku. tshivhumbeo.
MARAGA 15 tshibveledzwa. -¹hahelelo/U shaedza ndi
hu soliseaho.
LUAMBO, TSHITAILA NA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
U DZUDZANYA (LTD) -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara,
na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi,
Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na
nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha
¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele. mafhungo na nyimele. ¾anganedzaho
nyimele. -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele
Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele. ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho. -Zwo »ala vhukhakhi
Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi. fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a fusha/ -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ¾anganana
mupele¾o. -¶ivhaipfi ndi yavhu»i linganela. shaedzaho vhukuma. -¶ivhaipfi a i tei
vhukuma. -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo ndivho na khathihi.
MARAGA 10 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi thithisea. -¹halutshedzo yo
vhukhakhi. ¾halutshedzo. ho¾efhala tsho¾he.
MARAGANYANGAREDZI 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 12 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumbanµila ya u maka
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2014 Memo
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper