Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2018 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) 2018 MEMORANDAMU MARAGA: 100 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/2018 SCE – Memorandamu MAFHUNGO THANGELI O LIVHISWAHO KHA MU¹OLI/MUMAKI Musi vha tshi ¾ola/maka mushumo wa mulingiwa, zwi tevhelaho ndi zwi¿we zwa zwine zwa tea u dzhielwa nzhele musi vha tshi shumisa rubriki: • Ndeme ya vhupulani, mvetamveto, u vhalulula na u dzudzanya zwo bveledzwaho kha tshibveledzwa tsha u fhedzisela tsho ½ekedzwaho. • U dzhiela nzhele u ¿wala hu re na ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na nyimele hu tshi katelwa na redzhis¾ara, tshitaila na thouni – nga maan»a ho sedzeswa KHETHEKANYO YA B. • Girama, mupele¾o na zwiga zwa u vhala. • Zwivhumbeo zwa luambo, hu tshi katelwa na luambo lwa vhudzivha/kuambele. • Munanguludzo wa maipfi na luambo lwa maambele. (mirero na maambele) • Kufha¾elwe kwa mafhungo. • Kuvhekanyelwe na kufha¾elwe kwa dziphara. • Ku¾ha¾huvhelwe kwa ¾hoho sa zwo ¾aniwaho nga zwi re ngomu/zwo faredzwaho nga u angaredza: mvulatswinga, kubveledzelwe kwa mihumbulo na magumo. MAHUMBULWA MALUGANA NA KUMAKELE/KU¹OLELWE KHETHEKANYO YA A: MAANEA MBUDZISO YA 1 APHENDIKISI YA C: KHETHEKANYO YA A: Rubriki ya u ¾ola/maka Maanea KHA VHA PFESESE: Kha vha shumise rubriki ya u ¾ola/maka(APHEDISIKI YA C) u ¾ola/maka maanea i wanalaho kha masia¾ari a 10 - 11 a uyu memorandamu. KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA KHRITHERIA MARAGA ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI 30 LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 15 TSHIVHUMBEO 5 ¹HANGANYELO 50 Kha vha shumise rubriki ya u ¾ola/maka (APHEDISIKI YA C) u ¾ola/maka maanea. 1. Kha vha vhale maanea o¾he vha kone u livhanya na/nanguludza khathegori yo teaho mafhungo aya zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI. 2. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha nanguludze/livhanye hafhu na khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO,TSHITAILA NA U DZUDZANYA. 3. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha koneha u nanguludza/livhanya na mafhungo ayo zwi tshi kwama TSHIVHUMBEO. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHA VHA PFESESE • Mbuno dzo ½ewaho fhasi ha ¾hoho i¿we na i¿we kha iyi adendamu dzi thuse fhedzi sa tsumban»ila/gaidi kha vhamaki/vha¾oli. • Hu tea u ½ewa tshikhala/thendelo ya u dzhiela n¾ha n»ila ine mulingiwa a ¾ha¾huvhisa zwone/ngayo ¾hoho, naho zwi tshi nga vha zwo fhambani na izwo zwo ½ewaho kha idzo mbuno kana na mihumbulo/kuvhonele kwa vhone mu¾oli/mumaki. Vhalingiwa vha lavhelelwa u nanga ¾hoho NTHIHI ya maanea kha idzo dzo ½etshedzwaho nga u shumisa maipfi a u bva kha 400 u swika kha a 450. Vhalingiwa vha nga ¿wala nga lushaka lufhio kana lufhio lwa maanea: nganetshelo, mbuletshedzo, a u vhuisa mihumbulo, a u ¾a¾a khani, a disikhesivi kana thimbwanywa/¾hanganyelo ya izwo. 1.1 Ndo pfa i tshi tou vha ngoho uri ... Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • U ¿wala nga mu¼oro wawe we a pfa u nga zwo bvelela/ngoho ya zwithu. • A nga ¿wala nga zwithu zwivhuya zwe zwa bvelela. • A nga ¿wala nga zwithu zwi si zwavhu»i zwe a ¼ora/pfa zwone. • Zwi nga »i vha zwithu zwi mangadzaho a songo zwi lavhelelaho. • Maanea aya u tea u a ¿wala nga n»ila ya u tou anetshela. • Fhedzi arali mulingiwa a ¿wala maanea ane ra pfa a tshi fusha ¾hoho ye a ½ewa, ha ½ewi nda¾iso. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. [50] 1.2 Vhabebi vhone phangami dza vhudziki zwikoloni. Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa a ¿wala nga pfariso ine ya tea u itwa nga vhabebi zwikoloni zwine vhana vhavho vha dzhena khazwo. • Vhabebi vha tea u thusana na vhagudisi kha u laya vhana. • Vhabebi vha tea u dalela zwikoloni zwifhinga zwo¾he. • Vhabebi vha tea u dzhenela mi¾angano vha sa fhidzi. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/2018 SCE – Memorandamu 1.3 Madalo a fhethu ha vhufa o ri »isela tshanduko. Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ¿wala nga madalo e a vha nao a u dalela fhethu ha vhufa. • U tea u sumbedza zwivhuya zwe a zwi guda, zwa dovha zwa shandukisa kuvhonele kwawe kwa zwithu. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.4 Ifa mu¾ani ndi dakalo-tshililo. Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho. • U tea u ¿wala nga zwivhuya zwine zwa »iswa nga ifa/ndaka sa: thundu na mu»i wavhu»i. • U dovha hafhu a ¿wala nga zwithu zwi si zwavhu»i zwine zwa nga »iswa nga u lwela/ndaka sa: u vhengana, dzinndwa, mabulayo na zwi¿wevho. • Mulingiwa u fanela u sumbedza magumo a siaho muvhali a tshi »ivha zwine ene muligiwa a imela zwone. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.5 Ndi tshifhio tshiala tshine nda nga sia-vho shangoni? Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho iyi: Tshiala tshi nga vha tshipikwa/zwipikwa zwine a humbula u zwi bveledza. • Kha sumbedze nga mbuno dzo dziaho vhu»i ha zwipikwa izwo. • Tshiala tshi kwama mu¾a, mushumo, shango nga vhuphara, mveledziso, na zwi¿we. • Zwi ¾u¾uwedza tshanduko ya matshilele zwitshavhani. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/2018 SCE – Memorandamu 1.6 KHA VHA PFESESE: Hu tea u vha na vhu¾umani vhukati ha maanea na tshifanyiso tsho nangwaho. 1.6.1 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe. Tsumbo: Fhethu ha vhu»imvumvusi. • U ya nga ha itshi tshifanyiso, a nga anetshela/buletshedza zwe a »iphi½isa zwone na khonani dzawe afho fhethu. • Kha sumbedze zwe vha »iphi½a ngazwo na vhu»ipfi hawe. • U tea u sumbedza lunako lwa tsiko. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.6.2 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe. Tsumbo: Themamveledziso yo swika vhuponi ha hashu. • Mulingiwa u tea sumbedza ndeme ya u khwi½iswa ha dzibada. • Kha sumbedze na nyan»ano ine ya wanala kha vhashumi. • Kha dovhe a sumbedze u »idina na u thusana hune ha vha hone. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] 1.6.3 Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala maanea awe: • Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe. Tsumbo: Murumba u ¾ambela tshan»a/ºwana u mamela lurumbu, na zwi¿we. • Mulingiwa u tea sumbedza kushumele kwa masimuni. • Kha sumbedze na pfano ine ya wanala kha vhashumi afha masimuni. • Kha dovhe a sumbedze u »idina na u thusana hune ha vha hone. • Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. • Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi elanaho na zwe a ¿wala. [50] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO YA 2 APHENDIKISI YA D: KHETHEKANYO YA A: Rubriki ya u ¾ola/maka Zwibveledzwa zwa vhudavhidzani. KHA VHA PFESESE: Kha vha shumise rubriki ya u ¾ola/maka (APHEDISIKI YA D) u ¾ola/maka zwibveledzwa zwa vhudavhidzani i wanalaho kha sia¾ari ¼a 12 ¼a uyu memorandamu. KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA KHRITHERIA MARAGA ZWI RE NGOMU, VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO 15 LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 10 ¹HANGANYELO 25 Kha vha shumise rubriki ya u ¾ola/maka (APHEDISIKI YA D) u ¾ola/maka zwibveledzwa zwa vhudavhidzani. 1. Kha vha vhale tshibveledzwa tsho¾he vha kone u livhanya na/nanguludza khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU, VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO. 2. Kha vha dovhe hafhu u vhala tshibveledzwa vha nanguludze/livhanye hafhu na khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA. KHA VHA PFESESE: • Zwivhumbeo zwo fhambanaho zwa zwibveledzwa zwa vhudavhidzani zwi funzwa zwo livhiswa kha maitele a zwino a u linga. • Izwi zwi tea u dzhielwa n¾ha musi hu tshi ¾olwa tshivhumbeo. • Kha vha ½ee maraga kha tshivhumbeo tsho teaho/tshone. • Kha vha sedzese kuvhekanyelwe/kukumedzelwe kwone kwo teaho musi hu tshi ¿walwa tshibveledzwa tshi¿we na tshi¿we. Vhalingiwa vha tea u ¿wala nga ¾hoho MBILI kha dzo ½etshedzwaho. Mutumbu wa phindulo i¿we na i¿we i tea u vha na maipfi a u bva kha 180 u ya kha a 200. Luambo, redzhis¾ara, tshitaila na thouni zwi tea u livhanywa na nyimele. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/2018 SCE – Memorandamu 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI (FOMA·A) Zwi re ngomu na Tshivhumbeo. • Ri lavhelela mafhungo ane a vha a ndivhuwo i bvaho kha vhadzulapo,vha tshi khou livhuwa zwishumiswa zwe vha ½ekedzwa/ndambedzo nga Vhathakhi Outfitters. • ¶iresi mbili (ya mu¿wali na ya mu¿walelwa). • ¶iresi ya u thoma (i tea u ¿walwa datumu nga vhu»alo). • ¶iresi ya vhuvhili (i thoma nga mufari wa tshiimo sa 'Mu¿waleli' kana 'Mulanguli'). • Theshano: Ndaa/Aa. • ¹hoho ya mafhungo (i tea u ¿walwa nga madanzi kana ya talelwa arali yo ¿walwa nga ma¼e»ere ma¾uku). • Mutumbu. Hu ¿walwa ndivhuwo nga vhu»alo. • Nyonesano kana phendelo. • Magumo (mu¿wali u ṅwala tshifani na dzina/inishia¼a). [25] 2.2 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Mulingiwa u tea u ¾ana n»ivho ya nganetshelo, hu si tshikho»o. • Nganeavhutshilo iyi i tea u ¾ana »ivhazwakale khathihi na zwivhuya zwe a itela lushaka ya mufu. • Dzina na tshifani zwa mufu, fhethu he muthu a bebelwa hone, mi¿waha, ma»uvha a mabebo na a u lovha, fhethu he muthu a lovhela hone, tshivhangi tsha lufu, tshifhinga tsha u lwala na madzina a mashaka. • Zwe zwa swikelelwa/zwa ndeme zwo swikelwaho: pfunzo/u »idzhenisa kha mishumo ya zwitshavha, nz. • Nganeapfufhi nga ha mufu: u amba zwine mashaka na dzikhonani vha »o mu humbula ngazwo. • U dzheniswa ha milaedza ya ndiliso/zwikho»o u bva kha mu¾a, nz. [25] 2.3 RIVIYU Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Riviyu iyi i tea u ¾ana bugu iyi khathihi na ndeme yayo tshitshavhani. • Mvulatswinga: u ¾ha¾huvha dzina ¼a bugu ine ya khou rivuwiwa. • Mutumbu: mafhungothangeli sa dzina ¼a bugu/mu¿wali/mubveledzi/ mugan»isi. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/2018 SCE – Memorandamu • ¹halutshedzo ya bugu: hu ½etshedzwa manweledzo a bugu. • Makumedzwa- u ½etshedza kubveledzelwe kwo¾he kwa bugu u ya nga kuvhonele kwa musedzulusi. • Luambo hu shumiswa lwa tshifhinga tsha zwino. ¶ivhaipfi i vhe i gobolaho i sumbedzaho u takalela/kho»edzela musi hu tshi ¾ha¾huvhiwa bugu iyo, sa i takadzaho, zwi rudza mbilu, zwi kungaho, nyanyula, ¾okonya, ndi zwa ndeme, zwi na mbuyelo, ndi zwa n¾hesa, na zwi¿wevho. • Magumo: u nweledza mawanwa. [25] 2.4 ATHIKILI YA MAGAZINI Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Athikili i tea u faredza mutambo wa vhaaluwa avha khathihi na ndeme yazwo. • ¹hoho: i kungaho/i takadzaho; • ¹hoho i tevhelwa nga dzina ¼a mu¿wali. Tsumbo : Bola ya milenzhe ya vhaaluwa • Mvulatswinga: ndi hune mu¿wali a »ivhadza fhungo ¼ine a ¾o»a u amba nga ha¼o. U »ivhadza kudzudzanyelwe kwa kutambele na ndambedzo. • Mutumbu: hu ¾an»avhudzwa mihumbulo ya fhungo ¼a nyonyoloso dzavho, malangele, thimu dzine vha tamba nadzo. Mitambo ye vha kunda na ye vha kundiwa. • Tshitaila tshi nga vha tsha mbuletshedzo, tshi shumisaho figara dza muambo, tshi ¾okonyaho mihumbulo ya vhavhali. Madzina, fhethu, zwifhinga, vhuimo na zwi¿we zwa ndeme zwi tea u ½etshedzwa/buletshedza kha athikili. Athikili i tea u dzikusa dzangalelo, zwa ¾u¾ula dzangalelo ¼a u vhala kha muvhali. • Phendelo: Ndi hune mafhungo a vhiniwa hone. [25] 2.5 TSHIPITSHI Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Tshipitshi itshi tshi tea u ¾o¾omodza na u bvisela khagala mishumo mivhuya ye ¹hohoyatshikolo vha ita/shuma kha u bveledza lushaka/vhathu na shango nga u angaredza. • ¹hoho: Kha i vhe i kungaho. Tsumbo: Ri »o vha elelwa misi yo¾he. • Theshano: Ndi hune muambi a resha vhathetshelesi nga u bula zwiimo zwavho sa: Mutshimbidzamushumo,¹hohoyatshikolo nz. • Mvulatswinga: Afha muvhali u ¾alutshedza ¾hoho ya mafhungo. • Mutumbu: Muambi u ¾asulula mbuno dzawe a dovha a dzi tikedza. • Magumo/Phendelo: Ndi hune a fhedza mafhungo awe. [25] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 9 DBE/2018 SCE – Memorandamu 2.6 MUFHINDULANO Zwi re ngomu na tshivhumbeo: • Mufhindulano uyu u tea u »isendeka kha nyambedzano vhukati ha mulwadze na mueletshedzi ndivho hu uri mulwadze a wane thuso i pfalaho/tshidzaho/thusaho kha u langula. • ¹hoho: kha i vhe ye a randelwa yone. Tsumbo: Nga ngomu ofisini ya mueletshedzi. • Mvulatswinga: kha hu ¾anwe nyambedzano vhukati ha vhathu/zwigwada vhavhili/zwivhili. • Mutumbu: kha hu ½etshedzwe nyimele: Kha hu bviselwe khagala ku»ifarelwe, nyonyoloso dzine a tea u ita, zwi¼iwa zwine a tea u ¼a na zwi¿wevho zwa muthu ane a vha na vhulwadze ha swigiri. Hu ¿waliwe madzina a vhabvumbedzwa u ya kha tshamonde tsha sia¾ari. Hu shumiswe kho¼oni (zwithoma) u bva kha dzina ¼a muambi/mubvumbedzwa. Hu pfukwe mutaladzi u bva kha uno muambi u ya kha a tevhelaho. Hu rekhodiwe u fhindulana nga u sielisana u bva kha kuvhonele kwa muambi. Mafhungo a tea u thoma phan»a ha hune dzina ¼a guma hone, zwo khethekanywa nga kho¼oni/zwithoma. Ngeletshedzo kha vhalingiwa zwi tshi kwama kuambele kana nyito zwi tea u sumbedzwa ngomu zwitangini musi maipfi a sa athu u buletshedzwa. • Magumo: mu¿wali a nga pendela nga u ½etshedza kana u amba zwi¿we zwa u vhina mafhungo o zwi vhea ngomu zwitangini. [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 50 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 10 DBE/2018 SCE – Memorandamu APHENDIKISI YA C: KHETHEKANYO YA A : RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA – LUAMBO LWA HAYANI (MARAGA DZA 50) PFESESANI: • Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ·A VHURARU). • Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo. • Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo tsho khethekanywa tsha bva zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo. • Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi. KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona fushaho/ho linganelaho ZWI RE NGOMU NA 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 VHUPULANI -Mihumbulo i -Phindulo yo lundwa tshidele -Phindulo i fushaho -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho gobolaho/¾okonyaho i sa vhukuma -Mihumbulo yo lunzhedzana ndunzhendunzhe tsho¾he (Zwo ¿waliwaho na vhambedzwi/lavhelelwiho -Zwi yelana tsho¾he na ¾hoho lwo linganelaho nahone zwi a -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo mihumbulo) Maimo a n¾ha -Mihumbulo ya vhu¾ali, i nahone zwa takadza tendisea vhilinganaho, nahone i si ¾angananaho nahone i si Nzudzanyo ya mihumbulo na ¾okonyaho nahone yo vhibvaho -Hu na vhu¾anzi ha -Zwo dzudzanywa nahone zwa na vhusiki ha mu½e na sia vhupulani/ -Zwo dzudzanywa nahone zwa mihumbulo yo vhibvaho dovha zwa lunzhedzana lwo -Vhu¾anzi vhu si gathi ha -Ndi phambananadzo, U dzhiela nzhele ndivho, vha dovha zwa lunzhedzana tshidele -Zwo dzudzanywa nahone zwa linganelaho/lu fushaho, hu tshi nzudzanyo na u zwo sokou dovhololwa ¾anganedzaho mafhungo na lwa tsho¾he, hu tshi katelwa dovha zwa lunzhedzana katelwa marangaphanµa, lunzhedzana zwo teaho -A zwo ngo dzudzanywa nyimele marangaphan»a, mutumbu na tshidele lwa tsho¾he, hu tshi mutumbu na nahone a zwi na magumo/mupendelo katelwa marangaphanµa, magumo/mupendelo ndunzhendunzhe MARAGA 30 mutumbu na magumo/mupendelo 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo ri -Zwo lundwa tshidele -Phindulo i a fusha fhedzi hu na -Phindulo yo anzaho u sa -A hu na ndingedzo ya u shaedzinyana musutshelo wa -Mihumbulo i yelanaho, i vhu¾udze¾udze hu¿we vhu yelana ha mafhungo fhindula ¾hoho/mbudziso maanea o lundwaho tshidele lwa takadzaho khakhisaho mu¾o»o -Mihumbulo i vho -U polika tsho¾he na u sa Maimo a fhasi tsho¾hetsho¾he -Zwo dzudzanywa nahone zwa -Mihumbulo yo dzudzanywa sumbedza u liana na u tsha tea lwa tsho¾he -Mihumbulo yo vhibva ya lundwa dovha zwa lunzhedzana lwa ndinganelo nahone i a »a»isa -A zwi na sia nahone zwo lwa vhu¾ali zwavhuµi, hu tshi katelwa tendisea -U shaedza vhu¾anzi ha vhilingana -Zwo dzudzanywa nahone zwa marangaphan»a, mutumbu na -Hu na hu¿we u fusha ha nzudzanyo na dovha zwa lunzhedzana tshidele magumo/mupendelo nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo lwa tsho¾he, hu tshi katelwa ndunzhendunzhe, hu tshi teaho marangaphan»a, mutumbu na katelwa marangaphan»a, magumo/mupendelo mutumbu na magumo/ mupendelo Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA: 50] (i ya phan»a) LUAMBO, TSHITAILA & 14–15 10–11 6–7 2–3 0 U DZUDZANYA -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Luambo a lu pfali Thouni, redzhis¾ara na tshitaila na µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfio -Thouni, redzhis¾ara, µivhaipfi zwo teaho tsho¾he tsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ndivho, vha ¾anganedzaho zwo tea zwi¾uku tshitaila µivhaipfi a ndivho/zwiitei na nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo mafhungo na nyimele. ndivho, vha zwo ngo tea ndivho, Munanguludzo wa maipfi. Maimo a n¾ha nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho Kushumisele kwa luambo na -Lulambo ndi lwa -Luambo lu a ¾okonya, luambo u bveledza mafhungo na nyimele. mafhungo na nyimele. milayo, zwiga zwa u vhala, vhuµifhulufheli ha n¾hesa, lu nahone thouni yo ¾halutshedzo. -Ho shumiswa luambo -U ho¾efhala ha girama, mupele¾o. nyanyulaho tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea lwa mutheo/fhasi µivhaipfi zwo anzesa -Lu a gobola, nahone lwo nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho -Thouni na lune u pfala ha pfuma u dzangelwa ha thouni -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re kushumisele kwone mafhungo zwa si tsha -A hu na vhukhakhi ha vhukhakhi ha girama na ngomu. kwa maipfi a zwo ngo konadzea na kathihi/ girama na mupele¾o mupele¾o. tea zwa vho konµa -Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele -¶ivhaipfi ndi yo vhukuma/tsho¾he. ma¾hakheni¾hakheni. vhukuma . shayedzaho vhukuma. 12–13 8–9 4–5 0–1 -Lulambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo vhukuma nyanyula linganelaho, fhedzi hu tshi shumiswa lwa u sa Maimo a fhasi -Lu a gobola, nahone lwo -Thouni ndi yo teaho, i µi vha na vhu¾udze¾udze kona pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -Hu¿we u shumiswa ha -A hu na kana hu tou thouni. -Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo ho teaho nga u vha na zwi¾uku¾uku -A hu na vhukhakhi ha girama na mupele¾o angaredza, fhedzi u zwi sumbedzaho girama na mupele¾o. -Zwo lundwa tshidele dzangelwa ha luambo ndi muvanganyo wa -Lwo lundwa nga tshikili tsha vhukuma ha fhasi. mafhungo/mitala. ma¾hakheni. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala MARAGA: 15 lwa tsho¾he. TSHIVHUMBEO 5 4 3 2 1 Zwi¾alusi zwa -Kubveledzele kwa ¾hoho - Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi -Hu na u shaedza ha tshibveledzwa. kwa n¾hesa kwo lunzhedzanaho vhudodombedzi zwo tea dzi pfadzaho mbuno dzo teaho Kubveledzelwe kwa phara -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha ¾hoho -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala na -Mafhungo/mitala na na tshivhumbeo tsha ma¾hakheni¾hakheni hu pfadzaho zwo fha¾wa lu fushaho phara zwi µi vha na phara zwo µala mafhungo/mitala. -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala, phara -Maanea o µi faredza zwi vhukhakhi vhukhakhi zwo fha¾wa na u lundwa lwa zwo vangwa lu pfadzaho. pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a tsha -Maanea ha na n¾hesa tsho¾hetsho¾he. µi pfala naho hu na mudzio/ha pfadzi. MARAGA: 5 vhukhakhi. MARAGANYANGAREDZI 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA: 25] Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona linganelaho/vhu fushaho ZWI RE NGOMU, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza TSHIVHUMBEO ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho fhasi, i bvukululaho u shaya n»ivho ya vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwi¾alusi zwa lushaka Zwo ¿waliwaho na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo Nzudzanyo ya mihumbulo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika vhupulani tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane U dzhiela nzhele ndivho, vha lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhu¾ala -A hu na u farana ha ¾anganedzaho mafhungo na -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na nyimele kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo Phindulo na mihumbulo -Zwi re ngomu na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa Nzudzanyo ya mihumbulo na mihumbulo zwo lunzhedzana tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi vhupulani -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho U dzhiela nzhele ndivho, vha tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa ¾anganedzaho mafhungo na zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u angaredza, vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya tshivhumbeo/milayo na -Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku tshivhumbeo ndi tshone, kwa milayo na tshivhumbeo tsha nyimele tshonetshone tsho teaho fhedzi hu na u polika tshivhumbeo tshibveledzwa tshibveledzwa hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi MARAGA 15 hu soliseaho LUAMBO, TSHITAILA NA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 U SEDZULUSA -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele ¾anganedzaho nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a fusha/ -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ¾anganana mupele¾o -¶ivhaipfi ndi yavhu»i linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi MARAGA 10 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo vhukhakhi ¾halutshedzo ho¾efhala tsho¾he MARAGANYANGAREDZI 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa