Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
2018
MEMORANDAMU
MARAGA: 70
Memorandamu uyu u na masia¾ari a 10.
Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2018 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC May June 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC May June · 2018 · tshivenda. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC May June
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 286.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
NSC May June 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paper
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2018
SCE – Memorandamu
KHA VHA PFESESE:
• Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
• Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
• Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
• Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
• Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
• Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha
luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi
honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha,
vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).
• Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa
khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i
pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo
lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi
zwi a ¾anganedzea.
• Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/
HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
• A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha NDI NGOHO/A SI NGOHO
kana NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE.
Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
• Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
• Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
• Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
• Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere
¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2018
SCE – Memorandamu
MBUDZISO YA 1
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Ndi zwirathisi zwa vhudavhidzani, sa radio na the¼evishini.√ (1)
1.2 Ndi nyiledzo ya uri zwipuka a zwi zwimiwi nga nnµa ha thendelo. (2)
1.3 Ndi ngauri vho vho shavha tshikolo hu si na zwine vha ¾wa vha tshi
ita, vha vho thoma u tshila nga u zwima na u vhulaha zwipuka. √√ (2)
1.4 Ndi u vha hawe na vhutamatama ha u zwima zwe zwa ita uri a litshe na
tshikolo.√√ (2)
1.5 Ndi phambano ya kuvhonele kwa zwithu, Masala u vhavhalela zwipuka na
u zwi tsireledza, √ ngeno avha vha¾hannga vha tshi zwi zwima na u zwi
vhulaha.√ (2)
1.6 B/dzi khou pandamedza phukha. (1)
1.7 Vha¾hannga vho ¾angana na khakhathi ya u pandamedzwa nga
nguluvhe»aka ya nzadze yo vuswaho nga mmbwa dzavho dzi tshi khou
zwima.√√ (2)
1.8 - Ndi wa uri vhathu kha vha vhavhalele dziphukha.√
- Phukha dzi zwimiwa nga thendelo ya mulayo.√
- U sa pfa hu ¾unya mavhudzi.√
[Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] (3)
1.9 Masiandaitwa e Tendani a ¾angana nao ndi a u rungwa ¼i¾o nga muthenga
wa nungu ¼a fhedza ¼o pofula.√√ (2)
1.10 EE.
Vha hone vhathu vhane vha funa zwipuka lune vha sa tende zwi tshi
tambudzwa,√ vhane vha ¾honifha mulayo wa muvhuso u sa imi na u
tambudzwa ha zwipuka√ nahone vhane vha ¾honifha pfanelo dza zwipuka,
sa ene Masala.√
[Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] (3)
1.11 EE.
Ngauri avha vha¾hannga vho vha vha tshi khou lingedza u »isikela
mishumo,√ khathihi na u »i¾o»ela zwi¼iwa. √
KANA
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2018
SCE – Memorandamu
HAI.
Ngauri vho vha vha tshi zwi »ivha uri mulayo u lwa nazwo,√ muthu u tea u
zwima a na thendelo.√
[Kana zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (2)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.12 Ndi vhugevhenga ha u vhulahwa/tswiwa ha (½anga dza) tshugulu (Rhino
poaching).√ (1)
1.13 Vhu»ipfi hawe ndi ha u vhavhalela/pfela vhu¾ungu√ phukha dzine dza
khou vhulahwa hu tshi khou ¾o»iwa ma½anga nga nn»a ha mulayo.√ (2)
1.14 • Ndi u ½ea nda¾iso i vhavhaho vhathu vhane vha wanala vha tshi khou
zwima phukha zwi siho mulayoni/vha si na ¼aisentsi ya u zwima.
• Kha hu vhe na vhalindi vha u tsireledza vhugalaphukha/hu wanalaho
phukha.
• Luhura lwo tingeledzaho vhugalaphukha lu vhe lwo khwa¾haho/lu re na
mu»agasi.
[Mbuno mbili fhedzi dzi tendiseaho.]√√ (2)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B
1.15 Zwibveledzwa zwo¾he zwi khou amba nga u zwimiwa ha phukha zwi siho
mulayoni/u tambudzwa ha zwipuka/u pfuka pfanelo dza zwipuka.√
Kha TSHIBVELEDZWA TSHA A, vhatukana vha khou zwima zwipuka uri
vha zwi vhulahe,√ ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA B hu tshi
sumbedzwa vhazwimi vho vhulaha phukha/tshugulu vha tshi itela u tswa
ma½anga ayo.√ (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2018
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Kumakele kwa manweledzo
U ¾ola/maka hu tea u »isendeka kha zwo vhudziswaho, hu litshiwe izwo zwi songo
vhudziswaho.
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
• Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
• Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou
ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
• Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
tou ralo:
o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
• Tshivhumbeo
Naho manweledzo o ¿walwa nga tshivhumbeo tsho khakheaho, a tea u ¾olwa.
• Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha
maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea.
o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a
u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a
manweledzo o salaho.
o Manweledzo a re mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾o»eaho ha
tewi u ½ewa n»a¾iso.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2018
SCE – Memorandamu
PHINDULO: TSHIBVELDZWA TSHA C
Maga a tevhelaho kha a shumiswe sa tsumban»ila ya zwine mulingiwa a tea u zwi
sumbedza kha manweledzo awe.
Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza 7 dzi kha phara dzi tea u avhelwa maraga.
(Mitaladzi na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u lunzhedzana.)
NO KHOUTHESHENI NO MBUNO
1 'Muthu u tea u »i¾hogomela nga u 1 U ita nyonyoloso khathihi na u
ita nyonyoloso tshifhinga tsho¾he. U tshimbila ndi zwo teaho.
tshimbila lwa minetse ya furaru kha
»uvha zwi fhungudza mutsiko
muhulu wa malofha.'
2 'Mutsiko wa muhumbulo ndi 2 U langa dzithaidzo na u
tshivhangi tshihulu tsha mutsiko humbula zwivhuya zwi
muhulu wa malofha, ngauralo fhungudza mutsiko wa
muthu kha kone u langa thaidzo malofha.
dzine a ¾angana nadzo nga u dzulela
u humbula zwivhuya.'
3 'Muthu kha vhe na n»owelo ya u 3 U »imvumvusa nga muzika zwi
»imvumvusa nga u thetshelesa a ¾o»ea.
muzika; zwi thusa u netulusa
muhumbulo na mutsiko muhulu wa
malofha u a tsela fhasi.'
4 'U vha na muvhili wo kalulaho zwi 4 Muthu kha fhungudze muvhili
ita uri mutsiko wa malofha u vhe wo kalulaho nga u ¼a zwi¼iwa
½tha, zwenezwo muthu u tea u zwi re na pfushi.
lingedza u fhungudza muvhili nga u
¼a zwi¼iwa zwi re na pfushi sa
mitshelo, miroho na zwi¼iwa zwi re
na mafhi.'
5 'Kha i vhe n»owelo ya u fhungudza 5 Zwi¼iwa kha zwi vhe na mu½o
mu½o zwi¼iwani, zwi a thusa kha uri wo linganelaho.
u sa »iwane u kha khombo ya u vha
na mutsiko muhulu wa malofha.'
6 'Muthu u tea u ¾utshela u nwa 6 Muthu kha »iilise kha
zwikambi na u daha mafola lwo zwikambi na mafola.
kalulaho ngauri na zwone zwi
vhanga mutsiko muhuhu wa
malofha.'
7 'Tshi¿we tshine tsha nga thusa u 7 Muhumbulo u tea u awedzwa
fhungudza mutsiko muhulu wa nga u femela nn»a na ngomu
malofha ndi u awedza muhumbulo lwa tshifhinganyana.
nga u femela ngomu na nn»a lwa
tshifhinganyana/u nwesa maµi.'
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2018
SCE – Memorandamu
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou
ralo kokotolo lini.
Nyonyoloso khathihi na u tshimbila ndi zwa ndeme kha u langa mutsiko muhulu wa
malofha. Muthu u tea u langa dzithaidzo na u humbula zwivhuya. Muthu kha
»imvumvuse nga muzika uri muhumbulo u netuluwe. U fhungudza muvhili wo
kalulaho nga u ¼a zwi¼iwa zwi re na pfushi nahone zwi na mu½o wo linganelaho ndi
zwa ndeme. Muthu a »iilisa kha zwikambi na mafola zwi mu thusa kha u langa
mutsiko muhulu wa malofha. Muhumbulo u tea u awedzwa nga u femela nn»a na
ngomu lwa tshifhinganyana. Hezwi zwi ita uri muthu a lalame.
[Maipfi a 93]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2018
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka
• Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga
nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi
¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
kha mupele¾o wonewone.
• Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
• Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D
3.1 Ipfi 'ndondola' ¼i na ndeme ya u kunga vha re na zwitudio uri vha renge
zwilidzo zwavho u itela u alusa zwitudio izwo.√ (1)
3.2 Ndi tshivhudzisi. √ Ndeme yatsho ndi u vhudzisa nga n»ila ya u tou
kunga.√ (2)
3.3 ·i »isa tshifanyiso tsha uri vha »o vha mulidzimakone a sa fhirwi nga
muthu.√√ (2)
3.4 D/swika fhethu.√ (1)
3.5 Ndi thekeniki ya u fhuredzela/u kunga√ ngauri mukungedzeli u »o
rekhodela nga fhedzi vhanevho vhane tshigwada tshavho tsha vha na
vhathu vha no swika fumi.√ (2)
3.6 Mukungedzeli o swikelela ndivho ya u kunga vhathu ngauri o shumisa
fonto dzo fhambanaho/nyolo na zwifanyiso, zwishumiswa zwa muzika zwa
musalauno/luambo lwa u fhuredzela/u kunga na vhu¾umani. Zwo¾he hezwi
zwi rumela mulaedza wa u kunga.√√ (2)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/2018
SCE – Memorandamu
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E
4.1 Khathuni i khou ¾ana vhabebi vhane vha khou kombetshedza vhana u ya
tshikoloni/vhana vha sa funi tshikolo.√ (1)
4.2 Ndi vhu»ifhinduleli ha mudededzi ha uri arali ¿wana a songo ¿wala a mu
kombetshedze khathihi na u mu linda.
KANA
Mugudiswa u tea u ita mushumo wawe nga vhu»ikumedzeli.√√ (2)
4.3 Vhuvhili hazwo zwi ¾ana vhana vhane vha sumbedza vha sa funi tshikolo. √
Kha FUREME YA 1 vhana vha khou tou kokodziwa, ngeno kha FUREME
YA 2 ¿wana a tshi khou kombetshedzwa u ¿wala mushumo/vhabebi vha no
¾u¾uwedza vhana kha zwa pfunzo.√ (2)
4.4 C/¿wana ane khou kombetshedzwa u ita mushumo wa tshikolo.√ (1)
4.5 I khou ¾ana vhana vha sa takaleli u ya tshikoloni vhane vha khou tou
kombetshedzwa nga vhabebi. √√ (2)
4.6 - Vhathu vha tea u ¾u¾uwedza vhana vhavho u funa/u takalela u dzhena
tshikolo/pfunzo musi vha tshee vha¾uku vhukuma.
- Vhabebi vhaswa/vha¾uku vha tea u pfumbudzwa nga ha n»ila kwadzo
dza u dzudzanyela/lugisela vhana vhavho u ya tshikoloni.
[Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.] √√ (2)
[10]
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F
5.1 Thoma.√ Dakalo o thoma u lima tsimu yawe maho¼a nga ¾ere¾ere.√ (2)
5.2 Tshi shuma u sumbedza ganuko u bva kha muaravhi/muambi.√√ (2)
5.3 Tshitekeshi.√ – Musadzi/musidzana a no semesa/ambesa/vhutsha.√ (2)
5.4 ·imudi ¼a ndaela.√ – ·i khou shuma u ½ea ndaela ya uri muthu a bve
n»ilani.√ (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE 2018
SCE – Memorandamu
5.5 Vha¿we vhashumi vho mangadzwa nga Luambo nga kuambele kwawe.√ (1)
5.6 ... mashudu a no nga a phele. √ (1)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 NSC May June 2018 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 NSC May June 2018 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2018 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper