Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC May June 2018 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 12201810 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC May June 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC May June 2018

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) 2018 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 10. Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHA VHA PFESESE: • Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki. • Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini. • Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo. • Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso. • Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho: • Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa). • Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea. • Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/ HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa. • A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha NDI NGOHO/A SI NGOHO kana NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa. • Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa. • Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma. • Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi. • Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2018 SCE – Memorandamu MBUDZISO YA 1 PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Ndi zwirathisi zwa vhudavhidzani, sa radio na the¼evishini.√ (1) 1.2 Ndi nyiledzo ya uri zwipuka a zwi zwimiwi nga nnµa ha thendelo. (2) 1.3 Ndi ngauri vho vho shavha tshikolo hu si na zwine vha ¾wa vha tshi ita, vha vho thoma u tshila nga u zwima na u vhulaha zwipuka. √√ (2) 1.4 Ndi u vha hawe na vhutamatama ha u zwima zwe zwa ita uri a litshe na tshikolo.√√ (2) 1.5 Ndi phambano ya kuvhonele kwa zwithu, Masala u vhavhalela zwipuka na u zwi tsireledza, √ ngeno avha vha¾hannga vha tshi zwi zwima na u zwi vhulaha.√ (2) 1.6 B/dzi khou pandamedza phukha. (1) 1.7 Vha¾hannga vho ¾angana na khakhathi ya u pandamedzwa nga nguluvhe»aka ya nzadze yo vuswaho nga mmbwa dzavho dzi tshi khou zwima.√√ (2) 1.8 - Ndi wa uri vhathu kha vha vhavhalele dziphukha.√ - Phukha dzi zwimiwa nga thendelo ya mulayo.√ - U sa pfa hu ¾unya mavhudzi.√ [Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] (3) 1.9 Masiandaitwa e Tendani a ¾angana nao ndi a u rungwa ¼i¾o nga muthenga wa nungu ¼a fhedza ¼o pofula.√√ (2) 1.10 EE. Vha hone vhathu vhane vha funa zwipuka lune vha sa tende zwi tshi tambudzwa,√ vhane vha ¾honifha mulayo wa muvhuso u sa imi na u tambudzwa ha zwipuka√ nahone vhane vha ¾honifha pfanelo dza zwipuka, sa ene Masala.√ [Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] (3) 1.11 EE. Ngauri avha vha¾hannga vho vha vha tshi khou lingedza u »isikela mishumo,√ khathihi na u »i¾o»ela zwi¼iwa. √ KANA Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2018 SCE – Memorandamu HAI. Ngauri vho vha vha tshi zwi »ivha uri mulayo u lwa nazwo,√ muthu u tea u zwima a na thendelo.√ [Kana zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.12 Ndi vhugevhenga ha u vhulahwa/tswiwa ha (½anga dza) tshugulu (Rhino poaching).√ (1) 1.13 Vhu»ipfi hawe ndi ha u vhavhalela/pfela vhu¾ungu√ phukha dzine dza khou vhulahwa hu tshi khou ¾o»iwa ma½anga nga nn»a ha mulayo.√ (2) 1.14 • Ndi u ½ea nda¾iso i vhavhaho vhathu vhane vha wanala vha tshi khou zwima phukha zwi siho mulayoni/vha si na ¼aisentsi ya u zwima. • Kha hu vhe na vhalindi vha u tsireledza vhugalaphukha/hu wanalaho phukha. • Luhura lwo tingeledzaho vhugalaphukha lu vhe lwo khwa¾haho/lu re na mu»agasi. [Mbuno mbili fhedzi dzi tendiseaho.]√√ (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B 1.15 Zwibveledzwa zwo¾he zwi khou amba nga u zwimiwa ha phukha zwi siho mulayoni/u tambudzwa ha zwipuka/u pfuka pfanelo dza zwipuka.√ Kha TSHIBVELEDZWA TSHA A, vhatukana vha khou zwima zwipuka uri vha zwi vhulahe,√ ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA B hu tshi sumbedzwa vhazwimi vho vhulaha phukha/tshugulu vha tshi itela u tswa ma½anga ayo.√ (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Kumakele kwa manweledzo U ¾ola/maka hu tea u »isendeka kha zwo vhudziswaho, hu litshiwe izwo zwi songo vhudziswaho. Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho: • Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10 • Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo PFESESANI: • Tshivhumbeo Naho manweledzo o ¿walwa nga tshivhumbeo tsho khakheaho, a tea u ¾olwa. • Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. o Manweledzo a re mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾o»eaho ha tewi u ½ewa n»a¾iso. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2018 SCE – Memorandamu PHINDULO: TSHIBVELDZWA TSHA C Maga a tevhelaho kha a shumiswe sa tsumban»ila ya zwine mulingiwa a tea u zwi sumbedza kha manweledzo awe. Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza 7 dzi kha phara dzi tea u avhelwa maraga. (Mitaladzi na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u lunzhedzana.) NO KHOUTHESHENI NO MBUNO 1 'Muthu u tea u »i¾hogomela nga u 1 U ita nyonyoloso khathihi na u ita nyonyoloso tshifhinga tsho¾he. U tshimbila ndi zwo teaho. tshimbila lwa minetse ya furaru kha »uvha zwi fhungudza mutsiko muhulu wa malofha.' 2 'Mutsiko wa muhumbulo ndi 2 U langa dzithaidzo na u tshivhangi tshihulu tsha mutsiko humbula zwivhuya zwi muhulu wa malofha, ngauralo fhungudza mutsiko wa muthu kha kone u langa thaidzo malofha. dzine a ¾angana nadzo nga u dzulela u humbula zwivhuya.' 3 'Muthu kha vhe na n»owelo ya u 3 U »imvumvusa nga muzika zwi »imvumvusa nga u thetshelesa a ¾o»ea. muzika; zwi thusa u netulusa muhumbulo na mutsiko muhulu wa malofha u a tsela fhasi.' 4 'U vha na muvhili wo kalulaho zwi 4 Muthu kha fhungudze muvhili ita uri mutsiko wa malofha u vhe wo kalulaho nga u ¼a zwi¼iwa ½tha, zwenezwo muthu u tea u zwi re na pfushi. lingedza u fhungudza muvhili nga u ¼a zwi¼iwa zwi re na pfushi sa mitshelo, miroho na zwi¼iwa zwi re na mafhi.' 5 'Kha i vhe n»owelo ya u fhungudza 5 Zwi¼iwa kha zwi vhe na mu½o mu½o zwi¼iwani, zwi a thusa kha uri wo linganelaho. u sa »iwane u kha khombo ya u vha na mutsiko muhulu wa malofha.' 6 'Muthu u tea u ¾utshela u nwa 6 Muthu kha »iilise kha zwikambi na u daha mafola lwo zwikambi na mafola. kalulaho ngauri na zwone zwi vhanga mutsiko muhuhu wa malofha.' 7 'Tshi¿we tshine tsha nga thusa u 7 Muhumbulo u tea u awedzwa fhungudza mutsiko muhulu wa nga u femela nn»a na ngomu malofha ndi u awedza muhumbulo lwa tshifhinganyana. nga u femela ngomu na nn»a lwa tshifhinganyana/u nwesa maµi.' Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2018 SCE – Memorandamu TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. Nyonyoloso khathihi na u tshimbila ndi zwa ndeme kha u langa mutsiko muhulu wa malofha. Muthu u tea u langa dzithaidzo na u humbula zwivhuya. Muthu kha »imvumvuse nga muzika uri muhumbulo u netuluwe. U fhungudza muvhili wo kalulaho nga u ¼a zwi¼iwa zwi re na pfushi nahone zwi na mu½o wo linganelaho ndi zwa ndeme. Muthu a »iilisa kha zwikambi na mafola zwi mu thusa kha u langa mutsiko muhulu wa malofha. Muhumbulo u tea u awedzwa nga u femela nn»a na ngomu lwa tshifhinganyana. Hezwi zwi ita uri muthu a lalame. [Maipfi a 93] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2018 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka • Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone. • Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela. • Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Ipfi 'ndondola' ¼i na ndeme ya u kunga vha re na zwitudio uri vha renge zwilidzo zwavho u itela u alusa zwitudio izwo.√ (1) 3.2 Ndi tshivhudzisi. √ Ndeme yatsho ndi u vhudzisa nga n»ila ya u tou kunga.√ (2) 3.3 ·i »isa tshifanyiso tsha uri vha »o vha mulidzimakone a sa fhirwi nga muthu.√√ (2) 3.4 D/swika fhethu.√ (1) 3.5 Ndi thekeniki ya u fhuredzela/u kunga√ ngauri mukungedzeli u »o rekhodela nga fhedzi vhanevho vhane tshigwada tshavho tsha vha na vhathu vha no swika fumi.√ (2) 3.6 Mukungedzeli o swikelela ndivho ya u kunga vhathu ngauri o shumisa fonto dzo fhambanaho/nyolo na zwifanyiso, zwishumiswa zwa muzika zwa musalauno/luambo lwa u fhuredzela/u kunga na vhu¾umani. Zwo¾he hezwi zwi rumela mulaedza wa u kunga.√√ (2) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/2018 SCE – Memorandamu MBUDZISO YA 4: KHATHUNI PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 Khathuni i khou ¾ana vhabebi vhane vha khou kombetshedza vhana u ya tshikoloni/vhana vha sa funi tshikolo.√ (1) 4.2 Ndi vhu»ifhinduleli ha mudededzi ha uri arali ¿wana a songo ¿wala a mu kombetshedze khathihi na u mu linda. KANA Mugudiswa u tea u ita mushumo wawe nga vhu»ikumedzeli.√√ (2) 4.3 Vhuvhili hazwo zwi ¾ana vhana vhane vha sumbedza vha sa funi tshikolo. √ Kha FUREME YA 1 vhana vha khou tou kokodziwa, ngeno kha FUREME YA 2 ¿wana a tshi khou kombetshedzwa u ¿wala mushumo/vhabebi vha no ¾u¾uwedza vhana kha zwa pfunzo.√ (2) 4.4 C/¿wana ane khou kombetshedzwa u ita mushumo wa tshikolo.√ (1) 4.5 I khou ¾ana vhana vha sa takaleli u ya tshikoloni vhane vha khou tou kombetshedzwa nga vhabebi. √√ (2) 4.6 - Vhathu vha tea u ¾u¾uwedza vhana vhavho u funa/u takalela u dzhena tshikolo/pfunzo musi vha tshee vha¾uku vhukuma. - Vhabebi vhaswa/vha¾uku vha tea u pfumbudzwa nga ha n»ila kwadzo dza u dzudzanyela/lugisela vhana vhavho u ya tshikoloni. [Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.] √√ (2) [10] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Thoma.√ Dakalo o thoma u lima tsimu yawe maho¼a nga ¾ere¾ere.√ (2) 5.2 Tshi shuma u sumbedza ganuko u bva kha muaravhi/muambi.√√ (2) 5.3 Tshitekeshi.√ – Musadzi/musidzana a no semesa/ambesa/vhutsha.√ (2) 5.4 ·imudi ¼a ndaela.√ – ·i khou shuma u ½ea ndaela ya uri muthu a bve n»ilani.√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE 2018 SCE – Memorandamu 5.5 Vha¿we vhashumi vho mangadzwa nga Luambo nga kuambele kwawe.√ (1) 5.6 ... mashudu a no nga a phele. √ (1) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all