Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
LARA 2018
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 70
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 10.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the November 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2018 · tshivenda. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- November
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 209.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
November 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)30 marks
- Question 3U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 4U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 5Vhupo ha luambo na milayo (Language Structures and Conventions)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumban»ila ya u maka
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
KHA VHA PFESESE
Tsumban»ila iyi i tou vha thusedzi fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
Ngauralo, a i tei u tou vha ambadzifhele nga yo¾he lini.
Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
Tsumbanµila iyi u »o thoma wa dzulelwa dzulo musi u ¾ola/maka hu sa athu u
thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho
Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha
luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi
honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha
vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).
Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa
khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i
pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo
lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi
zwi a ¾anganedzea.
Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/
HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa NDI ZWONE/A SI ZWONE kana
MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo ndi zwone
zwine zwa fanela u sedziwa.
Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
Kha mbudziso dza u nanga, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE; ¼e»ere ¼i livhanaho
na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumban»ila ya u maka
MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA
TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Ndi dikitela ¼a uri mu¿we na mu¿we a vutshele u yo shuma uri a wane
zwi¼iwa/ndi nµala.√√ (2)
1.2 - Mushumo wa u funza.√
- Wa u kunakisa dziphera.√
- Wa u ¾hogomela hatsi na maluvha ngadeni.√ (3)
1.3 Ndi ngauri goloi dzine vha maga dzi endedza vhutshilo ha vhathu lune dza
sa ¾hogomelwa lushaka lu nga lozwea.√√ (2)
1.4 Vha lavhelelwa u runga zwiambaro zwavhu»i/zwi kungaho ma¾o zwine musi
vhathu vho ambara zwa vha fanela.√√ (2)
1.5 B./tshi tsha tea u shumiswa.√ (1)
1.6 Murero uyu u khwa¾hisedza uri ¿wana wa tshikolo u tea u tenda thuso ine
a ½ewa nga vhadededzi/vhagudisi.√√ (2)
1.7 Phambano ndi ya uri madokotela a ¾hogomela vhalwadze nga n»ila ya
vhulenda,√ ngeno kha vhaongi hu na vha¿we vhane vha sa fare vhalwadze
zwavhu»i.√
KANA
Hu na vhashumeli vha mutakalo vhane vha ¾avhanya u fhela mbilu musi
vha tshi ilafha vhalwadze vhavho√ ha vha na vhashumeli vha no kona u
konµelela vha amba zwavhuµi na vhalwadze.√ (2)
1.8 - Vha nga kumbiwa musi magabelo a lwanzhe o halifha.
- Vha nga ¼iwa nga zwipuka zwa ma»ini.
- Vha nga nwela khothe musi vhe kati na u phulusa vhabambeli.
[Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2)
1.9 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri arali muthu a pfuka mulayo wa badani
vhaofisiri vha a mu dzhiela vhukando vhu vhavhaho.√√ (2)
1.10 Ndi pfa ndi tshi takalela aya mafhungo√ ngauri mu¿wali u khou bvisela
khagala ndeme ya mishumo yo fhambanaho ine ya thusa vhashumi nga
masheleni khathihi na u bveledza lushaka.√
[Na zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumban»ila ya u maka
1.11 - U fhungudza u shaeya ha mishumo.
- U khwi½ifhadza themamveledziso ya shango.
- U fhungudza vhushai vhukati ha vhathu.
- U ¾u¾uwedza vhathu uri vha shumese.
[Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.]√√√ (3)
TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.12 Muoli u khou ¾ana u kunakiswa ha mupo√ hu u itela uri ri songo farwa nga
malwadze kana mupo/fhethu hu dzule ho naka/hu si na tshika/ mashika.√ (2)
1.13 - U khou shuma o ambara magi¼afu kha zwan»a.
- Mashika o faredzwa nga mapu¼asi¾iki.
- Hu khou shumiswa goloi ine ya shuma u hwala mashika.
[Zwivhili fhedzi.]√√ (2)
1.14 TSHIBVELEDZWA TSHA A
- Tshibveledzwa tsha A tshi na ndeme khulwane ngauri tshi kwama masia
o vhalaho a vhutshilo zwi tshi kwama masia o fhambanaho a mishumo.
- Tshi dovha hafhu u ¾u¾uwedza ndeme ya pfunzo na vhugudisi zwine zwa
alusa na u bveledza shango.
- Tshi dovha hafhu u bvisela khagala ndeme ya u alusa ikonomi na
vhuendelamashango nga mishumo ya ma»ini/lwanzheni, vhuongeloni na
mamagani a dzigoloi.
- Tshi ¾u¾uwedza nga vhuhulu tsireledzo magondoni ashu uri vhathu vha
swike vha tshi tshila vhunga iyi i thaidzo khulwane kha shango ¼ashu.
[Maraga THARU kha mbuno tharu dzi pfalaho.]
KANA
TSHIBVELEDZWA TSHA B
- Tshibveledzwa itshi tshi sumbedza nga nyito i re khagala uri vhathu vha
tea u shuma nga maan»a vho »ifunga.
- Mulaedza wa u kunakisa vhupo hashu na dzi»orobo dzashu u khagala
vhukuma.
- U shuma hu si na u kombetshedzwa na u la¾edzana zwi na ¾hu¾huwedzo
kha nyaluwo ya ikonomi na u sika mi¿we mishumo.
[Maraga THARU kha mbuno tharu dzi pfalaho.] √√√ (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI
Nµila ya u maka manweledzo:
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula maipfi o tou ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula maipfi o tou ralo:
o Khothesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khothesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha
maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali
tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u
fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a
manweledzo o salaho.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumban»ila ya u maka
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Kha vha shumise mbuno khulwane dzi tevhelaho dzine mulingiwa a tea u dzi
shumisa kha manweledzo sa tsumban»ila.
Mbuno i¿we na i¿we kha dza sumbe (7) i pfalaho i tea u avhelwa maraga i kha
phara.
(Mafhungo na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u anana.)
KHOUTHESHENI MAIPFI AWE/MBUNO
1 'Zwenezwo vha tea u ¾honifhiwa 1 Vhaaluwa vha tea u ¾honifhiwa
tshifhinga tsho¾he, fhedzi-ha u wana hu tshifhinga tsho¾he nga mira»o
na mi¿we mira»o ya mu¾a ine ya sa yo¾he ya mi¾a.
vhuye ya vha ita vhathu.'
2 'Mualuwa sa muthu na ene u na ¾hama 2 Vha tea u tendelwa u dalela na u
dzawe dzine a bungadza nadzo. U tea u dalelwa nga khonani dzavho.
tendelwa uri dzi mu dalele na ene a ye a
dzi dalele-vho.'
3 'Nga zwenezwo vha fanela u ¾o»elwa 3 Kha hu dzudzanywe zwa
dzilafho ¼ine ¼a vha thusa kha zwi¾havhi dzilafho ¼a vhaaluwa.
zwo fhambanaho, uri mivhili yavho i
dzule i na mutakalo wavhu»i.'
4 'Vhaaluwa kha vha ¾u¾uwedziwe u ita 4 Vhaaluwa vha tea u ¾u¾uwedzwa
nyonyoloso naho zwi songo leluwa.' u ita nyonyoloso.
5 'Musi hu tshi ¼iwa zwi¼iwa kha hu ¼iwe 5 Mu¾a kha u ¼ele fhethu huthihi
mu¾a wo¾he wo dzula fhethu huthihi na na vhaaluwa.
vhaaluwa, vha songo tou iselwa
dzipherani dzavho dza u e»ela ngauri
zwi a »i itea vha sa ¼e'.
6 'Kha vha¼a vhane vha vuwa vha tshi bva 6 Vhaaluwa vha tea u ¾o»elwa
vho¾he afha mu¾ani vha tshi ya muthusi wa u vha ¾hogomela
mishumoni yo fhambanaho, kha hu musi vhathu vho ya mishumoni.
tholiwe muthusi ane a »o sala o
¾hogomela mualuwa.'
7 'Arali mualuwa a na mbuyelo ya 7 Kha vha tendelwe u shumisa
masheleni, i nga vha ya mundende kana masheleni avho.
ya phensheni, kha vha tendelwe u dzhia
dzitsheo.'
8 'Hu »i nga na musi vha tshi ¾o»a u 8 Mualuwa u na ndugelo ya u
»irengela zwine vha tama kha vha fhiwe »irengela zwine a funa nga
masheleni a u zwi renga.' tshelede yawe.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumban»ila ya u maka
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou
ralo kokotolo lini.
Vhaaluwa ndi vhathu vha ndeme tshitshavhani, vha tea u ¾honifhiwa. Kha vha
tendelwe u dalelana na ¾hama dzavho. Kha vha dzudzanyelwe zwa dzilafho vha
dovhe vha ¾u¾uwedzwe u ita nyonyoloso hu u itela mutakalo wavhu»i. Mu¾a kha u
¼e fhethu huthihi na vhaaluwa u itela uri vha pfe vha tshipi»a tshawo. Vhaaluwa vha
tea u ¾o»elwa muthusi musi vha mu¾a vho ya mishumoni. Tshelede dzine vha hola
kha vha tendelwe u dzi shumisa kha zwine vha zwi funa. Zwa ralo vha »o »iphi½a
nga mutakalo na ri½e ra shudufhadzwa nga ndalamo.
[Maipfi a 91]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C:
Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga
nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi
¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
kha mupele¾o wonewone.
Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO
3.1 Ndivho ya mukungedzeli ndi ya u kunga vhathu√ vhane vha takalela
tshumelo ya Wavhu»i uri vha »e vha renge mu¾avha.√ (2)
3.2 Mukungedzeli u khou ombedzela/khwa¾hisedza/¾o»a u bvisela khagala kana
u »ikho»a uri a hu na vha¿we vhathu vhane vha nga vha thusa khwi½e nga
nn»a ha vharengisi vha Wavhu»i.√√ (2)
3.3 C./na zwenezwo.√ (1)
3.4 Ndi luambo lwa u fhuredzela√ ngauri vhathu vhane vha »o wana luafhulelo
ndi vha fumi vha u thoma,√ nga murahu ha vha fumi a hu tshe na
luafhulelo.√ (3)
3.5 Ee.
Tsho tea ngauri tshi sumbedza Wavhu»i tshi tshiimiswa tshine tsha
shumela vhathu tshi si na tshi¾alula.
KANA
Hai.
A tsho ngo tea ngauri hu nga vha ho sokou hula mulomo/u amba ngeno
nyito i siho.
[Thikhedzo nthihi yo khwa¾haho, maraga mbili.]√√ (2)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2018
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 4: U PFESESA ZWIºWE ZWIBVELEDZWA ZWA
VHUDAVHIDZANI
4.1 Nyimele iyi i khou bvelela ofisini/hune ha khou shumelwa hone.√Ngauri hu
khou vhonala vhathu vho dzula hu re na mabammbiri/mitshini ya u thaipha
phan»a havho, zwine zwi wanala dziofisini.√ (2)
4.2 Vhushaka vhu re hone vhukati ha muthu wa 1 na wa 3 ndi ha
vhashumisani vhane vha bvafha,√ ngauri muthu wa 1 o vhea zwan»a kha
¾hoho ngeno muthu wa 3 o farelela lu¾aha.√√
KANA
Ndi vhashumisani√ nahone vhuvhili havho vha a bvafha/ndi vhabva/vho
netiswa nga mushumo munzhi.√√ (3)
4.3 Tsatsaladzo yo »isendeka kha vhubva vhune vhashumi vha vhu sumbedza
mishumoni.√ muthu wa u 1 o hwala zwan»a ¾hohoni, ngeno wa 3 o farelela
lu¾aha zwine zwi si vhe zwavhu»i mushumoni vhunga lu luambo lwa
vhubva. √√
KANA
U farelela lu¾aha na u hwala zwanµa ¾hohoni√√ ndi tsumbo ya u netiswa
nga mushumo munzhi u fhiraho mpimo.√ (3)
4.4 Ndo vha ndi tshi nga vha kaidza ndo halifha ngauri a vha khou
¾honifha mushumo.
Ndo vha ndi tshi nga vha fulufhedzisa u vha pandela arali vha isa
phan»a na maitele aya.
Ndo vha ndi tshi »o vha ¾u¾uwedza/eletshedza uri vha litshe vhubva
vhunga zwi tshi tsisa tshumelo ya bindu.
[Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2)
[10]
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
5.1 -fha¾a.√ (1)
5.2 Mushumoni wavho vha tholana nga tshiµivhano.√√ (2)
5.3 Tshite¿wa o ri/o amba uri√ i¼o »uvha/½amusi ha »ipfi zwavhu»i.√ (2)
5.4 'U dzhena hatsi vhudala'.√ O ri u vhona mapholisa, a mbo µi dzhena hatsi
vhudala.√ (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Lara 2018
NSC – Tsumban»ila ya u maka
5.5 Ndi kuhumbulele.
- A si vho¾he vha no bva kho¼idzhini vha no kona mushumo.√
- Zwine vha re na tshenzhemo vha shuma/bveledza zwi a kunga vharengi.√
- Bindu na ikonomi zwi aluswa nga vha re na tshenzhemo.√
[Kana zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (3)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2012 Memo
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper