Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 12201810 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the November 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2018 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 70 Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 10. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2018 NSC – Tsumban»ila ya u maka NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI KHA VHA PFESESE  Tsumban»ila iyi i tou vha thusedzi fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Ngauralo, a i tei u tou vha ambadzifhele nga yo¾he lini.  Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo.  Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.  Tsumbanµila iyi u »o thoma wa dzulelwa dzulo musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho  Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).  Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea.  Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/ HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa NDI ZWONE/A SI ZWONE kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa.  Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.  Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.  Kha mbudziso dza u nanga, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE; ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2018 NSC – Tsumban»ila ya u maka MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Ndi dikitela ¼a uri mu¿we na mu¿we a vutshele u yo shuma uri a wane zwi¼iwa/ndi nµala.√√ (2) 1.2 - Mushumo wa u funza.√ - Wa u kunakisa dziphera.√ - Wa u ¾hogomela hatsi na maluvha ngadeni.√ (3) 1.3 Ndi ngauri goloi dzine vha maga dzi endedza vhutshilo ha vhathu lune dza sa ¾hogomelwa lushaka lu nga lozwea.√√ (2) 1.4 Vha lavhelelwa u runga zwiambaro zwavhu»i/zwi kungaho ma¾o zwine musi vhathu vho ambara zwa vha fanela.√√ (2) 1.5 B./tshi tsha tea u shumiswa.√ (1) 1.6 Murero uyu u khwa¾hisedza uri ¿wana wa tshikolo u tea u tenda thuso ine a ½ewa nga vhadededzi/vhagudisi.√√ (2) 1.7 Phambano ndi ya uri madokotela a ¾hogomela vhalwadze nga n»ila ya vhulenda,√ ngeno kha vhaongi hu na vha¿we vhane vha sa fare vhalwadze zwavhu»i.√ KANA Hu na vhashumeli vha mutakalo vhane vha ¾avhanya u fhela mbilu musi vha tshi ilafha vhalwadze vhavho√ ha vha na vhashumeli vha no kona u konµelela vha amba zwavhuµi na vhalwadze.√ (2) 1.8 - Vha nga kumbiwa musi magabelo a lwanzhe o halifha. - Vha nga ¼iwa nga zwipuka zwa ma»ini. - Vha nga nwela khothe musi vhe kati na u phulusa vhabambeli. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2) 1.9 Muhumbulo muhulwane ndi wa uri arali muthu a pfuka mulayo wa badani vhaofisiri vha a mu dzhiela vhukando vhu vhavhaho.√√ (2) 1.10 Ndi pfa ndi tshi takalela aya mafhungo√ ngauri mu¿wali u khou bvisela khagala ndeme ya mishumo yo fhambanaho ine ya thusa vhashumi nga masheleni khathihi na u bveledza lushaka.√ [Na zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2018 NSC – Tsumban»ila ya u maka 1.11 - U fhungudza u shaeya ha mishumo. - U khwi½ifhadza themamveledziso ya shango. - U fhungudza vhushai vhukati ha vhathu. - U ¾u¾uwedza vhathu uri vha shumese. [Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.]√√√ (3) TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.12 Muoli u khou ¾ana u kunakiswa ha mupo√ hu u itela uri ri songo farwa nga malwadze kana mupo/fhethu hu dzule ho naka/hu si na tshika/ mashika.√ (2) 1.13 - U khou shuma o ambara magi¼afu kha zwan»a. - Mashika o faredzwa nga mapu¼asi¾iki. - Hu khou shumiswa goloi ine ya shuma u hwala mashika. [Zwivhili fhedzi.]√√ (2) 1.14 TSHIBVELEDZWA TSHA A - Tshibveledzwa tsha A tshi na ndeme khulwane ngauri tshi kwama masia o vhalaho a vhutshilo zwi tshi kwama masia o fhambanaho a mishumo. - Tshi dovha hafhu u ¾u¾uwedza ndeme ya pfunzo na vhugudisi zwine zwa alusa na u bveledza shango. - Tshi dovha hafhu u bvisela khagala ndeme ya u alusa ikonomi na vhuendelamashango nga mishumo ya ma»ini/lwanzheni, vhuongeloni na mamagani a dzigoloi. - Tshi ¾u¾uwedza nga vhuhulu tsireledzo magondoni ashu uri vhathu vha swike vha tshi tshila vhunga iyi i thaidzo khulwane kha shango ¼ashu. [Maraga THARU kha mbuno tharu dzi pfalaho.] KANA TSHIBVELEDZWA TSHA B - Tshibveledzwa itshi tshi sumbedza nga nyito i re khagala uri vhathu vha tea u shuma nga maan»a vho »ifunga. - Mulaedza wa u kunakisa vhupo hashu na dzi»orobo dzashu u khagala vhukuma. - U shuma hu si na u kombetshedzwa na u la¾edzana zwi na ¾hu¾huwedzo kha nyaluwo ya ikonomi na u sika mi¿we mishumo. [Maraga THARU kha mbuno tharu dzi pfalaho.] √√√ (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2018 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI Nµila ya u maka manweledzo: Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:  Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10  Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula maipfi o tou ralo: o Khothesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khothesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo PFESESANI:  Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2018 NSC – Tsumban»ila ya u maka MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Kha vha shumise mbuno khulwane dzi tevhelaho dzine mulingiwa a tea u dzi shumisa kha manweledzo sa tsumban»ila. Mbuno i¿we na i¿we kha dza sumbe (7) i pfalaho i tea u avhelwa maraga i kha phara. (Mafhungo na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u anana.) KHOUTHESHENI MAIPFI AWE/MBUNO 1 'Zwenezwo vha tea u ¾honifhiwa 1 Vhaaluwa vha tea u ¾honifhiwa tshifhinga tsho¾he, fhedzi-ha u wana hu tshifhinga tsho¾he nga mira»o na mi¿we mira»o ya mu¾a ine ya sa yo¾he ya mi¾a. vhuye ya vha ita vhathu.' 2 'Mualuwa sa muthu na ene u na ¾hama 2 Vha tea u tendelwa u dalela na u dzawe dzine a bungadza nadzo. U tea u dalelwa nga khonani dzavho. tendelwa uri dzi mu dalele na ene a ye a dzi dalele-vho.' 3 'Nga zwenezwo vha fanela u ¾o»elwa 3 Kha hu dzudzanywe zwa dzilafho ¼ine ¼a vha thusa kha zwi¾havhi dzilafho ¼a vhaaluwa. zwo fhambanaho, uri mivhili yavho i dzule i na mutakalo wavhu»i.' 4 'Vhaaluwa kha vha ¾u¾uwedziwe u ita 4 Vhaaluwa vha tea u ¾u¾uwedzwa nyonyoloso naho zwi songo leluwa.' u ita nyonyoloso. 5 'Musi hu tshi ¼iwa zwi¼iwa kha hu ¼iwe 5 Mu¾a kha u ¼ele fhethu huthihi mu¾a wo¾he wo dzula fhethu huthihi na na vhaaluwa. vhaaluwa, vha songo tou iselwa dzipherani dzavho dza u e»ela ngauri zwi a »i itea vha sa ¼e'. 6 'Kha vha¼a vhane vha vuwa vha tshi bva 6 Vhaaluwa vha tea u ¾o»elwa vho¾he afha mu¾ani vha tshi ya muthusi wa u vha ¾hogomela mishumoni yo fhambanaho, kha hu musi vhathu vho ya mishumoni. tholiwe muthusi ane a »o sala o ¾hogomela mualuwa.' 7 'Arali mualuwa a na mbuyelo ya 7 Kha vha tendelwe u shumisa masheleni, i nga vha ya mundende kana masheleni avho. ya phensheni, kha vha tendelwe u dzhia dzitsheo.' 8 'Hu »i nga na musi vha tshi ¾o»a u 8 Mualuwa u na ndugelo ya u »irengela zwine vha tama kha vha fhiwe »irengela zwine a funa nga masheleni a u zwi renga.' tshelede yawe. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2018 NSC – Tsumban»ila ya u maka TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. Vhaaluwa ndi vhathu vha ndeme tshitshavhani, vha tea u ¾honifhiwa. Kha vha tendelwe u dalelana na ¾hama dzavho. Kha vha dzudzanyelwe zwa dzilafho vha dovhe vha ¾u¾uwedzwe u ita nyonyoloso hu u itela mutakalo wavhu»i. Mu¾a kha u ¼e fhethu huthihi na vhaaluwa u itela uri vha pfe vha tshipi»a tshawo. Vhaaluwa vha tea u ¾o»elwa muthusi musi vha mu¾a vho ya mishumoni. Tshelede dzine vha hola kha vha tendelwe u dzi shumisa kha zwine vha zwi funa. Zwa ralo vha »o »iphi½a nga mutakalo na ri½e ra shudufhadzwa nga ndalamo. [Maipfi a 91] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2018 NSC – Tsumban»ila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C:  Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone.  Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.  Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO 3.1 Ndivho ya mukungedzeli ndi ya u kunga vhathu√ vhane vha takalela tshumelo ya Wavhu»i uri vha »e vha renge mu¾avha.√ (2) 3.2 Mukungedzeli u khou ombedzela/khwa¾hisedza/¾o»a u bvisela khagala kana u »ikho»a uri a hu na vha¿we vhathu vhane vha nga vha thusa khwi½e nga nn»a ha vharengisi vha Wavhu»i.√√ (2) 3.3 C./na zwenezwo.√ (1) 3.4 Ndi luambo lwa u fhuredzela√ ngauri vhathu vhane vha »o wana luafhulelo ndi vha fumi vha u thoma,√ nga murahu ha vha fumi a hu tshe na luafhulelo.√ (3) 3.5 Ee. Tsho tea ngauri tshi sumbedza Wavhu»i tshi tshiimiswa tshine tsha shumela vhathu tshi si na tshi¾alula. KANA Hai. A tsho ngo tea ngauri hu nga vha ho sokou hula mulomo/u amba ngeno nyito i siho. [Thikhedzo nthihi yo khwa¾haho, maraga mbili.]√√ (2) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2018 NSC – Memorandamu MBUDZISO YA 4: U PFESESA ZWIºWE ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI 4.1 Nyimele iyi i khou bvelela ofisini/hune ha khou shumelwa hone.√Ngauri hu khou vhonala vhathu vho dzula hu re na mabammbiri/mitshini ya u thaipha phan»a havho, zwine zwi wanala dziofisini.√ (2) 4.2 Vhushaka vhu re hone vhukati ha muthu wa 1 na wa 3 ndi ha vhashumisani vhane vha bvafha,√ ngauri muthu wa 1 o vhea zwan»a kha ¾hoho ngeno muthu wa 3 o farelela lu¾aha.√√ KANA Ndi vhashumisani√ nahone vhuvhili havho vha a bvafha/ndi vhabva/vho netiswa nga mushumo munzhi.√√ (3) 4.3 Tsatsaladzo yo »isendeka kha vhubva vhune vhashumi vha vhu sumbedza mishumoni.√ muthu wa u 1 o hwala zwan»a ¾hohoni, ngeno wa 3 o farelela lu¾aha zwine zwi si vhe zwavhu»i mushumoni vhunga lu luambo lwa vhubva. √√ KANA U farelela lu¾aha na u hwala zwanµa ¾hohoni√√ ndi tsumbo ya u netiswa nga mushumo munzhi u fhiraho mpimo.√ (3) 4.4  Ndo vha ndi tshi nga vha kaidza ndo halifha ngauri a vha khou ¾honifha mushumo.  Ndo vha ndi tshi nga vha fulufhedzisa u vha pandela arali vha isa phan»a na maitele aya.  Ndo vha ndi tshi »o vha ¾u¾uwedza/eletshedza uri vha litshe vhubva vhunga zwi tshi tsisa tshumelo ya bindu. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2) [10] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE 5.1 -fha¾a.√ (1) 5.2 Mushumoni wavho vha tholana nga tshiµivhano.√√ (2) 5.3 Tshite¿wa o ri/o amba uri√ i¼o »uvha/½amusi ha »ipfi zwavhu»i.√ (2) 5.4 'U dzhena hatsi vhudala'.√ O ri u vhona mapholisa, a mbo µi dzhena hatsi vhudala.√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Lara 2018 NSC – Tsumban»ila ya u maka 5.5 Ndi kuhumbulele. - A si vho¾he vha no bva kho¼idzhini vha no kona mushumo.√ - Zwine vha re na tshenzhemo vha shuma/bveledza zwi a kunga vharengi.√ - Bindu na ikonomi zwi aluswa nga vha re na tshenzhemo.√ [Kana zwi¿we-vho zwi pfalaho.] (3) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all