Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
2017
MEMORANDAMU
MARAGA: 70
Memorandamu uyu u na masia¾ari a 9.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the November 2017, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2017 · tshivenda. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- November
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 223.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
November 2017
- Paper 1Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 2 DBE/Lara 2017
NSC – Memorandamu
KHA VHA PFESESE:
• Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
• Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
• Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
• Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
• Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
• Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha
luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi
honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha,
vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa.)
• Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo,
kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu
songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo
shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a
¾anganedzea.
• Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha
EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
• A hu na maraga dzine dza tea u avhelwa phindulo dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A
SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
• Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa, hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga; tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼a talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
• Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
• Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
• Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere
¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 3 DBE/Lara 2017
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA U
PFESESA
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Ndi vhu»ifhinduleli ho go»ombelaho ha murangaphan»a/
tshanduko/vhu»ifhinduleli.√ (1)
1.2 Ndi u tholwa havho vha tshi vha ¾hohoyatshikolo tsha Mbali.√ (1)
1.3 - Vhadededzi na vhulangi ha tshikolo vho vha vha sa iti mushumo nga
ngona.√
- Vhashumi vha ngadeni na vhakunakisi vha ofisini vho vha vha sa shumi
nga murahu ha tshiswi¾ulo.√
- Vhomabalane vho vha tshi dzulela u tamba nga lu¾ingo.√
[Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] (3)
1.4 Vho-Pha»uli vho fara mi¾angano na zwiimiswa zwo¾he afho tshikoloni hu
u itela u vha sumbedza ndeme ya mushumo. √√
[Maraga mbili kha phindulo i pfalaho] (2)
1.5 A hu na vhungoho kha fhungo i¼i. Vho-Maila¿ombe na vhathu vhanzhi nga
u angaredza vho vha vho no ¾anganedza uri a hu na muthu ane a nga
vhuedzedza tshikolo tsha Mbali ngonani.√ Ndi ngazwo vho nyadza Vho-
Pha»uli, fhedzi ha vho itea zwe vhathu vha vha vha songo lavhelela –
tshikolo tsha aluwa, mvelelo dza ma¾iriki dza vha dza n¾ha vhukuma. √√
[Maraga tharu kha phindulo i pfalaho.] (3)
1.6 Muhumbulo muhulwane ndi wa u ¾o»ou bvisela khagala uri thuso ya
mveledziso ya tshikolo a i wanali kha muvhuso fhedzi, i a wanala na kha
zwiimiswa zwo fhambanaho (sa vhoramabindu na vhoramamaga) arali
tshikolo tsho ita khumbelo.
KANA
Mu¿wali u ¾u¾uwedza uri hu vuswa i »ivusaho/ºwana hu ¼a a lilaho.
[Maraga mbili kha muhumbulo u pfalaho.]√√ (2)
1.7 U bvisela khagala uri u shaea ha murangaphan»a a re na vhu»ifhinduleli
tshikoloni tsha Mbali√ zwo ita uri vhashumi vha itshi tshikolo vha ite
zwine vha funa ngauri ho vha hu si na mukaidzi.√ (2)
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 4 DBE/Lara 2017
NSC – Memorandamu
1.8 - Ndi mushumi wa biko.
- Vha a kona u shumisana na vha¿we vhathu.
- U ¾u¾uwedza vha¿we vhathu.
- U thusa lushaka hu si na u fhela mbilu.
[Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2)
1.9 Ee, ndi a tendelana nakwo ngauri komiti musi dzi hone dzi thusa uri
vhathu vha kone u shumisana/u eletshedzana/u ¾u¾uwedzana/thusana u itela
mveledziso.√√ (2)
1.10 Ee/Zwi a tendisea ngauri:
• Vhurangaphan»a vhu re na vhu»ifhinduleli ho dziaho vhu a »isa
tshanduko yavhu»i (zwikoloni).
• Vhathu vha thusedza muvhuso, zwiimiswa zwa muvhuso (sa zwikolo),
zwi nga bveledza tshumelo ya khwi½e zwitshavhani.
• U shuma nga u ½ekana mishumo(delegation) zwi thusa u fhelisa
vhuimawoga, zwa dovha zwa thusa u bveledza mitshelo yavhu»i.
[Maraga tharu kha mbuno tharu dzi pfalaho.] √√√ (3)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.11 Muoli u khou ¾u¾uwedza vhu»ifhinduleli ha mubebi kha u fun»edza/thusa
¿wana wawe na vhu»iimiseli ha ¿wana kha u ¾o»ou guda/Zwi ¾u¾uwedza u
guda zwikili zwa u kona u vhala na u ¿wala musi vhana vha tshe
vha¾uku.√√ (2)
1.12 D/A,B na C.√ (1)
1.13 Vhu»ipfi ha ¿wana ndi ha u nyanyulea/takalela,√ ngauri u khou
fun»edziwa/gudisiwa nga mubebi wawe.√√ (3)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B
1.14 Vhu¾umani ndi ha uri zwibveledzwa zwo¾he zwi khou amba nga ha
vhu»ifhinduleli ho dziaho kha u bveledza pfunzo ya ¿wana.√ Kha
mafhungo a TSHIBVELEDZWA TSHA A, hu khou bviselwa khagala u
shumisana ha vhulangi ha tshikolo na vhafaramikovhe kha pfunzo ya
vhana,√ ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA B mubebi a tshi khou
thusana na ¿wana wawe hayani malugana na pfunzo yawe.√
[Maraga tharu kha phindulo i pfalaho.] (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 5 DBE/Lara 2017
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Nµila ya u maka manweledzo:
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
• Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
• Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola
maipfi o tou ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
• Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
tou ralo:
o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
• Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi,
kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwaho tsho khakhea. Arali tshivhalo
tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha
ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 6 DBE/Lara 2017
NSC – Memorandamu
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA C
NO. KHOUTHESHENI NO. MBUNO
1 'Ndi ngazwo vhathu vha tshi tea u dalela vha¾oli 1 Vhathu vha tea u ¾olwa
vha malofha u itela u »ivha lushaka lwa malofha, malofha u itela u »ivha
na uri vha kone u wana ngeletshedzo ya zwi¼iwa tshaka dza zwi¼iwa dzo
zwo teaho mivhili yavho.' vha teaho.
2 'U ita nyonyoloso tshifhinga tsho¾he ndi zwa 2 U ita nyonyoloso zwi
ndeme kha muvhili wa muthu, ngauri zwi na thuso thivhela malwadze.
ya u fha¾a muvhili khathihi na u u vhea kha
nzulele yavhu»i ine ya si sokou u kavhiwa nga
malwadze o fhambanaho.'
3 'Ndi ndugelo ya muthu u langa ku¼ele kwawe kwa 3 Muthu u tea u langa
zwi¼iwa kwa misi yo¾he.' ku¼ele kwawe.
4 'Kha vha pulanele muvhili wavho nga u vha na 4 Ivhani na dayari ya u
dayari ya u ¿wala zwi¼iwa zwine vha zwi shumisa ¿wala zwi¼iwa zwine na ¼a.
zwifhinga zwo¾he.'
5 'Muvhili kha u vhe wone u langwaho nga n»ala, hu 5 Muthu kha ¼e zwi¼iwa nge
si maitele a u vhona tshi¼iwa, tsha fhelela a vha na n»ala.
mulomoni.'
6 'Hu na zwiimiswa zwine zwa vha na 6 Zwiimiswa zwi thusa
mbekanyamushumo ya zwa mutakalo, hune ha vha vhathu kha u eletshedza
na mira»o ine ya thusana kha kufarelwe kwa kufarele kwa mivhili.
mivhili.'
7 'Kha hu vhe na tshifhinga tshine muthu a tshimbila 7 U tshimbila nga milenzhe
nga milenzhe musi a tshi ya hune ha vha tsini.' ndi zwa ndeme.
8 'Baisigira ndi tshi¿we tsha zwiendedzi tshine wa 8 Baisigira i a thusa kha
nga tshi shumisa u fha¾a muvhili wau.' mutakalo.
9 'Muthu u tea u vha na ndivho kha zwine a ¾o»ou 9 Ndivho ya zwa mutakalo i
ita hu u itela wone mutakalo, hone i songo vha i sa tea u vha i swikeleleaho.
swikelelei ngauri wa balelwa u nga zwi thupha.'
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo
kokotolo lini.
Vhathu vha tea u ¾olwa malofha u itela u »ivha tshaka dza zwi¼iwa zwine vha ¼a. U ita
nyonyoloso zwi thivhela malwadze mivhilini. Muthu u tea u langa ku¼ele kwawe kwa
zwi¼iwa; a dovhe hafhu a vhe na dayari ya u ¿wala zwi¼iwa zwine muvhili wawe wa
¾o»a, khathihi na u ¼a zwi¼iwa nge a pfa n»ala. Zwiimiswa zwi thusa vhathu kha
kufarele kwa mivhili. U tshimbila nga milenzhe ndi zwa ndeme ngeno na baisigira i na
thuso. Ndivho ya zwa mutakalo i tea u vha i swikeleleaho u itela u fha¾a muvhili.
U ¾hogomela mivhili yashu ndi zwa ndeme.
[Maipfi a 91]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 7 DBE/Lara 2017
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka
• Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea,
nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya
ipfi ¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa
i kha mupele¾o wonewone.
• Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone, nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
• Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D
3.1 Mukungedzeli o shumisa khephusheni ya fonto khulwane hu u itela u
kunga vha¾aleli vhane vha ¾o»a u fodiwa uri vha ye nga vhunzhi.
KANA
Khamera ya u foda/ nyimele ya mufodi zwi nga kunga ma¾o a mu¾aleli.
[Maraga mbili kha phindulo i pfalaho.] √√ (2)
3.2 Mukungedzeli o shumisa rethoriki/tshivhudzisi/mbudziso i sa ¾o»i
phindulo√ ngauri u sumbedza uri mu¿we na mu¿we u a ¾o»a tshimima
tshavhu»i.√ (2)
3.3 • Ndi vhaswa – ndi vhone vhane vha kha »i takalela zwa u fodiwa.
• Ndi vha madzangano o fhambanaho – ndi vhone vha dzhiaho
zwifanyiso u itela nyan»adzo/vhuvhambadzi.
• Ndi vha mishumo yo fhambanaho sa mbingano, mbulungo, nz.
– u itela u vhulunga zwo bvelelaho/iteaho.
[Mbuno nthihi na thikhedzo nthihi.] √√ (2)
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 8 DBE/Lara 2017
NSC – Memorandamu
3.4 D/A na C.√ (1)
3.5 Ndi KUHUMBULELE, ngauri u ¾alela video na zwinepe ndi dzema/
n»owelo i si ya vhathu vho¾he;√ ngauralo a zwi konadzei uri vhathu vho¾he
vha ¾we vho dzulela u ¾alela video na zwinepe tshifhinga tsho¾he vhe hayani
vha si tsha bva.√√
[Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.] (3)
[10]
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E
4.1 Ndivho ya muoli ndi u bvisela khagala khakhathi dza mi¾ani/u tambudzwa ha
vhafumakadzi.√√ (2)
4.2 U kotamela fhasi na u »ithivha tshifha¾uwo zwi ¾ana muthu/mufumakadzi
ane a khou »ipilela/tsireledza kha u rwiwa.
KANA
Zwi sumbedza u shaya nungo ha mufumakadzi kha u tambudzwa nga munna
mu¾ani.
[Maraga mbili kha phindulo i pfalaho.]√√ (2)
4.3 D/u »o mu vhulaha.√ (1)
4.4 Vhu»ipfi ha muambi wa 3 ndi ha u pfela mu¿we muthu vhu¾ungu,√ ngauri u
khou kaidza na u kwengweledza uyo a no khou ita khakhathi.√ (2)
4.5 Ndo vha ndi tshi nga mu eletshedza uri:
• Kha dzule fhasi na mufumakadzi wawe vha dzudzanye mafhungo.
• Kha humbele lushaka lu vha lamukanye.
• Zwi nga fhedza zwo mu isa mulayoni a fariwa.
• Zwi lwa na ndayotewa ya shango.
• Kha ye a lamukanywe nga vhashumelavhapo.
[Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] √√√ (3)
[10]
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 9 DBE/Lara 2017
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F
5.1 Tshigwe½amatope√< ·i bva kha dzina na dzina/tshigwe½a+ matope.√ (2)
5.2 Tshamudaneni.√ Mu¾anuni u khou bika vhuswa tshamudaneni.√ (2)
5.3 Nangoho Mudzuli o undudzwa nga madukana nga u levha hawe.√√ (2)
5.4 'Vhe vha mu rwa.'√ ·i khou shuma u ¾alula uri ndi vhafhio vhatukana vho
rwaho Mudzuli.√
KANA
‘Vhe vha vha vho awela.’√ ·i khou shuma u ¾alula uri ndi vhafhio
vha¾hannga vhe vha vha vho awela.√ (2)
5.5 Mukegulu o shumisa luambo lwa u kwengweledza/u pfela vhu¾ungu/
dinalea,√ hu u itela uri mu»uhulu a ambulule vho mu rwaho.√ (2)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2017 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2017 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2012 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2009 Memo
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper