Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 1220179 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the November 2017, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

November 2017

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) 2017 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 9. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 2 DBE/Lara 2017 NSC – Memorandamu KHA VHA PFESESE: • Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki. • Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini. • Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo. • Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso. • Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho: • Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa.) • Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea. • Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa. • A hu na maraga dzine dza tea u avhelwa phindulo dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa. • Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa, hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga; tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼a talelwa kana ¼o sumbedzwa. • Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma. • Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi. • Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 3 DBE/Lara 2017 NSC – Memorandamu MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Ndi vhu»ifhinduleli ho go»ombelaho ha murangaphan»a/ tshanduko/vhu»ifhinduleli.√ (1) 1.2 Ndi u tholwa havho vha tshi vha ¾hohoyatshikolo tsha Mbali.√ (1) 1.3 - Vhadededzi na vhulangi ha tshikolo vho vha vha sa iti mushumo nga ngona.√ - Vhashumi vha ngadeni na vhakunakisi vha ofisini vho vha vha sa shumi nga murahu ha tshiswi¾ulo.√ - Vhomabalane vho vha tshi dzulela u tamba nga lu¾ingo.√ [Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] (3) 1.4 Vho-Pha»uli vho fara mi¾angano na zwiimiswa zwo¾he afho tshikoloni hu u itela u vha sumbedza ndeme ya mushumo. √√ [Maraga mbili kha phindulo i pfalaho] (2) 1.5 A hu na vhungoho kha fhungo i¼i. Vho-Maila¿ombe na vhathu vhanzhi nga u angaredza vho vha vho no ¾anganedza uri a hu na muthu ane a nga vhuedzedza tshikolo tsha Mbali ngonani.√ Ndi ngazwo vho nyadza Vho- Pha»uli, fhedzi ha vho itea zwe vhathu vha vha vha songo lavhelela – tshikolo tsha aluwa, mvelelo dza ma¾iriki dza vha dza n¾ha vhukuma. √√ [Maraga tharu kha phindulo i pfalaho.] (3) 1.6 Muhumbulo muhulwane ndi wa u ¾o»ou bvisela khagala uri thuso ya mveledziso ya tshikolo a i wanali kha muvhuso fhedzi, i a wanala na kha zwiimiswa zwo fhambanaho (sa vhoramabindu na vhoramamaga) arali tshikolo tsho ita khumbelo. KANA Mu¿wali u ¾u¾uwedza uri hu vuswa i »ivusaho/ºwana hu ¼a a lilaho. [Maraga mbili kha muhumbulo u pfalaho.]√√ (2) 1.7 U bvisela khagala uri u shaea ha murangaphan»a a re na vhu»ifhinduleli tshikoloni tsha Mbali√ zwo ita uri vhashumi vha itshi tshikolo vha ite zwine vha funa ngauri ho vha hu si na mukaidzi.√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 4 DBE/Lara 2017 NSC – Memorandamu 1.8 - Ndi mushumi wa biko. - Vha a kona u shumisana na vha¿we vhathu. - U ¾u¾uwedza vha¿we vhathu. - U thusa lushaka hu si na u fhela mbilu. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 1.9 Ee, ndi a tendelana nakwo ngauri komiti musi dzi hone dzi thusa uri vhathu vha kone u shumisana/u eletshedzana/u ¾u¾uwedzana/thusana u itela mveledziso.√√ (2) 1.10 Ee/Zwi a tendisea ngauri: • Vhurangaphan»a vhu re na vhu»ifhinduleli ho dziaho vhu a »isa tshanduko yavhu»i (zwikoloni). • Vhathu vha thusedza muvhuso, zwiimiswa zwa muvhuso (sa zwikolo), zwi nga bveledza tshumelo ya khwi½e zwitshavhani. • U shuma nga u ½ekana mishumo(delegation) zwi thusa u fhelisa vhuimawoga, zwa dovha zwa thusa u bveledza mitshelo yavhu»i. [Maraga tharu kha mbuno tharu dzi pfalaho.] √√√ (3) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.11 Muoli u khou ¾u¾uwedza vhu»ifhinduleli ha mubebi kha u fun»edza/thusa ¿wana wawe na vhu»iimiseli ha ¿wana kha u ¾o»ou guda/Zwi ¾u¾uwedza u guda zwikili zwa u kona u vhala na u ¿wala musi vhana vha tshe vha¾uku.√√ (2) 1.12 D/A,B na C.√ (1) 1.13 Vhu»ipfi ha ¿wana ndi ha u nyanyulea/takalela,√ ngauri u khou fun»edziwa/gudisiwa nga mubebi wawe.√√ (3) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B 1.14 Vhu¾umani ndi ha uri zwibveledzwa zwo¾he zwi khou amba nga ha vhu»ifhinduleli ho dziaho kha u bveledza pfunzo ya ¿wana.√ Kha mafhungo a TSHIBVELEDZWA TSHA A, hu khou bviselwa khagala u shumisana ha vhulangi ha tshikolo na vhafaramikovhe kha pfunzo ya vhana,√ ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA B mubebi a tshi khou thusana na ¿wana wawe hayani malugana na pfunzo yawe.√ [Maraga tharu kha phindulo i pfalaho.] (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 5 DBE/Lara 2017 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Nµila ya u maka manweledzo: Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho: • Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo PFESESANI: • Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwaho tsho khakhea. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 6 DBE/Lara 2017 NSC – Memorandamu PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA C NO. KHOUTHESHENI NO. MBUNO 1 'Ndi ngazwo vhathu vha tshi tea u dalela vha¾oli 1 Vhathu vha tea u ¾olwa vha malofha u itela u »ivha lushaka lwa malofha, malofha u itela u »ivha na uri vha kone u wana ngeletshedzo ya zwi¼iwa tshaka dza zwi¼iwa dzo zwo teaho mivhili yavho.' vha teaho. 2 'U ita nyonyoloso tshifhinga tsho¾he ndi zwa 2 U ita nyonyoloso zwi ndeme kha muvhili wa muthu, ngauri zwi na thuso thivhela malwadze. ya u fha¾a muvhili khathihi na u u vhea kha nzulele yavhu»i ine ya si sokou u kavhiwa nga malwadze o fhambanaho.' 3 'Ndi ndugelo ya muthu u langa ku¼ele kwawe kwa 3 Muthu u tea u langa zwi¼iwa kwa misi yo¾he.' ku¼ele kwawe. 4 'Kha vha pulanele muvhili wavho nga u vha na 4 Ivhani na dayari ya u dayari ya u ¿wala zwi¼iwa zwine vha zwi shumisa ¿wala zwi¼iwa zwine na ¼a. zwifhinga zwo¾he.' 5 'Muvhili kha u vhe wone u langwaho nga n»ala, hu 5 Muthu kha ¼e zwi¼iwa nge si maitele a u vhona tshi¼iwa, tsha fhelela a vha na n»ala. mulomoni.' 6 'Hu na zwiimiswa zwine zwa vha na 6 Zwiimiswa zwi thusa mbekanyamushumo ya zwa mutakalo, hune ha vha vhathu kha u eletshedza na mira»o ine ya thusana kha kufarelwe kwa kufarele kwa mivhili. mivhili.' 7 'Kha hu vhe na tshifhinga tshine muthu a tshimbila 7 U tshimbila nga milenzhe nga milenzhe musi a tshi ya hune ha vha tsini.' ndi zwa ndeme. 8 'Baisigira ndi tshi¿we tsha zwiendedzi tshine wa 8 Baisigira i a thusa kha nga tshi shumisa u fha¾a muvhili wau.' mutakalo. 9 'Muthu u tea u vha na ndivho kha zwine a ¾o»ou 9 Ndivho ya zwa mutakalo i ita hu u itela wone mutakalo, hone i songo vha i sa tea u vha i swikeleleaho. swikelelei ngauri wa balelwa u nga zwi thupha.' TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. Vhathu vha tea u ¾olwa malofha u itela u »ivha tshaka dza zwi¼iwa zwine vha ¼a. U ita nyonyoloso zwi thivhela malwadze mivhilini. Muthu u tea u langa ku¼ele kwawe kwa zwi¼iwa; a dovhe hafhu a vhe na dayari ya u ¿wala zwi¼iwa zwine muvhili wawe wa ¾o»a, khathihi na u ¼a zwi¼iwa nge a pfa n»ala. Zwiimiswa zwi thusa vhathu kha kufarele kwa mivhili. U tshimbila nga milenzhe ndi zwa ndeme ngeno na baisigira i na thuso. Ndivho ya zwa mutakalo i tea u vha i swikeleleaho u itela u fha¾a muvhili. U ¾hogomela mivhili yashu ndi zwa ndeme. [Maipfi a 91] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 7 DBE/Lara 2017 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka • Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone. • Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone, nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela. • Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Mukungedzeli o shumisa khephusheni ya fonto khulwane hu u itela u kunga vha¾aleli vhane vha ¾o»a u fodiwa uri vha ye nga vhunzhi. KANA Khamera ya u foda/ nyimele ya mufodi zwi nga kunga ma¾o a mu¾aleli. [Maraga mbili kha phindulo i pfalaho.] √√ (2) 3.2 Mukungedzeli o shumisa rethoriki/tshivhudzisi/mbudziso i sa ¾o»i phindulo√ ngauri u sumbedza uri mu¿we na mu¿we u a ¾o»a tshimima tshavhu»i.√ (2) 3.3 • Ndi vhaswa – ndi vhone vhane vha kha »i takalela zwa u fodiwa. • Ndi vha madzangano o fhambanaho – ndi vhone vha dzhiaho zwifanyiso u itela nyan»adzo/vhuvhambadzi. • Ndi vha mishumo yo fhambanaho sa mbingano, mbulungo, nz. – u itela u vhulunga zwo bvelelaho/iteaho. [Mbuno nthihi na thikhedzo nthihi.] √√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 8 DBE/Lara 2017 NSC – Memorandamu 3.4 D/A na C.√ (1) 3.5 Ndi KUHUMBULELE, ngauri u ¾alela video na zwinepe ndi dzema/ n»owelo i si ya vhathu vho¾he;√ ngauralo a zwi konadzei uri vhathu vho¾he vha ¾we vho dzulela u ¾alela video na zwinepe tshifhinga tsho¾he vhe hayani vha si tsha bva.√√ [Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.] (3) [10] MBUDZISO YA 4: KHATHUNI PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 Ndivho ya muoli ndi u bvisela khagala khakhathi dza mi¾ani/u tambudzwa ha vhafumakadzi.√√ (2) 4.2 U kotamela fhasi na u »ithivha tshifha¾uwo zwi ¾ana muthu/mufumakadzi ane a khou »ipilela/tsireledza kha u rwiwa. KANA Zwi sumbedza u shaya nungo ha mufumakadzi kha u tambudzwa nga munna mu¾ani. [Maraga mbili kha phindulo i pfalaho.]√√ (2) 4.3 D/u »o mu vhulaha.√ (1) 4.4 Vhu»ipfi ha muambi wa 3 ndi ha u pfela mu¿we muthu vhu¾ungu,√ ngauri u khou kaidza na u kwengweledza uyo a no khou ita khakhathi.√ (2) 4.5 Ndo vha ndi tshi nga mu eletshedza uri: • Kha dzule fhasi na mufumakadzi wawe vha dzudzanye mafhungo. • Kha humbele lushaka lu vha lamukanye. • Zwi nga fhedza zwo mu isa mulayoni a fariwa. • Zwi lwa na ndayotewa ya shango. • Kha ye a lamukanywe nga vhashumelavhapo. [Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] √√√ (3) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani/HL (P1) 9 DBE/Lara 2017 NSC – Memorandamu MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Tshigwe½amatope√< ·i bva kha dzina na dzina/tshigwe½a+ matope.√ (2) 5.2 Tshamudaneni.√ Mu¾anuni u khou bika vhuswa tshamudaneni.√ (2) 5.3 Nangoho Mudzuli o undudzwa nga madukana nga u levha hawe.√√ (2) 5.4 'Vhe vha mu rwa.'√ ·i khou shuma u ¾alula uri ndi vhafhio vhatukana vho rwaho Mudzuli.√ KANA ‘Vhe vha vha vho awela.’√ ·i khou shuma u ¾alula uri ndi vhafhio vha¾hannga vhe vha vha vho awela.√ (2) 5.5 Mukegulu o shumisa luambo lwa u kwengweledza/u pfela vhu¾ungu/ dinalea,√ hu u itela uri mu»uhulu a ambulule vho mu rwaho.√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all