Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2017
MEMORANDAMU
MARAGA: 70
Memorandamu uyu u na masia¾ari a 10.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2017 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2017 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the Feb March 2017, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2017 · tshivenda. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- Feb March
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 207.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
Feb March 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
KHA VHA PFESESE:
Memorandamu uyu i tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶ IVHO
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo
kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi
thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u
sumbedzwa).
Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha
vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo
vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha
tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea.
Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/HAI
kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo ndi zwone
zwine zwa fanela u sedziwa.
Kha mbudziso dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO, maraga dzi tea u
kovhekanywa, maraga nthihi i tea u avhelwa NDI NGOHO/A SI NGOHO kana
MBUNO/KUHUMBULELE, i¿we maraga ya ya kha
tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo. Maraga ya tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo i tea u
avhelwa fhedzi arali phindulo ya NDI NGOHO/A SI NGOHO kana
MBUNO/KUHUMBULELE i yone. Hu songo ½ewa maraga iyo arali
thikhedzo/tshiitisi/¾hu¾huwedzo zwo khakhea.
Kha mbudziso dzi ¾o»aho khouthesheni u bva kha tshibveledzwa, vha songo ½ea
nda¾iso vhagudiswa arali vho siedza zwi»evhe, kana arali ho khakhea hu¿we u pele¾a
kha izwo zwo khouthiwaho.
Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha
a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa.
Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make
fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 1
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Ndi ngauri ¼o vha ¼o rangwa phan»a nga khosi ya mufumakadzi ye ya vha
yo funzea ya dovha ya vha na vhu»ifhinduleli.√√ (2)
1.2 Ndi ngauri a vho ngo ¾o»a u shuma vhe vho¾he, vho dzhenisa na mi¿we
mira»o ya vhadzulapo nga u ita Khoro ya Lushaka vha shumisana nayo hu
u itela u »isa mvelaphan»a ya muvhundu.√√ (2)
1.3 Ho vha hu u itela uri vhamusanda vha kone u »ivha vhadzulapo vho¾he na
u kona u vha langa zwi tshi leluwa.√√ (2)
1.4 Ndi u fha¾ela vhana vhavho zwikolo zwi re na tshomedzo dzo fhambanaho
hu u itela uri vhana vhavho vha songo ya u ¾un»a pfunzo kha ma¿we
mashango.√√ (2)
1.5 Ndi khwa¾hisedzo ya uri mu¿we na mu¿we u na pfanelo ya u funzwa hu sa
sedzwi vhuvha hawe.√√ (2)
1.6 Vhadzulapo vhane vha vha na vhukoni na zwikhala zwa u bveledza
lushaka, kha vha zwi ite hu u itela mveledziso ya shango ¼avho.√√ (2)
1.7 Sa wanalaho/iteaho ano ma»uvha, muthu a khakha tshitshavha tshi a mu
vutshela tsha mu huvhadza/vhulaha; fhedzi afha kha ¼a Magoni a zwo ngo
ralo vha ¾honifha mulayo – muthu a khakha u tou vhigwa mapholisani, a
farwa, a sengiswa a konaha u gwevhiwa.√√ (2)
1.8 Ndi wa uri arali khosi i tshi shumisana zwavhu»i na vhalanda vhayo hu a
vha na mvelaphan»a kha shango ¼ene¼o/Vhathu nga pfano na vhuthihi ri
nga kona u »ibveledza ri sa lindeli u tou kanzwa nga muvhuso.√√ (2)
1.9 Ndi a takala. Ngauri muvhundu wa Magoni wo ita uri hu vhe na mitambo
ine ya thusa u bvisa vhaswa kha u »idzhenisa kha zwikambi na
zwidzidzivhadzi./Mitambo i thusa kha u ita uri vhathu vha vhe na mitakalo
yavhu»i./Mitambo i thusa vhadzulapo kha u »imvumvusa.√√
[Zwivhili fhedzi.] (2)
1.10 Ee.
Mu¿wali o kona u vhina mihumbulo ye a vha a khou ¾o»a u i ¾anela
vhavhali nga u ½ea manweledzo a ndima iyi√ – Tshumisano ya khosi na
vhadzulapo, pfano na vhuthihi zwa »isa mveledziso ya muvhundu wa
Magoni.√ (2)
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.11 Ndi bugu dzine vha vha nadzo/U fun»edzana havho vho sedza buguni
dzavho.√ (1)
1.12 Mulaedza ndi wa uri vhagudi kha vha thusane kha gundo dzavho dza
tshikolo.√ (1)
1.13 Ee.
Ndi muthu a no khou gidima, na mu¿we ane o sokou »idzulela ngeno
vha¿we vha tshi khou guda. Avha vhavhili ndi phambana nadzo.√√ (2)
1.14 Ee.
Ndi u ¾aniwa zwi khagala uri hu zwihole (vhaholefhali),√ hu vha mira»o yo
fhelelaho,√ ro¾he mukovhe wa pfunzo wo ri fanela.√ (3)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B
1.15 Ee.
Vhuvhili hazwo zwi amba nga ha pfunzo.√ Kha TSHIBVELDZWA TSHA
A phara ya 4, Muvhudu wa Magoni wo fha¾ela vhana zwikolo zwi re na
tshomedzo dzo fhambanaho dzine dza katela vhathu vho¾he,√ ngeno kha
TSHIBVELEDZWA TSHA B matshudeni vha tshi sumbedza vho
»idzhenisa kha zwa pfunzo vha sa ¾aluli ane a vha muholefhali vhukati
havho.√ (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO
Nµila ya u maka manweledzo:
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou
ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
tou ralo:
o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. Vha
songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi,
kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali
tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u
fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a
manweledzo o salaho.
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Kha vha shumise mbuno khulwane dzi tevhelaho dzine mulingiwa a tea u dzi
shumisa kha manweledzo sa tsumban»ila.
Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza sumbe (7) dzi pfalaho dzi tea u avhelwa maraga dzi
kha phara.
(Mafhungo na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u anana/lunzhedzana.)
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
NO KHOUTHESHENI NO MBUNO
1 'Muvhuso u tshi fha zwikolo 1 Vhagudisi a vha tsha shumisa
thabulethe u khou itela uri bugupfarwa na »abaluvhondo.
vhadededzi vha songo ¾wa vha
tshi khou shumisa bugupfarwa na
»abaluvhondo.'
2 'Vhana vha tshikolo na vhone 2 Vhagudi a vha tsha tshimbila vho
muvhuso u vha wo vha leludzela hwala bugu vha tshi ya t
mihwalo ya u hwala bugu »uvha hikoloni.
¼i¿we na ¼i¿we dzi tshi khou vha
lemela.'
3 'Vhabebi na vhone vho zwi 3 Vhabebi a vha tsha badela
takalela ngauri vhana vhavho a inthanethe.
vha tsha »idina nga u ya fhethu
hu re na inthanethe i no badelwa
u ita ¾ho»isiso.'
4 'Vhagudi vha a kona u ita 4 Vhagudi vha shumisa thabulethe
khumbelo dza mishumo na dza u u ita khumbelo dza mishumo na
¾anganedzwa magudedzini a dza pfunzo dza n¾ha ha
pfunzo dza n¾ha nga dzone sekondari.
dzithabulethe.'
5 'Thabulethe i thusa vhagudisi u 5 Vhagudisi vha ½ea vhagudi
½ea vhagudi mishumo i no nga mishumo ya tshikolo vhe
nµowenµowe, tshu¿wahaya na mahayani avho.
thesite musi vhe mahayani avho.'
6 'Zwo ralovho na kha vhagudi 6 Thabulethe i khwinisa
musi vha na thaidzo vha kha vhudavhidzani na u tandulula
ngudo dzavho, vha kona u thaidzo vhukati ha vhagudi na
shumisa yone u tandulula vhagudisi.
thaidzo nga u dzi rumela kha
vhagudingavho na vhagudisi.'
7 'Vhagudi vha a dovha hafhu vha 7 Thabulethe dzi thusa vhagudi
shumisa thabulethe kha u ¿wala kha u ¿wala notsi.
notsi dza zwine vha khou funzwa
musi vhe ki¼asini dzavho dzo
fhambanaho.'
8 'Thabulethe dzi ita uri vhana vha Vhana vha wana tshikili tsha u
dovhe vha vhe na n»ivho ya u shumisa lubuvhi lwa muyani.
shumisa zwileludzi zwa lubuvhi
lwa muyani.'
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo
kokotolo lini.
Muhasho wa Pfunzo wo ita uri vhagudisi vha sa tsha shumisa bugupfarwa na
»abaluvhondo ngeno vhagudi na vhone vha sa tsha tshimbila vho hwala bugu vha
tshi ya tshikoloni. Vhabebi vho leludzelwa ngauri a vha tsha badelela vhana
inthanethe. Vhagudi vha a kona u ita khumbelo dza mishumo na dza pfunzo dza
n¾ha ha sekondari vho shumisa thabulethe. Vhagudisi vha ½ea vhagudi mishumo nga
u shumisa thabulethe vha fhindula vhe mahayani avho. Vhagudisi vha a tandulula
thaidzo dza vhagudi ngayo. Thabulethe dzi thusa vhagudi u ¿wala notsi na u
shumisa lubuvhi lwa muyani.
[Maipfi a 93]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C:
Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga
nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi
¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho. Vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
kha mupele¾o wonewone.
Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: KHUNGEDZELO
3.1 Ndi ya u kunga/dzikusa dzangalelo ¼a vhathu uri vha ite nyonyoloso uri vha
kone u vha na mutakalo wavhu»i.√√ (2)
3.2 ·i »isa muhumbulo wa uri muvhili u dzula u na mutakalo wavhu»i, nungo na
mafulufulu tshifhinga tsho¾he.√√ (2)
3.3 »i dzima> »idzima.√ Nga zwifhinga zwa paseka kerekeni yashu ri a »idzima.√ (2)
3.4 C. ·iedzamuthu.√ (1)
3.5 Mukungedzeli o shumisa fonto ya ma¼e»ere mahulwane nahone o
swifhadzwaho (MUTAKALO MUTAKALO WEE!) a tshi itela u kunga
vha¾aleli.√ O dovha hafhu a shumisa fonto ya ma¼e»ere ma¾uku¾uku√(u bva kha
mi¿waha ya 65 u ya phan»a) a tshi itela u fhuredza vha¾aleli.√ (3)
[10]
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
4.1 U khou ¾ana mushumo wa ndangavhuendi badani nga vhaofisiri khathihi
na khaedu dzine vha ¾angana nadzo. √√ (2)
4.2 Vhu»ifari ha mureili wa mo»oro vhu sumbedza e na lunyadzo/luswetho/u sa
¾honifha milayo ya badani/u funa zwa tshan»anguvhoni/vhua»a, zwa sia
muofisiri wa vhuendi a tshi mangala maitele a mureili uyo. √√ (2)
4.3 C. Vhukwila ha tshan»anguvhoni vhune ha wanala magondoni.√ (1)
4.4 Muambi u sumbedza o tshuwa√ ngauri u »ivhona mulandu wa u sa vha na
¼aisentse ya u reila mo»oro.√ (2)
4.5 Uvhu vhua»a ndi vhu lwaho na fulo i¼i ngauri zwi na masiandaitwa a
tevhelaho:
Khombo na mpfu zwi a anda badani/magondoni ashu.
Zwi bveledza/¾u¾uwedza vhua»a vhuhulwane vhukati ha vhareili na
vhaofisiri.
Zwi bvisa tshirunzi tsha mushumo uyu.
Zwi ½anisa vhusiwana musi mi¾a minzhi yo xelelwa nga vhafunwa
vhavho.
Zwi vhanga u fhelelwa nga mushumo kha vhaofisiri.
Zwi »urela muvhuso nga mbadelo dza RAF na
dziinishuarentse/Dzindindakhombo.
[Mbuno tharu dzi pfalaho].√√√ (3)
[10]
Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2017
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
5.1 Uyu :√ ºwana uyu ndi a mu funesa.√ (2)
5.2 Rengela.√ ·i khou shuma u sumbedza uri mu¿we muthu u khou itelwa
tshithu nga mu¿we.√ (2)
5.3 Ndi hone Vho-Denga vha tshi ri: 'Ndi »o mu thusa nga tshelede ya bugu.'√ (1)
5.4 Ipfi 'lalela' ¼i amba uri zwi¼iwa izwo (tshidzimba) zwo ¼iwa nga
madekwana/vha tshi vho ¾o»a u yo e»ela.√√ (2)
5.5 Tsiedzamaipfi i na mushumo muhulwane wa u bvisela khagala vhupfiwa ha
muambi (afha o vhaisala), na u ambela mbiluni mafhungo ane vhavhali vha
tea u tou »ihumbulela, zwa mbo ½a½a u ¾u¾ula dzangalelo na u sia vhavhali
muyani.√√√ (3)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2017 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2017 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2017 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2016 Memo
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper