Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2016
MEMORANDAMU
MARAGA: 70
Memorandamu uyu u na masia¾ari a 10.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2016 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the Feb March 2016, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · Feb March · 2016 · tshivenda. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- Feb March
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 234.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
Feb March 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
KHA VHA PFESESE
• Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
• Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
• Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
• Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho
zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
• Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo musi u ¾ola/maka hu sa
athu u thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho
• Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo
kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu
tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i
fanela u sumbedzwa).
• Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo,
kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu
songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo
shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a
¾anganedzea.
• Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha
EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/Khwa¾hisedza
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
• A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa NDI ZWONE/A SI ZWONE kana
MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/Thikhedzo/Khwa¾hisedza ndi zwone zwine
zwa fanela u sedziwa.
• Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
• Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
• Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
• Kha mbudziso dza u nanga, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE; ¼e»ere ¼i livhanaho
na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA
TSHIBVELEDZWA TSHA A: PHUROSA
1.1 U fhambana na mi¿we mi¿wedzi ngauri khawo ri vha ri tshi khou elelwa na
u pembelela vhufa.√ (1)
1.2 - Ndi u funza vhaswa na vhaaluwa ndeme ya vhubvo havho.√
- Kha hu ¾aniwe zwithu zwo¾he zwa mvelele ya hashu.√ (2)
1.3 Ndi ngauri zwi¼iwa zwa sialala zwi na pfushi yavhu»i i ¾o»waho nga muvhili
wa muthu./Zwi ½ea muthu mutakalo.√ (1)
1.4 I ¾ana mvelele na tshiala tsha lushaka./I bvisa vhathu vhuludu./U
mvumvusa, u rerela, u funza vhathu mikhwa na u kuvhanganya vhathu u
vha tshithu tshithihi.√ √(Zwivhili fhedzi). (2)
1.5 Vhanna vha khou »iphina nga u tamba vha tshi kundana kha mutambo wa
mufuvha.√ √
KANA
Vhanna vha kuvhangana nga tshavho vha tshi endela u tha mufuvha vha
tshi ralo u hanedzana na u ¾u¾ulana maluvhi.√ √ (2)
1.6 'Vha fara ndi i»a u vhone'√
Zwine vha vha vho luka zwi vha zwo naka lwa maimo a n¾hesa/ndi
zwavhu»isa/zwo nakesa.√ (2)
1.7 Mvelo/Mvelele yavho vhe vho¾he fhano shangoni.√
Ngauri kuambarele kwa thanga/mirole yo bulwaho afho mafhungoni kwo
sumbedzwa sa ku ¾aluleaho/ku sa wanali hu¿we fhethu kha dzi¿we tshaka.√ (2)
1.8 Ndeme ya luambo ndi ya u ¾ana vhufa na mvelele zwa lushaka lwonolwo.√ (1)
1.9 C. Vhathu vha »o xelelwa nga vhufa/C/Vhathu vha µo xelelwa nga vhufa.√ (1)
1.10 Vhathu kha ri humele kha zwa hashu ngauri zwi a ri fha¾a na u vhuisa
mvumbo yashu sa lushaka.√√
KANA
Vhathu ri tea u µihudza na u vhulunga sialala ¼ashu.√√ (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
1.11 Ndi nga vhidza mi¾angano ya vhaswa hune khayo ra vha ri tshi khou
tsivhudzana nga ha ndeme ya vhufa na mvelele yashu.√√
KANA
Ndi nga vha tsumbo i tshilaho nga u »zhenisa tsho¾he kha zwa vhufa na
sialala yashu. √√ (Na zwi¿we zwi pfalaho). (2)
1.12 Ndi pfa a mafhungo a ¾u¾ulaho dzangalelo ¼a u funa zwa hashu. Ngauri a
¾ana na u ¾u¾uwedza vhathu u vhuyelela kha zwa havho zwa kutshilele na
maitele kwao. √√
(Na zwi¿we zwi pfalaho). (2)
TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.13 Ku ri humbudza mitshino ya sialala/tshigombela./Ku ¾ana mvelele yashu.√ (1)
1.14 Ndi musi hu na madakalo/zwimima/vhu¾ambo.√ (1)
1.15 Ndi u »imvumvusa/u ¾ana sialala ¼ashu/u »i¾ongisa nga zwa hashu.√ (1)
1.16 U ya nga mvelele ya Tshiven»a, hu na mitambo yo teaho u tshinwa nga
vhafumakadzi fhedzi (tshigombela), ngeno hu uri na vhanna vha a
tshina.√√ (2)
1.17 Ndi mitambo ine ya ita uri vhana vha bve zwi¾ara¾ani /vha gude ¾honifho
na u langea/vha vhe na mikhwa/vha ¾honifhe vhahulwane.√√
(Na zwi¿we zwi pfalaho zwa u hanedza). (2)
1.18 Ndayotewa i ¾u¾uwedza uri lushaka lu¿we na lu¿we lu na ndugelo ya u
dzhiela n¾ha zwa mvelele ya halwo/n»ivho ya vhomakhulukuku/vhufa.√√
Ngauralo zwibveledzwa izwi vhuvhili hazwo zwi ¾ana na u ¾u¾uwedza
kuvhonele hokwu.√ (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO
Nµila ya u maka manweledzo:
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
• Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
• Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula maipfi o tou ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
• Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula maipfi o tou ralo:
o Khothesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khothesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
• Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha
maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali
tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa
¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o
salaho.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Kha vha shumise mbuno khulwane dzi tevhelaho dzine mulingiwa a tea u dzi
shumisa kha manweledzo sa tsumban»ila.
Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza sumbe (7) dzi pfalaho dzi tea u avhelwa maraga dzi
kha phara.
(Mafhungo na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u anana.)
NO. KHOUTHESHENI MAIPFI AWE/MBUNO
1 'Mulwadze a vhaisala lwo 1 Vhalwadze vha si tsha konaho vha
kalulaho u ¾o»a thusedzo ya tea u tou ¾anzwiwa.
vhaongi ya u ¾anzwiwa uri a vhe
kule na vhutatatshili.'
2 'Sibadela kha hu vhe haya ha 2 U shumisa luambo lwo teaho kha
luambo lune lwa vha na vhalwadze zwi a fhodza.
mbavhalelo ngauri lu shanduka
dzilafho ¼i si na vhukono kha
vhalwadze.'
3 'Zwenezwo ndi mushumo wa 3 Vhalwadze vha sa koni u µiitela
vhaongi u kapudza vha¼a vha tea u tou ¼isiwa zwi¼iwa.
vhalwadze vha si tsha konaho u
»i¼ela nga vho¾he.'
4 'Vhaongi vho pfumaho vhuthu 4 Vhaongi vha mbidzelwa a vha
vha tshi ½etshedza dzilafho i¼o kolo¿wi u fha vhalwadze mishonga.
vha¼a vhalwadze.'
5 'Vhalwadze vha ¾ahisaho 5 Ndi zwa vhu¾hogwa u fhelekedza
khumbelo ya u iswa vhalwadze bungani.
tshampungane vha tea u ½ewa
ndondolo yo fhelelaho nga
muongi hu si na u kolo¿wa.'
6 'Mushumo wa vhuongi u ¾o»a 6 Nyan»ano vhukati ha vhaongi na
vhaongi vhane vha ¾o»ana na u vhalwadze i a ¾oµea hu si na
tshilisana, vha sa sedzi vhuimo, tshi¾alula.
mbumbo na vhubvo.'
7 'Vhathu vho »aho u ¾olela 7 U ¾honifha vho »aho u ¾olela
vhalwadze vha ¾o»a ¾honifho na vhalwadze zwi vhuisa fhulufhelo
u farwa nga n»ila yavhu»i.' kha mashaka a vhalwadze.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou
ralo kokotolo lini.
Vhaongi vha tea u ¾anzwa vhalwadze√ vha si tsha konaho uri vha sa pfukelwe nga
malwadze. Musi vhaongi vha tshi amba na vhalwadze vha shumise luambo lwo
teaho.√ Ndi mu¿we wa mishumo ya vhaongi u ½ea vhalwadze zwi¼iwa.√ Muongi u
fanela u tevhedza ndaela ya maine u ½ea vhalwadze mishonga.√ Vhaongi vha
sumbedza vhuthu nga u londota vhalwadze/u isa vhalwadze bungani.√ Hu fanela u
vha na nyan»ano vhukati ha vhaongi na vhalwadze.√ Vhaeni vho »aho u ¾olela
vhalwadze vha fanela u ¾honifhiwa na u farwa zwavhu»i.√ [Maipfi a 88]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C
• Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga
nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho. Vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
kha mupele¾o wonewone.
• Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone
nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.
• Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: KHUNGEDZELO
3.1 Khephusheni i khou shuma u kunga vhavhali uri vha ¾avhanye vha vhone
zwi no khou kungedzelwa.√ (1)
3.2 U »ivhadza vhathu nga ha ndambedzo ine ya khou ½ewa vhane vha tama u
dzhia bu»o ¼a vhudokotela.√ (1)
3.3 Ndi garukela/tshigarukela/tshiaravhi√ na khoma√
U khwa¾hisedza ndeme ya vhudokotela.√ (3)
3.4 C. Vho phasaho thero dzo¾he nga ½aledzi.√ (1)
3.5 Muoli o shumisa fonto ¾hukhu hu u itela u dzumba na u fhuredzela avho
vha tamaho u ita khumbelo.√√ (2)
3.6 Ee, ngauri yo bvisela khagala ¾hoµea dzo¾he dza khungedzelo.√√
KANA
Hai, ngauri ndambedzo yo livhiswa kha tshigwada tshi¾uku tsha vhathu.√√ (2)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
4.1 Muoli u khou tama u sumbedza mukalaha na mukegulu vhane vha
funana/mukalaha na mukegulu wawe. √√ (2)
4.2 Muhumbulo wa uri havha vhathu a vho ngo takala./Vha khou pfiswa
vhu¾ungu nga zwe vha vhona./Vho tshuwiswa nga zwo bvelelaho./Vha
khou lidzwa nga zwe vha vhona./A vha ¾oµi u vhona zwine zwa khou
bvelela./Vha khou ofha zwine zwa khou itea.√√ (Zwivhili fhedzi). (2)
4.3 4.3.1 B. Mbaula/B/Mbaula.√ (1)
4.3.2 Ngauri hu vhonala mbaula i tshi khou dubisa vhutsi nga henefho
tsini.√ (1)
4.4 'U khou mu fhirisa shangoni'.√
Ha ngo vhuya a zwi londa uri u khou mu fhirisa shangoni, musi a tshi mu
¾havha kha khana.√ (2)
4.5 I a tendisea, ngauri zwine vha khou vhona na u pfa kha the¼evishini zwi a
ofhisa/zwo ¾aniwaho kha khathuni iyi zwi a bvelela vhutshiloni musi hu tshi
khou ¾alelwa the¼evishini.√
KANA
A i tendisei, vhathu vhahulwane a vho ngo tea u ofha ngauri vho no vhona
zwinzhi zwi ofhisaho. √√ (2)
[10]
MBUDZISO YA 5: PHUROSA
5.1 Phamula: Mutukana o phamula i¼a bola.√
(Fhungo ¼i¿we na ¼i¿we ¼i pfalaho). (1)
5.2 Rula >u rula muhwalo
Ndo vha rula saga ya vhukhopfu.√
Rula >u rula ¾hoho i remaho
Ngauri ¾hoho yawe yo vha i tshi dzulela u rema, vho mbo »i i rula.√
Rula >u rula murula
Vhafumakadzi vho ya u rula murula musanda.√
(Zwivhili fhedzi) (2)
5.3 Namusi a ni nga ambari √malinga/pfumi.√ (2)
5.4 Ndi ¼imudi ¼a tshitevheli √> vha tshi »o »ivha.√ (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2016
NSC – Memorandamu
5.5 Vho Sogisi vho ri a »ise/a vha fhe tshelede yavho.√ (1)
5.6 'Vhatukana vha ano ma»uvha a vha tsha »ivhalea'.√
Muambi u dzula o no fura muhumbulo u si wavhu»i nga ha vhatukana,
ngauri o no vha na vengo ¼o fha¾elaho khae o ¼i livhisaho kha vhatukana
vho¾hevho¾he, ngeno hu tshi µi vha na vha¿we vho lugaho.√ (2)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 Feb March 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2017 Memo
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper