Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
2016
MEMORANDAMU
MARAGA: 70
Memorandamu uyu u na masia¾ari a 8.
Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2016 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the May June 2016, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · May June · 2016 · tshivenda. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- May June
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 8
- File size
- 289.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 8
This exam
May June 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2016
SCE – Memorandamu
KHA VHA PFESESE:
• Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
• Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
• Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
• Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
• Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
• Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo
kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu
tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i
fanela u sumbedzwa).
• Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo,
kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu
songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo
shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a
¾anganedzea.
• Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha
EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
• Kha mbudziso dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO, maraga dzi tea u
kovhekanywa, maraga nthihi i tea u avhelwa NDI NGOHO/A SI NGOHO kana
MBUNO/KUHUMBULELE, i¿we maraga ya ya kha tshiitisi/thikhedzo/
¾hu¾huwedzo. Maraga ya tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo i tea u avhelwa fhedzi
arali phindulo ya NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE
i yone. Hu songo ½ewa maraga iyo arali thikhedzo/tshiitisi/¾hu¾huwedzo zwo
khakhea.
• Kha mbudziso dzi ¾o»aho khouthesheni u bva kha tshibveledzwa, vha songo ½ea
nda¾iso vhagudiswa arali vho siedza zwi»evhe, kana arali ho khakhea hu¿we u
pele¾a kha izwo zwo khouthiwaho.
• Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
• Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
• Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
• Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2016
SCE – Memorandamu
MBUDZISO YA 1
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Mu¾a wa Vho-Thanyani wo vha u tshi tamisa ngauri tshifhinga tsho¾he
mu¾a wo vha u tshi wanala wo dzula wo¾he ho takaliwa/Vhuvhili havho vho (2)
vha vha tshi shuma.√√
1.2 Vho vha vha tshi vho funana na Mapule musidzana wa Mutswana√ vha
fhedza vho khunyelela mu»ini wawe.√ (2)
1.3 Ndi ngauri Vho-Thanyani vho vha vha si tsha fhindula ¾hingo dzavho/ Na u
vhudzwa uri vha khou shuma/ Vho vha vha si tsha vhuya hayani.
[Mbuno mbili fhedzi] √√ (2)
1.4 Ndi u sa vhavhalela vhu»ipfi ha mufumakadzi wavho nga u mu sumbedza
uri a vha tsha mu funa phan»a ha mufarekano wavho Mapule.√√
[Na zwi¿we zwi pfalaho]. (2)
1.5 - Vho-Thanyani vho fhedzisela vha si tshe na haya ngauri vho kundelwa u
vhuyelela hayani havho hune ha vha na mufumakadzi wavho Vho-Luula.
- Vho litsha mushumo, tshelede ya pensheni ya fhela
- Vho no vha muhumbeli.
- U dzimiwa zwi¼iwa nga Mapule.
- U vha pandela nµuni.
- U ¾oµou vhulahwa nga mufarekano.(Zwivhili fhedzi)√√ (2)
1.6 Mu¿wali u ¾o»ou bveledza muhumbulo wa uri vhanna vha songo ¾utshela
mi»i yavho nga u vhona vha¿we vhasadzi ngauri u humela murahu zwi »o
vha kon»ela musi zwo no vha vhifhela / U sa fhulufhedzea ha vhanna kha
vhafumakadzi vhavho. √√ (Na zwi¿we zwi pfalaho) (2)
1.7 Ee. Vha fana ngauri Vho-Thanyani vha vhaisa Vho-Luula nga u funana na
Mapule, √ngeno Vho-Masala vha tshi zuwa/takalela maitele a ¿wana wavho
a u funana na Mapule. √ (2)
1.8 C. U ambisa muthu uri a mu fune.√ (1)
1.9 Murero uyu u sumbedza/amba uri muthu a nga si »ivhe mafhungo/zwithu
zwi iteaho arali hu si na ane a mu vhudza/sevha.√ Zwi khwa¾hisedza uri ho
vha hu tshi tou vha Vho-Luula vhe vho¾he vhe vha vha vha sa »ivhi
vhushaka ha Vho-Thanyani na Mapule vhunga na mazwale wavho vho vha
dzumbela ngeno vha tshi a »ivha.√√ (3)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2016
SCE – Memorandamu
1.10 Ee, lu nga vha pfela vhu¾ungu, ngauri vho fhedza vha tshi vho dzula
tshi¾ara¾ani vha sa tsha kona u »i¾hogomela, vha tshi vho tou tshila nga u
humbela.
KANA
Hai, lu nga si vha pfele vhu¾ungu ngauri vho ¾utshela mu»i wavho vha ya
vha ¼iwa tshikhuwani.√√ (Na zwi¿we zwi pfalaho) (2)
1.11 A ku ¾anganedzei, ngauri vho vha vho tea vha songo tikedza ¿wana wavho
kha u funana hawe na Mapule/ Vha dzumbela mazwale wavho uri vhone
vha a »ivha nga ha maitele a Vho-Thanyani kha Vho-Luula vhunga izwi zwi
tshi pwasha mi¾a.√√(Na zwi¿we zwi pfalaho zwi sa hanedzi) (2)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.12 Muoli u khou bvisela khagala nyimele ine ya pfisa vhu¾ungu kha muthu a si
na haya a dzulaho tshi¾ara¾ani.√√ (2)
1.13 Vhuleme ndi ha uri ha ngo tsireledzea, √ a dovha hafhu a sa wane zwi¼iwa
nga pfanelo.√(Maraga nthihi kha mbuno nthihi) (2)
1.14 Ndi u vha ¾o»ela fhethu ho tsireledzeaho hune vha nga dzula hone/vha
½ewa zwi¼iwa/ndi u vha thusa nga u vha ¾o»isa mishumo uri vha kone u
»iimisa/nga u vha isa kha vhashumelavhapo.√√
(Zwi¿we na zwi¿we zwi pfalaho) (2)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B
1.15 Tshibveledzwa tsha B tshi sumbedza munna ane a dzula tshi¾ara¾ani/a si na
haya√ ngeno mafhungo a tshibveledzwa tsha A kha phara ya 7 a tshi amba
nga Vho-Thanyani vhe vha fhedza vha tshi khou dzula tshi¾ara¾ani/vha si
tshe na haya. √ (2)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2016
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO
Nµila ya u maka manweledzo:
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
• Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga dza 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
• Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola
maipfi o tou ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
• Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
tou ralo:
o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
• Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. Vha
songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi,
kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali tshivhalo
tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha
ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho.
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Kha vha shumise mbuno khulwane dzi tevhelaho dzine mulingiwa a tea u dzi
shumisa kha manweledzo sa tsumban»ila.
Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza sumbe (7) dzi pfalaho dzi tea u avhelwa maraga dzi
kha phara.
(Mafhungo na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u anana/lunzhedzana.)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2016
SCE – Memorandamu
NO KHOUTHESHENI NO MBUNO
1 'Muswa wa vhuṱali a tshi swika 1 Muswa u tea u futelela kha
gudedzini u tou fombe kha zwe a pfunzo dzawe.
ḓela zwone.'
2 'Hu tea u vha na tshifhinga tsha 2 Nga hu vhe na tshifhinga tsha u
pfunzo na tsha u ḓimvumvusa u guda na tsha u awela.
itela u awedza maluvhi.'
3 'Mutshudeni u tea u ḓiba»ekanya 3 Mutshudeni u tea u »i»owedza u
na vha¿we matshudeningae kha guda na vha¿we u itela u wana
sia ḽa pfunzo vhunga munwe n»ivho.
muthihi u sa ṱusi mathuthu.'
4 'A vha teledzi u tevhela ¼ekitshara 4 Vha tea u vhudzisa ma¼ekitshara
he vha si pfesese hone hu u itela u hune vha khou kundelwa hone.
wana nḓivho nnzhi na tsivhudzo
kha zwino na zwiḽa.'
5 ‘Vha ḓifha khaedu ya u ima 5 Matshudeni vha a gudisa vha¿we
phanḓa ha tshigwada vha gudisa hu u itela u engedza n»ivho
vhaṅwe vhane vha sa pfesese, yavho.
zwenezwo zwi vha thusa kha u tou
nweledza nḓivho lwa tsho¾he.’
6 'Matshudeni vha vhala bugu nga u 6 Matshudeni vha ita ¾ho»isiso
fhambana hadzo vha tshi ita ¼aiburari na kha inthanethe u
ṱhoḓisiso kha dziḽaiburari na u engedza n»ivho.
dzhena kha inthanethe vha tshi
ṱoḓa u »ipfumisa na u ¾a½davhudza
nḓivho yavho.'
7 'U khetha khonani vhukuma ndi 7 U nanga khonani ine na
zwa vhuṱhogwa u itela uri vha ṱuṱuwedzana kha zwa pfunzo ndi
ṱuṱuwedzane kha u fara gondo zwa ndeme.
ḽithihi ḽa zwa pfunzo.'
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo
kokotolo lini.
Mutshudeni o thanyaho u tea u futelela tshoṱhe kha zwa pfunzo nahone a kone u
vha na tshifhinga tsha pfunzo na tsha u awela. Ndi zwa ndeme u guda nga zwigwada
na u vhudzisa ma¼ekitshara hune wa kundelwa. Vha¿we matshudeni vha gudisa
vha¿we vhane vha sa khou pfesesa, vha a dovha vha ya vha ita ¾ho»isiso ¼aiburari na
kha inthanethe u itela u engedza n»ivho. Kha zwo¾he afho yunivesithi mutshudeni
kha kone u nanga khonani ine a kona u ¾u¾uwedzana nayo kha zwa pfunzo.
[Maipfi a 84]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2016
SCE – Memorandamu
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C:
• Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea,
nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya
ipfi ¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u
½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu
lingiwaho ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u
½ewa i kha mupele¾o wonewone.
• Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
• Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO
3.1 Ndivho ya mukungedzeli ndi ya u ṱuṱula dzangalelo/kunga vha¾aleli.√ (1)
3.2 Mukungedzeli u khou bveledza u takalela hawe u thusa/shumela kha
mishumo o »iimisela.√√ (2)
3.3 Ndeme ndi ya uri mukungedzeli u ṱoḓou dzumba uri mitengo a i nga
takadzi vhathu vho¾he tshifhinga tsho¾he, i ḓo takadza vhane vha ḓo ita
zwimima hu nga Khushumusi fhedzi.√√ (2)
3.4 Ndi muhumbulo.√ Ngauri ri vha ri si na vhu¾anzi ha uri zwi¼iwa zwine vha
zwi bika zwi a »ifha naa/a zwi itei uri vhathu vha dzulele u bika zwi¼iwa zwi
no »ifha tshifhinga tsho¾he/a ri pfi muµifho u fana.√ (2)
3.5 C. Zwithu zwo nakesaho.√ (1)
3.6 Ee, i a fusha ngauri yo shumisa thekiniki dzo¾he dza khungedzelo nga
ngona, sa luambo lwa u fhuredzela na zwifanyiso zwo nakaho zwine zwa
kona u kunga vhathu vha no ¾o»a thuso kha zwimima zwavho na
vhukwamani.
KANA
Hai, ngauri a vho ngo bvisela khagala mbadelo dza tshumelo ine vha »o i
½ekedza.√√
(Kana zwi¿wevho zwi pfalaho). (2)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2016
SCE – Memorandamu
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
4.1 Muoli u khou bvisela khagala vhuµifhinduleleli ha mugudisi na mugudi kha
mushumo wa tshikolo.√√ (2)
4.2 U vhonala o sinyuwa√ ngauri u sumbedza o no vhea na zwan»a kha
khundu na nga n»ila ye a sedza ngayo mugudi.√ (2)
4.3 D. U vha khakhathini.√ (1)
4.4 Tshukhwi!√ ·i bvisela khagala uri o tshuwa/mangala na u »isola uri o zwi
itelani.√√ (3)
4.5 Hai. A thi mu pfeli vhu¾ungu ngauri muambi o tou »ivhangela khakhathi
ine a vha khayo nga vhubva ha u sa ¿wala mushumo wa tshikolo.√√
(na zwi¿wevho zwi pfalaho) (2)
[10]
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
5.1 Uri a kone.√ Mushumo wa¼o ndi wa u sumbedza ndivho ya nyito.√ (2)
5.2 Luṱingo lwo mela milenzhe.√ Lu¾ingo a lu tsheho/vhonala/lwo ngalangala he
lwa vha lwo vhewa hone/ lwo tswiwa.√ (2)
5.3 Ndo doba thonga ye nda fha makhulu wanga u ri vha gogoḓele ngayo.√
Mapholisa vho ḓa vha mu doba a songo vhuya a humbula.√ (2)
5.4 Vho-Ravhanga vho amba vho sinyuwa vha ri a vha nga bvi nga muṋango
vha sa athu u wana luṱingo lwavho.√√ (2)
5.5 Vhushaka vhune ha vha hone vhu sumbedza Vho-Ravhanga sa mugudisi
vhe na maanḓa a u ḓo ½ea nḓaṱiso kha ane a ḓo wanala e na luṱingo nga u
shumisa maipfi a vhuhali/a no ofhisa/tshuwisa.√√ (2)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 May June 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 May June 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2017 Memo

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 May June 2016 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper