Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2016 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 1220168 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the May June 2016, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) 2016 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 8. Vhu½e ha khanḓiso ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2016 SCE – Memorandamu KHA VHA PFESESE: • Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki. • Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini. • Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo. • Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso. • Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho: • Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa). • Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea. • Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa. • Kha mbudziso dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO, maraga dzi tea u kovhekanywa, maraga nthihi i tea u avhelwa NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE, i¿we maraga ya ya kha tshiitisi/thikhedzo/ ¾hu¾huwedzo. Maraga ya tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo i tea u avhelwa fhedzi arali phindulo ya NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE i yone. Hu songo ½ewa maraga iyo arali thikhedzo/tshiitisi/¾hu¾huwedzo zwo khakhea. • Kha mbudziso dzi ¾o»aho khouthesheni u bva kha tshibveledzwa, vha songo ½ea nda¾iso vhagudiswa arali vho siedza zwi»evhe, kana arali ho khakhea hu¿we u pele¾a kha izwo zwo khouthiwaho. • Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa. • Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma. • Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi. • Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2016 SCE – Memorandamu MBUDZISO YA 1 PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Mu¾a wa Vho-Thanyani wo vha u tshi tamisa ngauri tshifhinga tsho¾he mu¾a wo vha u tshi wanala wo dzula wo¾he ho takaliwa/Vhuvhili havho vho (2) vha vha tshi shuma.√√ 1.2 Vho vha vha tshi vho funana na Mapule musidzana wa Mutswana√ vha fhedza vho khunyelela mu»ini wawe.√ (2) 1.3 Ndi ngauri Vho-Thanyani vho vha vha si tsha fhindula ¾hingo dzavho/ Na u vhudzwa uri vha khou shuma/ Vho vha vha si tsha vhuya hayani. [Mbuno mbili fhedzi] √√ (2) 1.4 Ndi u sa vhavhalela vhu»ipfi ha mufumakadzi wavho nga u mu sumbedza uri a vha tsha mu funa phan»a ha mufarekano wavho Mapule.√√ [Na zwi¿we zwi pfalaho]. (2) 1.5 - Vho-Thanyani vho fhedzisela vha si tshe na haya ngauri vho kundelwa u vhuyelela hayani havho hune ha vha na mufumakadzi wavho Vho-Luula. - Vho litsha mushumo, tshelede ya pensheni ya fhela - Vho no vha muhumbeli. - U dzimiwa zwi¼iwa nga Mapule. - U vha pandela nµuni. - U ¾oµou vhulahwa nga mufarekano.(Zwivhili fhedzi)√√ (2) 1.6 Mu¿wali u ¾o»ou bveledza muhumbulo wa uri vhanna vha songo ¾utshela mi»i yavho nga u vhona vha¿we vhasadzi ngauri u humela murahu zwi »o vha kon»ela musi zwo no vha vhifhela / U sa fhulufhedzea ha vhanna kha vhafumakadzi vhavho. √√ (Na zwi¿we zwi pfalaho) (2) 1.7 Ee. Vha fana ngauri Vho-Thanyani vha vhaisa Vho-Luula nga u funana na Mapule, √ngeno Vho-Masala vha tshi zuwa/takalela maitele a ¿wana wavho a u funana na Mapule. √ (2) 1.8 C. U ambisa muthu uri a mu fune.√ (1) 1.9 Murero uyu u sumbedza/amba uri muthu a nga si »ivhe mafhungo/zwithu zwi iteaho arali hu si na ane a mu vhudza/sevha.√ Zwi khwa¾hisedza uri ho vha hu tshi tou vha Vho-Luula vhe vho¾he vhe vha vha vha sa »ivhi vhushaka ha Vho-Thanyani na Mapule vhunga na mazwale wavho vho vha dzumbela ngeno vha tshi a »ivha.√√ (3) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2016 SCE – Memorandamu 1.10 Ee, lu nga vha pfela vhu¾ungu, ngauri vho fhedza vha tshi vho dzula tshi¾ara¾ani vha sa tsha kona u »i¾hogomela, vha tshi vho tou tshila nga u humbela. KANA Hai, lu nga si vha pfele vhu¾ungu ngauri vho ¾utshela mu»i wavho vha ya vha ¼iwa tshikhuwani.√√ (Na zwi¿we zwi pfalaho) (2) 1.11 A ku ¾anganedzei, ngauri vho vha vho tea vha songo tikedza ¿wana wavho kha u funana hawe na Mapule/ Vha dzumbela mazwale wavho uri vhone vha a »ivha nga ha maitele a Vho-Thanyani kha Vho-Luula vhunga izwi zwi tshi pwasha mi¾a.√√(Na zwi¿we zwi pfalaho zwi sa hanedzi) (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.12 Muoli u khou bvisela khagala nyimele ine ya pfisa vhu¾ungu kha muthu a si na haya a dzulaho tshi¾ara¾ani.√√ (2) 1.13 Vhuleme ndi ha uri ha ngo tsireledzea, √ a dovha hafhu a sa wane zwi¼iwa nga pfanelo.√(Maraga nthihi kha mbuno nthihi) (2) 1.14 Ndi u vha ¾o»ela fhethu ho tsireledzeaho hune vha nga dzula hone/vha ½ewa zwi¼iwa/ndi u vha thusa nga u vha ¾o»isa mishumo uri vha kone u »iimisa/nga u vha isa kha vhashumelavhapo.√√ (Zwi¿we na zwi¿we zwi pfalaho) (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B 1.15 Tshibveledzwa tsha B tshi sumbedza munna ane a dzula tshi¾ara¾ani/a si na haya√ ngeno mafhungo a tshibveledzwa tsha A kha phara ya 7 a tshi amba nga Vho-Thanyani vhe vha fhedza vha tshi khou dzula tshi¾ara¾ani/vha si tshe na haya. √ (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2016 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO Nµila ya u maka manweledzo: Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho: • Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga dza 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo PFESESANI: • Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Kha vha shumise mbuno khulwane dzi tevhelaho dzine mulingiwa a tea u dzi shumisa kha manweledzo sa tsumban»ila. Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza sumbe (7) dzi pfalaho dzi tea u avhelwa maraga dzi kha phara. (Mafhungo na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u anana/lunzhedzana.) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2016 SCE – Memorandamu NO KHOUTHESHENI NO MBUNO 1 'Muswa wa vhuṱali a tshi swika 1 Muswa u tea u futelela kha gudedzini u tou fombe kha zwe a pfunzo dzawe. ḓela zwone.' 2 'Hu tea u vha na tshifhinga tsha 2 Nga hu vhe na tshifhinga tsha u pfunzo na tsha u ḓimvumvusa u guda na tsha u awela. itela u awedza maluvhi.' 3 'Mutshudeni u tea u ḓiba»ekanya 3 Mutshudeni u tea u »i»owedza u na vha¿we matshudeningae kha guda na vha¿we u itela u wana sia ḽa pfunzo vhunga munwe n»ivho. muthihi u sa ṱusi mathuthu.' 4 'A vha teledzi u tevhela ¼ekitshara 4 Vha tea u vhudzisa ma¼ekitshara he vha si pfesese hone hu u itela u hune vha khou kundelwa hone. wana nḓivho nnzhi na tsivhudzo kha zwino na zwiḽa.' 5 ‘Vha ḓifha khaedu ya u ima 5 Matshudeni vha a gudisa vha¿we phanḓa ha tshigwada vha gudisa hu u itela u engedza n»ivho vhaṅwe vhane vha sa pfesese, yavho. zwenezwo zwi vha thusa kha u tou nweledza nḓivho lwa tsho¾he.’ 6 'Matshudeni vha vhala bugu nga u 6 Matshudeni vha ita ¾ho»isiso fhambana hadzo vha tshi ita ¼aiburari na kha inthanethe u ṱhoḓisiso kha dziḽaiburari na u engedza n»ivho. dzhena kha inthanethe vha tshi ṱoḓa u »ipfumisa na u ¾a½davhudza nḓivho yavho.' 7 'U khetha khonani vhukuma ndi 7 U nanga khonani ine na zwa vhuṱhogwa u itela uri vha ṱuṱuwedzana kha zwa pfunzo ndi ṱuṱuwedzane kha u fara gondo zwa ndeme. ḽithihi ḽa zwa pfunzo.' TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. Mutshudeni o thanyaho u tea u futelela tshoṱhe kha zwa pfunzo nahone a kone u vha na tshifhinga tsha pfunzo na tsha u awela. Ndi zwa ndeme u guda nga zwigwada na u vhudzisa ma¼ekitshara hune wa kundelwa. Vha¿we matshudeni vha gudisa vha¿we vhane vha sa khou pfesesa, vha a dovha vha ya vha ita ¾ho»isiso ¼aiburari na kha inthanethe u itela u engedza n»ivho. Kha zwo¾he afho yunivesithi mutshudeni kha kone u nanga khonani ine a kona u ¾u¾uwedzana nayo kha zwa pfunzo. [Maipfi a 84] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2016 SCE – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C: • Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone. • Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela. • Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO 3.1 Ndivho ya mukungedzeli ndi ya u ṱuṱula dzangalelo/kunga vha¾aleli.√ (1) 3.2 Mukungedzeli u khou bveledza u takalela hawe u thusa/shumela kha mishumo o »iimisela.√√ (2) 3.3 Ndeme ndi ya uri mukungedzeli u ṱoḓou dzumba uri mitengo a i nga takadzi vhathu vho¾he tshifhinga tsho¾he, i ḓo takadza vhane vha ḓo ita zwimima hu nga Khushumusi fhedzi.√√ (2) 3.4 Ndi muhumbulo.√ Ngauri ri vha ri si na vhu¾anzi ha uri zwi¼iwa zwine vha zwi bika zwi a »ifha naa/a zwi itei uri vhathu vha dzulele u bika zwi¼iwa zwi no »ifha tshifhinga tsho¾he/a ri pfi muµifho u fana.√ (2) 3.5 C. Zwithu zwo nakesaho.√ (1) 3.6 Ee, i a fusha ngauri yo shumisa thekiniki dzo¾he dza khungedzelo nga ngona, sa luambo lwa u fhuredzela na zwifanyiso zwo nakaho zwine zwa kona u kunga vhathu vha no ¾o»a thuso kha zwimima zwavho na vhukwamani. KANA Hai, ngauri a vho ngo bvisela khagala mbadelo dza tshumelo ine vha »o i ½ekedza.√√ (Kana zwi¿wevho zwi pfalaho). (2) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2016 SCE – Memorandamu MBUDZISO YA 4: KHATHUNI 4.1 Muoli u khou bvisela khagala vhuµifhinduleleli ha mugudisi na mugudi kha mushumo wa tshikolo.√√ (2) 4.2 U vhonala o sinyuwa√ ngauri u sumbedza o no vhea na zwan»a kha khundu na nga n»ila ye a sedza ngayo mugudi.√ (2) 4.3 D. U vha khakhathini.√ (1) 4.4 Tshukhwi!√ ·i bvisela khagala uri o tshuwa/mangala na u »isola uri o zwi itelani.√√ (3) 4.5 Hai. A thi mu pfeli vhu¾ungu ngauri muambi o tou »ivhangela khakhathi ine a vha khayo nga vhubva ha u sa ¿wala mushumo wa tshikolo.√√ (na zwi¿wevho zwi pfalaho) (2) [10] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE 5.1 Uri a kone.√ Mushumo wa¼o ndi wa u sumbedza ndivho ya nyito.√ (2) 5.2 Luṱingo lwo mela milenzhe.√ Lu¾ingo a lu tsheho/vhonala/lwo ngalangala he lwa vha lwo vhewa hone/ lwo tswiwa.√ (2) 5.3 Ndo doba thonga ye nda fha makhulu wanga u ri vha gogoḓele ngayo.√ Mapholisa vho ḓa vha mu doba a songo vhuya a humbula.√ (2) 5.4 Vho-Ravhanga vho amba vho sinyuwa vha ri a vha nga bvi nga muṋango vha sa athu u wana luṱingo lwavho.√√ (2) 5.5 Vhushaka vhune ha vha hone vhu sumbedza Vho-Ravhanga sa mugudisi vhe na maanḓa a u ḓo ½ea nḓaṱiso kha ane a ḓo wanala e na luṱingo nga u shumisa maipfi a vhuhali/a no ofhisa/tshuwisa.√√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all