Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 12201610 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the November 2016, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2016 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 10. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu KHA VHA PFESESE: • Memorandamu uyu i tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki. • Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele kana gumani nga wo¾he lini. • Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo. • Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso. • Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho: • Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa). • Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea. • Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa. • Kha mbudziso dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO, maraga dzi tea u kovhekanywa, maraga nthihi i tea u avhelwa NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE, i¿we maraga ya ya kha tshiitisi/thikhedzo/ ¾hu¾huwedzo. Maraga ya tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo i tea u avhelwa fhedzi arali phindulo ya NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/ KUHUMBULELE i yone. Hu songo ½ewa maraga iyo arali thikhedzo/tshiitisi/ ¾hu¾huwedzo zwo khakhea. • Kha mbudziso dzi ¾o»aho khouthesheni u bva kha tshibveledzwa, vha songo ½ea nda¾iso vhagudiswa arali vho siedza zwi»evhe, kana arali ho khakhea hu¿we u pele¾a kha izwo zwo khouthiwaho. • Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa. • Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma. • Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi. • Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Ndi ¼a u shumisesa lu¾ingokhwalwa/thekino¼odzhi ya vhudavhidzani.√ (1) 1.2 Ndi uri u pfa o xelelwa lwa tsho¾he kha u davhidzana na vhathu vha ndeme vhutshiloni hawe/¿wana/musadzi, nz.√ (1) 1.3 Lu na thuso kha vhu¾umani/vhudavhidzani ha µuvha ¼i¿we na ¼i¿we. √ Lu µi dovha hafhu lwa vha lwone lu lu¾anyaho vhathu/khakhisaho vhathu mishumoni yavho yo fhambanaho.√ (2) 1.4 Mu¿wali u khou nyadza/dzhiela fhasi vhakegulu uri vhunga vha songo funzea a vho ngo tewa nga u shumisa lu¾ingokhwalwa; atsina na vhone ndi vhathu vha na pfanelo dza u shumisa tshishumiswa tshi¿we na tshi¿we tsha thekhino¼odzhi.√√ [Maraga mbili kha ¾halutshedzo i pfadzaho]. (2) 1.5 Lu¾ingokhwalwa ri lavhelela u lu shumisela uri lu ri thuse kha vhudavhidzani nahone kha zwi fha¾aho, fhedzi madzuloni a izwi ri vho lu shumisa u µisa mutshinyalo/dzinndwa/¾halano/vhubva ha vhana zwikoloni, nz. Izwi yo vha i si yone ndavhelelo ya hone. KANA Lu¾ingokhwalwa ndi tshithu tshi¾uku¾uku tshi nyadziseaho, nahone tshi sa vhuyi tsha vha na nungo, fhedzi mishumo yalwo i shanduka mihulu vhukuma – mivhi kana mivhuya. √√ [Maraga mbili kha ¾halutshedzo i pfadzaho]. (2) 1.6 Nga nµila ine vhathu vha shumisesa na u funesa ngayo lu¾ingokhwalwa, zwo no tou goµombela lune zwa vho nga vhutshilo hashu vhu langwa ngalwo – ndi ngazwo lu tshi vho vhambedzwa na miraµo ya ndeme ya muvhili/muthu ane wa mu funesa/fola ¼ine ra daha nga sakha. Mbambedzo iyi yo tea vhukuma.√√√ [Maraga tharu kha ¾halutshedzo i bviselaho khagala mbambedzo]. (3) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu 1.7 Mu¿wali u khou sasaladza muthu kha vhu¾udze¾udze hawe ha u shaya nungo kwadzo/dzo teaho dza u langa tshishumiswa tshe a tou tshi sika ene mu½e, a vho shanduka phuli yatsho.√√ Mu¿wali u pfela muthu vhu¾ungu/o dinalea/zwi a mu vhavha. √ [Mbuno mbili dza tsatsaladzo i pfadzaho na nthihi ya thouni]. (3) 1.8 'Mufuvha u lambisa thakha.' Lu¾ingokhwalwa lu a ungeledza lune muthu a vho hangwa/litsha mishumo ya ndeme ine a tea u i bveledza; zwo ralo a vhuya a tshinyalelwa nga zwithu zwa ndeme vhukuma. Izwi zwo tou ralo musi u tshi shumisa lu¾ingokhwalwa nga nµila i shayaho vhuµifhinduleli.√√ Murero uyu u bvisela khagala ndivho/mulaedza wa uri vhathu kha ri shumise lu¾ingokhwalwa nga nµila yo teaho.√ [Maraga tharu kha tsenguluso i pfalaho]. (3) 1.9 C/a liana na zwi ambiwaho.√ (1) 1.10 Ee. Mu¿wali u pendela a tshi sumbedza u kanakana uri zwishumiswa zwa vhudavhidzani sa lu¾ingokhwalwa a zwi tsha tou vha na vhumatshelo vhu vhonalaho lune zwi sokou vha vho µumbu ¼ine ¼a µo fhira. U fhedza nga u ombedzela uri vhathu kha vha dzike.√√√ KANA Hai. Vhudavhidzani a vhu nga vuwi ho fhela na khathihi nahone mu¿wali u sumbedza a tshi khou timatima kha vhuimo hawe.√√√ [Phindulo i¿we na i¿we i pfalaho]. (3) TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.11 Mudzhii wa tshifanyiso itshi o ¾okonywa nga ndeme ya zwishumiswa zwa thekhino¼odzhi sa khomphyutha lune a vhona zwo tea uri tshifanyiso itshi tshi anµadziwe u itela u kunga vhathu uri vha vhe na dzangalelo ¼a u dzhenela ngudo dza u µo kona u shumisa khomphyutha.√√ (2) 1.12 Vho takala,√ ngauri zwi vhonala vho futelela tsho¾he kha mushumo wavho musi hu si na a no amba na mu¿we e kha wawe mushumo a e¾he. √ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu 1.13 Mahayani a hu na themamveledziso, hu kha µi shaea muµagasi na dzone khomphyutha./Muvhuso u kha »i shaedza u isa tshumelo mahayani uri vhupo uvhu na hone vhu bveledzee siani ¼a zwa thekhino¼odzhi. √√ [Na zwi¿wevho zwi pfalaho]. (2) TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B 1.14 Zwibveledzwa izwi vhuvhili hazwo zwi ¾ana zwishumiswa zwa thekhino¼odzhi (lu¾ingokhwalwa na khomphyutha).√ Zwo¾he izwi ndi zwishumiswa zwa ndeme lune zwi a fha¾a na u bveledza lushaka arali zwi tshi nga shumiswa nga nµila yone. √√ [Na zwi¿wevho zwi pfadzaho]. (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO Nµila ya u maka manweledzo: Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho: • Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3 • Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo. PFESESANI: • Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Kha vha shumise mbuno khulwane dzi tevhelaho dzine mulingiwa a tea u dzi shumisa kha manweledzo sa tsumban»ila. Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza sumbe (7) dzi pfalaho dzi tea u avhelwa maraga dzi kha tshivhumbeo tsha phara. (Mafhungo na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u anana/lunzhedzana.) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu NO KHOUTHESHENI NO MBUNO 1 'Ndi yone ine ya vha thusa nga 1 Vhaaluwa vha »ivhadzwa n»ivhadzo ya mundende wa ¿wedzi.' »uvha ¼a mundende. 2 'Vhana vha tshikolo muvhuso wo vha 2 Radio i thusa kha u funza humbulela wa ita uri hu vhe na ngudo vhagudi. dza thero dzo fhambanaho dzi no »iswa nga yone radio.' 3 'Muzwala ndi rabulasi muhulwane afha 3 Vhathu vha nga alusa muvhunduni wa hashu nge a pfa hu tshi vhubindudzi ha zwa khou hashiwa nga thuso ine ya »o ½ewa vhulimi nga ¾hani ha radio. vha no takalela zwa vhulimi.' 4 'Vhana vhanzhi vha khou wana 4 Radio i ya an»adza mishumo nga nṱhani ha yone radio mishumo yo fhambanaho/ ngauri ma»uvha o¾he hu a vha na Vhana vha wana mishumo khungedzelo ya mishumo yo nga n¾hani ha u thetshelesa fhambanaho.' khungedzelo radioni. 5 'Lushaka lu fhulufhela radio kha u 5 Radio i »ivhadza dzimpfu. »ivhadza vhathu nga ha mpfu dzo vha welaho.' 6 'Sialala ¼ashu na ¼one arali i si yone 6 Vhaswa vha »ivha sialala radio, ndi musi vhaswa vha tshi »o tou ¼avho nga radio. pfa tshi tshianeo. Zwino radio i hasha mi¾a¾isano ya mitshino ya sialala.' 7 'Mitambo a ri tsha amba, ri½e vha¿we 7 Radio i hasha mitambo yo mi¿we mitambo ro thoma u i pfa kha fhambanaho. radio.' TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. Radio i thusa vhaaluwa nga u »ivhadza »uvha ¼a mundende, ya dovha ya funza vhagudi kha ngudo dza thero dzo fhambanaho dza tshikolo. Vhoramabulasi na vhone vha a wana thuso i bvaho kha muvhuso hu u itela u bveledzisa mabulasi avho. Vhana vhanzhi vha wana mishumo nga n¾hani ha u thetshelesa radio, i a dovha ya »ivhadza mashaka nga ha mpfu dzo vha welaho. Vhaswa vha guda nga ha sialala ¼avho nga u thetshelesa radio. Lushaka lu »ivha mitambo yo fhambanaho, vha¿we vha i takalela vha vho fhedza vhe vhomakone vhayo. [Maipfi a 91] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C: • Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho. Vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone. • Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela. • Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO 3.1 Ndivho ndi ya u kunga vha¾aleli vhanzhi ngauri o shumisa tshifanyiso tsha vhagidimi vha no »ivhea kha ¼ifhasi/uri vhathu vha vhe na dzangalelo ¼a u ¾alela mitambo ya u gidima.√√ (2) 3.2 Ndi khephusheni/fonto khulwane/ma¼eµeredanzi o swifhadziwaho.√ I kunga vhavhali uri vha »e vha ¾alele migidimo.√ (2) 3.3 ·i sumbedza hu tshi »o vha na vhagidimi vha re na luvhilo luhulu vhukuma.√ (1) 3.4 C/ Vha songo lenga.√ (1) 3.5 Mukungedzeli o shumisa luambo lwa u fhuredzela,√ ngauri a si vho¾he vhane vha »o wana luafhulelo lwa 50%, lu »o wanwa fhedzi nga vho vhaledzaho vha »ana vha u thoma. √ (2) 3.6 Ee, mukungedzeli ha ngo bvisela khagala vha¾aleli mutengo wa u dzhena√ khathihi na »uvha ¼ine mitambo ya »o farwa nga¼o.√ (2) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu MBUDZISO YA 4: KHATHUNI 4.1 Ndi vhugevhenga ha u ¾angulwa/homboka ha dzigoloi. √√ (2) 4.2 Kha fureme ya 3 mafobvu a khou ¾angula vhathu n»uni√ ngeno kha fureme ya 4 mafobvu a tshi khou ¾angula vhathu goloini. √ KANA Kha fureme ya 3 mafobvu a khou µilugisela u ya u homboka,√zwine zwa khou khunyeledzwa kha fureme ya 4.√ (2) 4.3 D/U kombetshedza. √ (1) 4.4 Mu½e wa goloi u sumbedza o tshuwa/ofha√, ndi ngazwo o imisa zwan»a u sumbedza u tendelela zwine fobvu ¼a ¾o»a zwone. √ (2) 4.5 Mulayo u tea u khawa¾hisa tshan»a kha u lwa na vhugevhenga/mapholisa vha tea u »ivhonadza ho¾heho¾he/vhoramimo»oro na vhadzulapo vha tea u »i¾hogomela nga u dzula vho khiya mahothi/Lushaka lu tea u ita bembela ¼a u lwa na vhugevhenga.√ Ndi ralo ngauri vhugevhenga kha ¼ino ¼a hashu ho no andesa lune ho no bva nnµa ha tshanµa.√√ [·iga ¼a u thivhela 1, ¾hanµavhudzo 2]. (3) [10] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE 5.1 Vho vha tshi khou itela u sera »uvha. √ (1) 5.2 Munnawavha½e.√ > Munnawavha½e vho vha vha tshi funesa u hama kholomo.√ (2) 5.3 '... musi we ¼a vha hahedza.'√ (1) 5.4 Vhakoma vho tou ¾ungufhala nge vha vha vho dinalea vhukuma/vhakoma vho tou ¾ungufhala ngauri vho vha vho dinalea vhukuma.√ (1) 5.5 Mbuvha ye vha vha vho fara a yo ngo vha ya zwi¼iwa/yo vha i si ya zwi¼iwa (1) zwavhu»i vhukuma. √ 5.6 Tshovho.√ ·i sumbedza uri vho wela tshi¾akani vha songo zwi lavhelela/nyito ya kuwele kwavho i pfesesee/bvele khagala.√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Lara 2016 NSC – Memorandamu 5.7 '..., vha vutsheledza vha isa phan»a na u gidima ngeno nguluvheµaka i sa khou vha pandamedza.' √ [Munanguludzo wa maipfi] Zwi a seisa u vhona muthu a tshi shavha nga u ralo ngeno hu si na tshine tsha mu pandamedza.√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all