Downloaded from hlayiso.com
GRADE 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
LARA 2016
MEMORANDAMU
MARAGA: 70
Memorandamu uyu u na masia¾ari a 10.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2016 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the November 2016, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2016 · tshivenda. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- November
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 268.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
November 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
KHA VHA PFESESE:
• Memorandamu uyu i tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
• Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele kana gumani nga wo¾he lini.
• Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
• Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho
zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
• Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho
musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
• Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha
luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi
honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha,
vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).
• Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo,
kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu
songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo
shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a
¾anganedzea.
• Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha
EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¹hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
• Kha mbudziso dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO, maraga dzi tea u
kovhekanywa, maraga nthihi i tea u avhelwa NDI NGOHO/A SI NGOHO kana
MBUNO/KUHUMBULELE, i¿we maraga ya ya kha tshiitisi/thikhedzo/
¾hu¾huwedzo. Maraga ya tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo i tea u avhelwa fhedzi
arali phindulo ya NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/
KUHUMBULELE i yone. Hu songo ½ewa maraga iyo arali thikhedzo/tshiitisi/
¾hu¾huwedzo zwo khakhea.
• Kha mbudziso dzi ¾o»aho khouthesheni u bva kha tshibveledzwa, vha songo ½ea
nda¾iso vhagudiswa arali vho siedza zwi»evhe, kana arali ho khakhea hu¿we u
pele¾a kha izwo zwo khouthiwaho.
• Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
• Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
• Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
• Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere
¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA
TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Ndi ¼a u shumisesa lu¾ingokhwalwa/thekino¼odzhi ya vhudavhidzani.√ (1)
1.2 Ndi uri u pfa o xelelwa lwa tsho¾he kha u davhidzana na vhathu vha ndeme
vhutshiloni hawe/¿wana/musadzi, nz.√ (1)
1.3 Lu na thuso kha vhu¾umani/vhudavhidzani ha µuvha ¼i¿we na ¼i¿we. √
Lu µi dovha hafhu lwa vha lwone lu lu¾anyaho vhathu/khakhisaho vhathu
mishumoni yavho yo fhambanaho.√ (2)
1.4 Mu¿wali u khou nyadza/dzhiela fhasi vhakegulu uri vhunga vha songo
funzea a vho ngo tewa nga u shumisa lu¾ingokhwalwa; atsina na vhone ndi
vhathu vha na pfanelo dza u shumisa tshishumiswa tshi¿we na tshi¿we tsha
thekhino¼odzhi.√√
[Maraga mbili kha ¾halutshedzo i pfadzaho]. (2)
1.5 Lu¾ingokhwalwa ri lavhelela u lu shumisela uri lu ri thuse kha
vhudavhidzani nahone kha zwi fha¾aho, fhedzi madzuloni a izwi ri vho lu
shumisa u µisa mutshinyalo/dzinndwa/¾halano/vhubva ha vhana zwikoloni,
nz. Izwi yo vha i si yone ndavhelelo ya hone.
KANA
Lu¾ingokhwalwa ndi tshithu tshi¾uku¾uku tshi nyadziseaho, nahone tshi sa
vhuyi tsha vha na nungo, fhedzi mishumo yalwo i shanduka mihulu
vhukuma – mivhi kana mivhuya. √√
[Maraga mbili kha ¾halutshedzo i pfadzaho]. (2)
1.6 Nga nµila ine vhathu vha shumisesa na u funesa ngayo lu¾ingokhwalwa,
zwo no tou goµombela lune zwa vho nga vhutshilo hashu vhu langwa
ngalwo – ndi ngazwo lu tshi vho vhambedzwa na miraµo ya ndeme ya
muvhili/muthu ane wa mu funesa/fola ¼ine ra daha nga sakha. Mbambedzo
iyi yo tea vhukuma.√√√
[Maraga tharu kha ¾halutshedzo i bviselaho khagala mbambedzo]. (3)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
1.7 Mu¿wali u khou sasaladza muthu kha vhu¾udze¾udze hawe ha u shaya
nungo kwadzo/dzo teaho dza u langa tshishumiswa tshe a tou tshi sika ene
mu½e, a vho shanduka phuli yatsho.√√ Mu¿wali u pfela muthu vhu¾ungu/o
dinalea/zwi a mu vhavha. √
[Mbuno mbili dza tsatsaladzo i pfadzaho na nthihi ya thouni]. (3)
1.8 'Mufuvha u lambisa thakha.' Lu¾ingokhwalwa lu a ungeledza lune muthu a
vho hangwa/litsha mishumo ya ndeme ine a tea u i bveledza; zwo ralo a
vhuya a tshinyalelwa nga zwithu zwa ndeme vhukuma. Izwi zwo tou ralo
musi u tshi shumisa lu¾ingokhwalwa nga nµila i shayaho vhuµifhinduleli.√√
Murero uyu u bvisela khagala ndivho/mulaedza wa uri vhathu kha ri
shumise lu¾ingokhwalwa nga nµila yo teaho.√
[Maraga tharu kha tsenguluso i pfalaho]. (3)
1.9 C/a liana na zwi ambiwaho.√ (1)
1.10 Ee.
Mu¿wali u pendela a tshi sumbedza u kanakana uri zwishumiswa zwa
vhudavhidzani sa lu¾ingokhwalwa a zwi tsha tou vha na vhumatshelo vhu
vhonalaho lune zwi sokou vha vho µumbu ¼ine ¼a µo fhira. U fhedza nga u
ombedzela uri vhathu kha vha dzike.√√√
KANA
Hai.
Vhudavhidzani a vhu nga vuwi ho fhela na khathihi nahone mu¿wali u
sumbedza a tshi khou timatima kha vhuimo hawe.√√√
[Phindulo i¿we na i¿we i pfalaho]. (3)
TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.11 Mudzhii wa tshifanyiso itshi o ¾okonywa nga ndeme ya zwishumiswa zwa
thekhino¼odzhi sa khomphyutha lune a vhona zwo tea uri tshifanyiso itshi
tshi anµadziwe u itela u kunga vhathu uri vha vhe na dzangalelo ¼a u
dzhenela ngudo dza u µo kona u shumisa khomphyutha.√√ (2)
1.12 Vho takala,√ ngauri zwi vhonala vho futelela tsho¾he kha mushumo wavho
musi hu si na a no amba na mu¿we e kha wawe mushumo a e¾he. √ (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
1.13 Mahayani a hu na themamveledziso, hu kha µi shaea muµagasi na dzone
khomphyutha./Muvhuso u kha »i shaedza u isa tshumelo mahayani uri
vhupo uvhu na hone vhu bveledzee siani ¼a zwa thekhino¼odzhi. √√
[Na zwi¿wevho zwi pfalaho]. (2)
TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B
1.14 Zwibveledzwa izwi vhuvhili hazwo zwi ¾ana zwishumiswa zwa
thekhino¼odzhi (lu¾ingokhwalwa na khomphyutha).√ Zwo¾he izwi ndi
zwishumiswa zwa ndeme lune zwi a fha¾a na u bveledza lushaka arali zwi
tshi nga shumiswa nga nµila yone. √√
[Na zwi¿wevho zwi pfadzaho]. (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO
Nµila ya u maka manweledzo:
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
• Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
• Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola
maipfi o tou ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
• Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
tou ralo:
o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo.
PFESESANI:
• Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha
maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali
tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u
fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a
manweledzo o salaho.
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Kha vha shumise mbuno khulwane dzi tevhelaho dzine mulingiwa a tea u dzi
shumisa kha manweledzo sa tsumban»ila.
Mbuno dzi¿we na dzi¿we dza sumbe (7) dzi pfalaho dzi tea u avhelwa maraga dzi
kha tshivhumbeo tsha phara.
(Mafhungo na/kana zwipi»a zwa mafhungo zwi tea u anana/lunzhedzana.)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
NO KHOUTHESHENI NO MBUNO
1 'Ndi yone ine ya vha thusa nga 1 Vhaaluwa vha »ivhadzwa
n»ivhadzo ya mundende wa ¿wedzi.' »uvha ¼a mundende.
2 'Vhana vha tshikolo muvhuso wo vha 2 Radio i thusa kha u funza
humbulela wa ita uri hu vhe na ngudo vhagudi.
dza thero dzo fhambanaho dzi no »iswa
nga yone radio.'
3 'Muzwala ndi rabulasi muhulwane afha 3 Vhathu vha nga alusa
muvhunduni wa hashu nge a pfa hu tshi vhubindudzi ha zwa
khou hashiwa nga thuso ine ya »o ½ewa vhulimi nga ¾hani ha radio.
vha no takalela zwa vhulimi.'
4 'Vhana vhanzhi vha khou wana 4 Radio i ya an»adza
mishumo nga nṱhani ha yone radio mishumo yo fhambanaho/
ngauri ma»uvha o¾he hu a vha na Vhana vha wana mishumo
khungedzelo ya mishumo yo nga n¾hani ha u thetshelesa
fhambanaho.' khungedzelo radioni.
5 'Lushaka lu fhulufhela radio kha u 5 Radio i »ivhadza dzimpfu.
»ivhadza vhathu nga ha mpfu dzo vha
welaho.'
6 'Sialala ¼ashu na ¼one arali i si yone 6 Vhaswa vha »ivha sialala
radio, ndi musi vhaswa vha tshi »o tou ¼avho nga radio.
pfa tshi tshianeo. Zwino radio i hasha
mi¾a¾isano ya mitshino ya sialala.'
7 'Mitambo a ri tsha amba, ri½e vha¿we 7 Radio i hasha mitambo yo
mi¿we mitambo ro thoma u i pfa kha fhambanaho.
radio.'
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo
kokotolo lini.
Radio i thusa vhaaluwa nga u »ivhadza »uvha ¼a mundende, ya dovha ya funza
vhagudi kha ngudo dza thero dzo fhambanaho dza tshikolo. Vhoramabulasi na
vhone vha a wana thuso i bvaho kha muvhuso hu u itela u bveledzisa mabulasi avho.
Vhana vhanzhi vha wana mishumo nga n¾hani ha u thetshelesa radio, i a dovha ya
»ivhadza mashaka nga ha mpfu dzo vha welaho. Vhaswa vha guda nga ha sialala
¼avho nga u thetshelesa radio. Lushaka lu »ivha mitambo yo fhambanaho, vha¿we
vha i takalela vha vho fhedza vhe vhomakone vhayo. [Maipfi a 91]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C:
• Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga
nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi
¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho. Vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
kha mupele¾o wonewone.
• Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
• Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO
3.1 Ndivho ndi ya u kunga vha¾aleli vhanzhi ngauri o shumisa tshifanyiso tsha
vhagidimi vha no »ivhea kha ¼ifhasi/uri vhathu vha vhe na dzangalelo ¼a u
¾alela mitambo ya u gidima.√√ (2)
3.2 Ndi khephusheni/fonto khulwane/ma¼eµeredanzi o swifhadziwaho.√ I
kunga vhavhali uri vha »e vha ¾alele migidimo.√ (2)
3.3 ·i sumbedza hu tshi »o vha na vhagidimi vha re na luvhilo luhulu
vhukuma.√ (1)
3.4 C/ Vha songo lenga.√ (1)
3.5 Mukungedzeli o shumisa luambo lwa u fhuredzela,√ ngauri a si vho¾he
vhane vha »o wana luafhulelo lwa 50%, lu »o wanwa fhedzi nga vho
vhaledzaho vha »ana vha u thoma. √ (2)
3.6 Ee, mukungedzeli ha ngo bvisela khagala vha¾aleli mutengo wa u dzhena√
khathihi na »uvha ¼ine mitambo ya »o farwa nga¼o.√ (2)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
4.1 Ndi vhugevhenga ha u ¾angulwa/homboka ha dzigoloi. √√ (2)
4.2 Kha fureme ya 3 mafobvu a khou ¾angula vhathu n»uni√ ngeno kha fureme
ya 4 mafobvu a tshi khou ¾angula vhathu goloini. √
KANA
Kha fureme ya 3 mafobvu a khou µilugisela u ya u homboka,√zwine zwa
khou khunyeledzwa kha fureme ya 4.√ (2)
4.3 D/U kombetshedza. √ (1)
4.4 Mu½e wa goloi u sumbedza o tshuwa/ofha√, ndi ngazwo o imisa zwan»a u
sumbedza u tendelela zwine fobvu ¼a ¾o»a zwone. √ (2)
4.5 Mulayo u tea u khawa¾hisa tshan»a kha u lwa na vhugevhenga/mapholisa
vha tea u »ivhonadza ho¾heho¾he/vhoramimo»oro na vhadzulapo vha tea u
»i¾hogomela nga u dzula vho khiya mahothi/Lushaka lu tea u ita bembela ¼a
u lwa na vhugevhenga.√ Ndi ralo ngauri vhugevhenga kha ¼ino ¼a hashu ho
no andesa lune ho no bva nnµa ha tshanµa.√√
[·iga ¼a u thivhela 1, ¾hanµavhudzo 2]. (3)
[10]
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
5.1 Vho vha tshi khou itela u sera »uvha. √ (1)
5.2 Munnawavha½e.√ > Munnawavha½e vho vha vha tshi funesa u hama
kholomo.√ (2)
5.3 '... musi we ¼a vha hahedza.'√ (1)
5.4 Vhakoma vho tou ¾ungufhala nge vha vha vho dinalea vhukuma/vhakoma
vho tou ¾ungufhala ngauri vho vha vho dinalea vhukuma.√ (1)
5.5 Mbuvha ye vha vha vho fara a yo ngo vha ya zwi¼iwa/yo vha i si ya zwi¼iwa (1)
zwavhu»i vhukuma. √
5.6 Tshovho.√ ·i sumbedza uri vho wela tshi¾akani vha songo zwi
lavhelela/nyito ya kuwele kwavho i pfesesee/bvele khagala.√ (2)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Lara 2016
NSC – Memorandamu
5.7 '..., vha vutsheledza vha isa phan»a na u gidima ngeno nguluvheµaka i sa
khou vha pandamedza.' √
[Munanguludzo wa maipfi]
Zwi a seisa u vhona muthu a tshi shavha nga u ralo ngeno hu si na tshine
tsha mu pandamedza.√ (2)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 May June 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper