Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 Feb March 2018 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 12201810 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the Feb March 2018, 10 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2018 MEMORANDAMU MARAGA: 70 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 8. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu KHA VHA PFESESE:  Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.  Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo.  Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.  Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO [MARAGA DZA 30] NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:  Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa.)   Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea.  Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.   A hu na maraga dzine dza tea u avhelwa phindulo dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.   Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa.  Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.   Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu  Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Mu¿wali u khou vhilahedzwa nga vhumatshelo ha vhaswa vhu thengathengaho/vhu si na fhulufhelo.√√ (2) 1.2 Ndi mbanzhe√ na 'nyaope'. √ (2) 1.3 Muvhuso wo fha¾ela vhaswa fhethu ha u »imvumvusa√ wa dovha wa ita uri zwikoloni hu vhe na thero ya (2) Ngudavhutshilo.√ 1.4 Vha tswa musi vhe na sakha√ na u dzhiela vhalwadze vha dwadze-tshifu philisi dza ARV hu u itela u dzi shumisa u »iitela zwidzidzivhadzi ngadzo.√ (2) 1.5 Mulaedza ndi wa uri zwidzidzivhadzi zwi na masiandaitwa a si avhu»i kha lushaka, nga maan»a vhaswa.√√ KANA Vhaswa kha vha »ibvise kha zwidzidzivhadzi.√√ (2) 1.6 Naho ¿wana o khakha hani, mubebi u a pfa vhu¾ungu musi ¿wana wawe a tshi pfiswa vhu¾ungu/u dzhielwa vhukando vhu vhavhaho, sa u rwiwa kana u vhulawa nga u tou fhiswa.√√ (2) 1.7 Khombo ndi ya uri vhoramitambo vhane vha wanala vho shumisa zwidzidzivhadzi, mulayo u a vha dzhiela vhukando ha u sa tsha dzhenelela kha mi¾a¾isano ya mitambo u (2) swikela tshifhinga tshe vha tetshelwa tshone.√√ 1.8 Ndivho ndi ya uri vhaswa vha thanyele khonani mmbi dzine dza nga vha kunga/¾u¾uwedza uri vha »idzhenise kha khombo ya u shumisa zwidzidzivhadzi.√√ (2) 1.9 - Zwikolo zwi tea u shumisana na tshipholisa kha u vhiga vhana vha tshikolo vha no dahela zwidzidzivhadzi zwikoloni.√ - U ramba zwiimiswa zwa tsivhudzo, sa SANCA, u tsivhudza Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu vhaswa nga ha masiandaitwa a zwidzidzivhadzi.√ (2) [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu 1.10 Ee. Vhaswa vha no shumisa zwidzidzivhadzi vha tea u wana nda¾iso i vhavhaho ngauri vha khou tshinyadza vhathu nga u vha tswela/u ¾angula zwine vha vha nazwo.√√ KANA Hai. Khwi½e ndi u tou mu vhidzela mapholisa ngauri a hu na muthu a re na pfanelo ya u dzhiela mu¿we vhukando vhu vhavhaho/u huvhadza/u vhulaha mu¿we muthu.√√ (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.11 Ndi mutsiko une vhaswa vha itelana nga tshavho/nyimele i si yavhu»i ya mahayani/vhusiwana/u shaea ha mishumo, nz. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.] √√ (2) 1.12 B/u pfa vhu¾ungu.√ (1) 1.13 Tshifanyiso tsho sumbedza vhatukana fhedzi,√ ngeno na vhasidzana vha tshi daha zwidzidzivhadzi.√ (2) 1.14 Ndi nga mu isa ha vhashumelavhapo uri a wane thuso ya u bva kha iyi nyimele/ndi nga mu eletshedza u »ibvisa kha zwidzidzivhadzi√ ngauri zwi tshinya vhumatshelo ha muthu.√ (2) [Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.] PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B 1.15 Ndi TSHIBVELEDZWA TSHA A. Tshibveledzwa itshi tshi nga thusa khwi½e ngauri tshi katela masia o fhambanaho ane a kwama vhumatshelo ha vhaswa. Vhaswa vha nga xelelwa nga vhumatshelo, vha balelwa nga mi¾a, vha dzula vhuvhotshwani, vha vhulahwa, nz. Mu¿wali u sumbedza uri izwi yo no tou vha khaedu ya shango i kwamaho muswa mu¿we na mu¿we, hu sa sedzwi vhubvo kana muvhala. KANA Ndi TSHIBVELEDZWA TSHA B Itshi tshi ¾ana tsatsaladzo ya khombo ya zwidzidzivhadzi kha vhaswa zwi khagala. Ndi vhaswa vho netaho nga mitsiko ya vhutshilo, sa u shaya mishumo, vhusiwana, u shaya ndinganyiso, u kungwa nga khonani mmbi, nz. Izwi zwi ¾ana luambo lu pfeseseaho nga u ¾avhanya nga i¾o ¼a u vhona na u humbula. (3) [Maraga tharu kha kuhumbulele ku pfalaho.]√√√ [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO 30 YA A: Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO [MARAGA DZA 10] MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Nµila ya u maka manweledzo: Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:  Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10  Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo PFESESANI:  Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA C NO. KHOUTHESHENI NO. MBUNO 1 'Mubebi mu¿we na mu¿we u na mushumo 1 ºwana o tewa nga wo mu livhaho zwi tshi kwama tsireledzo u bva kha vhutshilo ha ¿wana wawe, ngeno na mubebi na ene mu½e. ¿wana a tshi vha na ndavhelelo ya iyo tsireledzo u bva kha mubebi.' 2 'Mubebi u na mushumo wa u gudisa 2 Mubebi u tea u ¿wana wawe vhu»ifari kwaho.' fun»edza ¿wana mikhwa yavhu»i. 3 'Mubebi kha kho»e ¿wana wawe musi o 3 ºwana u tea u ita zwivhuya nga u tou zwi bula hu kho»iwa arali o ita u itela uri na ene mu½e a zwi zwivhuya. »ivhe.' 4 'Ri khou tshila kha shango ¼o 4 Vhana vha tea u ¾angananaho, ¼ine zwikambi na kaidzwa kha zwikambi zwidzidzivhadzi zwa vhusa vhana na zwidzidzivhadzi. vhashu.' 5 'Mubebi kha vule zwan»a musi ¿wana 5 Mihumbulo ya ¿wana a tshi bvisela khagala vhu»ipfi nga nga ha vhumatshelo ha vhumatshelo hawe.' hawe i tea u ¾honifhiwa. 6 'Zwithu zwine mubebi a pfa a sa zwi 6 Kha ri kaidze vhana ¾anganedzi, kha zwi kaidze nga muya nga maipfi a lufuno. wa lufuno.' 7 'Vhana vha fanela u gudiswa 7 U letshedza vhana vhu»ifari kha zwi kwamaho zwa kha zwa vhudzekani vhudzekani, ngauri ndi wone mushumo ndi mushumo wa wa vhabebi wa u amba na vhana mubebi. vhavho.' 8 'Hu na zwivhuya zwa musi mubebi a 8 Ri fha¾a vhushaka ho tshi tamba na vhana vhawe, hezwi kunaho arali ri tshi ndi mushonga une wa bveledza tenda u tamba na vhushaka havhu»i vhukati ha mubebi vhana vhashu. na ¿wana.' 9 'Arali ri tshi nga ri uyu a si 9 Ndi u »ifhura ha mushumo muhulwane ngoho ri nga vha vhabebi arali vha ri tshi khou »ifhura nga murunzi nyadza wa ningo. Vhabebi kha ri »idzhenise vhu»ifhinduleli ha u kha uyu mushumo wa u khwathela ¾hogomela vhana vhumatshelo ha vhana vhashu.' vhavho. TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Zwi tevhelaho i tou vha tsumbo fhedzi; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. ºwana u tea u wana tsireledzo u bva kha mubebi na kha ene mu½e. Mubebi u na mushumo wa u fun»edza ¿wana mikhwa yavhu»i a dovha hafhu a tewa nga u kho»a musi o ita zwivhuya. Vhana kha vha kaidzwe kha u »idzhenisa kha zwikambi na zwidzidzivhadzi. Mubebi u tea u tendela mihumbulo ya ¿wana hu u khwathela vhumatshelo hawe na u mu kaidza kha u »idzhenisa kha mikhwa mivhi. Vhana vha tea u eletshedzwa u sa »idzhenisa kha zwa vhudzekani. Mubebi kha vhe na tshifhinga tsha u tamba mitambo na vhana vhawe. U sa Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu londa vhana ndi u »ifhura. [Maipfi a 92] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO [MARAGA DZA 30] Maga a u ¾ola/maka KHETHEKANYO YA C:  Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone.  Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.  Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Mukungedzeli o shumisa ndovhololo(HAYAHAYA) u itela u kunga dzangalelo ¼a vhathu/vharengi/u khwa¾hisedza uri nn»u idzo dzo khwa¾ha, ndi dzavhu»i vhukuma.√ (1) 3.2 'Vha na haya havhu»i?' (Tshiga tsha mbudziso.)√√ (2) 3.3 Ndivho ya mukungedzeli nga ipfi 'tsiavhafu' ndi ya u sumbedza uri nn»u dzo fha¾iwaho afho dzo khwa¾ha vhukuma/a (2) dzi ¾avhanyi u ¾ahala.√√ 3.4 Thekeniki: '... musi vho badela masheleni o fhelelaho.'√ Ma¼e»ere/fonto ¾hukhu vhathu vhanzhi a vha nga zwi londi u vhala, ngauralo a vha nga zwi elelwi uri a si vho¾he vha no (2) »o itelwa tshimima tsha u vula nn»u.√ 3.5 D/vhomakone.√ (1) 3.6 Yo livhiswa kha vhathu vha no »ikona/vha shumaho zwavhu»i/vhane vha hola masheleni a vhonalaho.√ Ngauri dzi sumbedza dzi nnµu dza mutengo wa n¾ha na fhethu he dza (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu fha¾iwa hone hu vhonala hu na luhura lwa tsireledzo.√ [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshivenḓa Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Luhuhi– ¹hafamuhwe 2018 NSC – Memorandamu MBUDZISO YA 4: KHATHUNI PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 Kha vhaswa.√ Ndi vhone vha ¾anganaho na thaidzo/khaedu ya u »idzhenisa kha zwa vhudzekani musi vhe zwikoloni.√ (2) 4.2 Khaedu ndi ya u kolelwa nga vha¿we vhagudi/u sa tsha ¾hogomela mishumo ya tshikolo nga ngona/u fhidza tshikoloni nga n¾hani ha u ya ki¼iniki(tshikaloni)/u balelwa u »i¾anganedza/u ¾angana na malwadze a zwa vhudzekani. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 4.3 Vha amba vho sinyuwa/vha shumisa maipfi a u go»a√ u sumbedza uri a vha ¾anganedzi u »ihwala ha vhana/vhasidzana musi vhe tshikoloni. (3) [Na zwi¿wevho zwi pfalaho..] √√ 4.4  Vhabebi vha vhana vha tea u laya vhana vhavho nga ha khombo ya u »idzhenisa kha zwa vhudzekani vhu songo tsireledzeaho.√  Tshikolo tshi tea u vha na ndayotewa yavhu»i ine ya nga kona u langa u »ihwala ha vhagudi.√  Zwikolo zwi tea u ramba vha Muhasho wa Mutakalo u (3) eletshedza vhagudi kha u »ihwala vha tshe tshikoloni.√ [10] [Na zwi¿wevho zwi pfalaho. Zwiraru fhedzi.] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Khothe √ (1) 5.2 Munna√ Vhatukana vho vha vho dzula na u¼a munna wa (2) miswaswo.√ 5.3 Thungamamu >Vho-Nyamalwela vho mu vhona vhe na mu»uhulu wavho ane a khou thoma u tunga ma»amu.√√ (2) 5.4 Mu»uhulu wavho a fhindula a ri:√'Ndi√ Tshibuleni wa Vho- (2) Nyamukapea.' 5.5 '... dukana ¼a mbilu ntswu sa he¼i.'√ Mu¿wali u sumbedza a tshi vhenga mutukana nga u shumisa ¼ifurase 'dukana ¼a mbilu ntswu sa he¼i' ¼ine ¼a khou mu titilidza u bvisela khagala vengo ¼ine mukegulu vha vha na¼o kha (3) mutukana/vhatukana; atsina a si vho¾he vhatukana vha [10] mbilu ntswu.√√ ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all