Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2018 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2018 MARAGA: 100 TSHIFHINGA: Awara 21/ 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 6. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2018 NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. He¼i bammbiri ¼i na KHETHEKANYO MBILI: KHETHEKANYO YA A: Maanea (50) KHETHEKANYO YA B: Zwibveledzwa zwa vhudavhidzani (2 x 25) (50) PFESESANI: Vhalingiwa vha lavhelelwa u fhindula mbudziso MBILI kha KHETHEKANYO iyi. 2. Ni lavhelelwa u fhindula mbudziso NTHIHI kha KHETHEKANYO YA A, na MBILI kha KHETHEKANYO YA B. 3. ºwalani nga luambo lune na khou lingwa khalwo. 4. Thomani KHETHEKANYO IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 5. Ni fanela u pulana (ni tshi shumisa mapa wa muhumbulo/nyolo/tshati ya nyelelo/maipfi a re khii, na zwi¿we), u vhalulula na u sedzulusa mushumo wa½u. Pulane i fanela u RANGELA maanea. 6. Vhupulani ho¾he vhu fanela u sumbedzwa zwi khagala. Ni tsivhudzwa u tala mutalo wo bu»aho vhukati ha vhupulani ho¾he. 7. Ni tsivhudzwa nga n»ila yo khwa¾hisedzwaho vhukuma u shumisa tshifhinga tsha½u nga nµila i tevhelaho: KHETHEKANYO YA A: U ya kha minetse ya 80 KHETHEKANYO YA B: U ya kha minetse ya 70 (2 x 35) 8. Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwa mbudziso kwo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 9. ¹hoho i songo dzhielwa n¾ha musi ni tshi vhala tshivhalo tsha maipfi. 10. ºwalani zwi no vhalea, nahone nga vhuronwane. KHETHEKANYO YA A: MAANEA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2018 NSC MBUDZISO YA 1 Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi kha dza malo dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 400 u swika kha a 450. ºwalani NOMBORO na ¹HOHO ya maanea e na nanga. 1.1 Ndo ro shaya tsha khanani. [50] 1.2 Arali ndi mutumbuli, dwadzetshifu ¼a HIV/AIDS ndo vha ndi »o ¼i kunda hani? [50] 1.3 Ndi vhu»ifhinduleli ha vhabebi u langa vhana vhavho kha kushumisele kwa zwa vhudavhidzani ha muyani. ¹a¾ani. [50] 1.4 Muthu na mupo zwi a ¾o»ana, zwa »i dovha zwa swimana. [50] 1.5 Nga dzone ¾honi, ha mbo vha u ya makhokha. [50] 1.6 Ndi ¼one shango ¼ine nda swela u ¼i vhea lwayo lwanga. [50] 1.7 Zwifanyiso zwi tevhelaho zwi nga ¾okonya kana zwa vusa zwipfi zwa½u, kana zwa dzikusa kuvhonele kwa½u kwa zwithu. ¶inangeleni tshifanyiso ni kone u ¿wala maanea. ºwalani nomboro ya mbudziso ye na nanga (1.7.1 kana 1.7.2). PFESESANI: Hu tea u vha na vhu¾umani vhu re khagala vhukati ha maanea a½u na tshifanyiso tshe na nanga. 1.7.1 [Tshi bva kha www.google.co.za] [50] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2018 NSC 1.7.2 [Tshi bva kha Fresh living, June 2016: Issue 97] [50] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2018 NSC KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO YA 2 Fhindulani mbudziso MBILI kha dza rathi dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha a 180 u swika kha a 200. ºwalani NOMBORO na ¹HOHO ya tshibveledzwa tshe na nanga. 2.1 VHURIFHI HA TSHISHAKA ( INIFOMA·A) Muzwala wa½u o vha mu¿we wa vhe vha dzhenela Mi¾a¾isano ya O¼impiki ngei Rio de Jenairo kha mbambe ya u gidima. O ita tshimangadzo nge a wana gundo lwe a vho thuba mendele wa musuku. ºwalelani muzwala wa½u vhurifhi ni tshi khou mu fhululedza kha gundo ¼e a ¼i wana. [25] 2.2 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU Mudzulatsini wa½u vho ri sia nge mavemu e a vha a tshi khou vha homboka a vho fhedza o vha vhulaha. Inwi sa mudzulatsini we mufu vha vha vho no tou shanduka u vha khotsi, no humbelwa u dzudzanya nganeavhutshilo ine ya »o vhaliwa »uvha ¼a u awedzwa havho. ºwalani nganeavhutshilo iyo. [25] 2.3 RIVIYU Inwi ni mu¿we wa vhathu vhane vha takalela u vhala bugu dzo fhambanaho. Zwino hu na i¿we ya idzo bugu dze na vhala ya ni takadza vhukuma. ºwalani riviyu ya bugu iyo. [25] 2.4 INTHAVIYU Murathu wa½u o vha ene mugudi we a phasa thero dzo¾he dza ma¾iriki nga ½aledzi tshikoloni tshine a dzhena khatsho. Vha tshi¾itshi tsha thelevishini vho mu dalela vha tshi ¾o»a u »ivha uri o zwi konisa hani. ºwalani inthaviyu ye ya vha hone vhukati hawe na muhashi wa thelevishini. [25] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2018 NSC 2.5 TSHIPITSHI Khaladzi a½u ane a khou ya u vhinga/vhingwa nga munyanya, o ni humbela uri ni vhe na tshipi»a tshine na »o posa maipfi mavhili na mararu. ºwalani tshipitshi tshine na »o tshi vhala nga »uvha ¼a uyo munyanya ni tshi khou mu tamela mashudu kha mbingano yawe. [25] 2.6 MUVHIGO WA FOMA·A Mvula khulu ye ya na na ma»umbu yo vhanga tshinyalelo i si na vhukono. Inwi sa murangaphan»a wa Siviki ya vhuponi ha ha½u, no humbelwa nga vhamusanda uri ni ¿wale muvhigo une na khou livhisa kha vha zwa Vhulangi ha Zwiwo ni tshi khou vhiga nga ha iyi khombo. ºwalani muvhigo uyo. [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 50 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa