Downloaded from hlayiso.com
GRADE 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)
LARA 2022
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 100
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 13.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2022 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2022 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 3 memorandum from the November 2022, 13 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2022 · tshivenda. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- November
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 13
- File size
- 209.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 13
This exam
November 2022
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.2U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.3U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.4U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.5U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.6U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
Show all 14 questions
- Question 1.7U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.8U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 2.1U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.2U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.3U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.4U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.5U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.6U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
MAFHUNGOTHANGELI O LIVHISWAHO KHA MU¹OLI/MUMAKI
Musi vha tshi ¾ola/maka mushumo wa mulingiwa, zwi tevhelaho ndi zwi¿we zwa
zwine zwa tea u dzhielwa nzhele musi vha tshi shumisa rubriki:
Ndeme ya vhupulani, mvetamveto, u vhalulula na u dzudzanya zwo
bveledzwaho kha tshibveledzwa tsha u fhedzisela tsho ½ekedzwaho.
U dzhiela nzhele u ¿wala hu re na ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na
nyimele hu tshi katelwa na redzhis¾ara, tshitaila na thouni – nga maan»a ho
sedzeswa KHETHEKANYO YA B.
Girama, mupele¾o na zwiga zwa u vhala.
Zwivhumbeo zwa luambo, hu tshi katelwa na luambo lwa vhudzivha/kuambele.
Munanguludzo wa maipfi na luambo lwa maambele.
Kufha¾elwe kwa mafhungo.
Kuvhekanyelwe na kufha¾elwe kwa dziphara.
Ku¾ha¾huvhelwe kwa ¾hoho sa zwo ¾aniwaho nga zwi re ngomu/zwo faredzwaho:
mvulatswinga, kubveledzelwe kwa mihumbulo na magumo.
MAHUMBULWA MALUGANA NA KUMAKELE/KU¹OLELE
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
Kha vha sedze KHETHEKANYO YA A: Rubriki ya u ¹ola/Maka Maanea i wanalaho
kha masia¾ari a 11 –12.
KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA
KHRITHERIA MARAGA
ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI 30
LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 15
TSHIVHUMBEO 5
¹HANGANYELO 50
1. Kha vha vhale maanea o¾he vha kone u livhanya na/nanguludza khathegori
yo teaho mafhungo aya zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU NA
VHUPULANI.
2. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha nanguludze/livhanye hafhu na
khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO,TSHITAILA
NA U DZUDZANYA.
3. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha koneha u nanguludza/livhanya na
mafhungo ayo zwi tshi kwama TSHIVHUMBEO.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI
Kha vha sedze KHETHEKANYO YA B: Rubriki ya u ¹ola/Maka Zwibveledzwa zwa
Vhudavhidzani i re kha sia¾ari ¼a 13.
KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA
KHRITHERIA MARAGA
ZWI RE NGOMU, VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO 15
LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 10
¹HANGANYELO 25
1. Kha vha vhale tshibveledzwa tsho¾he vha kone u livhanya na/nanguludza
khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU,
VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO.
2. Kha vha dovhe hafhu u vhala tshibveledzwa vha nanguludze/livhanye hafhu
na khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO,
TSHITAILA NA U DZUDZANYA.
KHA VHA PFESESE:
Zwivhumbeo zwo fhambanaho zwa zwibveledzwa zwa vhudavhidzani zwi funzwa
zwo livhiswa kha maitele a zwino a u linga.
Izwi zwi tea u dzhielwa n¾ha musi hu tshi ¾olwa tshivhumbeo.
Kha vha ½ee maraga kha tshivhumbeo tsho teaho/tshone.
Kha vha sedzese kuvhekanyelwe/kukumedzelwe kwone kwo teaho musi hu tshi
¿walwa tshibveledzwa tshi¿we na tshi¿we.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA)
MBUDZISO YA 1
ADENDAMU
Mbuno dzo ½ewaho fhasi ha ¾hoho i¿we na i¿we kha iyi adendamu dzi thuse
fhedzi sa tsumban»ila/gaidi kha vhamaki/vha¾oli.
Hu tea u ½ewa tshikhala/thendelo ya u dzhiela n¾ha n»ila ine mulingiwa a
¾ha¾huvhisa zwone/ngayo ¾hoho, naho zwi tshi nga vha zwo fhambani na izwo
zwo ½ewaho kha idzo mbuno kana na mihumbulo/kuvhonele kwa vhone
mu¾oli/mumaki.
1.1 ¶uvha i¼o ndo ¾asulula na zwa mbiluni nge nda mu fulufhela.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u ¿wala nga ha muthu/khonani ye a vha o i fulufhela kha
mafhungo, yone ya ambulula.
A nga »i dovha a ¿wala nga ha zwithu zwe zwa ¾o»a u mu dzhenisa
khomboni nga u amba zwiphiri zwawe.
Maanea aya u tea u a ¿wala nga n»ila ya u tou anetshela.
Fhedzi arali mulingiwa a ¿wala lu¿we lushaka lwa maanea ane ra pfa a
tshi fusha ¾hoho ye a ½ewa, ha ½ewi nda¾iso.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho. [50]
1.2 Nangoho izwi ndi hone u maanµafhadzwa ha vhaswa.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ¿wala nga ha zwivhuya zwine zwa nga µiswa nga u
maanµafhadzwa ha vhaswa. Kha fhe na tsumbo ya zwithu zwi
maanµafhadzaho vhaswa.
Mulingiwa u tea u sumbedza zwine zwa tea u itwa malugana na u
maanµafhadza vhaswa.
Mulingiwa kha sumbedze zwivhuya na vhudziki zwine zwa wanala nga
u maanµafhadza vhaswa kha masia o¾he.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
1.3 Hezwi, zwi nkhumbudza ngeletshedzo dza vhu¾ali dza makhulu wanga.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ¿wala nga ngeletshedzo dza vhu¾ali dze a dzi wana
kha makhulu wawe.
U tea u sumbedza zwe a guda zwi bvaho kha makhulu wawe.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.4 Tshelede ndi shothodzo na tshikhukhuliso vhutshiloni ha vhagudi.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho.
U tea u ¿wala nga zwivhuya zwine tshelede ya »isa/bveledza
vhutshiloni ha muswa.
U tea u dovha hafhu a ¿wala nga ha zwithu zwi si zwavhu»i zwine
tshelede ya »isa/bveledza vhutshiloni ha muswa.
Mulingiwa u fanela u sumbedza magumo a siaho muvhali a tshi »ivha
zwine ene mulingiwa a imela zwone, fhedziha afha ri lavhelela u pfa
masia o¾he.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.5 Ndi khwi½e vhaswa vho »ihwalaho vha tshi guda vhe hayani u fhirisa u
guda vhe zwikoloni.
Ni nga ima kana na hanedzana na ¼ikumedzwa i¼i.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho iyi a dovha hafhu a
sumbedza na khaedu dza u »ihwala ha vhaswa musi vhe zwikoloni.
Kha sumbedze nga mbuno dzo dziaho dza sia ¼ine a khou ima na¼o nga
ha u »ihwala ha vhaswa musi vhe zwikoloni, na zwi¿we.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
1.6 Mvelele i fha¾a mvumbo kwayo kha nyaluwo ya vhana.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ¿wala a tshi sumbedza ndeme ya mvelele kha
nyaluwo ya vhana.
Mulingiwa u tea u sumbedza zwivhuya zwine zwa µiswa nga mvelele
hu tshi katelwa na mikhwa kha vhana.
Maanea aya a tea u ¿walwa nga n»ila ya u tou anetshela.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Fhedzi arali mulingiwa a ¿wala lu¿we lushaka lwa maanea ane ra pfa a
tshi fusha ¾hoho ye a ½ewa, ha ½ewi nda¾iso. [50]
KHA VHA PFESESE: Hu tea u vha na vhu¾umani vhukati ha maanea na
tshifanyiso tsho nangwaho.
1.7 Tshifanyiso
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Maanµa nga u pfana ...
U ya nga ha itshi tshifanyiso, mulingiwa a nga anetshela/buletshedza/
nga vhu¾hogwa ha nyanµano vhutshiloni.
Kha sumbedze zwivhuya zwa nyanµano vhathuni.
U tea u sumbedza zwivhuya zwine vhathu vha nga zwi swikelela nga
n¾hani ha nyanµano.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na itshi tshifanyiso, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na
zwe a ¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
1.8 Tshifanyiso
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Mutsiko wa mushumo.
U ya nga ha itshi tshifanyiso, mulingiwa a nga anetshela/
buletshedza/vhuisa muhumbulo nga ha mitsiko ine vhashumi vha
¾angana nayo musi vhe mishumoni.
Mulingiwa a nga dovha a ¿wala nga ha u konµelwa musi muthu a tshi
shuma e fhasi ha mutsiko.
Kha sumbedze zwivhangi zwa mitsiko na uri zwi nga kundwa hani.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na itshi tshifanyiso, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na
zwe a ¿wala. [50]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI
MBUDZISO YA 2
ADENDAMU
Vhalingiwa vha lavhelelwa u fhindula mbudziso mbili kha dzo ½ekedzwaho.
Vhulapfu ha phindulo vhu vhe maipfi a u bva kha a 180 u swika kha a 200 ho
sedzwa mutumbu fhedzi. Luambo, redzhis¾ara, tshitaila na thouni zwi tea u
livhanywa na nyimele.
2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI (FOMA·A)
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Ri lavhelela ndivhuho yo livhiswaho kha vha Muhasho wa Pfunzo.
¶iresi mbili (ya mu¿wali na ya mu¿walelwa).
¶iresi ya u thoma (i tea u ¿walwa datumu nga vhu»alo).
¶iresi ya vhuvhili (i thoma nga mufari wa tshiimo sa 'Mu¿waleli' kana
'Mulanguli').
Theshano: Ndaa/Aa.
¹hoho ya mafhungo (i tea u ¿walwa nga madanzi kana ya talelwa arali
yo ¿walwa nga ma¼e»ere ma¾uku).
Mutumbu. Hu ¿walwa ndivhuho nga vhu»alo.
Nyonesano kana phendelo.
Magumo (mu¿wali u ṅwala tshifani na dzina/inishia¼a)
Tsaino ya mu¿wali. [25]
2.2 ATHIKILI YA GURANN¶A
Zwi re ngomu na tshivhumbeo:
Athikili iyi i tea u faredza nyimele ya gomelelo ¼e ¼a vha hone khathihi
na tshinyalelo ye ya vhangwa nga mvula dza mibvumbi.
¹hoho i kungaho/i takadzaho.
¹hoho i tevhelwa nga dzina ¼a mu¿wali.
Mvulatswinga: Ndi hune mu¿wali a »ivhadza fhungo ¼ine a ¾o»a u
amba nga ha¼o. U sumbedza nµila ye gomelelo ¼a vhaisa lushaka ngayo
na tshinyalelo ye mvula ya µisa.
Mutumbu: Hu ¾an»avhudzwa masiandaitwa a gomelelo na a mvula dza
mibvumbi, nz.
Tshitaila tshi nga vha tsha mbuletshedzo, tshi shumisaho figara dza
muambo na zwi ¾okonyaho mihumbulo ya vhavhali.
Madzina, fhethu, zwifhinga, vhuimo na zwi¿we zwa ndeme zwi tea u
½etshedzwa/buletshedzwa kha athikili.
Phendelo: Ndi hune mafhungo a vhiniwa hone. [25]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 9 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
2.3 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Mulingiwa u tea u ¾ana dzina na tshifani zwa mufu, fhethu he a
bebelwa hone, »uvha ¼a mabebo khathihi na madzina a vhabebi.
Zwe zwa swikelelwa zwa ndeme: U »idzhenisa kha zwa u shomedza
lushaka nga nµivho ya zwa mvelele na vhubvo havho, nz.
Nganeavhutshilo iyi i tea u dovha hafhu a bvisela khagala
vhuµikumedzeli ha mufu kha zwa mvelele na sialala/µivhazwakale.
Tshivhangi tsha lufu, tshifhinga tsha u lwala na fhethu he mufu a
lovhela hone.
Zwine mashaka na dzikhonani vha »o mu humbula ngazwo.
Mashaka e mufu a a sia.
U dzheniswa ha milaedza ya ndiliso/zwikho»o u bva kha mu¾a, nz. [25]
2.4 IMEI·I
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Imei¼i i tea u ¾u¾uwedza muzwala wa mu¿wali u »idzhenisa kha
dzangano ¼a lushaka.
Mvulatswinga: Vhubvo, vhuyo na ¾hoho.
¶iresi ya imei¼i ya muthu ane a khou rumela.
¶iresi ya imei¼i ya mu¾anganedzi (i nga rumelwa muthu muthihi kana
vhanzhi).
Tshibogisi tsha ¾hoho tshi tendela u dzhenisa mutaladzi muthihi wa
mafhungothangeli.
Mutumbu: Mulaedza wa imei¼i u ¿walwa nga vhuµalo.
Magumo: Madzina a mu¿wali. [25]
2.5 MUFHINDULANO
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Mufhindulano uyu u tea u »isendeka kha nyambedzano vhukati ha
mu¿wali na murathu wawe a tshi khou mu sengisa kha thundu ya
lufherani lwawe ye a wana i songo dzudzana nga nµila yone.
¹hoho: Kha i vhe ye a randelwa yone nga mbudziso.
Mvulatswinga: Kha hu ¾anwe nyambedzano vhukati ha vhathu
vhavhili.
Mutumbu: Kha hu ½ekedzwe nyimele.
Kha hu bviselwe khagala u sengiswa ha murathu nga mu mu½e wa
thundu, na zwi¿we zwo swikelelwaho.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 10 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
Hu ¿waliwe madzina a vhabvumbedzwa u ya kha tshamonde tsha
sia¾ari. Hu shumiswe kho¼oni u bva kha dzina ¼a muambi/
mubvumbedzwa. Hu pfukwe mutaladzi u bva kha uno muambi u ya
kha a tevhelaho. Hu rekhodiwe u fhindulana nga u sielisana u bva kha
kuvhonele kwa muambi. Mafhungo a tea u thoma phan»a ha hune
dzina ¼a guma hone, zwo khethekanywa nga kho¼oni. Ngeletshedzo kha
vhalingiwa zwi tshi kwama kuambele kana nyito zwi tea u sumbedzwa
ngomu zwitangini musi maipfi a sa athu u buletshedzwa.
Magumo: Mu¿wali a nga pendela nga u ½etshedza kana u amba zwi¿we
zwa u vhina mafhungo awe o zwi vhea ngomu zwitangini. [25]
2.6 RIVIYU
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Riviyu iyi i tea u ¾ana holo yo fha¾ululwaho i no khou rivuwiwa ine ya
khou livhiswaho kha vha ha Masipala.
Mvulatswinga: U ¾ha¾huvha holo i no khou rivuwiwa.
Mutumbu: Mafhungothangeli sa lushaka lwa tshifha¾o/u farelwa ha
mi¾angano/zwimvumvusi na zwi¿we.
¹halutshedzo ya holo: Hu ½ekedzwa manweledzo nga ha holo.
Makumedzwa: U ½ekedza kufha¾ululelwe kwa holo u ya nga kuvhonele
kwa musedzulusi.
Hu shumiswa luambo lwa tshifhinga tsha zwino.
¶ivhaipfi i vhe i gobolaho, i sumbedzaho kufha¾ululelwe kwa holo iyi.
Magumo: U nweledza mawanwa. [25]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 50
MARAGAGU¹E: 100
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumbanµila ya u maka
PFESESANI:
Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ·A VHURARU).
Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.
Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo tsho khethekanywa tsha bva
zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.
Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi.
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
ZWI RE NGOMU NA 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
VHUPULANI -Mihumbulo i -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho
gobolaho/¾okonyaho i sa tshidele vhukuma -Mihumbulo yo ndunzhendunzhe tsho¾he
(Zwo ¿waliwaho na vhambedzwi/lavhelelwiho -Zwi yelana tsho¾he na lunzhedzana lwo -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo
mihumbulo)
Maimo a n¾ha
-Mihumbulo ya vhu¾ali, i ¾hoho nahone zwa takadza linganelaho nahone zwi a vhilinganaho, nahone i ¾angananaho nahone i
Nzudzanyo ya mihumbulo ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha tendisea si na vhusiki ha mu½e si na sia
na vhupulani/ vhibvaho mihumbulo yo vhibvaho -Zwo dzudzanywa nahone -Vhu¾anzi vhu si gathi -Ndi phambananadzo,
U dzhiela nzhele ndivho, -Zwo dzudzanywa nahone zwa -Zwo dzudzanywa nahone zwa dovha zwa lunzhedzana ha nzudzanyo na u zwo sokou dovhololwa
vha ¾anganedzaho dovha zwa lunzhedzana zwa dovha zwa lwo linganelaho/lu fushaho, lunzhedzana zwo -A zwo ngo
mafhungo na nyimele tshidele lwa tsho¾he, hu tshi lunzhedzana tshidele lwa hu tshi katelwa teaho dzudzanywa nahone a
katelwa marangaphan»a, tsho¾he, hu tshi katelwa marangaphanµa, mutumbu zwi na
MARAGA 30 mutumbu na marangaphanµa, mutumbu na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe
magumo/mupendelo na magumo/mupendelo
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo ri -Zwo lundwa tshidele -Phindulo i a fusha fhedzi -Phindulo yo anzaho u -A hu na ndingedzo ya
shaedzinyana musutshelo wa -Mihumbulo i yelanaho, i hu na vhu¾udze¾udze hu¿we sa yelana ha mafhungo u fhindula
maanea o lundwaho tshidele takadzaho vhu khakhisaho mu¾o»o -Mihumbulo i vho ¾hoho/mbudziso
Maimo a fhasi
lwa tsho¾hetsho¾he -Zwo dzudzanywa nahone -Mihumbulo yo sumbedza u liana na u -U polika tsho¾he na u
-Mihumbulo yo vhibva ya zwa dovha zwa dzudzanywa lwa ndinganelo »a»isa sa tsha tea lwa tsho¾he
lundwa lwa vhu¾ali lunzhedzana zwavhuµi, hu nahone i a tendisea -U shaedza vhu¾anzi -A zwi na sia nahone
-Zwo dzudzanywa nahone zwa tshi katelwa -Hu na hu¿we u fusha ha ha nzudzanyo na zwo vhilingana
dovha zwa lunzhedzana marangaphan»a, mutumbu nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo
tshidele lwa tsho¾he, hu tshi na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe, hu tshi teaho
katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphan»a,
mutumbu na mutumbu na magumo/
magumo/mupendelo mupendelo
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumban»ila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA: 50] (i ya phan»a)
LUAMBO, TSHITAILA & 14–15 10–11 6–7 2–3 0
U DZUDZANYA -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Luambo a lu pfali
Thouni, redzhis¾ara na tshitaila na µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo -Thouni, redzhis¾ara,
µivhaipfi zwo teaho tsho¾he tsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ndivho, vha ¾anganedzaho tea zwi¾uku ndivho, tshitaila µivhaipfi a
ndivho/zwiitei na nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo mafhungo na nyimele. vha ¾anganedzaho zwo ngo tea ndivho,
Munanguludzo wa maipfi.
Maimo a n¾ha
nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha mafhungo na nyimele. vha ¾anganedzaho
Kushumisele kwa luambo na -Luambo ndi lwa -Luambo lu a ¾okonya, luambo u bveledza -Ho shumiswa luambo mafhungo na nyimele.
milayo, zwiga zwa u vhala, vhuµifhulufheli ha n¾hesa, lu nahone thouni yo ¾halutshedzo. lwa mutheo/fhasi -U ho¾efhala ha
girama, mupele¾o. nyanyulaho tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea -Thouni na µivhaipfi zwo anzesa
-Lu a gobola, nahone lwo nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho kushumisele kwone lune u pfala ha
pfuma u dzangelwa ha thouni -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re kwa maipfi a zwo ngo mafhungo zwa si tsha
-A hu na vhukhakhi ha vhukhakhi ha girama na ngomu. tea konadzea na kathihi/
girama na mupele¾o mupele¾o. -¶ivhaipfi ndi yo zwa vho konµa
-Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele shayedzaho vhukuma. vhukuma/tsho¾he.
ma¾hakheni¾hakheni. vhukuma .
12–13 8–9 4–5 0–1
-Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo
vhukuma nyanyula linganelaho, fhedzi hu tshi shumiswa lwa u sa
Maimo a fhasi
-Lu a gobola, nahone lwo -Thouni ndi yo teaho, i µi vha na vhu¾udze¾udze kona
pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -Hu¿we u shumiswa ha -A hu na kana hu tou
thouni. -Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo ho teaho nga u vha na zwi¾uku¾uku
-A hu na vhukhakhi ha girama na mupele¾o angaredza, fhedzi u zwi sumbedzaho
girama na mupele¾o. -Zwo lundwa tshidele dzangelwa ha luambo ndi muvanganyo wa
-Lwo lundwa nga tshikili tsha vhukuma ha fhasi. mafhungo/mitala.
ma¾hakheni. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala
MARAGA: 15 lwa tsho¾he.
TSHIVHUMBEO 5 4 3 2 1
Zwi¾alusi zwa -Kubveledzele kwa ¾hoho - Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi -Hu na u shaedza ha
tshibveledzwa. kwa n¾hesa kwo lunzhedzanaho vhudodombedzi zwo tea dzi pfadzaho mbuno dzo teaho
Kubveledzelwe kwa phara -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha ¾hoho -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala na -Mafhungo/mitala na
na tshivhumbeo tsha ma¾hakheni¾hakheni hu pfadzaho zwo fha¾wa lu fushaho phara zwi µi vha na phara zwo µala
mafhungo/mitala. -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala, phara -Maanea o µi faredza zwi vhukhakhi vhukhakhi
zwo fha¾wa na u lundwa lwa zwo vangwa lu pfadzaho. pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a tsha -Maanea ha na
n¾hesa tsho¾hetsho¾he. µi pfala naho hu na mudzio/ha pfadzi.
MARAGA: 5 vhukhakhi.
MARAGANYANGAREDZI 40–50 30–39 20–29 10–19 0–9
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 13 DBE/Lara 2022
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA: 25]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza
TSHIVHUMBEO ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho fhasi, i bvukululaho u shaya n»ivho ya
vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwi¾alusi zwa lushaka
Zwo ¿waliwaho na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa
mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo
Nzudzanyo ya mihumbulo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika
vhupulani tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane
U dzhiela nzhele ndivho, vha lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhu¾ala -A hu na u farana ha
¾anganedzaho mafhungo na -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na
nyimele kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo
Phindulo na mihumbulo -Zwi re ngomu na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa
Nzudzanyo ya mihumbulo na mihumbulo zwo lunzhedzana tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi
vhupulani -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho
U dzhiela nzhele ndivho, vha tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
¾anganedzaho mafhungo na zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u angaredza, vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
tshivhumbeo/milayo na -Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku tshivhumbeo ndi tshone, kwa milayo na tshivhumbeo tsha
nyimele tshonetshone tsho teaho fhedzi hu na u polika tshivhumbeo tshibveledzwa
tshibveledzwa hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi
MARAGA 15 hu soliseaho
LUAMBO, TSHITAILA NA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
U DZUDZANYA -Thouni, redzhis¾ara, tshitaila -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara, -Thouni, redzhis¾ara,
na »ivhaipfi, ndi zwi teaho tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi,
Thouni, redzhis¾ara, ndivho/u lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na
nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha
¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele ¾anganedzaho
nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele
Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi
Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a fusha/ -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ¾anganana
mupele¾o -¶ivhaipfi ndi yavhu»i linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei
vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi
MARAGA 10 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo
vhukhakhi ¾halutshedzo ho¾efhala tsho¾he
MARAGANYANGAREDZI 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2014 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2012 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2009 Memo

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2022 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper