Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2022 Question Paper

Question paperTshivenda HLGrade 12202227 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 question paper from the November 2022, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

November 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2022 MARAGA: 80 TSHIFHINGA: Awara 21/ 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 27. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/Lara 2022 NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Vhalani idzi ndaela nga vhuronwane phanµa ha musi ni sa athu u thoma u fhindula mbudziso. 2. Ni songo vhuya na edzisa u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani thebulu ya zwi re ngomu kha sia¾ari ¼a 4 ni swaye nomboro dza mbudziso dzo vhudziswaho kha zwibveledzwa zwe na guda uno ¿waha. Nga murahu ha izwo, vhalani mbudziso idzo ni nange dzine na tama u dzi fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Vhurendi (30) KHETHEKANYO YA B: Nganea KANA Foluku¼oo (25) KHETHEKANYO YA C: ¶irama (25) 4. Fhindulani mbudziso ¹HANU dzo fhelela: THARU kha KHETHEKANYO YA A, NTHIHI kha KHETHEKANYO YA B na NTHIHI kha KHETHEKANYO YA C nga n»ila i tevhelaho: KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO – Fhindulani mbudziso MBILI. VHURENDI VHU SONGO VHONWAHO – Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE. KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI. KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI. 5. KUNANGELWE KWA PHINDULO KHA KHETHEKANYO YA B (NGANEA/FOLUKU·OO) NA YA C (¶IRAMA):  Fhindulani mbudziso FHEDZI dza kha nganea/foluku¼oo na kha µirama dze na guda.  Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA C. Arali na fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA C.  Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/Lara 2022 NSC 6. VHULAPFU HA PHINDULO  Mbudziso ndapfu ya Vhurendi i tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha a 250 u ya kha a 300.  Mbudziso ndapfu dza khethekanyo ya Nganea/Foluku¼oo, na ya ¶irama dzi tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha a 400 u ya kha a 450.  Vhulapfu ha phindulo dza mbudziso pfufhi vhu tea u langwa nga maraga dzo ½ekedzwaho/avhelwaho. Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u pfufhifhadzwa dza dovha dza livhanywa. 7. Tevhedzani ndaela dzo ½ekedzwaho mathomoni a KHETHEKANYO IºWE na IºWE nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo maelana na mutevhe wa u nombora wo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 9. Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 10. Ndangatshifhinga yo anganywaho: KHETHEKANYO YA A: Hu anganyelwa u swika kha minetse ya 40 KHETHEKANYO YA B: Hu anganyelwa u swika kha minetse ya 55 KHETHEKANYO YA C: Hu anganyelwa u swika kha minetse ya 55 11. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/Lara 2022 NSC THEBU·U YA ZWI RE NGOMU KHETHEKANYO YA A: VHURENDI Vhurendi ho randelwaho/vhonwaho: Fhindulani mbudziso MBILI DZIºWE na DZIºWE. NOMBORO YA MBUDZISO MBUDZISO MARAGA NOMBORO YA SIA¹ARI 1. 'Ntendele ndi vhe tsumbanµila' Mbudziso ndapfu 10 6 2. 'Ramaremisa' Mbudziso pfufhi 10 7 3. 'Mbilu i lilela u gavha' Mbudziso pfufhi 10 8 4. 'Ri bva kule' Mbudziso pfufhi 10 9 NA Vhurendi vhu songo randelwaho/vhonwaho: Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE 5. 'Mulayo wo pofula' Mbudziso pfufhi 10 10 *PFESESANI: Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni tea u fhindula MBUDZISO PFUFHI u bva kha KHETHEKANYO YA C. Kha KHETHEKANYO YA B na KHETHEKANYO YA C, fhindulani mbudziso nthihinthihi u bva kha KHETHEKANYO i¿we na i¿we. KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha nganea/foluku¼oo yo randelwaho. 6. Nandi ndi shenga? Mbudziso ndapfu 25 12 7. Nandi ndi shenga? Mbudziso pfufhi 25 12 8. Isha ¼a mi¾odzi Mbudziso ndapfu 25 15 9. Isha ¼a mi¾odzi Mbudziso pfufhi 25 15 KANA FOLUKU·OO: Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha FOLUKU·OO yo randelwaho. 10. Khuvhanganyo ya foluku¼oo Mbudziso ndapfu 25 18 11. Khuvhanganyo ya foluku¼oo Mbudziso pfufhi 25 19 KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi u bva kha µirama dzo randelwaho*. 12. U lema hu fhira u lotshelwa Mbudziso ndapfu 25 22 13. U lema hu fhira u lotshelwa Mbudziso pfufhi 25 22 14. Tshilwavhusiku Mbudziso ndapfu 25 25 15. Tshilwavhusiku Mbudziso pfufhi 25 25 *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. A ni lavhelelwi u fhindula mbudziso MBILI ndapfu kana mbudziso MBILI pfufhi. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/Lara 2022 NSC MUTEVHE WA U SEDZULUSA Shumisani uyu mutevhe wa u sedzulusa uri ni vhe na vhu¾anzi ha uri no fhindula tshivhalo tsho teaho tsha mbudziso nga u vhea luswayo afho ho teaho. KHETHEKANYO NOMBORO TSHIVHALO TSHA LUSWAYO DZA MBUDZISO DZO (√) MBUDZISO TEAHO U FHINDULWA A: VHURENDI (Vhurendi ho randelwaho/ 1–4 2 vhonwaho) A: VHURENDI (Vhurendi vhu songo 5 1 randelwaho/vhonwaho) B: NGANEA/FOLUKU·OO (Mbudziso ndapfu kana 6–11 1 Mbudziso pfufhi) C: ¶IRAMA (Mbudziso ndapfu kana 12–15 1 Mbudziso pfufhi) *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, ni tea u vha na vhu¾anzi ha uri no fhindula mbudziso NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. A ni tei u fhindula mbudziso ndapfu MBILI kana mbudziso pfufhi MBILI. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/Lara 2022 NSC KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO Fhindulani mbudziso MBILI dzi¿we na dzi¿we kha N¸A dzo vhudziswaho. MBUDZISO YA 1: VHURENDI – MBUDZISO NDAPFU Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni kone u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. NTENDELE NDI VHE TSUMBAN¶ILA – FR Modau 1 Ntendele ndi vhe tsumban»ila 2 Sa u nga n½e ndi ¼inzhakan»ila ¼o no vhonaho 3 Tombo ¼i tshi mela midzi – tenda u vha mutshila! 4 Fulufhela n½e ndo ponyaho 5 Mililo yo¾he nda dzima zwa ya na vhusula 6 ¶ipfundise u ile zwa madzanga a zwi fheli 7 O vhalaho bugu u »o hurana na ludzula. 8 Zwivhili zwo piringedzaho thondo ino zwi sa mwemweli 9 Zwiraru zwo i sikelaho vhi»a ma¾o yo pundisa 10 U konyolela matanda n»evheni tshivhangalala 11 Mphorosi muga sambitsolo u pulisa 12 U sa ¾honifha vhabebi na vho¾he vhalala 13 Kha n»a»o yo vhofhaho vhaswa vha murafho uno 14 Mvalo dzavho kha dzi vha sengele lufuni luno. Kha tshirendo itshi murendi u pfala e na khumbelo, ngeletshedzo na ¾hu¾huwedzo dzine o dzi livhisa kha vhaswa. ºwalani maanea ni tshi sengulusa n»ila ine murendi a shumisa ngayo vese/mitaladzi u bvisela khagala vhungoho ha ¼ikumedzwa i¼i. Phindulo ya½u kha i vhe na maipfi a u bva kha 250 u ya kha a 300. [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/Lara 2022 NSC MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. RAMAREMISA – Z Mutsila 1 Nga vha ntshe¾ele ½anga Vho-Nyamuofhe 2 Ndi yo lidza tshikona Thononda; 3 Ngauri arali zwi zwone zwauri mativha o xa; 4 Ramaremisa u yo dzhena Luaname. 5 Pa-Haa! Paa-Haa! Haa! 6 Ndi lufhalafhala lu lila Tshivhungululu; 7 Lu vhidza Vhambedzi dzithavhani. 8 Tsho swika hafha Maµaliana, 9 U dzhena vhukoma Luaname; 10 Ahee! Mahwasane u a vhanga; 11 Ahee! Mahwasane u a vhanga; 12 U ri vhukoma a vhu dzheni Mpuna 13 ·igegise o beba vhatuka 14 Ko-kaa! Ko-Kaa! Ko-Kaa! 15 Ndi tshigidi tsha Thilivhali 16 Migodini ya Gondeni; 17 Ni vha litshe Vharonga vha »o fhela 18 Nga dzinnda mishashani, 19 U a i pfa naa Mu¾ulagole? 20 I a divhitha mukumbani; 21 Khosi ndi Ramaremise. 2.1 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mitaladzi/vese ya 3 na ya 4? 'Ngauri arali zwi zwone … Luaname.' (2) 2.2 Kha mutaladzi/vese ya 21 murendi u shumisa figara-»e ya muambo? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 2.3 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga tshirendo itshi? (2) 2.4 Thouni ya murendi afha kha ndima/tshitanza tsha 1 i dzumbulula hani vhuµipfi hawe tshirendoni itshi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 2.5 Ni a ima na na zwine murendi a khou amba kha ndima/tshitanza tsha 3? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/Lara 2022 NSC MBUDZISO YA 3: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. MBILU I LILELA U GAVHA – WMR Sigwavhulimu 1 Mbilu i lilela u gavha, 2 I lingedza u gavha madzanga a shango, 3 Ya thenisa muya-vhuthu 4 Nga u u nyalisa vhu¾ungu- pha¾o. 5 Mbilu sa miri ya deme, 6 I lwedzanaho u gavha tshilidzi tsha »uvha, 7 Kha i vhanyuludze tserekanywa dza madzanga a shango 8 I lilele u gavha Tshilidzi tshidzo ya muya. 9 Mbilu yo pinikwa vhupulini ha ½ama, 10 I vhalavhala yo lianela µinzwini, 11 Mbilu sa »ongololo yo katana kha mu»ifho wa shango 12 I »o kundwa u swikisa mulaedza wa tshidzo. 3.1 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mutaladzi/vese ya 2? 'I lingedza ... a shango' (2) 3.2 Kha mutaladzi/vese ya 7 murendi o shumisa figara-»e ya muambo? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.3 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga tshirendo itshi? (2) 3.4 Thouni ya murendi afha kha ndima/tshitanza tsha 3 i dzumbulula hani vhuµipfi hawe tshirendoni itshi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.5 Ni a ima na na zwine murendi a khou amba kha ndima/tshitanza tsha 2? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/Lara 2022 NSC MBUDZISO YA 4: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. RI BVA KULE – NM Musehana 1 Mugumoni wa shango ¼a vhushayanμivho, 2 Ro phuphudzika ra vhuya ra tutuwa. 3 Ra tekateka na¼o ri tshi ¾o»a n»ivho, 4 Ra thunyuwa ¼o no ri kovhelela, 5 Vha tshi vhona ri fhano, 6 Ri bva kule ha mashango. 7 Henengei vhubvani vhu sa sii muthu, 8 Ro pikanyedza zwi tshi ha¾a, 9 Phan»a tshedza tsha taidza, 10 Ra vha na fulufhelo ¼a u swika, 11 Ra lavhelela zwivhuya ro zwondolola, 12 Henefho nyawedzo ya vhutshilo ra lindela. 13 Muhuyu u tshi sala u tshi a½wa mahuyu, 14 Goni ¼i tshi sala ¼i tshi fhufha malegelegeni, 15 Makole o vhalwa o vhonwaho. 16 Ndi tshifhinga tshi elaho zwo¾he, 17 Ni si welewele tshifhinga ni songo »ivha, 18 Ngauri zwi bva kule. 19 Muthu a tshi sala a tshi pfi vhone, 20 Shango ¼i tshi dalafhala ¼a tswukuluwa, 21 Ndi tshifhinga tsha zwo¾he zwi tshilaho, 22 Zwo¾he zwi bva kule, 23 Vhutshilo hashu ho ralovho, 24 Ni si »ipofudze ma¾o no ru»a, 4.1 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mutaladzi/vese ya 2? 'Ro phuphudzika … tutuwa.' (2) 4.2 Kha mutaladzi/vese ya 16 murendi u shumisa figara-»e ya muambo? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.3 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga tshirendo itshi? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/Lara 2022 NSC 4.4 Thounu ya murendi afha kha tshitanza/ndima ya 1, i dzumbulula hani vhu»ipfi hawe tshirendoni itshi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.5 Ni a ima na na zwine murendi a amba zwone kha mutaladzi/vese ya 4? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) [10] NA VHURENDI VHU SONGO VHONWAHO (HA KHOMBEKHOMBE) MBUDZISO YA 5: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. MULAYO WO POFULA – MN Mmbi 1 Vhonese – vho ¾alela mbanga dzanga, 2 Ma¾o anga o ita mavhumbu»u. 3 Vho vhona dzhenuwo na nyofho zwo nnyambarelaho, 4 Fhedzi a vho ngo bva mulomo. 5 Vhulondotavhathu – vho mphulufhedzisa vhudzumbamo, 6 Vhukhudelo bvungwi, 7 Nda puta nda longa, 8 Fhedzi a vho ngo n¾anganedza. 9 Vhopholisa – vho pfa mikosi yanga, 10 Mikosi ya khumbelo u phalalwa, 11 Ndi tshi ralo u ruvhulelwa, 12 Vho tou mu ½ea khaidzo fhedzi, 13 Muthada ya bva i tshi sunya. 14 N½e hone thuso a tho ngo i vhona. 15 Munna wanga – no »igana u mmbulaha, 16 Hezwi ndo zwi vhala tshifha¾uwoni 17 Ndo ¾o»a n»ila ya u ponyoka. 18 Nda bvula tshaini ya vhupuli, 19 Inwi no »igana u ntshumisa, 20 Na nnyita phuli ya½u ya vhutshilo, 21 Ni tshi homolowa nga n½e. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/Lara 2022 NSC 22 Mbiti dza½u dza luludzelwa nga uno mudzio, 23 Khothe dza mulayo kha zwo¾he dzo pofula 24 Vho mpfuralela sa tshilavhi 25 Ndo sala vhunga tsiwana 26 Ndi wone wa ano ma»uvha mulayo. 27 Zwi »o fhela lini, ngani, hani? 28 Ni »o shanduka lini? 29 Dzanga pfanelo na dzi »ivha-vho, 30 Khamusi Ene u a »ivha. 31 Vhunga zwo bulwa fha¼a ¾arini. 32 Hone kha ¼ino a mphulusaho ha athu swika. 5.1 Vhalani mutaladzi/vese ya 4. ·iambele/¼ifurase 'a vho ngo bva mulomo', ¼i ni »isela ¾halutshedzo-µe zwi tshi kwama tshirendo itshi? (2) 5.2 Bulani ¾ho»ea/thikho/thekheniki ya vhurendi ine murendi a i shumisa kha mutaladzi wa 28? ¹alutshedzani ndeme yayo afho he ya shumiswa. (2) 5.3 Ndi ufhio mulaedza une murendi a tama u u bvisela khagala kha tshirendo itshi? (2) 5.4 Vhalani mutaladzi/vese ya 30, 'Khamusi ... µivha.' ¹alutshedzani uri ndi ngani murendi a tshi khou shumisa a¼ushini nga nµila heyi? (2) 5.5 Ni nga sasaladza zwifhio nga nyimele ine murendi a khou ¾angana nayo afha tshirendoni itshi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/Lara 2022 NSC KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI i bvaho kha nganea kana foluku¼oo ye na guda FHEDZI. NGANEA NANDI NDI SHENGA? – NE Sigogo Fhindulani MBUDZISO YA 6 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 7 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 6: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO NDAPFU Mafhungo a nganea iyi a na zwine a ¾oµa u zwi pfukisela kha vhavhali hu u itela u fha¾a na u khwa¾hisa mvumbo dza vhathu dzi tamisaho kha lushaka. No µitika nga i¼i ¼ikumedzwa, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo vhaanewa u bvisela khagala milaedza yo fhambanaho i µiswaho nga mafhungo a nganea iyi. Maanea a½u a tea u vha na maipfi a vhukati ha 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 7: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tsha mafhungo tshi bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA A Vho Madilaga vho ¾alutshedza ¿wana wavho uri vho »o vha na khakhathinyana musi vha sa khou pfesesana nga kuambele na mme awe he mme awe vha tou bva sa muthu ane a khou ya n»uni ¾hukhu lwe vha mbo »i vha vho ¾uwa tsho¾he. 'Zwino baba, khezwi vha sa tou vha foinela kha sele yavho?' 'ºwananga, ndo lingedza, fhedzi i khou lila henefha kamarani. Hezwi ndi tshi 5 vhidza iwe ¿wananga, ndi khou ri khamusi vho u vhudza uri vha khou ya ngafhi. Zwino ngauri a vho ngo u vhudza, iwe u humbula uri vha nga vha vho ya ngafhi, hm! Havha mme au vha dinwa nga mbilu ¾hukhu, a si zwithu zwe zwa vha zwi tshi nga tea u ri lu¾anya lini.' 'ºwananga, a thi µivhi uri ndi nga ita mini. Hone ndi khou ofha uri afho hune vha vha hone hu khou bvelela mini? Kana afho n»ilani vho 10 ¾angana na zwifhio a thi »ivhi. Ndi hune nda ya u vha ¾o»ela ngafhi? ¹hoho yanga yo ¾angana.' 'Baba, n½e ndo vha ndi tshi khou amba na mma uri hezwi zwa phosho i si na mugumo zwi bveledza zwenezwi ngauri vhathu vha na thaidzo a vha tou i tandulula zwavhu»i lini, vha tou ita phosho, kha vha bve vha vha ¾o»e.' 15 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/Lara 2022 NSC 'Lufuno ¿wananga, ndi »o vha ¾o»ela ngafhi zwino vhusiku? Arali vha vhe vho ¾uwa na founu ndi musi ri tshi »o vha wana. Kha mmbudze uri ndi iteni. Hezwo zwa phosho u khou amba zwone ¿wananga.' 'Khamusi mmawe vho ya mapholisani vho ya u pota zwenezwi zwa khakhathi dza mi¾ani. N½e a thi pfesesi uri vhathu vho no tou vha vhaaluwa vhangafhangafha vha 20 kha »i ita zwa phosho sa vhana nga n»ila»e? Kha vha »e na yavho founu ri edzise u vha ¾o»a kha dzikhonani dzavho na mashaka avho.' Uyo muhumbulo naho wo vha u tshi khou vhonala u wavhu»i, kha Vho Madilaga a vho ngo u takalela nge vha vha na nyofho ya uri avho vhane vha »o vhudzisa khavho vha »o ri mini. A re Lufuno o vhudza khotsi awe uri izwo zwa u shavha vhathu vho 25 vha vho tea vho zwi humbula vha sa athu thoma u ita zwa dzitsemano. Lufuno a mbo »i »idzhenela kamarani yawe a e»ela. Vho Madilaga vho sala vha dzula vha sokou go! Vho vula na thelevishini he vha sokou donolela ma¾o vha vhona zwifanyiso vha sa koni u tevhelela uri hu khou bvelela mini. Khofhevho ngauri a dzi na vhusiwana, dzo »o vha fara vho dzula henefho sofani. 30 Yo »o ri i tshi ri awara ya vhu½a nga ma»autsha ha vha hu tshi dzhena goloi henefha mu»ini wa Vho Madilaga. Vho Madilaga vho »o mangala goloi i tshi dzhena ngeno vha tshi »ivha uri gethe yo khiiwa. [Ndima ya 2] 7.1 Ndi mini tshi vhangaho phambano vhukati ha Vho Madilaga na Lufuno? (2) 7.2 Ndi tshipi»a tshifhio tsha puloto tshi ¾anwaho nga mafhungo e na vhala afho n¾ha? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.3 Mitaladzi ya 1–3, 'Vho Madilaga vho ¾alutshedza … vha mbo »i vha vho ¾uwa tsho¾he.' ¹alutshedzani uri mafhungo aya a na mushumo-µe kha u ri anetshela zwa phanµa nganeani iyi. (2) 7.4 Lufuno u ¾anwa sa ¿wana-»e mafhungoni ayo a re afho n¾ha? Bulani ZWIVHILI (2) 7.5 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a ¾ana hani siangane ya mu¾a wa Vho Madilaga? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.6 Ndi ifhio ndivho khulwane ine mu¿wali a tama u i bveledza nga u shumisa Lufuno sa muanewa mafhungoni e na vhala afho n¾ha? (2) 7.7 ¹alutshedzani masiandaitwa o vhangwaho nga zwiito na vhu»ifari ha Vho Ana nganeani iyi. ¸eani ZWIVHILI fhedzi. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/Lara 2022 NSC 7.8 Sumbedzani uri u bvelela ha Tshifhiwa hu thusedza hani u bveledza magumo a ¼ishandi? Tikedzani nga mbuno MBILI fhedzi. (2) 7.9 Sumbedzani hune Tshifhiwa na Vho Luvhani vha fana hone kha sia ¼a matshilisano. (2) 7.10 U pfulutshela Polokwane ha Vho Luvhani zwi ¾u¾uwedza hani ma¾hakheshandwa a bugu iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.11 Ni nga sasaladza mini kha kutshilele kwa Vho Madilaga ku ¾aniwaho mafhungoni a nganea iyi? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) 7.12 Musi no »itika nga mafhungo a iyi nganea ni a pfela vhu¾ungu Tshifhiwa kha zwe zwa bvelela khae? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI dzi pfalaho. (2) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/Lara 2022 NSC ISHA ·A MI¹ODZI – NE Phaswana Fhindulani MBUDZISO YA 8 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 9 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 8: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO NDAPFU Mafhungo a nganea iyi a na zwine a ¾oµa u pfukisela kha vhavhali hu u itela u fha¾a na u khwa¾hisa mvumbo dza vhathu dzi tamisaho kha lushaka. No µitika nga i¼i ¼ikumedzwa, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo vhaanewa u bvisela khagala milaedza yo fhambanaho i µiswaho nga mafhungo a nganea iyi. Maanea a½u a tea u vha na maipfi a vhukati ha 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 9: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA B Khotsi awe vho »o mu ¾alutshedza uri vha »o tou amba nae zwavhu»i musi yunivesithi yo no vala nga zwifhinga zwa khushumusi. Ee, khotsi awe vho vha vha tshi khou zwi vhona zwauri ¿wana wavho o »a»a lune arali vha nga dovha hafhu vha mu ¾alutshedza na zwo bvelelaho vhukati havho na mme awe, zwi nga tou mu khokhovhedza tsho¾he. Zwo ralo, Rotondwa o sokou 5 ¾anganedza zwo¾he zwe khotsi awe vha mu vhudza. Ene-vho o vha a tshi pfala a tshi sokou; 'Ndi zwone baba, ee, baba.' Mi¾odzi i¾ali yo vha i tshi sokou elela-elela na marama. Musi zwo rali, Rotondwa ha koni na u lavhelesa khotsi awe ma¾oni. Zwine zwa khou mu vhaisa ndi u humbula uri hafhu havha muthu vhane a khou amba navho, a si vhone khotsi awe. U dovha 10 hafhu a humbula na zwauri havha muthu vho mu dzhia sa ¿wana wavho u bva musi a sa athu u bebwa u swika »uvha he¼i ¼ine a khou ¾alutshedzana navho nga¼o. Musatondwa na Rotondwa »uvha ¼i tevhelaho vho mbo »i dovha hafhu vha fara thekhisi vha livha yunivesithi. 'Maria, vhurifhi ha½u ndo vhu vhona na u vhu vhala ndo vhu vhala nda vhu pfesesa. 15 Ma»i a tevhuwa o tevhuwa kha ri zwi ¾anganedze. Rotondwa ndi ¿wana wa½u; inwi ni mufarisi wanga; zwenezwo, Rotondwa ndi ¿wana wanga. Inwi u sa mmbudza ha½u nga ha ma»ele a Rotondwa, zwo itwa nga lufuno lwa½u kha n½e. Holu ndi lufuno lwe nda lu vhona u bva tshi tsheetsho u swika ½amusi, u khakha no khakha ni muthu. Naho zwo vha zwi tshi nga kha »i vha zwo ri swikisa kha ¾halano ngavhe 20 ndi zwi »ivhe kale, ½amusi ¾halano kha n½e na inwi a i tsha konadzea. U ¾alana nga tsha hashu i¾ali zwi so ngo vuwa zwa vha zwithu zwine zwa ¾u¾uwedzwa. Maria, vuwani ri ¾uwe hayani,' Vho-¸etshipate vha ralo vho tou ima nga milenzhe henefha murahu ha tshi¾anga he Vho-Maria vha lala hone sa muthu a sa vuwiho zwavhu»i. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/Lara 2022 NSC 'Munna wanga ndo vha khakhela, ndi …' 25 'Ndi ri ndo ni hangwela vuwani ri ye hayani.' 'Ndi »o ya hani ngeno ndo khakha lu sa farelwiho muthu.' 'Ndo ni farela mme a Rotondwa.' Vho-Maria u vhona zwo ralo, vha mbo »i vuwa vha vho tou dzula vho navha milenzhe n¾ha ha thovho yeneyi ye vha vha vho lala khayo. 30 Zwo ri zwo ralo vha mbo »i ri tshililo ¾hukhu! Vho-¸etshipate vha mbo »i vha ½etshedza tshan»a tshau¼a vhuvhili havho vha farana vha kuvhatedzana vha vho ¾uwa vho livha mo»oroni we wa vho ¾uwa wo livha Tshipate. Thundu dze Vho-Maria vha ¾uwa nadzo, vho »o tou langana u dzi tevhelela nga »uvha ¼i tevhelaho saizwi vho vha vho dzi hangwa. 35 [Ndima ya 12] 9.1 Ndi mini tshi vhangaho phambano vhukati ha Aifheli na Maria zwi tshi kwama mafhungo e na vhala afho n¾ha? (2) 9.2 Ndi tshipi»a tshifhio tsha puloto tshi ¾anwaho nga mafhungo e na vhala afho n¾ha? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.3 Mitaladzi ya 3–5, 'Ee khotsi awe vho vha … zwi nga tou mu khokhovhedza tsho¾he.' ¹alutshedzani uri mafhungo aya a na mushumo-µe kha u ri anetshela zwa murahu nganeani iyi? (2) 9.4 Rotondwa u ¾anwa sa ¿wana-»e mafhungoni ayo a re afho n¾ha? Bulani ZWIVHILI. (2) 9.5 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a ¾ana hani siangane ya mu¾a wa Vho-¸etshipate? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.6 Ndi ifhio ndivho khulwane ine mu¿wali a tama u i bveledza nga u shumisa Vho-Loshani sa muanewa mafhungoni e na vhala afho n¾ha? (2) 9.7 ¹alutshedzani masiandaitwa o vhangwaho nga u sa dzhiela zwithu n¾ha ha Vho-¸etshipate nganeani iyi. ¸eani ZWIVHILI fhedzi. (2) 9.8 Sumbedzani uri lu¿walo lwa Vho-Maria lwu thusedza hani u bveledza magumo a ¼ishandi buguni iyi. (2) 9.9 Sumbedzani hune Vho-Loshani na Maria vha fana hone kha sia ¼a matshilisano. (2) 9.10 U dzhena ha Rotondwa na Musatondwa Yunivesithi ya Venµa zwi ¾u¾uwedza hani ma¾hakheshandwa a bugu iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/Lara 2022 NSC 9.11 Ni nga sasaladza mini kha kutshilele kwa Vho-Loshani kwo ¾aniwaho mafhungoni a nganea iyi? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) 9.12 Musi no »itika nga mafhungo a iyi nganea ni a pfela vhu¾ungu Vho-Josephine kha zwe zwa bvelela khavho? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI dzi pfalaho. (2) [25] KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 18 DBE/Lara 2022 NSC FOLUKU·OO KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – RV Tshikovhi Fhindulani MBUDZISO YA 10 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 11 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 10: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO NDAPFU Lushaka kana murafho u re na vhuµifhinduleli na u fha¾a mvumbo dza vhathu vhalwo, ma¿walwa a sialala ndi tshi¿we tsha tshirathisi tshine tshi nga shumiswa kha u eletshedza, u ½ea khaidzo kha vhathu uri vha vulee ma¾oni uri vha sa »iwane vho no dzhena khomboni. No »itika nga zwibveledzwa zwa sialala zwi re afho fhasi, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo lungano, tshikhoµo tsha sialala na mirero u bveledza milaedza. TSHIBVELEDZWA TSHA C LUNGANO 'Vhatukana vha no shanduka' NA TSHIBVELEDZWA TSHAD TSHIKHO¶O TSHA SIALALA 'Makwin»a a Tshiungani' NA TSHIBVELEDZWA TSHA E MIRERO 'Dangani ¼a fobvu a hu dzhenwi' 'Funguvhu ¼o ri thi laiwi ¼a fhira mu»i ¼o kovhela' Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/Lara 2022 NSC MBUDZISO YA 11: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA F PFE¸E NA MUVHU¶A – TZ Ramaliba Salungano! Salungano! Ho vha hu na pfe½e na muvhuμa. Avha vhavhili vho vha vhe dzikhonani khulu. ·i¿we μuvha muvhuμa wa ri khonani yanga kha ri bikane. Pfe½e ¼a tenda ha thoma ¼one ngauri muvhuμa wo vha u tshi ri wone u muμuhulu. Ndi wone u no fanela u fhedzisela. Pfe½e ¼a dzhena ¼a imbelela na muvhuμa u tshi bvumela ¼a ri: 5 Muμuhulu muμuhulu ndi khou swa! Swelela henefho u sine! Muμuhulu muμuhulu ndi khou swa! Swelela henefho u sine! Muvhuμa wa ¼i bvisa wone wa dzhena, na wone wa imbelele wa ri: 10 Malume malume ndi khou swa! Swelela henefho u sine! Malume malume ndi khou swa! Swelela henefho u sine! Pfe½e ¼a u bvisa wa ri: 'Malume, nga vha dovhe vha dzhene lwa u fhedzisa.' Pfe½e ¼a 15 hana ¼a ri ¼one a ¼i tsha funa. Muvhuμa wa ¼i luvhelela u vhuya u swika ¼i tshi tenda ¼a dzhena ¼a thoma u imbelelela sa zwenezwi¼a zwa u thoma, muvhuμa u si tsha bvumela wa si ¼i fule. Wa engedza mulilo uri pfe½e ¼i vhibve nga maanμa. ¸ama ya pfe½e yo no vhibva muvhuμa wa fula i¼a khali wa lindela ½ama i tshi fhola. Yo no fhola wa ¼a ½ama yo¾he ya fhela ha sala marambo fhedzi. Wa dzhia marambo wa ita 20 ku½anga kwa u lidza. Wo no fhedza wa gonya thavhani khulu wa thoma u lidza tshi½anga u tshi imbelelea wa ri: Gumbe Pfe½e o fa! Gumbe ri tshi bikana! Gumbe Pfe½e o fa! 25 Gumbe ri tshi bikana! Ma¿we mapfe½e a tshi pfa ulwo luimbo a gidimela henengei a tshi ¾oμa u vhona uri ndi nnyi a no khou lidza tshi½anga a tshi imba nga dzina ¼a mu¿we wavho. A wana muvhuμa wo dzumbama fhasi ha tombo. Muvhuμa u tshi vhona mapfe½e wa tshuwa. U tshi vhudziswa uri ndi nnyi we a vha 30 a tshi khou lidza tshi½anga na u imbelela wa ri wone wo zwi pfa thavhani ya phanμa. Mapfe½e a mbo μi gidimela phanμa. O no vha kule tsini na hei¼a thavha ya vhuvhili a pfa tshi½anga tshi tshi khou lidziwa murahu am bo μi rembuluwa. A gidima a tshi humela murahu. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/Lara 2022 NSC A tshi swika a fara muvhuμa. A tshi ri a u pwashekanye ¾hoho nga matombo, 35 muvhuμa wa ri: 'Ni songo mmbulaha! Kha ri ye ha vhamusanda ri ye u amba haya mafhungo. A¼a mapfe½e a tenda u ¾uwa na muvhuμa. Vhathada vha tshi swika ha vhamusanda Vho Nμou, mapfe½e ho ngo amba uri mulandu ndi wa u lidza tshi½anga nga dzina ¼a mapfe½e. O mbo μi ri hetshi¼a tshi½anga tshe tsha vha tshi khou lidzwa nga 40 muvhuμa ndi tshao. Muvhuμa wo tou tshi tswa. Vhamusanda vha ri: 'Arali muvhuμa wo tou tswa hetsho tshithu ri μo zwi vhona. Ndi khou ¾oμa uri vhoiwe mapfe½e ni lidze hetsho tshithu. No no fhedza, ni fhe muvhuμa na wone u lidze. A no μo lidza zwavhuμi ndi ene mu½e watsho.' Gumbe pfe½e o fa! 45 Gumbe ri tshi bikana! Gumbe pfe½e o fa! Gumbe ri tshi bikana! Muvhuμa wa vha u tshi khou isa phanμa na u lidza. Phukha dzo¾he dza takuwa dza thoma u tshina na vhamusanda vhadzo, na vhone vho vha vha tshi khou tshina nga 50 maanμa vho takalela zwe zwa vha zwi tshi khou lidziwa khathihi na u imbiwa. Mapfe½e na one o tshina a neta, muvhuμa wa mbo μi litsha u lidza wo no neta. Vhamusanda vha takuwa vha ri, 'Hetshi tshithu ndi tsha½u muvhuμa ngauri ndi inwi we na lidza zwavhuμi na u kona u imbelela.' Muvhuμa wa takala wa ¾uwa nga u gidima. Mapfe½e a sinyuwa nga maanμa a 55 humbula uri ho vha ho fanela a songo thetshelesa muvhuμa u tshi ri a ri ye ha vhamusanda. Ha mbo μi vha ndi u fa ha lungano. [Sia¾ari 113] 11.1 Sumbedzani ndeme ya u shumiswa ha maipfi, 'Salungano! Salungano!' mathomoni a lungano. (2) 11.2 Zwe zwa bvelela magumoni a lungano ulu zwi tshi kwama pfe½e zwi na vhushaka-»e na zwe zwa bvelela murahu mafhungoni a lungano ulu? (2) 11.3 Lungano ulu lu ¾ana mvumbo-»e ya pfe½e? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 11.4 'Mbuyelela i a ¼a'. Sumbedzani ndeme ya murero uyo zwi tshi kwama zwe zwa bvelela mafhungoni a lungano ulu. (2) 11.5 Mafhungo a musi mapfe½e a tshi khou gungula uri ovha o tea a songo tenda u ya musanda, a wela kha tshipiµa tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 11.6 Ndi dzifhio ndivho dzine mu¿wali a tama u dzi bveledza nga u ¾ana muvhuμa u phukha ya vhu¾ali mafhungoni a lungano ulu? (2) 11.7 Arali inwi no vha ni mapfe½e, ndi zwifhio zwe na vha ni tshi nga ita u tinya zwo bvelelaho khayo magumoni a lungano ulu. Bulani ZWIRARU. (3) NA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/Lara 2022 NSC TSHIBVELEDZWA TSHA G: VHURENDI HA SIALALA (TSHIKHODO) THOVHELE MUTHUHATHOºWI RAMMBU¶A – TZ Ramaliba 1 Ahee Rammbu»a Tshiwangamatembele ahee! 2 Rammbu»a ane luvhilo a edza luvhu»a 3 Iwe ane arali zwo vhifha wa tsa nga matembele 4 Iwe ane arali zwo vhifha wa sunguvhela bakoni ¼a Tshavha»in»a 5 Iwe muthu ha tho¿wi; hu tho¿wa kholomo na mbudzi 6 Iwe mu»uhulu wa Vele Mutumbukavhathu 7 Ahee Rammbu»a Tshiwangamatembele ahee! 11.8 Murendi u tama u ri vhudza zwifhio nga mutaladzi/vese ya 2? (2) 11.9 Ndi mvumbo-»e ya Thovhele Muthuhatho¿wi Rammbu»a ine murendi a tama u i bvisela khagala nga mitaladzi/vese ya 3 na ya 4? (2) 11.10 Nangani phindulo yone. Matembele ndi ... A kereke khulwane. B fhethu hune vhathu vha tambela hone. C khumbe dza muri dzine vhathu vha nga vhalela ngadzo vha tshi fulela. (1) 11.11 Sumbedzani ndeme ya u shumisa tshiga garukela kha mitaladzi/vese ya 1 na ya 7. (1) 11.12 Ndi tsivhudzo-»e ine murendi a tama vhavhali vha tshi i dzhiela nzhele nga mutaladzi/vese ya 5? (2) 11.13 Ni a takalela u »iwana ni muthihi na vha Ha-Rammbu»a. Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 22 DBE/Lara 2022 NSC KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI i bvaho kha µirama ye na guda FHEDZI. U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – IP Demana Fhindulani MBUDZISO YA 12 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 13 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 12: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO NDAPFU Bugu ya µirama i tevhelelea zwavhuµi nga vhavhali arali mu¿wali wayo a shumisa zwavhuµi vhatambi u bvisela khagala muhumbulo muhulwane. No »isendeka nga ¼ikumedza i¼i, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo Vho-Mari¾a sa mutambi u bvisela khagala muhumbulo muhulwane »iramani iyi. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 13: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA H MASHUDU: (Vha tshi khou khaµana, u vhonala o ambara sa nese.) Uno ndi Mashudu ¸efefe. Hayani ndi fhano Beauster Maungani tshi¾asini. Khotsi anga ndi muingameli wa zwikolo. I¼a nnµu i re fha¼a kha thula i no nga yo naka u fhira dzi¿we ndi ya hashu. Tshikolo tshone a thi athu litsha ndi kha µi dzhena. 5 TSAºWANI: Ni kha µi dzhena tshikolo inwi? Musi ni vhonala ni tshi nga ni muongi afho sibadela tsha Tshilidzini? (O mangala phindulo ya Mashudu.) Inwi nga nµila ye na tswa ma¾o anga ndo vha ndi tshi khou mbo µi ni ¾ahisa zwino nda shavhela na inwi tshikhuwani tshi¿we tshi½oni tshi sa athu u fhufhisa. 10 MASHUDU: N½e tshikolo tsho nnetisa. U feila hu na kufeilele. Henefha hune nda μo tou nga ndi sa kegulela kha gireidi ya vhu¾ahe. Feila hu na u feila. Henefha hune ¿wana a bebwa, a dzula, a swenda, a ima a vhuya a tshimbila wo µi khotha kha gireidi nthihi. Evho, n½e ndo neta nga u ¾olou rwiwa hu si na magumo! 15 TSAºWANI: Zwino vha ha½u vho ralo vha vhaµivhalea vha µo tenda ni tshi litsha naa? Hone µa nu mmbudza, ni ¾oµou litsha tshikolo na ita mini? (Tsa¿wani u ralo o no fara khundu nga tshanµa tsha monde ngeno itshi tshanµa tsho pfi tshikwamani wo.) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 23 DBE/Lara 2022 NSC MASHUDU: Nda maliwa. (A ¿wethuwa.) Vhone Vho-Tsa¿wani arali vha khou 20 pfa vha na zwinzhi zwine vha khou funa u mmbudza, kha ri tou imela thungo ha nµila. Arali hu si u tou shavha ma½owa ro vha ri tshi tou dzhena hafha µakani he¼i. Khamusi ro vha ri tshi wana hu¿we hu no dzulea vha µo kona u µa nao-ha. Vhabebi vhanga u vha vhaµivhalea ndi vhaµivhalea fhedzi uri vha tou nndanga kha 25 zwo¾he-vho ndi nga si tende lini. (Vha a dzhena µakani vha ima fhasi ha mu½adzi.) TSAºWANI: N½e ndi tshe khwa¾hi Mashudu, zwenezwo ndi pfi Tsa¿wani. Mashudu, ngoho ndi sa ni swaswedzi, litshani ndi ni vhudze-vho hezwi zwine nda khou zwi pfa. Arali ni sa pfani-vho nazwo i µo vha 30 i khombo yanga. Ndi a vhawa ¼i na mulwadze. MASHUDU: Ni songo ofha tshithu. Khamusi zwine na khou pfa na n½e ndi khou pfa zwone. TSAºWANI: Khamusi … nda µo vha ndi tshi khou khakha wee … mmm … kana hei! Yaa … Areμi. (A tshi nga u khou tata u amba zwine a khou zwi 35 humbula.) MASHUDU: Khamusi mini? Ni khou shona nnyi ngauri ri tou vha vhavhili fhedzi. Kani-ha ndi ni rangele phanµa? (Mashudu u ralo a sea.) TSAºWANI: Tshe nda rano a thi athu u vhuya nda funa muthu nga hei nµila lini. Ngavhe ndi zwi µivhe ndi musi ndo tou µi¾wela hayani ½amusi 40 ¼a vhuya ¼a tou nga thavha. Hafhu na ¾hoho yo no oma yo¾he heyi. MASHUDU: Nga mini? TSAºWANI: Nga lufuno. MASHUDU: Zwino ndi µo zwi μivha hani uri ni khou amba ngoho? TSAºWANI: Ni nga amba tshi¿we na tshi¿we tshine na funa ndi µo ni fha. 45 MASHUDU: Nkhiseni. (O mu sedza ma¾oni.) TSAºWANI: (A vha u a sendela tsini hawe vha mamana.) MASHUDU: Ni na vhugai afho tshikwamani? TSAºWANI: (O no vhala tshelede yo¾he ye avha e nayo.) Ndi na R2 250,00. MASHUDU: Kha yeneyo ni khou mpha vhugai? 50 TSAºWANI: Yo¾he. [Lu¾a IV Bono I] 13.1 No »itika nga mafhungo e na vhala afho n¾ha sumbedzani uri Mashudu u ¾aniwa/bveledzwa sa mutambi-»e »iramani iyi. Bulani ZWIVHILI. (2) 13.2 Ndi tshipi»a tshifhio tsha puloto tshi ¾aniwaho mafhungoni e na vhala afho n¾ha? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 13.3 No sedza mafhungo a »irama iyi, ndi ngafhi hune Mulalo na Mashudu vha fhambana hone ni tshi sedza kutshilele kwavho? Bulani mbuno MBILI. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 24 DBE/Lara 2022 NSC 13.4 Aironi ya »irama i vhangula dzangalelo ¼a vhavhali/vha¾aleli/vhathetshelesi. Sumbedzani he mu¿wali a shumisa hone aironi ya »irama mafhungoni a bugu iyi. (2) 13.5 Mufhindulano vhukati ha Mashudu na Tsa¿wani u dzumbulula mudzedze ufhio wa tshifhinga? Ndi ngani ni tshi ralo? (2) 13.6 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une mu¿wali a ¾o»ou pfukisela kha vhavhali µiramani iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 13.7 Mafhungo ane a khou ambiwa afho n¾ha a kwama hani vhuµipfi ha vhavhali? (2) 13.8 Nyambedzano vhukati ha Tsa¿wani na Mashudu i na ¾hu¾huwedzo-µe zwi tshi kwama ma¾hakheni a µirama iyi? Bulani ZWIVHILI. (2) 13.9 Kha mutaladzi wa 38, (Mashudu ... a sea.) Sumbedzani uri ndi nga mini mu¿wali a tshi shumisa ndango ya tshi¾eidzhi nga nµila heyi? (2) 13.10 Ndi afhio masiandaitwa a vhangwaho nga u funesa vhasadzi ha Tsa¿wani. Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) 13.11 U ya nga kuhumbulele kwa½u ni vhona khuµano vhukati ha Lufuno na Tshibio ya u lwela Mashudu i tshi ¾anganedzea vhutshiloni? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) 13.12 Arali no vha ni khonani ya He¼eni no vha ni tshi »o mu eletshedza zwifhio musi o wanulula uri Tsa¿wani o vhuya na mu¿we musadzi? Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 25 DBE/Lara 2022 NSC TSHILWAVHUSIKU – TT Mudau Fhindulani MBUDZISO YA 14 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 15 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 14: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO NDAPFU Bugu ya µirama i tevhelelea zwavhuµi nga vhavhali arali mu¿wali wayo a tshi shumisa zwavhuµi vhatambi u bvisela khagala muhumbulo muhulwane. No »isendeka nga ¼ikumedza i¼i, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo maforo¾ereke sa vhatambi u bvisela khagala muhumbulo muhulwane »iramani iyi. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 15: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA I DEREK: Ni khou zwi vhona no¾he uri khuvhani ni fhano ni kha vhufhio vhuimo. Ri kha tshikhathi tshivhi. Tshikhathi, tsha nndwa. Ri nndwani. Ro no »i ita uri vha¿we vhathu vha hanganee hezwi ri hafha. Vha¿we vho no ngala ngala. Uvha ndi hone zwo¾he zwi re fhano zwi tshi »o wela fhasi ha 5 ndangulo yashu tsho¾he. LUKA: Ndi zwifhio zwine ra fanela u ita zwino? DEREK: Mishumo yashu kha i bvele phan»a sa nga misi. Swina ¼i vho zwi limuwa uri u tambala ngeno kha ri½e ndi u lila tshithu tshithihi fhedzi, lufu! Ri½e a ri lwi nga lutanda lwa 10 khakha¿wa, ri tou thuntsha! Ndi na vhu¾anzi uri swina ¼i nga si tsha ri wela nga n¾ha, ngauri ri a vhulaha. PIET: Kha ri litshe u amba amba. Naa a ni zwi »ivhi zwauri a hu tshee na muthu fhano. Ma»u ndi matumba. Shango ndi ¼ashu ¼o¾he he¼i. 15 DEREK: Ri songo takalesa ra »ihangwa. He¼i shango ¼i na vha½e vha¼o. Vha nga si pfuluwe vha ¾uwa vha songo edzisa u dziba. Bere i tshi fa a thi ri i a raha raha. Nahone arali wa imisa muvhombo murahu hayo zwenezwo i tshi khou shanavhi»a, wa ¾angana na mpun»u wa hone, haa, ane a 20 kha »i »o u vhidza mutshili wa ¼ino ri a mu akhamala. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 26 DBE/Lara 2022 NSC POTGIETER: (Mu¿we wa maforo¾ereke.) Afho wo bula. Kha »ivhazwakale ya nndwa dzashu, a hu na na lushaka na luthihi lwe lwa tenda u sukumedzwa lu songo thoma lwa dziba dziba. 25 DEREK: Nazwino, mishumo yashu ya »uvha na »uvha nga i bvele phan»a. ·anga ndi ¼ene¼o. (Vha a bva.) VHO TSHILWAVHUSIKU: Gangashe! VHO GANGASHE: Muhali! VHO TSHILWAVHUSIKU: A thi tsha tama u zwa mafhungo a matambavhana. Nda ralo 30 mativha a nga µo vhuya a xa hu si na mudzinginyo we nda ita! VHO GANGASHE: Zwi a pfala Muhali. VHO TSHILWAVHUSIKU: Yau mmbi i »o dodela nga lurumbu lwa tshan»a tshamonde ngeno ya Lumbule i tshi »o dodela i tshi bva thungo ya 35 vhukovhela. N½e ndi »o dzhena nga vhukati. VHO LUMBULE: Zwo pfala mu½e wanga. VHO TSHILWAVHUSIKU: Tshino tshifhinga a si tsha u ¾ungunudza. Ndi tshifhinga tsha u fhisekanya; tshifhinga tsha u butukedza swina ¼i tshee ¼o ya nga dza mala¾andilo. N½e ndi Tshilwavhusiku, a thi 40 kundwi nga mbava. Zwi vhe zwo pfala zwe nda amba! VHO GANGASHE: Zwo pfala mu½e wanga. (Vha a bva.) [Lu¾a V Bono 11 na 111] 15.1 No »itika nga mafhungo e na vhala afho n¾ha sumbedzani uri Khosi Tshilwavhusiku u ¾aniwa/bveledzwa sa mutambi-»e »iramani iyi. (2) 15.2 Ndi tshipi»a tshifhio tsha puloto tshi ¾aniwaho mafhungoni e na vhala afho n¾ha? Tikedzani phindulo ya½u (2) 15.3 No sedza mafhungo a »irama iyi, ndi ngafhi hune Luka na Ledia vha fhambana hone ni tshi sedza kutshilele kwavho? Bulani mbuno MBILI. (2) 15.4 Aironi ya »irama i vhangula dzangalelo ¼a vhavhali/vha¾aleli/vhathetshelesi. Sumbedzani he mu¿wali a shumisa hone aironi ya »irama mafhungoni a bugu iyi. (2) 15.5 Mufhindulano u re kha mafhungo a re afho n¾ha u dzumbulula mudzedze ufhio wa tshifhinga? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 15.6 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une mu¿wali a ¾o»ou pfukisela kha vhavhali µiramani iyi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 27 DBE/Lara 2022 NSC 15.7 Mafhungo ane a khou ambiwa afho n¾ha a kwama hani vhuµipfi ha (2) vhavhali? 15.8 Nyambedzano vhukati ha Derek na Luka i na ¾hu¾huwedzo-µe zwi tshi kwama ma¾hakheni a µirama iyi? Bulani ZWIVHILI. (2) 15.9 Kha mutaladzi wa 22, (Mu¿we ... maforo¾ereke.) Sumbedzani uri ndi nga mini mu¿wali a tshi shumisa ndango ya tshi¾eidzhi nga nµila hei? (2) 15.10 Ndi afhio masiandaitwa a vhangwaho nge Khosi Tshilwavhusiku a tendela Maforo¾ereke vha tshi dzula shangoni ¼awe lwa tshifhinganyana µiramani iyi? Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) 15.11 U ya nga kuhumbulele kwa½u ni vhona khuµano vhukati ha Tshilwavhusiku na maforo¾ereke i tshi ¾anganedzea? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) 15.12 No vha ni tshi µo ita mini arali no µiwana ni kha nyimele ine Tshilwavhusiku a µiwana e khayo musi a tshi vhulahelwa vhalanda vhawe nga vhathu vhe a tou vha sendelela? Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all