Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paperTshivenda HLGrade 12202328 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2023, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHUVHILI (P2) LARA 2023 MARAGA: 80 TSHIFHINGA: Awara 21/ 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 28. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 2 DBE/Lara 2023 NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Vhalani idzi ndaela nga vhuronwane phanµa ha musi ni sa athu u thoma u fhindula mbudziso. 2. Ni songo vhuya na edzisa u vhala bammbiri ¼o¾he. ¹olani thebulu ya zwi re ngomu kha sia¾ari ¼a 4 ni swaye nomboro dza mbudziso dzo vhudziswaho kha zwibveledzwa zwe na guda uno ¿waha. Nga murahu ha izwo, vhalani mbudziso idzo ni nange dzine na tama u dzi fhindula. 3. Bammbiri he¼i ¼i na khethekanyo THARU: KHETHEKANYO YA A: Vhurendi (30) KHETHEKANYO YA B: Nganea KANA Foluku¼oo (25) KHETHEKANYO YA C: ¶irama (25) 4. Fhindulani mbudziso ¹HANU dzo fhelela: THARU kha KHETHEKANYO YA A, NTHIHI kha KHETHEKANYO YA B na NTHIHI kha KHETHEKANYO YA C nga n»ila i tevhelaho: KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO – Fhindulani mbudziso MBILI. VHURENDI VHU SONGO VHONWAHO – Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE. KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI. KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI. 5. KUNANGELWE KWA PHINDULO KHA KHETHEKANYO YA B (NGANEA/FOLUKU·OO) NA YA C (¶IRAMA):  Fhindulani mbudziso FHEDZI dza kha nganea/foluku¼oo na kha µirama dze na guda.  Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA C. Arali na fhindula mbudziso pfufhi kha KHETHEKANYO YA B, ni fanela u fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA C. Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri u ni thuse. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 3 DBE/Lara 2023 NSC 6. VHULAPFU HA PHINDULO  Mbudziso ndapfu ya Vhurendi i tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha a 250 u ya kha a 300.  Mbudziso ndapfu dza khethekanyo ya Nganea/Foluku¼oo, na ya ¶irama dzi tea u fhindulwa nga maipfi a u bva kha a 400 u ya kha a 450.  Vhulapfu ha phindulo dza mbudziso pfufhi vhu tea u langwa nga maraga dzo ½ekedzwaho/avhelwaho. Phindulo dza vhalingiwa dzi tea u pfufhifhadzwa dza dovha dza livhanywa. 7. Tevhedzani ndaela dzo ½ekedzwaho mathomoni a khethekanyo i¿we na i¿we nga vhuronwane. 8. Nomborani phindulo dza½u kokotolo maelana na mutevhe wa u nombora wo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 9. Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 10. Ndangatshifhinga yo anganywaho: KHETHEKANYO YA A: Hu anganyelwa u swika kha minetse ya 40 KHETHEKANYO YA B: Hu anganyelwa u swika kha minetse ya 55 KHETHEKANYO YA C: Hu anganyelwa u swika kha minetse ya 55 11. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 4 DBE/Lara 2023 NSC THEBU·U YA ZWI RE NGOMU KHETHEKANYO YA A: VHURENDI Vhurendi ho randelwaho/vhonwaho: Fhindulani mbudziso MBILI DZIºWE na DZIºWE. NOMBORO YA MBUDZISO MBUDZISO MARAGA NOMBORO YA SIA¹ARI 1. 'Tshifhufhani' Mbudziso ndapfu 10 6 2. 'Tendamudzimu o ¾uwa' Mbudziso pfufhi 10 7 3. 'Afurika Tshipembe' Mbudziso pfufhi 10 8 4. 'Voμa kha tshiangaladzi' Mbudziso pfufhi 10 9 NA Vhurendi vhu songo vhonwaho: Mbudziso ya KHOMBEKHOMBE 5. 'Konμelela' Mbudziso pfufhi 10 10 PFESESANI: Fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. Arali na fhindula mbudziso ndapfu kha KHETHEKANYO YA B, ni tea u fhindula MBUDZISO PFUFHI u bva kha KHETHEKANYO YA C. Kha KHETHEKANYO YA B na KHETHEKANYO YA C, fhindulani mbudziso nthihinthihi u bva kha KHETHEKANYO i¿we na i¿we. KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO NGANEA:Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha nganea yo randelwaho. 6. Nandi ndi shenga? Mbudziso ndapfu 25 12 7. Nandi ndi shenga? Mbudziso pfufhi 25 12 8. Isha ¼a mi¾odzi Mbudziso ndapfu 25 15 9. Isha ¼a mi¾odzi Mbudziso pfufhi 25 15 KANA FOLUKU·OO: Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha FOLUKU·OO yo randelwaho. 10. Khuvhanganyo ya foluku¼oo Mbudziso ndapfu 25 18 11. Khuvhanganyo ya foluku¼oo Mbudziso pfufhi 25 19 KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI fhedzi u bva kha µirama dzo randelwaho*. 12. U lema hu fhira u lotshelwa Mbudziso ndapfu 25 23 13. U lema hu fhira u lotshelwa Mbudziso pfufhi 25 23 14. Tshilwavhusiku Mbudziso ndapfu 25 26 15. Tshilwavhusiku Mbudziso pfufhi 25 26 *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, fhindulani MBUDZISO NDAPFU NTHIHI na MBUDZISO PFUFHI NTHIHI. A ni lavhelelwi u fhindula mbudziso MBILI ndapfu kana mbudziso MBILI pfufhi. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 5 DBE/Lara 2023 NSC MUTEVHE WA U SEDZULUSA Shumisani uyu mutevhe wa u sedzulusa uri ni vhe na vhu¾anzi ha uri no fhindula tshivhalo tsho teaho tsha mbudziso nga u vhea luswayo afho ho teaho. KHETHEKANYO NOMBORO TSHIVHALO TSHA LUSWAYO DZA MBUDZISO DZO (√) MBUDZISO TEAHO U FHINDULWA A: VHURENDI 1–4 2 (Vhurendi ho randelwaho) A: VHURENDI (Vhurendi vhu songo 5 1 vhonwaho) B: NGANEA/FOLUKU·OO (Mbudziso ndapfu kana 6–11 1 Mbudziso pfufhi) C: ¶IRAMA (Mbudziso ndapfu kana 12–15 1 Mbudziso pfufhi) *PFESESANI: Kha KHETHEKANYO YA B na YA C, ni tea u vha na vhu¾anzi ha uri no fhindula mbudziso NDAPFU NTHIHI na PFUFHI NTHIHI. A ni tei u fhindula mbudziso ndapfu MBILI kana mbudziso pfufhi MBILI. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 6 DBE/Lara 2023 NSC KHETHEKANYO YA A: VHURENDI VHURENDI HO RANDELWAHO Fhindulani mbudziso MBILI dzi¿we na dzi¿we kha N¸A dzo vhudziswaho. MBUDZISO YA 1: VHURENDI – MBUDZISO NDAPFU Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso yo µisendekaho khatsho. TSHIFHUFHANI – DN Munzhelele 1 Tshifhufhani tsha tsimbi, 2 Mapapa a tsimbi, 3 Tshifhufhani tsha bama ¼a Zambia, 4 Tsho khuba mafhondo a Zambia, 5 A mutambo wa bola mafhondo, a Zambia. 6 Sa luselo tshi muyani, 7 Tsha pfuka »anzhe tshi tshikhalani, 8 Tshifhufhani tsho mila mapfura, 9 Tshi tshi tatamuwa muyani, 10 Nga n¾hani ha mapfura. 11 Tshifhufhani tsha ponyoka, 12 Mafhondo tsha tevhula, 13 Mafhondo a nwela khothekhothe, 14 Mafhondo vhutshilo a tevhula, 15 Luselo lwa ponyokisa vhukoni, 16 Henengei Gabon »anzheni. 17 Marahakhana rindila, 18 Mbilu khuthala, 19 Tshililo fhumula 20 Tshi¾uvho rothola, 21 ¹hovhowo dalela. Musi murendi a tshi ¿wala tshirendo tshawe, hu vha hu na zwine a khou pfa. Nga maipfi a u bva kha 250 u swika kha a 300, ¿walani maanea ni tshi sengulusa n»ila ye murendi a shumisa ngayo mutevhetsindo u bvukulula vhuµipfi hawe tshirendoni itshi. [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 7 DBE/Lara 2023 NSC MBUDZISO YA 2: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TENDAMUDZIMU O ¹UWA – MW Mbulaheni 1 O ¾uwa Tendamudzimu yone ½ambi 2 Muorosi wa Afrika-Tshipembe n»alani ya Matshona 3 Muendela Zimbabwe na Zambia a tshi lwela murema 4 Gala ¼a vhalwelambofholowo 5 O ¾uwa, o ¾uwa, o ri sia tshi¾uvho tsha sa tsiruwi. 6 Ni a humbula naa u¼a musi u¼a 7 Ramaano o fara »omu dza gariki ya ¼e ¼a pfi Ven»a 8 Tenda wa vhamudzimu o 9 Ombaombela ngoho 10 Detheleni ya vhavhusashango. 11 O pfiwa nga nnyi? O tendwa nga nnyi? 12 Naa muporofita o no vhuya a vha na ¾hama naa 13 Mikotoni ya musanda? 14 Uyu Daniele o poswaho bakoni ¼a ndau 15 Naa a si mathihi na enea 16 Ashu na Tendamudzimu? 17 Yuwii, Tendamudzimu tendai, 18 Wo ri sielani ngavhe ro¾he ri fhufhe 19 Nzambodembetiti »ambuwo i¼i na iwe 20 Ri½e vha u pfaho 21 Ri½e ri u fulufhedzaho 22 Ri kavhe ro¾he shangoni ¼a 23 Vhatshilelangoho! 2.1 Murendi u ¾oµa u bvisela khagala zwifhio nga mutaladzi /vese ya 5? (2) 2.2 Vhalani mutaladzi/vese ya 7: 'Ramaano o … Ven»a', ¾alutshedzani uri ipfi 'µomu' ¼i amba mini afho he ¼a shumiswa hone. (2) 2.3 Vhalani mutaladzi/vese ya 18: 'Wo ri … fhufhe', Ndi figara-µe ya muambo yo shumiswaho, nahone i ni µisela kuhumbulele-µe no sedza afho he ya shumiswa? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 8 DBE/Lara 2023 NSC 2.4 Sedzulusani ndima/tshitanza tsha 3. Thounu ya ndima/tshitanza itshi i dzumbulula vhuµipfi-µe ha murendi tshirendoni itshi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 2.5 Ni a ima na na kuhumbulele kwa murendi kha ndima/tshitanza tsha 4? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] MBUDZISO YA 3: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. AFURIKA TSHIPEMBE – LR Ndlovu 1 Afurika Tshipembe sutula tsindi na she»o, 2 Sa luvhi»i na dzwingari u mbo »uvhudza. 3 Afurika Tshipembe sutuka ngozwini yau ya vhulombo 4 U si itele tshipimbi tshanduko na mutsho wa zwifhinga. 5 Afurika Tshipembe holedzai vhutshilo hau, 6 He wa khuvha vhuselwa ha khethano-nga –lukanda, 7 Ma»adzwana au a kambwa nga tsemo dza tshi¾alula, 8 Tsho milaho ngwaniwapo, tshidzatshapo na vhontangiwakugala. 9 Malofha miledzoni yau nga »imuwe sa mutsi»i, 10 Miungo ya zwigidi na dziganunu zwi dzingele vhuhwini, 11 U si »iite ngozwi mubeba-ndi-tshi-tanya, 12 Demokirasi ye wa fuka i nge »enzhe vhuralani. 13 Pangula n»evhe dzau iwe Afurika Tshipembe u mpfe, 14 Ma¾o au a ru»e sa a tshiivhan¾u¾u swobani, 15 Demokirasi kha iwe i si shanduke vhuhwarahwara, 16 U ri ngalavha yau i si mbindimedze vhaalavhi. 3.1 Murendi u ¾oµa u bvisela khagala zwifhio nga mutaladzi/vese ya 1? (2) 3.2 Vhalani mutaladzi/vese ya 2: 'Sa luvhiµi … µuvhudza.' ¹alutshedzani uri ipfi 'µuvhudza' ¼i amba mini afho he ¼a shumiswa hone. (2) 3.3 Vhalani mutaladzi/vese ya 9: 'Malofha … mutsiµi'. Ndi figara-µe ya muambo yo shumiswaho, nahone i ni µisela kuhumbulele- µe no sedza afho he ya shumiswa? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 9 DBE/Lara 2023 NSC 3.4 Sedzulusani ndima/tshitanza tsha 3. Thounu ya ndima/tshitanza itshi i dzumbulula vhuµipfi-µe ha murendi tshirendoni itshi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.5 Ni a ima na na kuhumbulele kwa murendi ku re kha ndima/tshitanza tsha 4? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] MBUDZISO YA 4: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo tshi tevhelaho nga vhuronwane uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. VO¶A KHA TSHIANGALADZI – TT Mudau 1 Ndo mu vhona o nembelela kha tshiangaladzi gondoni 2 Tshifanyisovha»wa tsha mutsila wa vhatsila 3 Sa ½aledzi dzi penyaho vhusiku ho palaho. 4 Tshe nda rano a thi athu u vhona lunako; 5 Vha mbumbomuthu vhaanei, bugu na ½ahasi 6 A vha athu u i ¿wala ya lunako ngomu ha lunako 7 No ¼i vhona ¼ia gondo, evho, ndi amba khundu 8 Litshani u mmbudza nga ¼ibukhomu ndo wana ¼o ¿ala 9 Kha iyi mbambe Beyonce na J.Lo ndi vhatei 10 Thi swaswi, ¾hase iyi ndi mudabe mbambeni ya lunako 11 Lunzhi ndi pfa nnzhi nzhololo u zuwa 12 Hone ndi a dza, kha i¼i vo»a ho ngo poidza muoli 13 Iwe ¿wana, ngavhe u tse hafho tshiangaladzini 14 Ndi u kwame, ndi pfevho lunako lwa mbilu yau. 4.1 Murendi u ¾oµa u bvisela khagala zwifhio nga mutaladzi/vese ya 2? (2) 4.2 Vhalani mutaladzi/vese 7: 'No ¼i … khundu'. ¹alutshedzani uri ipfi 'gondo' ¼i amba mini afho he ¼a shumiswa hone. (2) 4.3 Vhalani mutaladzi/vese ya 9: 'Kha iyi … vhatei' Ndi figara-µe ya muambo yo shumiswaho kha mutaladzi/vese iyo, nahone i ni µisela kuhumbulele-µe no sedza afho he ya shumiswa? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 10 DBE/Lara 2023 NSC 4.4 Thouni ya itshi tshirendo i dzumbulula vhuµipfi-µe ha murendi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.5 Ni a ima na na zwine murendi a khou amba kha mutaladzi/vese ya 10? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] NA VHURENDI VHU SONGO VHONWAHO (HA KHOMBEKHOMBE) MBUDZISO YA 5: VHURENDI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. KON¶ELELA – KY Ladzani 1 Naho zwi tshi vhavha sa lu½onya lwo kangwaho, 2 Guda u kon»elela iwe muthu, 3 Naho zwi tshi kalakata sa ma¾anari, 4 Guda u kon»elela iwe ¿wana wa muthu, 5 Kon»elela u matshelo na iwe u »o ralo u ambadzwa mu¿ene. 6 Naho vha tshi dzula nga iwe zwi¾angani, 7 Vha tshi ¼a nga iwe dzikhani, 8 Milamboni vha tshi ya nga iwe, 9 Kon»elela ngauri matshelo vha »o u luvha, 10 Wo no ralo u thukha hukhethwa. 11 U kon»elela hu a vhavha ¿wananga, 12 Hone kon»elela u matshelo u sa »isole, 13 Wo no ralo u ambadzwa dzi kombodzaho ma¾o, 14 Nge wa kon»elela iwe ¿wana wa muthu. 5.1 Tshirendo itshi tshi wela kha lushaka lufhio lwa vhurendi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 5.2 Vhalani ndima/tshitanza tsha 3, ni kone u ½ea raimi/pfanapheledzo yatsho. (2) 5.3 Ndi figara-µe ya muambo yo shumiswaho kha mitaladzi/vese dza 6–8 nahone i ni µisela zwifhio muhumbuloni zwi tshi kwama tshirendo itshi? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 11 DBE/Lara 2023 NSC 5.4 Sedzulusani ndima/tshitanza tsha 2 nga vhuronwane. Thounu ya ndima/tshitanza itshi i thusedza hani u bvisela khagala vhu»ipfi ha murendi? (2) 5.5 Ni a tendelana na na kuhumbulele kwa murendi no sedza tshirendo tsho¾he nga u angaredza? Tikedzani phindulo ya½u. (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 12 DBE/Lara 2023 NSC KHETHEKANYO YA B: NGANEA/FOLUKU·OO Fhindulani mbudziso NTHIHI i bvaho kha nganea kana foluku¼oo ye na guda FHEDZI. NGANEA NANDI NDI SHENGA? – NE Sigogo Fhindulani MBUDZISO YA 6 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 7 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 6: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO NDAPFU Matshilele a vhathu na zwine vha tenda khazwo kanzhi zwi ¾u¾uwedzwa nga vhupo vhune vha µiwana vhe khaho. No µisendeka nga ¼ikumedzwa ¼i re afho n¾ha, sengulusani nµila ine siangane na fhethuvhupo zwa vha na ¾hu¾huwedzo ngayo kha kutshilele kwa Vho Madilaga na Vho Ana sa vhaanewa nganeani iyi. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe maipfi a u bva kha 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 7: NANDI NDI SHENGA? – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tsha mafhungo tshi bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA A Vho Luvhani vha khou vhona zwithu hezwi zwi tshi nga zwi µo bva nnµa ha tshanµa. A vha tsha µivha phanµa na murahu. Aya mafhungo a khou sokou fhumulwa ngeno thumbu i sa khou litsha u aluwa. I µo aluwa ¿wana a vhuya a bebwa hu si na tsho lugiswaho. Vha khou tea u µo tou µifunga u amba ngauri misi yo¾he vha tshi ri vha ambe, hu vuwa khakhathi. Vho Luvhani vha ri vha khou tea u 5 tou µiambadza ma¾ari na vhone vha µihagadza. ¶uvha ¼i tshi kovhela, na vhana vha vhuya henefho he vha vha vho ya hone. Lufuno uyu musidzana muhulwane ndi ene we a vhudzisa mme uri sa izwi iyi goloi ya baba i hone afho hayani, vhone baba vho tou ya ngafhi. 'Lufuno ¿wananga, baba ½amusi vho ¾avhanya vha vhuya ngauri vha ri mushumoni 10 vho ri u swika vha rumiwa u isa goloi ya mushumo sevisini, hone ni khou vha ¾oµela mini?' 'Mmawe, a thi vha ¾oµeli tshithu. Mmawe, vhone ndi ngani vha tshi nga ano maµuvha a vho ngo takala? Nahone ri½e vha¿we ri a borea baba vha tshi vho sokou dzulela u semana hafha hayani. Vhathu arali vha na mafhungo khezwi vha sa tou 15 ambela nµuni?' Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 13 DBE/Lara 2023 NSC 'ºwananga, a si mafhungo a miµini naa?' 'Nangwe e a miµini, ri½e a ri ¾oµi na u a pfa.' A tshi ri hasha ma¾o ngei nnµa, a vhona khotsi awe khuvha vha tshi khou vhuya. 'Mmawe! Tsho, mathina na baba vha hone a vha ambiwi, khevha vha tshi khou 20 swika.' 'Nndaa! Ndaa muµini!' Ndi vhone khotsi. 'Aa baba! ·o kovhela, vho ¾wa hani ½amusi mushumoni wavho?' 'ºwananga, baba vho shuma zwavhuµi nga maanµa. Ene gomba ¼anga o tou shuma hani tshikoloni itshi tsha vhuria. Hafhu gireidi ya vhufumimbili a si mukapu 25 ¿wananga, i a vhalelwa bugu ¿wananga, a hu na u phasa nga u tou sukumedzwa lini.' Izwi avha khotsi vha tshi ralo, avha vhana vha tou vha vho vha ¾havhela tshibudzana thovhele. Zwenezwi vha tshi khou sea, uyu Ladzani mutukana wavho a mbo µi swika a tshi bva bafurumu u ¾amba. 'Mmawe! Mmawe! Uyu Mutshutshu o vha o vha vhudza zwe a laedzwa nga mme a 30 Jobo?' 'ºwananga, Ladzani ho ngo mmbudza. Ene o zwi µivha ngani uri mme a Jobo vho mu laedza uyu Mutshutshu?' Vho Luvhani vha khou ita na u mu vhanµa ¾hoho izwi vha tshi khou mu sungusedza zwiambaro zwe a vha o ambara. Zwenezwo Mutshutshu o mbo µi vhidzelela uri vha songo thetshelesa Ladzani 35 ngauri ho vha hu songo laedzwa ene. A tshi khou ralo na ene u khou µa o µi fara zwi¿we zwiambaro nga tshanµa uri a µo ambara a tshi khou toolola mafhungo ayo e a laedzwa. [Ndima ya 1] 7.1 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a sumbedza tshipiµa tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.2 Ndi lushaka-µe lwa khuµano lwu ¾aniwaho afho mafhungoni e na vhala? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.3 Mafhungo a re afho n¾ha a bvukulula Lufuno sa muthu-µe. Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.4 Mufhindulano u re afho n¾ha vhukati ha Lufuno na Vho Luvhani u dzumbulula hani siangane ya mu¾a uyo? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.5 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a thusedza hani u anetshela zwa murahu? (2) 7.6 Muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u bveledza kha nganea iyi ndi ufhio? (2) 7.7 U sa tikedzwa ha Vho Luvhani nga munna wavho Vho Madilaga zwi vha na masiandaitwa-µe mu¾ani wavho? Zwi sumbedzeni nga u ½ea mbuno THARU. (3) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 14 DBE/Lara 2023 NSC 7.8 Vhupo ha Tshandebvu vhu na ¾hu¾huwedzo-µe kha kutshilele kwa Vho Maambavha¿we? (2) 7.9 No sedza mafhungo a nganea iyi nga u angaredza, sumbedzani uri kutshilele kwa Vho Luvhani ku fhambana hani na kwa Vho Ana? Sumbedzani phambano yavho nga mbuno THARU. (3) 7.10 Ni vhona u µa ha Vho Nicholson mu¾anganoni wa siviki ya Tshandebvu u ½ea tsivhudzo lushaka zwo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 7.11 No vha ni tshi nga ita mini arali no vha ni Lufuno ni tshi khou vhona hu si na pfano vhukati ha vhabebi vha½u. Sumbedzani nga mbuno THARU. (3) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 15 DBE/Lara 2023 NSC ISHA ·A MI¹ODZI – NE Phaswana Fhindulani MBUDZISO YA 8 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 9 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 8: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO NDAPFU Matshilele a vhathu na zwine vha tenda khazwo kanzhi zwi ¾u¾uwedzwa nga vhupo vhune vha µiwana vhe khaho. No µisendeka nga ¼ikumedzwa ¼i re afho n¾ha, sengulusani nµila ine siangane na fhethuvhupo zwa vha na ¾hu¾huwedzo ngayo kha kutshilele kwa Vho-Loshani na Maria sa vhaanewa nganeani iyi. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe maipfi a u bva kha 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 9: ISHA ·A MI¹ODZI – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA B Aifheli o ri a tshi tou bva u ¾uwa, ha vha hu uri na Vho-Loshani vha khou dzhena. Vha sa athu na u dzula fhasi, Vho-Josephine mufumakadzi wavho vha vha vha tshi thoma u vha shela ngao. 'Ho vha ho µa Aifheli fhano. Nazwino uri vha songo vhuya vha dzula, vha mbo µi mu sala murahu. O tou ¾uwa zwenezwino; a re hone na hayani ha athu swika.' 5 'U ri mulandu ndi mini a tshi tou µa vhusiku?' 'A thi ri u khou tshata hu si kale. Zwino ri½e hu pfi ri thuse kha nzudzanyo.' 'Ai, mathina ndi ayo! N½e tshifhinga tshi nga si ntendele musi. Ndi ngani a songo ¾oµa vha¿we? Hu na Vho-Madavhe, Vho-Tshibalo, Vho-Tshimangadzo; n½e ndi nga si zwi kone hezwi zwithu. Hai, n½e …' 10 'U bva-ha kha vha tou ya vha mu landule; a sa µo ri n½e a tho ngo amba.' 'Ndi µo tou ya zwanga matshelo.' Hai, vhone, khezwi hu tshi µo nga a vha funi zwa mu¿we zwi tshi naka! Tshi vha kundisaho u ya ½amusi ndi tshithu-µe? 'Ni ri ndi nga tou itela vhutshivha ¿wana wa hayani? Litshani ndi ye hu sa µo pfi 15 nangoho Loshani ha funi zwa vha¿we zwi tshi naka.' Naho Vho-Loshani vho vha vhe na vhu¾anzi ho fhelelaho ha uri Aifheli ha µivhi dandetande ¼e vha luka na Maria, vho vha vha si tshee na vhu¾anzi ha uri izwi zwa uri vhone vha vhe murangaphanµa wa munyanya Maria u µo zwi nwela maµi na. Tshi¿we tshe tsha vha kalakata ndi tsha uri khonani yavho ya ngei Muswoµi yo 20 vha yo no vha tswela zwauri havha Vho-Loshani vho µo dovha hafhu vha vhudzwa na zwauri vhathu vha ri vhone na Aifheli vha dovha hafhu vha tou vha vhathu vha malofha mathihi. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 16 DBE/Lara 2023 NSC Musi Vho-Loshani vha tshi humbula hezwi zwo¾he, vha pfa a uri vha vhe murangaphanµa wa munyanya hoyu, vha sa a wani zwavhuµi. Vha humbula vha 25 dovha. Vha humbula u hana, vha wana na ¼one ¼i sa vha fari zwavhuµi. Vha humbula vha wana uri arali zwe vha luka zwa swika nµevheni dza Aifheli nga murahu, vha nga vho balelwa nµila ya kutinyele; ngauri a nga vho ri ndi zwone zwe vha hana ngazwo u dzhena mafhungo awe a munyanya. Vha humbula nga ¼a u tenda, vha wana zwauri musi vhe kha gaµa ¼a yone 30 nzudzanyo, vhathu vha µo ri munna u na tshi¾uhu tshi ofhisaho; ha na luvalo; u kona hani u lugisa munyanya wa muthu we a vha a tshi khou tama u mu dzhiela mufunwa wawe. Thaidzo hei ya Vho-Loshani yo µo rulea musi vha tshi swika muµini wa Aifheli. Vho mbo µi ri vha tshi tou ri muµi wa Aifheli khou¼a fha¼a phanµa, vha mbo µi 35 vhona muthu ane a khou imisa moµoro wavho a tshi khou µa khavho. [Ndima ya 2] 9.1 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a sumbedza tshipiµa tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.2 Ndi lushaka-µe lwa khuµano lwu ¾aniwaho afho mafhungoni e na vhala? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.3 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a bvukulula Vho-Loshani sa muthu-µe? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.4 Mufhindulano u re afho n¾ha vhukati ha Vho-Josephine na Vho-Loshani u dzumbulula hani siangane ya mu¾a uyo? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.5 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a thusedza hani u anetshela zwa murahu? (2) 9.6 Muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u bveledza kha nganea iyi ndi ufhio? (2) 9.7 U fhulufhelwa ha Vho-Loshani sa khonani nga Aifheli zwi vha na masiandaitwa-µe? Zwi sumbedzeni nga u ½ea mbuno THARU. (3) 9.8 Vhupo ha Folovhoµwe vhu na ¾hu¾huwedzo-µe kha kutshilele kwa Vho-Maduka? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 9.9 No sedza mafhungo a nganea iyi nga u angaredza, sumbedzani uri kutshilele kwa Maria ku fhambana hani na kwa Vho-Josephine. Sumbedzani phambano yavho nga mbuno THARU. (3) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 17 DBE/Lara 2023 NSC 9.10 Ni vhona zwine Rotondwa na Musatondwa vha khou ita zwa u isa phanµa na u funana naho vho vhudzwa ngoho uri ndi vhana vha khotsi zwo tea naa? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) 9.11 No vha ni tshi nga ita mini arali hu inwi Vho-¸etshipate vhe vha wanulusa uri khonani yavho Vho-Loshani vha na ¿wana na mufunwa wa½u? Sumbedzani nga mbuno THARU. (3) [25] KANA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 18 DBE/Lara 2023 NSC FOLUKU·OO KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – RV Tshikovhi Fhindulani MBUDZISO YA 10 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 11 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 10: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO NDAPFU Mi¿we ya mishumo ya ma¿walwa a sialala ndi u shumisa vhabvumbedzwa u bvukulula mvumbo dza vharangaphanµa vha mulovha vha lushaka hu u ¾oµa uri vha tshilaho zwino vha pfe vha tshi µihudza nga u vha vhathihi na vharangaphanµa vhenevho. Khwa¾hisedzani vhungoho ha izwo zwo kumedzwaho afho n¾ha, nga u shumisa lungano na tshikhoµo zwi re afho fhasi. TSHIBVELEDZWA TSHA C: LUNGANO 'Vhubvo ha dzina ¼a Makhado' NA TSHIBVELEDZWA TSHA D: TSHIKHO¶O TSHA SIALALA 'Tshikhoµo tsha Thovhele Vho Ratshimphi Phiriphiri' Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 19 DBE/Lara 2023 NSC MBUDZISO YA 11: KHUVHANGANYO YA FOLUKU·OO – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tsha mafhungo tshi bvaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela. TSHIBVELEDZWA TSHA E MU¹ANGANO WA DZIPHUKHA – VR Tshikovhi Salungano! Salungano! Ho vha hu na phukha dzo¾he dza shango. Tsho vha tshi tshifhinga tsha tshilimo ma»i a sa wanali. ·i¿we »uvha phukha dza vha na mu¾angano wa uri ma»i dzi nga a wanawana hani. Phukha dza »a na muhumbulo wa u tou bwa fhasi u swika ma»i a tshi bva. U pfana dzo pfana fhedzi ha wanala i¿we phukha ye ya ri yone a i nga bwi. 5 Uyu wone wo vha u muvhu»a. Phukha dzi¿we dza ri a hu na na mulandu fhedzi ma»i a bva muvhu»a a u nga »o nwa ma»i a hone. Muvhu»a wa tenda wa bva wa ¾uwa. Ho no sala dzi¼a dzi¿we phukha ha pfi a no µo thoma u bwa ndi nnyi, ha pfi ndi n»ou ngauri ndi yone khulwane, n»ou yo thoma u bwa i tshi khou imbelela dzi¿we 10 phukha dzi tshi khou bvumela: Khwengwelu khwengwelu! Ma»i matshena! Khwengwelu khwengwelu khwengwelu! Ma»i matshena! 15 Phukha dza imba. N»ou yo no neta ha dzhena ndau na yone ya neta. Phukha dzo¾he dza dzhena dza bwa, ha sa bve ma»i. Tshibode tsha ri na tshone tshi khou ¾o»a u bwa tsha haneliwa ha pfi a tshi »ivhi tshithu nahone tshi khou vhona phukha khulwane dzo balelwa tshone tshi nga zwi kona hani. Tsha dobiwa tsha posiwa kule hangei. Tsha gungula nga maan»a; tsha pfa 20 tsho nyadziwa. Phukha dzi¿we dza dovha dza bwa fhedzi ma»i ho ngo bva. Phukha dza vhidzelela tshibode dza ri kha tshi bwe fhedzi tsha balelwa u bvisa ma»i vha »o tshi pwashekanya. Tshibode tsha »a tsha dzhena tsha thoma u imba tsha ri: Khwengwelu khwengwelu! 25 Ma»i matshena! Khwengwelu khwengwelu! Ma»i matshena! Phukha dza imba nga maan»a tshibode tshi si nete u swika ma»i a tshi thoma u bva. Tsha bwa u swika fhasi-fhasi; ma»i a vha manzhi phukha dzo¾he dza nwa dzi¿we 30 dza bammbela. Ha pfaniwa uri hu tea u lindiwa sa izwi muvhu»a wo vha u songo tenda u bwa. Ha pfi hu »o thoma n»ou i tshi linda dzi¿we phukha dzo ya u »i¾o»ela zwi¼iwa. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 20 DBE/Lara 2023 NSC Musi dzi¿we phukha dzo ¾uwa n»ou ya thoma u kumedza sa izwi yo vha yo neta nga u bwa mulindi wa ma»i. Zwo ½a½iswa nga n»ala sa izwi ho vha hu si na tshe ya 35 ¼a. N»ou i kha u kumedza muvhu»a wa bvelela wa ri: 'Malume, hu tou ita hani? Ndo »a ndo vha farela zwithu zwa u »ifha. Ndi »o thoma nda vha thetshedza fhedzi zwi ¼iwa vho vhofhiwa nga thambo kha muri.' Sa izwi ho vha hu tsini na muri n»ou ya ri mu»uhulu nga a ¾avhanye, yo no tou 40 fariwa nga n»ala khulu. Ya ri: 'Mmbofheni, fhedzi ni songo nwa ma»i.' Muvhu»a wa ri wone a wo ngo »ela ma»i, wa ¼a hezwi zwithu zwawo, u vha wo nwa ma»i. [Sia¾ari 43] 11.1 Maipfi aya: 'Salungano, salungano', a ¾ana tshipi»a tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo ya½u? (2) 11.2 Ndi lushaka-µe lwa khuµano lu ¾aniwaho vhukati ha tshibode na dzi¿we phukha? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 11.3 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a bvukulula vhuµipfi-µe ha tshibode? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 11.4 Muhumbulo muhulwane une mu¿wali a tama u u bveledza kha lungano ulwu ndi ufhio? (2) 11.5 Ndi afhio masiandaitwa o vhangwaho nga u nyadza tshibode nga dzi¿we phukha zwi tshi kwama u bwa na u linda maµi? Zwi sumbedzeni nga u ½ea mbuno MBILI. (2) 11.6 Tshibode tshi ¾aniwa tshi phukha ya mvumbo-µe lunganoni ulwu? Zwi sumbedzeni nga mbuno MBILI. (2) 11.7 Nga mbuno THARU sumbedzani zwe na vha ni tshi nga ita arali no µiwana ni kha nyimele ye Muvhu»a wa µiwana u khayo. (3) NA Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 21 DBE/Lara 2023 NSC TSHIBVELEDZWA TSHA F: VHURENDI HA SIALALA (TSHIKHO¶O) MAKWIN¶A A TSHIUNGANI – TZ Ramaliba 1 Ahee Tshiunga tsha mu½o ahee! 2 Ndi tshiunga tsha mbudzi na kholomo 3 Ndi tshiunga tsha nngwe na ½owa 4 Lwaphunga lwa tshiwa-misevhe! 5 Tshamutanda tshi na manditi 6 Ndi hone bambeloni ¼a vhakololo 7 ·a Vho Andries Mathoma na Vho Maria Takalani 8 Hu a swa hu a tokotela 9 Tshivhunga-mitshelo 10 Mutangukudya 11 Ndi hone mutovheleli 12 Tshavha¾anuni ri ¾amba hone 13 Lunwanngwe lwa nngwe 14 Hu yiwa nga vhakololo vho tendelwaho fhedzi 15 Ngauri Lwaphungu ndi zwifhoni zwa Tshiungani. 16 Ho ¾angana ma½anga ndi kunzhelekunzhe 17 Zwi»u»wane zwo ya nga mapalu na vhulungu 18 Vhakegulu gidimani na mipambo 19 Vhakalaha iyani nga vhugoni 20 Mabulekanyi thavha ya mabuli 21 Hune Mabulekanyi ya ¾avhela hone »uvha na zwi¿wanana 22 Lidzani tshikona nyamabuli i bvele vhathuni 23 Tshi¾use tshisima tshi sa xi 24 Tshi no ri u xa tsha phaselwa 25 ma»i a bvelela 26 Ahee Tshiunga tsha Makwin»a 27 Ahee Tshiunga tsha mu½o ahee! 11.8 Ndi thekiniki/¾hoµea/thikho-µe ya vhurendi ye murendi a i shumisa kha mutaladzi/vese ya 1? Sumbedzani ndeme yayo afho he ya shumiswa. (2) 11.9 Ndi zwifhio zwine murendi a tama u zwi bvisela khagala nga mitaladzi/vese dza 2 na ya 3? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 22 DBE/Lara 2023 NSC 11.10 Nangani phindulo yone. Zwifhoni ndi ... A fhethu hune vhathu vha kuvhangana vha tshi fhiwa zwi¼iwa. B fhethu hu re na zwivhoni zwinzhi. C hune vhathu/lushaka lwa rerela hone midzimu yalwo. D fhethu hune ha vha ho µala vhathu vha no ½ea. (1) 11.11 Ndi ufhio muhumbulo muhulwane une murendi a tama u u bveledza nga ndima/tshitanza tsha 4? (2) 11.12 U ya nga kuvhonele kwa½u ndi zwifhio zwivhuya zwi µiswaho nga u rerela no sedza ndima/tshitanza tsha 5? Zwi sumbedzeni nga mbuno THARU. (3) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 25 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 23 DBE/Lara 2023 NSC KHETHEKANYO YA C: ¶IRAMA Fhindulani mbudziso NTHIHI i bvaho kha µirama ye na guda FHEDZI. U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – IP Demana Fhindulani MBUDZISO YA 12 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 13 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 12: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO NDAPFU Hu tshi pfi mu¿wali wa bugu ya µirama u khou kona u bveledza mafhungo awe, zwi vhonala nga musi a tshi shumisa vhatambi kha u nyefula na u kaidza matshilele a songo µaho/ a si one. No µitika nga ¼ikumedzwa ¼i re afho n¾ha, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo Mashudu sa mutambi u bveledza thero ya µirama yawe. Vhulapfu ha maanea a½u vhu vhe u bva kha maipfi a 400 u ya kha a 450. [25] MBUDZISO YA 13: U LEMA HU FHIRA U LOTSHELWA – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA H VHO-MARI¹A: Ri a vusa-ha. (Vha tshi khou khaµa Tshibio.) TSHIBIO: Ndaa. (U khou ralo o kotamela fhasi.) VHO-MARI¹A: Hu ita hani-ha mu¾hannga? TSHIBIO: Ri hone ri nga pfa ngeyo. VHO-MARI¹A: Hai, na ri½e ri hone. (Hu fhela kufhinganyana vho¾he vho 5 fhumula. Nga murahu Vho-Mari¾a vha mbo takuwa ha dzhena Mashudu.) MASHUDU: Vha ri mini mme anga? (O takala vhukuma.) TSHIBIO: A hu na. Hei, ndo tshuwa nga maanµa hezwi ndi hafha. Hai, wa hashu … (Tshibio u ralo a tshi nga u na zwine a khou funa u 10 amba fhedzi a tima-tima.) VHO-MARI¹A: (Vha khishini.) Mashudu hae! MASHUDU: Ndi khou aravha! VHO-MARI¹A: Iµani ngeno zwi¾uku. (Mashudu u a bva a dovha a vhuya.) MASHUDU: Takuwani. (U khou fara Tshibio nga tshanµa, uyu-vho nangoho a 15 mbo tevhela. Nµuni ya u ¼ela vha wana ho vhewa zwi¼iwa zwavhuµi vhukuma.) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 24 DBE/Lara 2023 NSC VHO-MARI¹A: Ni µo sala zwavhuµi na mueni wa½u. N½e a thi nga ¾avhanyi ndo vhuya. (Vha a bva.) TSHIBIO: Fhano muµini ngoho wa tou dzhena hu si na muthu u nga ri hu 20 µo vhuya mukhuwa. Ngoho tshikolo tshi a thusa wa hashu. MASHUDU: Tshi thusa nga mini? (U ralo e ¿wethu.) TSHIBIO: Iyi mbudziso no vha no fanela ni sa vhuyi na i vhudzisa lini. Zwi tou vha khagala uri Tshikhuwa tsho¾he hetshi tshi µiswa nga pfunzo ya khotsi a½u. Ngoho hedzi digirii dze vha phasa dzi a 25 tamisa. A thi pfesesi uri ndi ngani vhuµi ha pfunzo vhathu vha sa vhu vhoni ngeno vhu khagala nga u rali. (Mashudu u a mu dzhena ha½wani.) MASHUDU: Tshikolo ro¾he ri a µivha mushumo watsho, zwenezwo ri songo µinetisa nga u ¾olou amba nga mushumo watsho. Hu na manzhi 30 ane nda funa ri tshi bviselana khagala khao. TSHIBIO: Hoo! I¼o ndi fhungo Mashudu. MASHUDU: Ni mpfarele nga maanµa arali ndi tshi khou ni khakhela. Ri½e vha¿we ro no neta nga Tshivenµa. Ndi amba hezwi zwine musidzana a nga sokou tambula nga mbilu a sa vhudzi muthu 35 zwi re khanani yawe. N½e ndi kale ndi tshi khou ni funa. Ndi tou sa µivha uri inwi ni a mpfuna-vho naa? Ni songo tou µikombetshedza. TSHIBIO: A ni tsha pfana na Lufuno naa? MASHUDU: Hai! 40 TSHIBIO: N½e ndi kale ndi tshi ni funa, nahone nga maanµa, fhedzi ndo ri u µisedza nda µinyadza. (Mashudu a tshi khou pfa uyu a tshi ralo a mbo µi sendela tsini nae a mu khisa kha shama.) MASHUDU: Mme anga vha ri vha ¾oµou ni rengela zwiambaro. TSHIBIO: (O mangala.) Vha nthengela zwiambaro vha sa nnµivhi naa? 45 MASHUDU: Vha sa ni µivhe hani. Ndi kale ndo vha vhudza nga ha inwi. A hu na na he vha ya hone hezwi¼a vha hafha¼a. Vha khou tou shavha u ri thithisa. Kani-ha a ni mpfuni zwa½u? TSHIBIO: Ndi a ni funa u fhirisa u funa. A thi kholwi uri na inwi ni nga mpfuna u swika zwine nda ni funisa zwone lini. Ngoho! 50 [Lu¾a 11, Bono 3] 13.1 Mafhungoni e na ½ewa afho n¾ha, hu khou ¾aniwa tshipiµa tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 13.2 Kha mafhungo e na vhala afho n¾ha, ndi tshini tshi vhangaho u fhambana ha mihumbulo vhukati ha Mashudu na Tshibio? (2) 13.3 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a thusedza hani u anetshela zwa phanµa µiramani iyi? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 25 DBE/Lara 2023 NSC 13.4 Mafhungo a re afho n¾ha a thusedza hani u bveledza siangane ya mu¾a wa Vho-¸efefe? (2) 13.5 ¹alutshedzani uri aironi ya µirama ndi mini? Topolani huthihi hune mu¿wali a ri ¾anela hone aironi ya µirama buguni iyi. (2) 13.6 Ndivho ya mu¿wali ya u shumisa Sara sa mutambi µiramani iyi ndi ifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 13.7 Kuambele kwa Tshibio mafhungoni e na vhala ku bvukulula hani vhuµipfi hawe? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 13.8 Lavhelesani mafhungo o ¿walwaho zwitangini: (Mashudu u a mu dzhena ha½wani.) ¹alutshedzani uri ndi ngani mu¿wali o shumisa ndango ya tshiteidzhi nga nµila iyi. (2) 13.9 U funana ha Mashudu na Tsa¿wani zwo vha na masiandaitwa-µe zwi tshi kwama magumo a µirama iyi? ¹alutshedzani nga mbuno THARU. (3) 13.10 Arali no vha ni Mulalo, sumbedzani ZWIRARU zwine no vha ni tshi µo ita u eletshedza khonani ya½u Mashudu. (3) 13.11 Ni vhona zwine Khwa¾hisani a khou ita zwa u hambekanya mme awe Vho- Mari¾a, musi a tshi vha wana vha tshi khou sema Vho-Ludwevha zwo tea naa? Tikedzani muhumbulo wa½u nga mbuno MBILI. (2) [25] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 26 DBE/Lara 2023 NSC TSHILWAVHUSIKU – TT Mudau Fhindulani MBUDZISO YA 14 (mbudziso ndapfu) KANA MBUDZISO YA 15 (mbudziso pfufhi). MBUDZISO YA 14: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO NDAPFU Hu tshi pfi mu¿wali wa bugu ya µirama u khou kona u bveledza mafhungo awe, zwi vhonala nga musi a tshi shumisa vhatambi kha u nyefula na u kaidza matshilele a songo µaho/a si one. No µitika nga ¼ikumedzwa ¼i re afho n¾ha, sengulusani nµila ine mu¿wali a shumisa ngayo maforo¾ereke u bveledza thero ya µirama yawe. [25] MBUDZISO YA 15: TSHILWAVHUSIKU – MBUDZISO PFUFHI Vhalani tshipi»a tshi tevhelaho tsho bviswaho buguni iyi uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo »isendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA I LUKA: Nga lufuno lwa mbilu yanga kha iwe, zwe zwa bvelela zwa khanikha mbilu yau nga u ralo na n½e a zwi nga litshi u n¾okonya. Ri bva kule nga maanµa Ledia. Vhokhotsi ashu vho takuwa Kapa nge vha ¿aliswa nga kuvhusele kwa Mabirithania kha kusi kwe kwa vha ku kwashu. (Ma¾o ¾aµulu) Sedzai hangei he ma¾o anga a lilala. Sedza zwe gole ¼a ita. U tswukuluwa ha lukole 5 a si ¿wambo wa maµumbu ane a µo rithea. Arali u na ma¾o a no vhona, nkhanelelei nga nyambo dzo talatadzwaho u tswukani ha lukole. LEDIA: N½e ndi ri, arali zwi tshi konadzea, ra tou pana gariki, ra kuvhanganya zwi re zwashu, ra fhirela phanµa, zwi nga vha khwi½e. Vhonai, hune ra vha hone ro sokou vhukati ha vhatsinda woyoo! A ri pfani nga nyambo, 10 nahone a ri anµani. Arali u tshi mpfuna, thetshelesa zwine nda amba. LUKA: Pfanelo dzine wa lila, ndi dzine n½e nda nga phetha nga mulayo wa vhomakhulukuku washu vhe vha kanzwa vhana vhavho Kapa ¼a Fulufhelo. Lushaka lwa hashu lwo lovha lwa fhalala nga n¾hani ha zwi¿alagudu zwi sa fha¾i. Mirafho yo balangana na ¼o¾he ¼a Afrika i tshi lila vhuµiphini, hone 15 vhukatini hazwo ho µo simuwa zwililo na u shenganya ma½o. Nndwa a dzo ngo fhela, malwadze a ri dzhenela. Musadzi wanga, a hu na afho hune ra µo ya ra wana hu si na mutshili. U pfuluwa hafha fhethu, ndi u hovha i¿we phanzi. Musadzi wanga, u kha µi vha muswa; pfesesa meme dzanga. (U mama tshanµa tsha musadzi wawe) Livhana na mukalaha Piet. Mu 20 ¾alutshedze uri ndi na nyambo nae. (Hu bva Ledia. Hu dzena Oubaas Piet na tshigidi tsha Maforo¾ereke) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 27 DBE/Lara 2023 NSC PIET: Iwe Luka ¿wananga, ndo no µi pfa nga mukegulu vha tshi ri Dawie na Schoeman vho sinyutshela ma¾ama¾isi avho ane a khou balelwa u vhuisa biko ¼avho tshikwamani. Vhe hafha vha na muhumbulo wa u shela baµa 25 zwi¿we zwivheregi zwi si na mushumo. LUKA: Haya ndi maipfi ma¾uku ane a buliwa nga zwikalaha zwo tshenaho ¾hoho. Sa izwi Vho Luwi vho no nyamalala; kha hu rumelwe muthu kha Vho Derek vhane vha fanela u dzhia vhuimo ha Vho Luwi Thirixathi. Ndi vhone vhane vha fanela u ri sumba nµila. 30 PIET: Ndi a tendelana na iwe. Ndi vhona hu si na dinani. LUKA: Ndi kha µi bva u kaidza hou¼a musadzi musi a tshi vho tshino lopo, tshi¼a lopo. Vhasadzi vha dina nga maanµa. Vha langwa nga mbilu dza tshisadzi. Nyofho dzine vha vha nadzo kha¿we ndi dzone dze dza ita uri vha vhuye vha pfi vhasadzi. 35 PIET: Ndi zwa vhukuma. Wa vhuya wa thetshelesa musadzi a u nga vhi na tshau ¿wananga, nahone u µo shanduka buphuthe; wa vha musadzi vho! [Luta 11, Bono1] 15.1 Uya nga mafhungo e na ½ewa afho n¾ha, hu khou ¾aniwa tshipiµa tshifhio tsha puloto? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 15.2 Kha mafhungo e na vhala afho n¾ha, ndi tshini tshi vhangaho u sa pfesesana ha Ledia na Luka? (2) 15.3 Mafhungo e na vhala afho n¾ha a thusedza hani u anetshela zwa phanµa µiramani iyi? (2) 15.4 Mafhungo a re afho n¾ha, a thusedza hani u bveledza siangane ya mu¾a wa Vho-Luka? (2) 15.5 ¹alutshedzani uri aironi ya µirama ndi mini. Topolani huthihi hune mu¿wali a ri ¾anela hone aironi ya µirama buguni iyi. (2) 15.6 Ndivho ya mu¿wali musi a tshi shumisa Ntsieni sa mutambi µiramani iyi ndi ifhio? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 15.7 Kuambele kwa Luka mafhungoni e na vhala ku bvukulula hani vhuµipfi hawe? Tikedzani phindulo ya½u. (3) 15.8 Lavhelesani mafhungo o ¿walwaho zwitangini: (U mama tshanµa tsha musadzi wawe) ¹alutshedzani uri ndi ngani mu¿wali o shumisa ndango ya tshiteidzhi nga nµila iyi. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P2 28 DBE/Lara 2023 NSC 15.9 U sa pfesesana ha maforo¾ereke na Khosi Tshilwavhusiku zwo vha na masiandaitwa-µe zwi tshi kwama magumo a µirama iyi? ¹alutshedzani nga mbuno THARU. (2) 15.10 Arali no vha ni Ledia, sumbedzani ZWIRARU zwine no vha ni tshi µo ita u eletshedza Luka. (3) 15.11 Ni vhona zwine Luka a khou ita zwa u vhidza khotsi awe nga dzina Piet zwo tea? Tikedzani muhumbulo wa½u nga mbuno MBILI. (2) [25] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 25 MARAGAGU¹E: 80 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all