Downloaded from hlayiso.com
GRADE 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)
LARA 2023
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 100
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 13.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 13 pages. Read online or download the free PDF.
Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · tshivenda. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 13
- File size
- 375.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 13
This exam
NSC November Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.2U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.3U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.4U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.5U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.6U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
Show all 14 questions
- Question 1.7U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.8U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)50 marks
- Question 2.1U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.2U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.3U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.4U ṅwala na u bveledza (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.5U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)25 marks
- Question 2.6U thetshelesa na u amba (Listening and Speaking)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
MAFHUNGOTHANGELI O LIVHISWAHO KHA MU¹OLI/MUMAKI
Musi vha tshi ¾ola/maka mushumo wa mulingiwa, zwi tevhelaho ndi zwi¿we zwa
zwine zwa tea u dzhielwa nzhele musi vha tshi shumisa rubriki:
Ndeme ya vhupulani, mvetamveto, u vhalulula na u dzudzanya zwo
bveledzwaho kha tshibveledzwa tsha u fhedzisela tsho ½ekedzwaho.
U dzhiela nzhele u ¿wala hu re na ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na
nyimele hu tshi katelwa na redzhisi¾ara, tshitaila na thouni – nga maan»a ho
sedzeswa KHETHEKANYO YA B.
Girama, mupele¾o na zwiga zwa u vhala.
Zwivhumbeo zwa luambo, hu tshi katelwa na luambo lwa vhudzivha/kuambele.
Munanguludzo wa maipfi na luambo lwa maambele.
Kufha¾elwe kwa mafhungo.
Kuvhekanyelwe na kufha¾elwe kwa dziphara.
Ku¾ha¾huvhelwe kwa ¾hoho sa zwo ¾aniwaho nga zwi re ngomu/zwo faredzwaho:
mvulatswinga, kubveledzelwe kwa mihumbulo na magumo.
MAHUMBULWA MALUGANA NA KUMAKELE/KU¹OLELE
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
Kha vha sedze KHETHEKANYO YA A: Rubriki ya u ¹ola/Maka Maanea i wanalaho
kha masia¾ari a 11–12.
KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA
KHRITHERIA MARAGA
ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI 30
LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 15
TSHIVHUMBEO 5
¹HANGANYELO 50
1. Kha vha vhale maanea o¾he vha kone u livhanya na/nanguludza khathegori
yo teaho mafhungo aya zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU NA
VHUPULANI.
2. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha nanguludze/livhanye hafhu na
khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO,TSHITAILA
NA U DZUDZANYA.
3. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha koneha u nanguludza/livhanya na
mafhungo ayo zwi tshi kwama TSHIVHUMBEO.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI
Kha vha sedze KHETHEKANYO YA B: Rubriki ya u ¹ola/Maka Zwibveledzwa zwa
Vhudavhidzani i re kha sia¾ari ¼a 13.
KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA
KHRITHERIA MARAGA
ZWI RE NGOMU, VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO 15
LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 10
¹HANGANYELO 25
1. Kha vha vhale tshibveledzwa tsho¾he vha kone u livhanya na/nanguludza
khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU,
VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO.
2. Kha vha dovhe hafhu u vhala tshibveledzwa vha nanguludze/livhanye hafhu
na khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO,
TSHITAILA NA U DZUDZANYA.
KHA VHA PFESESE:
Zwivhumbeo zwo fhambanaho zwa zwibveledzwa zwa vhudavhidzani zwi funzwa
zwo livhiswa kha maitele a zwino a u linga.
Izwi zwi tea u dzhielwa n¾ha musi hu tshi ¾olwa tshivhumbeo.
Kha vha ½ee maraga kha tshivhumbeo tsho teaho/tshone.
Kha vha sedzese kuvhekanyelwe/kukumedzelwe kwone kwo teaho musi hu tshi
¿walwa tshibveledzwa tshi¿we na tshi¿we.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA)
MBUDZISO YA 1
ADENDAMU
Mbuno dzo ½ewaho fhasi ha ¾hoho i¿we na i¿we kha iyi adendamu dzi thuse
fhedzi sa tsumban»ila/gaidi kha vhamaki/vha¾oli.
Hu tea u ½ewa tshikhala/thendelo ya u dzhiela n¾ha n»ila ine mulingiwa a
¾ha¾huvhisa zwone/ngayo ¾hoho, naho zwi tshi nga vha zwo fhambani na izwo
zwo ½ewaho kha idzo mbuno kana na mihumbulo/kuvhonele kwa vhone
mu¾oli/mumaki.
1.1 ¶uvha i¼o ndo vhona mboni nga n¾hani ha nµevhe dza u sa pfa.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa a nga ¿wala nga ha vhuµifari/kutshilele kwawe kwe kwa vha
ku si kwavhuµi kwe kwa mu dzhenisa khakhathini/khomboni.
Mulingiwa a nga dovha hafhu a ¿wala nga ha u sa londa hawe zwi tshi
µa kha vhumatshelo hawe.
Kha maanea aya mulingiwa u tea u ¿wala nga n»ila ya u tou
anetshela/u vhuisa mihumbulo/u buletshedza, nz.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Fhedzi arali mulingiwa a ¿wala lushaka lwa maanea ane ra pfa a tshi
fusha ¾hoho ye a ½ewa, ha ½ewi nda¾iso. [50]
1.2 Aya ndi one maitele kwao a u fha¾a mvumbo dza vhaswa.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ¿wala nga ha nµila dzavhuµi dza u aluswa.
Mulingiwa u tea u buletshedza maitele kwao/a tamisaho a fha¾aho
mvumbo ya muswa.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea a
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.3 Tsemano iyi, i nkhumbudza ¼ia bonyongo ¼e ¼a itea tshikoloni musi u¼a.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ¿wala a tshi ¾alutshedza/anetshela/vhuisa
mihumbulo nga ha khakhathi/zwithu zwe zwa bvelela tshikoloni.
Mulingiwa a nga dovha hafhu a sumbedza zwithu zwi si
zwavhu»i/zwavhuµi zwe zwa itea afho tshikoloni musi u¼a.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea a
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.4 Khonani nandi, mueletshedzi na muxedzi kha vhaswa.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa a nga ¿wala nga ha zwithu zwavhu»i/zwi si zwavhu»i nga ha
dzikhonani.
U tea u sumbedza vhu»i/vhuvhi ha u vha na khonani vhutshiloni.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea a
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.5 Vhurangaphan»a ha vhasidzana vhu a »isa vhudziki zwikoloni. ¹a¾ani
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho iyi a dovha hafhu a
sumbedza vhurangaphanµa.
Kha sumbedze nga mbuno dzo dziaho dza sia ¼ine a khou ima na¼o.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.6 Tshiedzisela tsho mmbangela khakhathi khulu.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa a nga ¾alutshedza, anetshela, u vhuisa muhumbulo nga ha
zwithu zwe zwa mu dzhenisa khakhathini nga n¾hani ha u edzisela
mu¿we muthu.
A nga dovha hafhu a ¾anµavhudza masiandaitwa e a ¾angana nao nga
n¾hani ha tshiedzisela.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea a
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
KHA VHA PFESESE: Hu tea u vha na vhu¾umani vhukati ha maanea na
tshifanyiso tsho nangwaho.
1.7 Tshifanyiso
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Vhu»i ha u ita nyonyoloso.
U ya nga ha itshi tshifanyiso, mulingiwa a nga anetshela/buletshedza/
vhuisa muhumbulo nga ha vhuµi/zwivhuya zwa u ita nyonyoloso, nz.
Mulingiwa a nga kha »i dovha a ¿wala a tshi sumbedza masiandaitwa a
u sa ita nyonyoloso.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea a
livhanaho na itshi tshifanyiso, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na
zwe a ¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.8 Tshifanyiso
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Vhaswa kha vha µidzhenise kha zwa vhulimi.
U ya nga ha itshi tshifanyiso, mulingiwa a nga anetshela/buletshedza/
vhuisa muhumbulo nga zwivhuya zwa musi vhaswa vha tshi µidzhenisa
kha zwa vhulimi.
Mulingiwa u tea u ¾u¾uwedza vhaswa kha u µisikela mishumo kha sia ¼a
vhulimi.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea a
livhanaho na itshi tshifanyiso, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na
zwe a ¿wala. [50]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI
MBUDZISO YA 2
ADENDAMU
Vhalingiwa vha lavhelelwa u fhindula mbudziso MBILI kha dzo ½ekedzwaho.
Vhulapfu ha phindulo i¿we na i¿we vhu vhe maipfi a u bva kha a 180 u swika kha a
200 ho sedzwa mutumbu fhedzi. Luambo, redzhis¾ara, tshitaila na thouni zwi tea u
livhanywa na nyimele.
2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI (FOMA·A)
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo.
Ri lavhelela mafhungo a u vhilahedzwa nga ha u khakhiswa ha vha¿we
vhagudi kha ngudo dzavho.
¶iresi mbili (ya mu¿wali na ya mu¿walelwa).
¶iresi ya u thoma (i tea u ¿walwa datumu nga vhu»alo).
¶iresi ya vhuvhili (i thoma nga mufari wa tshiimo sa 'Mu¿waleli' kana
'Mulanguli').
Theshano: Ndaa/Aa.
¹hoho ya mafhungo (i tea u ¿walwa nga madanzi kana ya talelwa arali
yo ¿walwa nga ma¼e»ere ma¾uku).
Mutumbu. Hu ¿walwa mbilaelo nga vhu»alo.
Nyonesano kana phendelo: Mu¿wali u ½ea mu¿walelwa ¾hu¾huwedzo.
Magumo: Mu¿wali u ṅwala tshifani na dzina/inishia¼a.
Tsaino ya mu¿wali. [25]
2.2 ATHIKILI YA MAGAZINI
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Athikili iyi i tea u angaredza gundo na pfufho dze vhagudi vha pfufhiwa
ngadzo.
¹hoho i kungaho/i takadzaho.
Tsumbo: Gundo ¼i tamisaho.
¹hoho i tevhelwa nga dzina ¼a mu¿wali.
Mvulatswinga: Ndi hune mu¿wali a »ivhadza fhungo ¼ine a ¾o»a u
amba nga ha¼o. U sumbedza ndeme ya dzhenelela mu¾a¾isano.
Mutumbu: Hu ¾an»avhudzwa ndeme ya vhu»iimiseli na
vhu»ikumedzeli ha vhagudi, nz.
Tshitaila tshi nga vha tsha mbuletshedzo, tshi shumisaho figara dza
muambo na zwi ¾okonyaho mihumbulo ya vhavhali.
Madzina, fhethu, zwifhinga, vhuimo na zwi¿we zwa ndeme zwi tea u
½etshedzwa/buletshedzwa kha athikili.
Phendelo: Ndi hune mafhungo a vhiniwa hone. [25]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 9 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
2.3 NGANEAVHUTSHILO YA MUFU
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Mulingiwa u tea u ¾ana dzina na tshifani zwa mufu, fhethu he a
bebelwa hone, »uvha ¼a mabebo khathihi na madzina a vhabebi.
Zwe zwa swikelelwa zwa ndeme: Pfunzo dza fhasi na dza n¾ha.
Nganeavhutshilo iyi i tea u dovha hafhu a bvisela khagala
vhuµikumedzeli ha mufu tshitshavhani/lushakani.
Tshivhangi tsha lufu, tshifhinga tsha u lwala na fhethu he mufu a
lovhela hone.
Zwine mashaka na dzikhonani vha »o mu humbula ngazwo.
Mashaka e mufu a a sia.
U dzheniswa ha milaedza ya ndiliso/zwikho»o u bva kha mu¾a, nz. [25]
2.4 IMEI·I
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Imei¼i i tea u bvisela khagala tsheo/thendelano dze dza swikelelwa
mu¾anganoni wa vhagudi vha gireidi ya 12.
Imei¼i i tea u sumbedza u kundelwa u dzhenela mu¾angano wa vhagudi
vha gireidi ya 12.
Imei¼i iyi i tea u livhiswa kha khaladzi a½u.
Mvulatswinga: Vhubvo, vhuyo na ¾hoho.
-¶iresi ya imei¼i ya muthu ane a khou rumela.
-¶iresi ya imei¼i ya mu¾anganedzi (i nga rumelwa muthu muthihi kana
vhanzhi).
-Tshibogisi tsha ¾hoho tshi tendela u dzhenisa mutaladzi muthihi wa
mafhungothangeli.
Mutumbu: Mulaedza wa imei¼i u ¿walwa nga vhuµalo.
Magumo: Madzina a mu¿wali. [25]
2.5 MUFHINDULANO
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Mufhindulano uyu u tea u »isendeka kha nyambedzano vhukati ha
mugudi na muhashi wa radio.
¹hoho: Kha i vhe ye a randelwa yone.
Tsumbo: Mufhindulano vhukati ha mugudi na muhashi wa radio.
Mvulatswinga: Kha hu ¾anwe nyambedzano vhukati ha
vhathu/zwigwada vhavhili/zwivhili.
Mutumbu: Kha hu ½etshedzwe nyimele:
Kha hu bviselwe khagala mvelele dza mugudi na u ri o zwi konisa hani
u fhira vhagudi vho¾he, nz.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 10 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
Hu ¿waliwe madzina a vhabvumbedzwa u ya kha tshamonde tsha
sia¾ari. Hu shumiswe kho¼oni u bva kha dzina ¼a
muambi/mubvumbedzwa. Hu pfukwe mutaladzi u bva kha uno muambi
u ya kha a tevhelaho. Hu rekhodiwe u fhindulana nga u sielisana u bva
kha kuvhonele kwa muambi.
Mafhungo a tea u thoma phan»a ha hune dzina ¼a guma hone, zwo
khethekanywa nga kho¼oni. Ngeletshedzo kha vhalingiwa zwi tshi
kwama kuambele kana nyito zwi tea u sumbedzwa ngomu zwitangini
musi maipfi a sa athu u buletshedzwa.
Magumo: Mu¿wali a nga pendela nga u ½etshedza kana u amba zwi¿we
zwa u vhina mafhungo awe o zwi vhea ngomu zwitangini. [25]
2.6 RIVIYU
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Riviyu iyi i tea u ¾ana u rivuwiwa ha mi¾a¾isano ya mitambo ya sialala
ye ya vha hone vhukati ha zwikolo ine ya khou livhiswa kha
vhalambedzi.
Mvulatswinga: U ¾ha¾huvha mi¾a¾isano ya mitambo i no khou itelwa
tsedzuluso iyo.
Mutumbu: Mafhungothangeli sa tshaka dza mitshino ye ya
tshiniwa/kuambarele kwa zwigwada/vha¾oli vha mitambo na zwi¿we.
¹halutshedzo ya mi¾a¾isano: Hu ½ekedzwa manweledzo a mi¾a¾isano ya
sialala.
Makumedzwa: U ½ekedza kudzudzanyelwe kwa mi¾a¾isano u ya nga
kuvhonele kwa musedzulusi.
Hu shumiswa luambo lwa tshifhinga tsha zwino.
¶ivhaipfi i vhe i gobolaho, i sumbedzaho kudzudzanyelwe kwa
mi¾a¾isano iyo.
Magumo: U nweledza mawanwa. [25]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 50
MARAGAGU¹E: 100
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 11 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
PFESESANI:
Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ·A VHURARU).
Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.
Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo tsho khethekanywa tsha bva
zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.
Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi.
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
ZWI RE NGOMU NA 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
VHUPULANI -Mihumbulo i -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho
gobolaho/¾okonyaho i sa tshidele vhukuma -Mihumbulo yo ndunzhendunzhe tsho¾he
(Zwo ¿waliwaho na vhambedzwi/lavhelelwiho -Zwi yelana tsho¾he na lunzhedzana lwo -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo
mihumbulo)
Maimo a n¾ha
-Mihumbulo ya vhu¾ali, i ¾hoho nahone zwa takadza linganelaho nahone zwi a vhilinganaho, nahone i ¾angananaho nahone i
Nzudzanyo ya mihumbulo ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha tendisea si na vhusiki ha mu½e si na sia
na vhupulani/ vhibvaho mihumbulo yo vhibvaho -Zwo dzudzanywa nahone -Vhu¾anzi vhu si gathi -Ndi phambananadzo,
U dzhiela nzhele ndivho, -Zwo dzudzanywa nahone zwa -Zwo dzudzanywa nahone zwa dovha zwa lunzhedzana ha nzudzanyo na u zwo sokou dovhololwa
vha ¾anganedzaho dovha zwa lunzhedzana zwa dovha zwa lwo linganelaho/lu fushaho, lunzhedzana zwo -A zwo ngo
mafhungo na nyimele. tshidele lwa tsho¾he, hu tshi lunzhedzana tshidele lwa hu tshi katelwa teaho dzudzanywa nahone a
(NV) katelwa marangaphan»a, tsho¾he, hu tshi katelwa marangaphanµa, mutumbu zwi na
mutumbu na marangaphanµa, mutumbu na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe
MARAGA 30 magumo/mupendelo na magumo/mupendelo
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo ri -Zwo lundwa tshidele -Phindulo i a fusha fhedzi -Phindulo yo anzaho u -A hu na ndingedzo ya
shaedzinyana musutshelo wa -Mihumbulo i yelanaho, i hu na vhu¾udze¾udze hu¿we sa yelana ha mafhungo u fhindula
maanea o lundwaho tshidele takadzaho vhu khakhisaho mu¾o»o -Mihumbulo i vho ¾hoho/mbudziso
Maimo a fhasi
lwa tsho¾hetsho¾he -Zwo dzudzanywa nahone -Mihumbulo yo sumbedza u liana na u -U polika tsho¾he na u
-Mihumbulo yo vhibva ya zwa dovha zwa dzudzanywa lwa ndinganelo »a»isa sa tsha tea lwa tsho¾he
lundwa lwa vhu¾ali lunzhedzana zwavhuµi, hu nahone i a tendisea -U shaedza vhu¾anzi -A zwi na sia nahone
-Zwo dzudzanywa nahone zwa tshi katelwa -Hu na hu¿we u fusha ha ha nzudzanyo na zwo vhilingana
dovha zwa lunzhedzana marangaphan»a, mutumbu nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo
tshidele lwa tsho¾he, hu tshi na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe, hu tshi teaho
katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphan»a,
mutumbu na mutumbu na magumo/
magumo/mupendelo mupendelo
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 12 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA: 50] (i ya phan»a)
LUAMBO, TSHITAILA & 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
U DZUDZANYA -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Luambo a lu pfali
Thouni, redzhisi¾ara na tshitaila na µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo -Thouni, redzhisi¾ara,
µivhaipfi zwo teaho tsho¾he tsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ndivho, vha ¾anganedzaho tea zwi¾uku ndivho, tshitaila µivhaipfi a
ndivho/zwiitei na nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo mafhungo na nyimele. vha ¾anganedzaho zwo ngo tea ndivho,
Munanguludzo wa maipfi.
Maimo a n¾ha
nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha mafhungo na nyimele. vha ¾anganedzaho
Kushumisele kwa luambo na -Luambo ndi lwa -Luambo lu a ¾okonya, luambo u bveledza -Ho shumiswa luambo mafhungo na nyimele.
milayo, zwiga zwa u vhala, vhuµifhulufheli ha n¾hesa, lu nahone thouni yo ¾halutshedzo. lwa mutheo/fhasi -U ho¾efhala ha
girama, mupele¾o.(LTD) nyanyulaho tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea -Thouni na µivhaipfi zwo anzesa
-Lu a gobola, nahone lwo nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho kushumisele kwone lune u pfala ha
pfuma u dzangelwa ha thouni -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re kwa maipfi a zwo ngo mafhungo zwa si tsha
-A hu na vhukhakhi ha vhukhakhi ha girama na ngomu. tea konadzea na kathihi/
girama na mupele¾o mupele¾o. -¶ivhaipfi ndi yo zwa vho konµa
-Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele shayedzaho vhukuma. vhukuma/tsho¾he.
ma¾hakheni¾hakheni. vhukuma .
13 10 7 4
-Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo
vhukuma nyanyula linganelaho, fhedzi hu tshi shumiswa lwa u sa
Maimo a fhasi
-Lu a gobola, nahone lwo -Thouni ndi yo teaho, i µi vha na vhu¾udze¾udze kona
pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -Hu¿we u shumiswa ha -A hu na kana hu tou
thouni. -Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo ho teaho nga u vha na zwi¾uku¾uku
-A hu na vhukhakhi ha girama na mupele¾o angaredza, fhedzi u zwi sumbedzaho
girama na mupele¾o. -Zwo lundwa tshidele dzangelwa ha luambo ndi muvanganyo wa
-Lwo lundwa nga tshikili tsha vhukuma ha fhasi. mafhungo/mitala.
ma¾hakheni. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala
MARAGA: 15 lwa tsho¾he.
TSHIVHUMBEO 5 4 3 2 0–1
Zwi¾alusi zwa -Kubveledzele kwa ¾hoho - Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi -Hu na u shaedza ha
tshibveledzwa. kwa n¾hesa kwo lunzhedzanaho vhudodombedzi zwo tea dzi pfadzaho mbuno dzo teaho
Kubveledzelwe kwa phara -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha ¾hoho -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala na -Mafhungo/mitala na
na tshivhumbeo tsha ma¾hakheni¾hakheni hu pfadzaho zwo fha¾wa lu fushaho phara zwi µi vha na phara zwo µala
mafhungo/mitala.(T) -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala, phara -Maanea o µi faredza zwi vhukhakhi vhukhakhi
zwo fha¾wa na u lundwa lwa zwo vangwa lu pfadzaho. pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a tsha -Maanea ha na
n¾hesa tsho¾hetsho¾he. µi pfala naho hu na mudzio/ha pfadzi.
MARAGA: 5 vhukhakhi.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 13 DBE/Lara 2023
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA: 25]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza
TSHIVHUMBEO ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho fhasi, i bvukululaho u shaya n»ivho ya
vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwi¾alusi zwa lushaka
Zwo ¿waliwaho na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa
mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo
Nzudzanyo ya mihumbulo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika
vhupulani tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane
U dzhiela nzhele ndivho, vha lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhu¾ala -A hu na u farana ha
¾anganedzaho mafhungo na -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na
nyimele kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo
Phindulo na mihumbulo -Zwi re ngomu na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa
Nzudzanyo ya mihumbulo na mihumbulo zwo lunzhedzana tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi
vhupulani -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho
U dzhiela nzhele ndivho, vha tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
¾anganedzaho mafhungo na zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u angaredza, vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
tshivhumbeo/milayo na -Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku tshivhumbeo ndi tshone, kwa milayo na tshivhumbeo tsha
nyimele. (NVT) tshonetshone tsho teaho fhedzi hu na u polika tshivhumbeo tshibveledzwa
tshibveledzwa hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi
MARAGA 15 hu soliseaho
LUAMBO, TSHITAILA NA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
U DZUDZANYA -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara,
tshitaila na »ivhaipfi, ndi zwi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi,
Thouni, redzhisi¾ara, ndivho/u teaho lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na
nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha
¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele ¾anganedzaho
nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele
Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi
Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a fusha/ -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ¾anganana
mupele¾o. (LTD) -¶ivhaipfi ndi yavhu»i linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei
vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi
MARAGA 10 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo
vhukhakhi ¾halutshedzo ho¾efhala tsho¾he
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 NSC May June 2019 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2018 Memo
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper