Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 12202311 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 11 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2023 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 70 Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 11. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHA VHA PFESESE:  Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.  Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo.  Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.  Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:  Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa.)  Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea.  Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  A hu na maraga dzine dza tea u avhelwa phindulo dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa, hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga; tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼a talelwa kana ¼o sumbedzwa.  Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.  Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.  Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbandila ya u maka MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A MBUDZISO YA 1 PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 - Ndi u »ivha hune shango ¼a khou ya hone.√ - Ndi u sa nyadziwa nga ma¿we mashango/Uri ma¿we mashango a ¼i teledze.√ (2) 1.2 - U »isa mveledziso ya shango yo khwa¾haho. - U alusa ikonomi ya shango. - U pfumisa shango - U takula tshumelo ya shango. [ZWIVHILI fhedzi]√√ (2) 1.3 -Vhumatshelo havho vhu a tshinyala. - Vha a farwa. - U iledzwa ha madzina avho lwa tsho¾he. [ZWIVHILI fhedzi]√√ (2) 1.4 - Zwi leludza kushumele na nyaluwo ya u »ivha mashango. - Zwikolo zwi a kona u ita nzudzanyo dza nyendo nga u ¾avhanya. - Tshumelo i vha yavhu»i. [ZWIVHILI fhedzi]√√ (2) 1.5 - U pfumbudza vhagudi. - U ½ea tshenzhemo. - Vha thusa vhagudi nga bazari. - U kona u »ithomela khamphani dzavho. [ZWIVHILI fhedzi]√√ (2) 1.6 - Vhaswa vha tea u dzhena tshikolo vha tevhela mabu»o a vhuinzhiniara.√ - Vha »o kona u tandulula thaidzo dzo livhanaho na themamveledziso.√ (2) 1.7 - Hu bveledzwe vhaswa vho teaho hu tshi ¾o»a u fha¾wa zwifha¾o. - Hu bveledzwe vhasedzulusi vha mavu vho teaho. - Hu bveledzwe vhabveledzi vhane vha ½ea themendelo ya zwishumiswa. - Hu bveledzwe vhathu vha »ivhaho nga ha vhutatatshili na tshampungane. [ZWIRARU fhedzi]√√√ (3) 1.8 C/vha dzhia tshelede vha ¾uwa.√ (1) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbandila ya u maka 1.9 - Vha »o ita mushumo u songo fhelelaho/u shumela u bva mulanduni. - U ¾o»a mbadelo ya masheleni manzhi manzhi vha shavha nao. [ZWIVHILI fhedzi]√√ (2) 1.10 Ndi a tendelana nakwo ngauri: - Vhathu vha »o wanela zwithu tsini, vha sa sokou fara nyendo ndapfu. - Hu »o fhungudzea u »ala ha vhathu fhethu huthihi. - Vhutshilo ha vhadzulapo vhu »o leluwa. - Vhaswa vha »o »isikela/»iwanela mishumo. [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√ (2) 1.11 Ndi zwa vhu¾hogwa ngauri: - Zwi alusa ikonomi. - Zwi ita uri vhaswa vha dzule kha shango ¼avho vha si pfuluwe. - Vhadzulapo vha a kona u »isikela mishumo. - Zwikolo zwi kona u bveledzea. [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√ (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.12 - Mufodi u ¾ana vhagudi vhane vha khou guda u shumisa ¾hingothendeleki. - Mufodi u khou ¾ana vhagudi vha tshi khou ¾oµa mafhungo na nµivho kha ¾hingothendeleki. - Mufodi u ¾ana vhagudi vhane vha khou pfumbudzwa nga ha u fha¾a. [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√ (2) 1.13 -Vhaswa vha tea u vha na nµivho ya u shumisa zwileludzi zwa vhudavhidzani siani ¼a ngudo dzavho zwikoloni. -Vhaswa vha tea u guda mishumo ya zwanµa u itela uri vha µo kona u µisikela mishumo. -Vhaswa vha tea u guda u fha¾a uri vha µise thandululo ya u shaea ha madzulo. [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√ (2) 1.14 - U kona u shumisa ¾hingothendeleki zwi leludza uri vhagudi vha wane mafhungo/nµivho nnzhi nga u ¾avhanya. - U vha na nµivho nga kushumisele kwa zwileludzi zwa vhudavhidzani zwi thusa vhagudi uri vha phase nga vhunzhi. - U vha na nµivho ya zwa u fha¾a zwi tandulula thaidzo ya u shaea ha mishumo kha vhaswa. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbandila ya u maka PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B 1.15 TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHIBVELEDZWA TSHA B zwi na vhushaka ha u ¾ana mveledziso ya vhaswa,√ mafhungo a TSHIBVELEDZWA TSHA A a amba nga ha uri vhaswa vha tea u bveledziswa kha mabuµo o fhambanaho, ngeno TSHIBVELEDZWA TSHA B tshi tshi ¾ana vhagudi vha tshi khou gudisana nga ha nµivho ya u shumisa ¾hingothendeleki na u fha¾a.√ (2) [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbandila ya u maka KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Nµila ya u maka manweledzo: Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:  Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 4–5: avhelani maraga 1 ya luambo o Khouthesheni dza u bva kha 2–3: avhelani maraga 2 dza luambo. PFESESANI:  Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwaho tsho khakhea. o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. o Manweledzo are mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾oµeaho ha tewi u ½ewa nda¾iso. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbandila ya u maka PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA C NO KHOUTHESHENI NO MBUNO 1 'Muswa kha µiµowedze u 1 Muswa kha »i»owedze na u µibaµekanya na khonani mbuya dza »iba»ekanya na khonani dzi no mihumbulo i no µo mu fha¾a a vha fha¾a. muthu wa khwi½e.' 2 'Muswa kha kone u langa nyimele 2 Muswa kha kone u langa i¿we na i¿we u itela u swikelela nyimele i¿we na i¿we. tshipikwa tsha zwine a ¾oµa kha vhutshilo, zwa sa ralo muswa u µo balelwa nga zwithu zwa vhu¾hogwa.' 3 'Pfunzo yone ndi mutheo wa u 3 Muswa kha »i»owedze u vhala bvelela kha vhutshilo ha muswa, uri a ¾u¾ule maluvhi. ngauralo muswa kha µiµowedze u dzulela u guda lwa vhutshilo ho¾he saizwi zwi tshi ¾u¾ula maluvhi.' 4 'Muswa o ¾alifhaho u a tenda u 4 Muswa kha ¾anganedze ¾anganedza vhukhakhi hawe a tshi vhukhakhi hawe. itela u guda kha zwe zwa sa tshimbile zwavhuµi.' 5 'Muswa ane a »ivha vhuyo hawe u 5 Muswa kha sendele kule na sendela kule na zwikambi na zwikambi na zwidzidzivhadzi. zwidzidzivhadzi saizwi zwi tshi tshinya muhumbulo.' 6 'Muswa arali hu si na zwine a ita kha 6 Muswa kha »idzhenise kha »idzhenise kha mishumo naho a sa mishumo i si na muholo. holelwi, zwenezwo zwi mu thusa uri a »i½ekedzele kha u shuma.' 7 'Muswa a re na vhu»ifhulufheli u a 7 Muswa a re na vhu»ifhulufheli konavho u »idzhenisa kha mafulo o u a »idzhenisavho kha mafulo fhambanaho a u nakisa vhupo sa u a u kunakisa. dobela mabammbiri na u ha»a tsini na mi»i.' Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbandila ya u maka TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. Muswa kha »ikonanye na ¾hama dzavhu»i u itela uri vha kone u eletshedzana nga mihumbulo. Muswa u tea u kona u imedzana na khaedu dzo¾he dza vhutshilo. A dovhe a dzhene tshikolo a sa imi uri a wane vhu¾ali. Muswa kha tende khakho dzo¾he dze a ita vhutshiloni ndi hone a tshi »o kona u dzi shandukisa. Muswa a songo nwa mahalwa na u daha zwidzidzivhadzi uri a si ho¾efhadze muvhili wawe. Muswa a re na vhu»ifhinduleli u shuma mishumo a sa khou itela u wana mbadelo muga hu u itela u kunakisa mupo wa hune a dzula hone. Tshe½e na tshika i sa ¾o»eiho i tea u kunakiswa nga muswa uyo. Maipfi: 90] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbandila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka  Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (abrivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone.  Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone, nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.  Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Mukungedzeli u ¾oµa vha¾aleli vha tshi ¾alukanya uri muthu a nga »ikuvhanganyela masheleni nga u runga/u kunga vhathu uri vha dzhiele n¾ha mushumo wa u runga.√ (1) 3.2 Hu bikelwa vhu¿anga, vhutsila vha vhona nga ma¾o. √ Murero uyu u amba uri vhu¿anga vhu tou gudiswa muthu, fhedzi vhukoni/vhutsila u tou vhona wa »igudisa iwe mu½e.√ (2) 3.3 - Mukungedzeli u shumisa ma¼e»ere mahulwane a tshi itela u kunga vhathu.√ - Mukungedzeli u shumisa ku¿walele ukwu a tshi itela uri ku vhe khephusheni/¾hoho ya khungedzelo.√ (2) 3.4 B/zwithu zwi sa kon»i.√ (1) 3.5 Mukungedzeli u shumisa thekeniki ya mbudziso ya rethoriki a tshi itela u ¾ana ndeme ya uri vhathu vha tea u tou »ishumela.√ Mukungedzeli u sumbedza uri u »ishumela zwo tou tea.√ (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Lara 2023 NSC – Tsumbandila ya u maka 3.6 - Khephusheni i a kunga. - Zwifanyiso zwi ¾anaho mushumo u no khou kungedzelwa. - U shumiswa ha luambo lwa u fhuredzela. - U ¾ana »iresi, nomboro dza lu¾ingo na fhethu hune vha wanala hone. - Hu na tshi¼ogeni [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho].√√ (2) [10] PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 Muoli wa khathuni u khou ri ¾anela nyimele ya ¿wana wa nde¿wa ane a vhuya hayani vhusiku/¼o kovhela.√ (1) 4.2 Ndi vhushaka vhukati ha khotsi na ¿wana.√ Ndi ralo ngauri khotsi vha khou sumbedza u sa fushea nga ¿wana ane a vhuya hayani vhusiku/¼o kovhela.√ (2) 4.3 Muthu wa 2 na muthu wa 3 vha vhonala vha tshi khou bvisela khagala vhu»ipfi ha u pfa vhu¾ungu/sinyuwa/dinalea,√ ngauri vha khou vhonala vho ru»a ma¾o na zwifha¾uwo zwavho zwo ita na u sinyalala.√ (2) 4.4 C/·isumbavhu½e.√ (1) 4.5 Mvumbo ya vhunde¿wa/¿wana a sa pfi,√ ngauri u vhuya hayani vhusiku na u dzhena n»uni o ambara gebisi/mu¿adzi.√ KANA Mvumbo ya muthu a sa lengi u tshuwa,√ ngauri u sumbedza u µisola kha zwiito zwawe.√ (2) 4.6 - Ndo vha ndi tshi µo dzula fhasi nae nda mu kaidza kha ayo maitele a u vhuya vhusiku na u dzhena mu»ini o ambara mu¿adzi. - Ndo vha ndi tshi µo mu humbelela thuso kha vhashumelavhapo. - Ndo vha ndi tshi µo humbela u thusiwa nga vhahulwane vha lushaka lwa hashu kha u mu kaidza. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√ (2) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 11 DBE/Lara 2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 - Guda.√ Musiwalo o fhedza o guda matshilele avhu»i.√ (2) 5.2 Hu si na vhupfelo ha mare.√ ·i½a½edzi/¼ikaluli/phirisedzo.√ (2) 5.3 Pfufho/tshelede,√ Mashudu o ½ewa pfufho/tshelede nge a fhira vhagudiswa vho¾he.√ (2) 5.4 Vhatukana vhe√ vha lidza dzikhombole vho vha√ vha songo takala zwone/Vhatukana vho lidzaho√ dzikhombole vho vha√ vha songo takala zwone. (2) 5.5 Hu pfala ipfi ¼a mme awe ¼i tshi ri; 'Vha a zwi funa na zwa mu»uhulu wa Masingo!/?'√√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all