Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 November 2009 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) ·ARA 2009 MEMORANDAMU MARAGA: 100 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 10. Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa

Tshivenμa ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA (50) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80-100% 70-79% 60-69% 50-59% 40-49% 30-39% 0-29% 24-30 21-23½ 18-20½ 15-17½ 12-14½ 9-11½ 0-8½ -Zwi re ngomu ndi - Zwi re ngomu ndi -Zwi re ngomu ndi -Zwi re ngomu ndi - Zwi re ngomu -Zwi re ngomu - Zwi re ngomu a zwa ma¾hakheni, zwa ma¾hakheni zwi pfalaho, zwo »i zwo teaho, nahone zwo »i linganela sa zwi¿we a zwiho zwo ngo lulama na ZWI RE nahone zwa vhusiki nahone ndi zwa farana. zwo farana lwo zwenezwo, hu na khagala, a zwo ngo luthihi, a zwo ngo NGOMU NA ha n¾hesa. vhusiki ha n¾ha. -Mihumbulo ndi i linganelaho. mavhaka a xedzaho farana. lunzhedzana. VHUPULANI -Mihumbulo i a .Mihumbulo ndi ya takadzaho, i a -Mihumbulo i vhu¾umani. -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo (NV) ¾okonya nahone yo n¾ha nahone i a tendisea. takadzaho i re na -Mihumbulo kanzhi sekena, hunzhi i ¾apanyedzwa, yo (MARAGA: 30) vhibva. takadza - U pulana na/kana vhusiki vhu ndi yo teaho, fhedzi sokou dovholola. sokou dovhololwa. -U pulana na/kana -U pulana na/kana mvetomveto zwo fushaho. vhusiki ho -A zwo ngo - U pulana na/kana mvetomveto zwo mvetomveto zwo bveledza maanea - U pulana na/kana ¾ahedzwa. swikelela u vha kha mvetomveto a zwi bveledza maanea a bveledza maanea o avhu»i, a mvetomveto zwo - U pulana na/kana Luambo lwa fushi, kana a zwiho. si na vhukhakhi na lundwaho tshidele, kumedzeaho bveledza maanea a mvetomveto zwo Hayani, naho zwo -Maanea aya ha khathihi, a nahone a fushaho, nahone a bveledza maanea a »i pulanwa/hu na ½ekedzei/kumedzei. kumedzeaho. kumedzeaho. kumedzeaho. ndinganelo, o mvetomveto. lunzhedzeaho lwo -Maanea ha ngo linganelaho nahone bveledzwa nga n»ila a kumedzeaho. i kumedzeaho. 12-15 10½-11½ 9-10 7½-8½ 6-7 4½-5½ 0-4 -U sumbedza - U sumbedza -Hu na vhu¾anzi ha -Hu¿we u vhonala -Vhudzivha ha -Luambo na zwiga - Luambo na zwiga LUAMBO, vhudzivha ho vhudzivha ho vhudzivha ha ha vhudzivha ha luambo ho sekena. zwa u vhala zwo zwa u vhala zwo TSHITAILA NA go»ombelaho ha dziaho ha ndeme ya luambo. luambo zwi hone. -Luambo a lwo ngo khakhea. khakhea tsho¾he. U SEDZULUSA ndeme ya luambo. luambo. - Luambo na zwiga -Luambo ndi lwa vhibva, na zwiga -Munanguludzo wa - Munanguludzo wa (LTS) -Luambo, zwiga zwa -Luambo, zwiga zwa zwa u vhala hunzhi misi, zwiga zwo zwa u vhala hu¿we maipfi wo maipfi a wo ngo tea (MARAGA: 15) u vhala zwo u vhala zwo a zwi na vhukhakhi shumiswa lu a zwo ngo shaedzwa. na luthihi. shumiswa zwone- shumiswa hu si na . fushaho. shumiswa nga n»ila - Tshitaela, thounu - Tshitaela, thounu zwone. vhukhakhi , u kona - Munanguludzo wa - Munanguludzo wa yone . na redzhisi¾ara a na redzhisi¾ara zwo -U shumisa luambo u shumisa luambo maipfi wo tea maipfi u a fusha. -Munanguludzo wa zwo ngo tea. liana tsho¾he. - Ho lwa n¾hesa lwa lwa tshibveledzwa. - Tshitaela, thounu luambo ndi wa -Ho »ala »alesa vhukhakhi kuambele/maambele kuambele/maambele - Tshitaela, thounu na redzhisi¾ara nga fhasi. vhukhakhi, naho na n»a»o, nahone a . . na redzhisi¾ara zwo u angaredza zwi »i - Tshitaela, thounu zwo »i vhalululwa hu vhonali vhu¾anzi -Munanguludzo u -Munanguludzo wa tea ¾hoho ya anana na ¾ho»ea na redzhisi¾ara zwi na u sedzuluswa ha u vhalulula na u Vhuṋe ha khanḓiso iyi ho vhaledzwa Iyani kha siaṱari ḽi tevhelaho

Tshivenμa ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu sa maipfi wo mafhungo. dza ¾hoho ya shaedza zwi¾uku. sedzulusa. vhambedzwiho/wa vanganywa lwa - Kanzhi a hu na mafhungo. ndunzhendunzhe. n¾hesa wa maipfi, vhusiki. vhukhakhi nga - Hu »i vha na -Hu na vhukhakhi zwo vhibva - Tshitaela, thounu murahu ha u vhukhakhi vhu si ho vhalaho naho ho vhukuma. na redzhisi¾ara zwo vhalulula na u gathi nga murahu »i vha na u -Tshitaela, thounu tea ¾hoho ya sedzulusa. ha u vhalulula na u vhalulula na u na redzhisi¾ara zwo mafhungo. sedzulusa.. sedzulusa. tea tsho¾he ¾hoho ya mafhungo. -Hunzhi a hu na -A hu na vhukhakhi vhukhakhi nga na vhuthihi nga murahu ha u murahu ha u sedzuluswa na u sedzuluswa na u vhalululwa ha vhalululwa ha mushumo. mushumo. 4-5 3½ 3 2½ 2 1½ 0-1 TSHIVHUMBEO -Kubveledzelwe kwo -Mafhungo o -Vhunzhi ha -Dzi¿we dza mbuno -Vhunzhi ha -Zwi re ngomu -O liana na ¾hoho. (T) faranaho/lunzhedze- bveledzwa nga n»ila zwidodombedzwa na dzimbuno dzi hone. zwi¿we a zwiho - Mi¾ala, dziphara (MARAGA: 5) aho kwa ¾hoho. yo faranaho. Hu na zwo bveledzwa. zwododombedzwa - Mi¾ala, dziphara khagala, a zwo ngo zwo vhilingana, a Vhudodombedzi ndunzhendunzhe. - Mi¾ala, dziphara zwo bveledzwa. zwo khakhea farana. zwi tevhelelei. vhu ¾okonyaho ha - Mi¾ala, dziphara zwo fha¾ea - Mi¾ala, dziphara fhedzi maanea a - Mi¾ala, dziphara -Vhulapfu ho n¾hesa. zwi a tevhelelea zwavhu»i. zwo »i khakhea sala a tsha »i pfala. zwi kha vhuimo ha lapfesa/pfufhifhalesa -Mi¾ala, dziphara nahone zwo - Vhulapfu ho tea. hu¿we, fhedzi -Vhulapfu ho fhasi. u fhirisa mpimo. zwo fha¾wa lwa vangana. maanea a »i sala a lapfesa/ - Vhulapfu ho vhu¾ali. -Vhulapfu ho tea. tshi pfala. pfufhifhalesa. lapfesa/ -Vhulapfu/tshivhalo -Vhulapfu ho ¾o»ou pfufhifhalesa. tsha maipfi zwi vha ho teaho. elana na ndaela dza ¾hoho. Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshivenμa ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu KHETHEKAYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI (30) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80-100% 70-79% 60-69% 50-59% 40-49% 30-39% 0-29% 14½-18 13-14 11-12½ 9-10½ 7½-8½ 5½-7 0-5 -N»ivho yo dziaho -U na n»ivho -U na n»ivho yo -U na n»ivho i -U na n»ivho yo -U na n»ivho ya -A hu na n»ivho ya tsho¾he ya ¾ho»ea yavhu»isa ya dziaho ya ¾ho»ea fushaho ya ¾ho»ea linganelaho ya fhasi ya ¾ho»ea dza ¾ho»ea dza dza tshibveledzwa. ¾ho»ea dza dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. ¾ho»ea dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. -U ¿wala lwo tshibveledzwa. -U ¿wala – u fara -U ¿wala –o »i tshibveledzwa. Phindulo yawe kha Phindulo ya rombaho/vhibvaho. -U ¿wala lwo vhu¾ala, nahone u bvanyana fhedzi Vhu¾ala hawe kha mushumo uyu i mushumo uyu i -U tshimbila kha rombaho/vhibvaho tou polika zwi¾uku nga u angaredza u fhindula sumbedza hu na u sumbedza u xedza ZWI RE vhu¾ala hone-hone, -U tshimbila kha kha ¾hoho ya ha xedzi zwine mushumo uyu vhu shaedza vhukuma. tsho¾he vhu¾ala. NGOMU, hu si na u bva kha vhu¾ala hone-hone, mafhungo. ¾hoho ya amba lini. sumba ho sekena. -U ¿wala – u xedza -U ¿wala - u liana VHUPULANI NA ¾hoho ya hu si na u bva kha -Hunzhi zwi re -Zwi re ngomu na -U ¿wala – u a vhu¾ala, na zwi na ¾hoho, zwi TSHIVHUMBEO mafhungo. ¾hoho ya ngomu na mihumbulo zwo xedza vhu¾ala, zwi ambiwaho hu¿we a ambwaho hunzhi a (NVT) -Zwi re ngomu na mafhungo. mihumbulo zwo farana nga n»ila i ambiwaho zwa ita zwi tsha pfala. zwi tsha pfala. Zwi (MARAGA: 18) mihumbulo zwo -Zwi re ngomu na farana, zwa fushaho, zwi¿we zwi tshi liana -Zwi re ngomu na re ngomu na farana tsho¾he, mihumbulo zwo ¾an»avhudzwa, zwa hu¿we. mihumbulo zwo mihumbulo a zwi nahone zwo ¾an»avhudzwa nahone zwidodombadzwa -Zwi re ngomu na liana, elani, ¾an»avhudzwa zwavhu»isa, zwidodombedzwa zwi tikedza ¾hoho. mihumbulo zwo zwidodombedzwa zwidodombedzwa vhukuma, zwidodombedzwa zwinzhi zwi tikedza -Vhu¾anzi ha u farana lwo zwi¾uku zwi zwi¾uku¾uku zwi zwidodombedzwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. pulana na/ kana linganelaho, tikedzaho ¾hoho. tikedzaho ¾hoho. zwo¾he zwi tikedza ¾hoho. -U pulana na /kana mvetomveto zwo zwi¿we zwa -A zwo ngo lingana ¾hoho ya -U pulana na /kana mvetomveto zwo bveledza zwidodombedzwa kha Luambo lwa -U pulana na /kana mafhungo. mvetomveto zwo bveledza tshibveledzwa tshi zwi tikedza ¾hoho. Hayani, naho ho »i mvetomveto a zwi -Hu na vhu¾anzi bveledza tshibveledzwa tshi fushaho, tshi -Vhu¾anzi ha u vha na u pulana swikeleli/ ha u pulana tshibveledzwa tsho kumedzeaho, kumedzeaho. pulana na/kana /kana mvetotmveto. zwiho/fushi na na/kana fha¾waho tshavhu»i -U shumisa mvetomveto zwo Tshibveledzwa a kathihi.-- mvetomveto, zwa zwavhu»i. vhukuma. muhumbulo u bveledza tsho ngo kumedzwa Tshibveledzwa itshi mbo bveledza -O shumisa milayo -O shumisa milayo fushaho a tshi tshibveledzwa tsho zwavhu»i. ¹ho»ea a tshi kumedzei. tshibveledzwa tshi yo teaho ya yo teaho ya shumisa ¾ho»ea dzo linganelaho, tsho dzo teaho dza - A ho ngo si na vhukhakhi na tshivhumbeo nga tshivhumbeo. teaho dza faranaho nahone tshivhumbeo a dzo shumiswa ¾ho»ea luthihi, tshi n»ila yone-yone. tshivhumbeo tsha tshi kumedzeaho. ngo shumiswa – hu dzo teaho dza kumedzeaho. tshibveledzwa. -U na muhumbulo na u shaedza tshivhumbeo. -Tshivhumbeo ndi wo linganelaho wa huhulu ha zwithu tsho teaho lwa ¾ho»ea dza zwa ndeme. tsho¾he. tshivhumbeo tsha Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshivenμa ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 5 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu tshibveledzwa fhedzi hu na u ¾ahedzwa ha zwithu zwa ndeme. 10-12 8½-9½ 7½-8 6-7 5-5½ 4-4½ 0-3½ - U shumisa -Tshibveledzwa -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo zwivhumbeo tsho fha¾wa fha¾ea lwo dziaho, fha¾ea lu fushaho. fha¾wa lwo tou fha¾wa lwa fhasi fha¾wa lwa fhasi zwone-zwone zwa zwavhu»i u a vhalea. Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu na nahone zwi a nahone zwi kon»a girama,nga n»ila vhukuma, nahone -N»ivho ya maipfi hone a zwi khakhisi vhukhakhi ho kon»a u tevhelelea. vhukuma u yone,nahone zwo nga n»ila yone. yo tea ndivho, vha nyelelo ya vhalahonyana. -N»ivho ya maipfi i tevhelelea. LUAMBO, fha¾wa lwa vhu¾ali -N»ivho ya maipfi ¾anganedzaho mafhungo -N»ivho ya maipfi i ¾o»a u lulamiswa -N»ivho ya maipfi i TSHITAELA NA vhukuma. yo tea ndivho, vha mafhungo na -N»ivho ya maipfi i fhasi nahone a ha nahone a i tei ¾o»a ndulamiso zwi U SEDZULUSA -N»ivho ya maipfi ¾anganedzaho nyimele. a fusha zwi tshi tei tsho¾he ndivho, ndivho, vha hone nahone a i tei (LTS) yo tea tsho¾he mafhungo na -Tshitaela, thouni kwama ndivho, vha vha ¾anganedzaho ¾anganedzaho ndivho. ndivho, vha nyimele. na redzhisi¾ara ¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na -Tshitaela, ndivho (MARAGA: 12) ¾anganedzaho -Tshitaela, thouni hunzhi zwo tea. mafhungo na nyimele.Tshitaela, nyimele. na vha mafhungo na na redzhisi¾ara zwo -Hunzhi a hu na nyimele. redzhis¾ara na -Tshitaela, thouni ¾anganedzaho nyimele. . tea ¾ho»ea dza vhukhakhi nga -Tshitaela, thouni thouni zwo tsa. na redzhis¾ara a mafhungo a zwi -Tshitaela, n»ivho mushumo. murahu ha u na redzhis¾ara zwo -Hu na vhukhakhi zwo ngo tea. anani /tshimbilelani na redzhisi¾ara zwo -Hunzhi a hu na vhalulula na u tea lu fushaho. ho vhalaho nga -Ho »ala vhukhakhi na ¾hoho ya tea tsho¾he- vhukhakhi nga sedzululsa. -Hu na vhukhakhi murahu ha u naho ho »i vha na mafhungo. tsho¾he. murahu ha u -Vhulapfu ho tea. vhu si vhunzhi nga vhalulula na u u vhalulula na u -Ho »alesa -A hu na vhukhakhi vhalulula na u murahu ha u sedzulusa. sedzulusa. vhukhakhi na na vhuthihi nga sedzulusa. vhalulula na u -Vhulapfu ho -Zwo lapfesa/ n»a»o nga murahu murahu ha u -Vhulapfu ho tea. sedzulusa. lapfesa/ pfufhifhalesa. ha u vhalulula na u vhalulula na u -Vhulapfu ho ¾o»ou pfufhifhalesa. sedzulusa. sedzulusa. vha vhu teaho. -Vhulapfu – Zwo -Vhulapfu ho tea. lapfesa/pfufhifhales -a u fhirisa mpimo. Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshivenμa ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 6 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI (20) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80-100% 70-79% 60-69% 50-59% 40-49% 30-39% 0-29% 10-12 8½-9½ 7½-8 6-7 5-5½ 4-4½ 0-3½ -N»ivho yo dziaho -N»ivho yavhu»isa -N»ivho yo dziaho -N»ivho i fushaho -N»ivho yo -N»ivho ya fhasi ya -A hu na n»ivho ya tsho¾he ya ¾ho»ea ya ¾ho»ea dza ya ¾ho»ea dza ya ¾ho»ea dza linganelaho ya ¾ho»ea dza ¾ho»ea dza dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. ¾ho»ea dza tshibvumbedzwa. tshibveledzwa. -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana zwi¿we zwa tshibveledzwa. – Phindulo kha -U shaedza n»ivho ho angalalaho ho angalalaho ha zwaho kha nyimele vhudzivha kha Phindulo i shaedza mushumo uyu i kha nyimele dzo ZWI RE vhukuma ha vhutsila ha u ¿wala. dzo ¾an»avhuwaho nyimele dzo vhu¾ala. sumbedza vhu¾ala ¾an»avhuwaho NGOMU, vhutsila ha u ¿wala. -Vhu¿wali ho dza u ¿wala ¾an»avhuwaho dza - U sumbedeza vhusekene. dza vhu¿wali. VHUPULANI NA -Vhu¿wali ho rombaho/dziaho – mishumo/zwibvele- u ¿wala n»ivho ¾hukhu kha -U sumbedza -U ¿wala – mugudi TSHIVHUMBEO rombaho/dziaho – mugudi u fara dzwa. mishumo/zwibveled- nyimele dzo n»ivho i shaedzaho u liana na ¾hoho, mugudi u fara vhu¾ala hone, ha -U ¿wala– mugudi u zwa. ¾an»avhuwaho dza kha nyimele dzo ¾halutshedzo (MARAGA: 12) vhu¾ala hone-hone, liani na ¾hoho ya fara vhu¾ala hone, -U ¿wala – mugudi vhu¿wali. ¾an»avhuwaho dza hunzhi i a xela. ha liani na ¾hoho. mafhungo. hu na u liana/xelana u a xedza vhu¾ala -U ¿wala – mugudi vhu¿wali. -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na zwi¾uku na ¾hoho. fhedzi zwa si u liana na ¾hoho, -U ¿wala – mugudi mihumbulo zwa mihumbulo yawe mihumbulo yawe -Hunzhi zwi re khakhise ¾halutshedzo ya u liana na ¾hoho, tshibveledzwa a zwi zwo farana tsho¾he, zwo farana, zwa ngomu na ¾halutshedzo nga u polika hu¿we. hu¿we ¾halutshedzo yelani,zwidodombe- zwo ¾an»avhudzwa ¾andavhudzwa mihumbulo zwo angaredza. -Zwi re ngomu na ya polika. dzwa lwa n¾hesa, nahone zwavhu»isa, nahone farana, zwa -Zwi re ngomu kha mihumbulo zwo -Zwi re ngomu na zwi¾uku¾uku zwi zwidodombedzwa zwidodombedzwa ¾an»avhudzwa, na tshibveledzwa na farana lwo mihumbulo zwa tikedzaho ¾hoho. zwo¾he zwi tikedza zwo¾he zwi tikedza zwidodombedzwa mihumbulo zwo linganelaho, zwinwe tshibveledzwa a -U pulana/ ¾hoho. ¾hoho. zwinzhi zwi tikedza farana lu fushaho, zwa zwo ngo tou farana, mvetomveto a zwi -Vhu¾anzi ha u -Vhu¾anzi ha u ¾hoho. zwi¿we zwa zwidodombedzwa zwidodombedzwa fushi. pulana na/kana pulana na/kana -Hu na vhu¾anzi ha zwidodombedzwa zwi tikedza ¾hoho. zwi¾uku zwi Tshibveledzwa a mvetomveto zwo mvetomveto zwo u pulana na u zwi tikedza ¾hoho. -Vhu¾anzi ha u tikedzaho ¾hoho. tshi kumedzei/fushi. bveledza bveledza sedzulusa zwo -Vhu¾anzi ha u pulana na u -A zwi tei Luambo -Ho ngo shumisa tshibveledzwa tshi tshibveledzwa tsho bveledzaho pulana na sedzulusa sedzulusa zwo lwa Hayani, naho milayo yo teaho ya si na vhukhakhi na fha¾waho zwavhu»i, tshibveledzwa tshi zwo bveledza bveledza ho pulaniwa na/ tshivhumbeo. luthihi, nahone tshi tshi kumedzeaho. kumedzeaho, tshibveledzwa tshi tshibveledzwa tsho kana mvetomveto. kumedzeaho. -O shumisa milayo tshavhu»i vhukuma. fushaho, tshi linganelaho, tshi Tshibveledzwa a -O bveledza/¾ana ya tshivhumbeo yo -O shumisa milayo kumedzeaho. kumedzeaho. tsho ngo kumedzwa tshivhumbeo tsha teaho nga n»ila yo teaho ya -O shumisa - U na muhumbulo zwavhu»i. ma¾hakheni yavhu»i vhukuma. tshivhumbeo. muhumbulo u wo linganelaho wa - Ho ngo shumisa Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Tshivenμa ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 7 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu vhukuma. fushaho wa ¾ho»ea ¾ho»ea dza milayo yo teaho ya dza tshivhumbeo. tshivhumbeo – hu tshivhumbeo. na hu¿we u shaedza. 6½-8 6 5½ 4-4½ 3½ 2½-3 0-2 -U shumisa -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho zwivhumbeo zwone- fha¾wa zwavhu»i fha¾wa zwavhu»i , fha¾wa lu fushaho. fha¾wa lwo fha¾wa nga n»ila i fha¾wa nga n»ila ya LUAMBO, zwone zwa luambo vhukuma nahone nahone tshi a Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu na shaedzaho/ ya fhasi, fhasi/i TSHITAILA NA U kha u ¿wala nga n»ila yone- vhalea. hone a vhu khakhisi vhukhakhi ho nahone i a kon»a u shaedzaho SEDZULUSA tshibveledzwa , yone. -N»ivho ya maipfi nyelelo ya vhalaho. tevhelelea. vhukuma, nahone nahone zwo fha¾wa -N»ivho ya maipfi yo tea ndivho , vha mafhungo. -N»ivho ya maipfi -N»ivho ya maipfi i zwi tou kon»a (MARAGA: 8) nga vhutsila yo tea vhukuma ¾anganedzaho -N»ivho ya maipfi yo shaedza nahone ¾o»a hu¿we u tsho¾he u vhuhulwane ndivho, vha mafhungo na yo tea ndivho, vha a i tei tsho¾he lulamiswa, nahone a tevhelelea. vhukuma ¾anganedzaho nyimele. ¾anganedzaho ndivho, vha i tei ndivho, vha -N»ivho ya maipfi i -N»ivho ya maipfi mafhungo na -Tshitaila, thouni mafhungo na ¾anganedzaho ¾anganedzaho ¾o»a u lulamiswa yo tea tsho¾he nyimele. na redzhis¾ara nyimele. mafhungo na mafhungo na ho ndivho, vha -Tshitaela,thouni hunzhi zwo tea. -Tshitaela, thouni nyimele. nyimele. angalalaho ¾anganedzaho na redzhis¾ara zwo -Tshibveledzwa a na redzhis¾ara zwi a -Tshitaela, thouni -Tshitaela, thouni vhukuma mafhungo na tea ndeme na tshi na vhukhakhi »i fusha. na redzhis¾ara zwo na redzhis¾ara a zwo nahone a zwo ngo nyimele. ¾ho»ea dza vhunzhi nga -Tshibveledzwa tshi tsela fhasi. ngo tea. tea ndivho na -Tshitaila,thouni na mushumo. murahu ha u »i vha na vhukhakhi -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho khathihi. redzhis¾ara zwo tea -Tshibveledzwa vhalulula na u vhu si vhunzhi nga faredza vhukhakhi »ala vhukhakhi, -Tshitaela, thouni tsho¾he. hunzhi a hu na sedzulusa. murahu ha u pulana ho vhalaho nga naho ho »ivha na u na ridzhis¾ara a zwi -Tshibveledzwa a vhukhakhi nga -Vhulapfu ho tea. na u sedzulusa. murahu ha u pulana pulana /sedzulusa. tshimbilelani na tshi na vhukhakhi murahu ha u pulana -Vhulapfu ho ¾o»ou na u sedzulusa. -Vhulapfu – zwo ¾hoho. nga murahu ha u na u sedzulusa. vha ho teaho. -Vhulapfu – zwo lapfesa/ -Tshibveledzwa pulana na u -Vhulapfu ho tea. lapfesa/ pfufhifhalesa. tsho »ala vhukhakhi sedzulusa. pfufhifhalesa. vhunzhisa, -Vhulapfu ho tea. na n»a»o i re khagala nga murahu ha u pulana na u sedzulusa. -Vhulapfu – zwo lapfesa/pfufhifhalesa Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenμa ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu ADENDAMU KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA) MBUDZISO I (Vha songo i shumisa kha u maka, yo tou itelwa u ¾an»avhudza n»ivho yavho) 1.1 MAANEA A NGANETSHELO • Aya ndi maanea ane mu¿wali a anetshela tshi¾ori kana zwiwo zwo no bvelelaho. • Zwi anetshelwaho zwi tea u kunga na u tendisea. • Mafhungo a hone a ¿walwa nga tshifhinga tsho fhelaho. • Magumo a songo »oweleaho nahone a fhedza tshi¾ori zwavhu»i. 1.2 MAANEA A MBULETSHEDZO • Mu¿wali u buletshedza tshithu nga vhu»alo. • Mu¿wali u ola tshifanyiso tsha zwine a khou amba ngazwo muhumbuloni wa muvhali. 1.3 MAANEA A TSENGULUSO • Mu¿wali u vha a tshi khou tou sengulusa mafhungo. • Afha hu nga senguluswa zwo bvelelaho kana zwi sa athu u bvelela. • Mu¿wali u vhekanya mafhungo awe nga ngona (Ndunzhendunzhe ya mafhungo). 1.4 MAANEA A U ¹A¹A KHANI • Afha mu¿wali u vha e na n»ila yawe ine a vhona ngayo zwithu. • Mihumbulo yawe i tea u vha khagala u bva mathomoni u swika magumoni. • Mu¿wali u sumbedza u imelela ¼i¿we fhungo/sia. • Mu¿wali u tikedza vhukuma fhungo ¼ine a khou ¾o»a ¼i tshi tendiwa. • Mu¿wali u sumbedza vhukhwi¿e ha fhungo ¼ine a khou ¼i imelela. 1.5 MAANEA A KHUMBUDZO • Mu¿wali u vhuisa mihumbulo a i ½ea vhu»ipfi na u nyanyuwa hawe. • Mu¿wali u a dzhia sia. • Vhu»ipfi na u nyanyuwa ndi zwone zwi no dzhielwa n¾ha. 1.6 MAANEA A KHUMBULELO • Mu¿wali a nga »isa zwifanyiso zwine muvhali a zwi ¾alela a kona u ¿wala maanea ngazwo. • Afha hu nga »a mihumbulo minzhi yo fhambanaho nga ha zwifanyiso zwo ½ewaho. Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 9 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI Tshivhumbeo: • ¶iresi mbili. • Theshano. • ¹hoho ya mafhungo. • Mutumbu. • Nyonesano. • Magumo. • Kushumisele kwa luambo (Thounu na redzhisi¾ara). 2.2 ATHIKILI YA GURANN¶A Tshivhumbeo: • ¹hoho. • Mvulatswinga. • Mutumbu (mulaedza wo¾he). • Mapendelo. 2.3 MUFHINDULANO Tshivhumbeo: • U dzhia tshivhumbeo tsha »irama. • Kho¼oni i tevhela dzina(hu si u dzhenisa mafhungo a kha zwitangi ha kona u ¿walwa kho¼oni). • Maipfi a songo tou ambiwaho a vhe zwitangini (maambelwa). • U imela sia nga mbuno dzo khwa¾haho. 2.4 OBITSHUARI • Madzina a mufu na mabebo. • Ma»uvha a lufu na mbulungo. • Zwe mufu a vha e zwone na zwe a itela lushaka. • Vhathu vhe a vha sia. Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a ·uambo lwa Hayani (HL)/P3 10 DoE/·ara 2009 NSC – Memorandamu KHETHEKAYO YA C 3.1 GARA¹A Tshivhumbeo • Dzina ¼a mu¿walelwa. • Mulaedza wo faredzaho ndivho. • Dzina ¼a mu¿wali. 3.2 NDAELA Maga a tevhelwaho: • Dzina ¼a tshibikwa. • Zwishumiswa. • Mabikele. (Zwi tevhekane nga n»ila yone.) 3.3 DAYARI Tshivhumbeo • Ma»uvha • ºwedzi • ºwaha • Tshifhinga • Zwiitei/zwiwo. Vhu½e ha khan»iso iyi ho vhaledzwa