Tshivenda HL Grade 12 P1 NSC May June 2018 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) 2018 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: Awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2018 SCE NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Tholokanyonµivho (30) KHETHEKANYO YA B: Manweledzo/Samari (10) KHETHEKANYO YA C: Zwivhumbeo na milayo ya kushumisele kwa luambo (30) 2. Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane. 3. Fhindulani mbudziso DZO¹HE. 4. Thomani khethekanyo IºWE NA IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 5. Hune khethekanyo i¿we na i¿we ya fhelela hone ni talele. 6. Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 7. Ni tshi fhedza u fhindula khethekanyo i¿we na i¿we ni pfuke mutaladzi. 8. Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo. 9. Tshifhinga tsho anganyiwaho: KHETHEKANYO YA A: Minetse ya 50 KHETHEKANYO YA B: Minetse ya 30 KHETHEKANYO YA C: Minetse ya 40 10. ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2018 SCE KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHA B uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. TSHIBVELEDZWA TSHA A TSIRELEDZO NA ¹HONIFHO KHA ZWIPUKA 1 Mafhungo a u tenda nga u vhona a si u dina hao iwe vhathu; muthu kha pfe tshitanda a tshi na n»evhe. Vha vhulondaphukha vha dzulela u ita bembela nga zwirathisi zwa nyan»adzamafhungo sa radio na thelevishini vha tshi kaidza vhadzulapo uri vha songo fanywa vha zwima phukha nga nn»a ha thendelo. Naho zwo ralo, hu »i vha na vha¿we vhane u nyadza 5 na u vun»a mulayo, vha sa vhuye vha zwi ita mafhungo. 2 Ndi hanefha kha ¼a Mpambe he ha vha hu na vha¾hannga vhe vha vha vha tshi khou »i bvela phan»a na u zwima, na u kaidzwa khavho ho tou vha u shela maµi n¾ha ha tombo. Vho vha vha tshi µo kundwa ngani u zwima phukha dza µaka ngeno tshikoloni vho bva nga fasi¾ere, a mbo vha 10 maele. Tendani nga honohu u vha na tshitavhili, o mbo »i »olana na vha¼a vha¾hannga. O mbo µi thoma u ya tshikoloni nga tshidola, nahone tshi¿we tshifhinga o vha a tshi fhedza na vhege a songo lu vhea. Ha, ¿wana-»e thovhela! Kha zwa tshikolo o vha a tshi tou vhonela kule lwe na vhadededzi vha vha vho vhea fhulufhelo ¼avho khae, fhedzi a vho 15 shanduka mudzimba. 3 ·i¿we »uvha vha¾hannga avha vho ri vhe kati na mushumo wavho vha ¾angana na n»ou i tshi dzwala. Vho tou mangala nga mmbwa dzavho dzi tshi µa khavho dzo tou hwalela, matsina dzo vha dzo swika dza vusa nguluvheµaka ya nzadze. Yo ri u kherula thumbu ya i¿we mmbwa, dzi¼a 20 dzi¿we dze ma¼o, u fa a hu felwi! Dza ¾uwa dzo tou ri, dzi tshi livha kha vha½e vhadzo. Vhone-vho vha tshi vhona mmbwa dzi luvhiloni luhulu vhe ¾ha¿we dzo vusa ½ama nandi! Ma¾o e vhona! Nguluvheµaka i murahu ha dzi¼a mmbwa yo halifha lwa u halifha. A vho ngo tsha ima, ho vho tou vha u ¼i ovhola vha sa tsha sedza na he vha vha vha tshi ya hone. Zwi¾aka 25 zwa mipfa a zwo ngo vha ita zwi¾uku; zwo ri u vha kherukanya vha ¾uwa vha tshi nzwuruma malofha. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2018 SCE 4 Vha¾hannga vho bvelela mi»ini vha sa tsha kona na u ima, ndi he vha thoma vhe nga zwivhindi phalakhasha. Vha tshi dzivhuluwa vha ¾alutshedza mboni ye vha ¾angana nayo. Vhathu vho vha sea khathihi na 30 u vha rovhedza. Masala we a vha e muthu o gudelaho tsireledzo ya mupo na zwipuka, o mbo µi ri: 'Matsina ndi zwavhuµi arali zwipuka zwi tshi ita zwi tshi µitsireledza nga zwone zwi½e.' Vhaswa vha¼a vho vha vho no sokou rafha ma¾o, u tshuwa a ri tsha amba. I¼a mmbwa ye ya kherulwa thumbu nga nguluvheµaka yo ri u sala ya dedengela ya vhuya ya bvelela 35 miµini. Vhathu vha tshi i vhona vho mbo µi vhidza Masala we nga u ¾avhanya a rwela lu¾ingo vha Vhulondazwipuka vha µa nga u ¾avhanya na madokotela a thusothangi. Yo ri u lafhelwa hanefho ya hwalwa nga ambu¼ese ya iswa vhuongeloni ha zwipuka. 5 Masala o vha kaidza o sinyuwa vhukuma, a ri vha tou dovha vha »o 40 dzhielwa vhukando ha mulayo. Vha¾hannga vho pfa mbilu dzo rulea, vha fulufhedzisa uri a vha tsha »o dovha. O ombedzela ¼a uri phukha na dzone dzi na pfanelo ya u tshila khathihi na u londotiwa, nahone ane a zwima phukha u tea u vha na thendelo. Nangoho Masala o vha a tshi funa zwipuka nga mbilu yawe yo¾he. Ndi hunzhi he a vha a tshi lu¾ana na 45 vhathu vhane musi vha tshi ¾havha zwifuwo zwa mahayani zwi ngaho kholomo, mbudzi, khuhu na zwi¿we a vhilaela nga nµila ine zwa vhulawa ngayo. O vha a tshi ri na zwone zwi tea u fa zwi na tshirunzi. 6 Ntsa ya ¼a mu½awa a i humi; vhaswa vha¼a vho livhaledza vhege dzi si gathi vha mbo vhuyelela kha a¼a maitele avho. I¾ali thotha na yone i tshi 50 dina, vhathada vho vha vha tshi vho tou vhusiku sala nµuni musi vha tshi ya u zwima. ·i¿we µuvha a zwo ngo vha tshimbilela musi vha tshi vusa nungu ye ya vha yo eµela. Yo ri u thoma u µizuza mithenga yayo i¼a ya mipfa, vha¾hannga vha pfa u nga vha khou tou rungwa nga vhura. Tendani o mbo µi vha na mashudu mavhi nge muthenga wa nungu wa 55 mbo µi mu ¾havha kha ¼i¾o ¼a mbo µi tunzwuwa, ha mbo vha u pofula ha¼o. Nazwino ri tshi khou amba u vho vhona nga ¼ithihi. 7 Masala o ri u pfa tshiwo itshi a sa vhuye a ita thidza, o ya a vhiga kha vha Vhulondaphukha vhe nga u bonya ha i¾o vha vhiga tshipholisani. Ho mbo »i vha u lilelwa nga tsimbi ha vha¾hannga avha. 60 [Vhubvo: Thimu ya vha¾oli] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2018 SCE TSHIBVELEDZWA TSHA B [Vhubvo: http:www.google.co.za] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Vhalani phara ya 1. Bulani zwine mulayo wa zwi shumisa kha u tsivhudza lushaka zwi tshi kwama tsireledzo ya zwipuka. (1) 1.2 Vhalani phara ya 1. Ndi ifhio nyiledzo yo bulwaho afha zwi tshi kwama tsireledzo ya zwipuka? (2) 1.3 Vhalani phara ya 2. Bviselani khagala ni tshi sumbedza zwe zwa ¾u¾uwedza uri vha¾hannga vha Mpambe vha si tevhedze mulayo. (2) 1.4 No sedza phara ya 2, ndi zwifhio zwine zwa dzumbulula uri Tendani o vha e muthu a si na vhuimo? (2) 1.5 U ya nga phara ya 5, ndi ifhio phambano ine na nga i sumbedza vhukati ha Masala na avha vha¾hannga? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2018 SCE 1.6 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi. Musi vha¾hannga vha tshi vhona mmbwa dzi luvhiloni luhulu vhe ... A dzo neta nga u zwima. B dzi khou pandamedza phukha. C dzi khou shavha phukha ya vhuhali. D dzo fara phukha khulwane. (1) 1.7 Kha mutaladzi wa 16, hu na ¼iambele: '… n»ou i tshi dzwala'. ·i kwama hani kupfesesele kwa½u kwa iyi phara? (2) 1.8 U ya nga mafhungo aya, ndi dzifhio tsivhudzo dzine mu¿wali a tama u dzi isa vhathuni? Bulani THARU. (3) 1.9 No no vhala phara ya 6, ¾alutshedzani masiandaitwa e Tendani a »ivhangela nga u dzhena hawe kha zwiito zwivhi. (2) 1.10 No vhala phara ya 5, ni a tendelana na na kuhumbulele kwa mu¿wali malugana na kutshilele kwa Masala? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) 1.11 U ya nga phara ya 7, ni a pfela na vhu¾ungu avha vha¾hannga kha zwe zwa vha bvelela? Tikedzani phindulo ya½u. (2) MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.12 Ndi vhugevhenga-»e vhune muoli a ¾ana kha tshifanyiso itshi? (1) 1.13 Ndi vhupfiwa-»e vhune ha khou bviselwa khagala nga muthu a re kha tshifanyiso itshi? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 1.14 U ya nga kuvhonele kwa½u, ndi afhio maga ane a nga dzhiiwa hu u itela u tsireledza zwipuka izwi? ¹alutshedzani MAVHILI. (2) MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B 1.15 ¹alutshedzani vhushaka vhune ha wanala vhukati ha mafhungo a TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHIBVELEDZWA TSHA B. Tikedzani phindulo ya½u zwi khagala. (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2018 SCE KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U TSHIBVELEDZWA TSHA C tshi ¾ana vhulwadze ha khombo ha mutsiko wa malofha. Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza zwine muthu a nga ita u »itsireledza kha dwadzetshifu i¼i. THANYELANI: 1. Manweledzo a½u a tea u faredza mbuno dza SUMBE dzi sa pa»iho maipfi a 90. 2. ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele. 3. A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo. 4. Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u. TSHIBVELEDZWA TSHA C MUTSIKO MUHULU WA MALOFHA Mutsiko muhulu wa malofha ndi vhulwadze vhu re khombo vhukuma ngauri a vhu na tsumbadwadze dzine dza ¾avhanya u vhonala. Muthu u a sokou wa a ri sia, hu tshi itwa tsedzuluso ya tsho ¼aho mufu ha wanala u wone. Muthu u tea u »i¾hogomela nga u ita nyonyoloso tshifhinga tsho¾he. U tshimbila lwa minetse ya furaru kha »uvha zwi fhungudza mutsiko muhulu wa malofha. Vha¼a vha re na zwiendedzi zwavho vha tea u »i ita vha tshi tshimbila-vho nga milenzhe hu u »ionyolosa. Mutsiko wa muhumbulo ndi tshivhangi tshihulu tsha mutsiko muhulu wa malofha, ngauralo muthu kha kone u langa thaidzo dzine a ¾angana nadzo nga u dzulela u humbula zwivhuya. Arali a tshi balelwa u langa thaidzo kha wane vhathusi vha zwa muhumbulo. Muthu kha vhe na n»owelo ya u »imvumvusa nga u thetshelesa muzika; zwi thusa u netulusa muhumbulo na mutsiko muhulu wa malofha u a tsela fhasi. U vha na muvhili wo kalulaho zwi ita uri mutsiko wa malofha u vhe ½tha, zwenezwo muthu u tea u lingedza u fhungudza muvhili nga u ¼a zwi¼iwa zwi re na pfushi sa mitshelo, miroho na zwi¼iwa zwi re na mafhi. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2018 SCE Mabikele ndi a ndeme kha mutakalo wa muthu. Kha i vhe n»owelo ya u fhungudza mu½o zwi¼iwani, zwi a thusa kha uri u sa »iwane u kha khombo ya u vha na mutsiko muhulu wa malofha. Muthu u tea u ¾utshela u nwa zwikambi na u daha mafola lwo kalulaho ngauri na zwone zwi vhanga mutsiko muhuhu wa malofha. Muthu a tshi pfa a na »ora kha nwe ma»i ngauri ndi one ane a »isa mutakalo. Tshi¿we tshine tsha nga thusa u fhungudza mutsiko muhulu wa malofha ndi u awedza muhumbulo nga u femela ngomu na nn»a lwa tshifhinganyana. Izwi zwi thusa uri mbilu ya muthu i kone u bommba malofha nga n»ila yavhu»i. Muvhili ndi u tou »i¾ahulela; ndi ngazwo muthu a tshi tea u ¾hogomela mutakalo wawe u itela uri a kone u vha na ma»uvha manzhi a u tshila. [Zwi bva kha: Thimu ya vha¾oli] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/2018 SCE KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO ¹alelani khungedzelo i tevhelaho (TSHIBVELEDZWA TSHA D) uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khayo. TSHIBVELEDZWA TSHA D NDONDOLA TSHITUDIO!!! Ahee! Ri½e vha Ndondola ro kavha fhano. Vha a ¾o»a u gudiswa u lidza zwilidzo? Nnyi na nnyi o ¾anganedzwa. Vha guda u lidza kha ri½e ri vha rekhoda nga fhedzi, arali tshigwada tshavho tshi tsha vhathu vha fumi. Ri vhapfumbudzimakone, vha »o ¾uwa vha sa ½angwi. Na vha dzikereke vho ¾anganedzwa. Murumba u ¾ambela tshan»a! Mbadelo dzashu ndi u tou ambedzana. Ri vula nga iri ya malo ra vala nga iri ya malo nga madekwana. Kha vha ri kwame nga u bonya ha i¾o, kha nomboro dzi tevhelaho: 082 419 0013 kana ndondola@gmail.com [Tshi bva kha: google.com] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/2018 SCE MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Ipfi 'ndondola' ¼i na ndeme-»e kha khungedzelo iyi? (1) 3.2 Fhungo asi¼i: 'Vha a ¾o»a u gudiswa u lidza zwilidzo?' Hu na tshiga tsha u vhala tsho shumiswaho, inwi tshi buleni ni dovhe ni sumbedze ndeme yatsho khungedzeloni iyi. (2) 3.3 ·ifurase i¼i, '… vha »o ¾uwa vha sa ½angwi’, ¼i ni »isela tshifanyiso-»e maelana na khungedzelo iyi? Khwa¾hisedzani muhumbulo wa½u. (2) 3.4 ¸eani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ewaho afho fhasi u bvisela khagala muhumbulo wa fhungo ¼i tevhelaho. Ipfi 'kavha' khungedzeloni iyi, ¼i amba u … A dzula fhasi. B dzula kha tombo. C swika tsini na vhathu. D swika fhethu. (1) 3.5 Fhungo asi¼i: 'Vha guda u lidza … vhathu vha fumi'. Ndi thekhiniki-»e ye mukungedzeli a i shumisa fhungoni i¼i? Tikedzani phindulo ya½u. (2) 3.6 Sedzulusani khungedzelo iyi. Ni nga ri mini nga kushumisele kwa zwo fanyiswaho na zwo tou ¿walwaho kha u bvisela khagala ndivho ya mukungedzeli? ¹an»avhudzani kuhumbulele kwa½u. (2) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 11 DBE/2018 SCE MBUDZISO YA 4: U PFESESA ZWIºWE ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI ¹alelani TSHIBVELEDZWA TSHA E uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA E: KHATHUNI KON¶ELELANI PFUNZO VHATUKANA NDI YONE NDI YA NDEME, NDI VHATHU MBADELO YA U SA N¸E NDO NETA, MADUKADUKA. VHA SA FUNI ITA MISHUMO YA MISHUMO HEYI TSHIKOLO. TSHIKOLO. INWI YO ¶ALESA. NDI N¸E A THI ¹AVHANYANI! MUSI NI HAYANI A ¶O FHEDZISA FUNI NI VHUYI NA VULA HAYANI. TSHIKOLO! BUGU. MMAWEE! FUREME YA 1 FUREME YA 2 [Zwi bva kha: google.com] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 ¹alelani fureme ya 1. Ndi zwifhio zwine muoli a khou ri ¾anela zwone? (1) 4.2 ¹alelani fureme ya 2. Ndi vhufhio vhu»ifhinduleli vhune ha khou ¾aniwa nga fureme iyi? (2) 4.3 No sedza fureme ya 1 na ya 2, sumbedzani vhushaka vhune ha vha hone. (2) 4.4 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho afho fhasi: Fureme ya 2 i sumbedza ... A ¿wana ane o sokou dzulaho ki¼asini. B ¿wana ane a khou thusiwa u ¿wala mushumo wa tshikolo. C ¿wana ane khou kombetshedzwa u ita mushumo wa tshikolo. D ¿wana ane khou tamba ki¼asini. (1) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 12 DBE/2018 SCE 4.5 ¹alelani fureme ya 1. ¹alutshedzani vhu»ipfi ha vhana no »isendeka nga mbonalo yavho. (2) 4.6 Ndi zwifhio zwine na nga eletshedza vhabebi vha vhana u itela uri vha si ¾angane na thaidzo iyi? Bulani ZWIVHILI. (2) [10] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA F ¹HONIFHO MISHUMONI 1 Khorommbi o vha na mashudu a no nga phele. Henefha he a ri u ¾haphudza pfunzo dzawe dza yunivesithi a mbo »i wana mushumo a songo vhuya a ¾wa a tshi kakarika! Minidzhere wawe o vha a sa mu funi zwone nge zwi tshi »a kha mushumo a vha a tshi tou vha masithesele. Vha¿we vhashumingae wo vha u tshi wana vho tou mu momela musi vha 5 tshi ¾o»a thuso yawe. 2 Henefho mushumoni ho vha hu na mu¿we musidzana wa tshitekeshi we a vha a tshi pfi Luambo, we minidzhere a vha a tshi dzulela u lila ngae nga u shaya hawe matshilisano avhu»i. ·i¿we »uvha Luambo a ri kha Khorommbi: “Ibvani n»ilani ndi fhire.” Luambo o mangadza vha¿we 10 vhashumi nga ukwu kuambele kwawe. Nangoho tshikolo tshi a gudisa muthu mikhwa yavhu»i. Khorommbi o sokou mu sedza a mu vulela n»ila a fhira. Matsina a tshi khou amba nga u ralo o vha o thetsheleswa na nga minidzhere we a fhedza o mu vhidza a mu ½ea n»a¾iso ya mulomo. O mu fhulufhedzisa uri arali a dovha u »o ¼a mushumo ngauri ha na ¾honifho. 15 [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Kha mutaladzi wa 2, hu na ipfi: '¾haphudza'. Bulani ¼ifhambanyi ¼a¼o ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼i pfalaho. (2) 5.2 Kha mutaladzi wa 3, hu na tshigarukela. Sumbedzani ndeme yatsho afho he tsha shuma. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo Lwa Hayani (HL)/P1 13 DBE/2018 SCE 5.3 Kha mutaladzi wa 7, hu na ¼ikateli. Inwi ¼i topoloni ni ½ee na ¾halutshedzo ya¼o. (2) 5.4 Kha phara ya 2, hu na ¼imudi: 'Ibvani.' Bulani lushaka lwa ¼imudi ¼ene¼o ni sumbedze na mushumo wa¼o. (2) 5.5 Isani fhungo ¼i tevhelaho kha maambaitwa. Luambo o mangadza vha¿we vhashumi nga kuambele kwawe. (1) 5.6 Kha mutaladzi wa 1, hu na ¼iambele ¼o khakheaho. ·i ¿walululeni no ¼i khakhulula. (1) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa