Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREIDI YA 12
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A U THOMA (P1)
LARA 2019
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 70
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 9.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Skip to contentAll 2019 papers 





View all





Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2019 Memo
Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the November 2019, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Tshivenda Hl · Grade 12 · November · 2019 · tshivenda. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2019
- Exam period
- November
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 167.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
November 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)30 marks
- Question 3U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 4U vhala na u lavhelesa (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 5Vhupo ha luambo na milayo (Language Structures and Conventions)10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2019
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHA VHA PFESESE:
Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.
Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.
Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha
phindulo yeneyo.
Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi
tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.
Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi
u ¾ola/maka hu sa athu u thoma.
KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO
NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI
Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:
Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha
luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi
honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha,
vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa.)
Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo,
kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu
songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo
shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a
¾anganedzea.
Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha
EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo
ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
A hu na maraga dzine dza tea u avhelwa phindulo dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A
SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/Thikhedzo/
¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.
Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa, hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he,
kha a ½ewe maraga; tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼a talelwa kana ¼o
sumbedzwa.
Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha
make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.
Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.
Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere
¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2019
NSC – Tsumbanµila ya u maka
MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA U
PFESESA
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A
1.1 Ndi ngauri ¿wana a tshi bebiwa u vha a si na tshine a »ivha/¾alukanya.√ (1)
1.2 - Ndi u kon»elela.
- U vha na mbonelaphan»a.
- U khwa¾hisa tshan»a.
- Mikhwa na milayo.
[Zwivhili fhedzi.]√√ (2)
1.3 - Ndi u kaidza ¿wana uri a si tambise zwishumiswa zwa mulilo.
- Ndi u kaidza ¿wana uri a songo bambela hune ha vha na ma»i manzhi.
[Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2)
1.4 - Ndi u gudisa ¿wana mikhwa yo teaho.√
- U tshila nga u vha tsumbo/tshivhoni mu¾ani.√ (2)
1.5 - U ¾hogomela/vha na ndavha na khonani dzine ¿wana wau a tamba nadzo.
- Vhabebi kha vha »ivhe khonani dza ¿wana/vhana vhavho.
- Vha songo tendela ¿wana/vhana vha tshi ya ma»iki¾ani a vhusiku.
- Vhabebi kha vha µivhe vhabebi vha khonani dza vhana vhavho.
- U µivha hune vhana vhavho vha tamba hone.
[Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2)
1.6 Ndivho ya mu¿wali ndi u tsivhudza vhana uri vha songo tenda u langwa
nga mitsiko ya dzikhonani/zwigwada/Vhabebi kha vha tsivhudze vhana kha (2)
zwikhukhulisi zwine vha nga ¾angana nazwo vhutshiloni.√√
1.7 ºwana u lulamiswa na u gudiswa kutshilele kwonekwone musi a tshee
mu¾uku.√√ (2)
1.8 C/u ¾u¾uwedza vhushaka havhu»i vhukati ha mubebi na ¿wana. (1)
1.9 Mvelele ya musalauno/Tshikhuwa√ Mvelele ya musalau¼a/Tshiven»a√
ºwana o vhofholowa, u vhudza ºwana ha ambi na mubebi nga ha
mubebi thaidzo (khaedu) dzawe/ thaidzo dzawe, u vhudza makhadzi
mubebi na ¿wana vha somolana zwa kana mu¿we muthu muhulwane a
ha½wani.√ vha ene zhendedzi ¼a mafhungo
awe.√ (4)
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2019
NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.10 - Ndo vha ndi tshi »o dzula fhasi na ¿wana wanga nda mu kaidza.
- Ndo vha ndi tshi »o mu sumbedza zwiito zwivhi zwe a »idzhenisa khazwo
na masiandaitwa ane a nga ¾angana nao.
- Ndo vha ndi tshi nga mu isa ha vhashumelavhapo uri vha lingedze u mu
thusa kha u »ibvisa kha ayo maitele mavhi.
- Ndo vha ndi tshi »o mu ¾o»ela vhathu vhahulwane vha mu¾a/vhafunzi/
vhadededzi uri vha mu laye kha maitele awe a si avhu»i.
[Maraga 3 kha mbuno tharu dzi pfalaho.]√√√ (3)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B
1.11 Tshi ri gudisa uri mu¾a wo takalaho u ¼a wo¾he fhethu huthihi/Mu¾a kha u
ite zwithu u fhethu huthihi. √√ (2)
1.12 Ndi a takala√ musi ndi tshi vhona mu¾a wa vhathu vha ¼aho vho¾he vho
takala.√ (2)
1.13 Ee, a a ¾anganedzea.
- Mu¾a u a kona u dzula wo¾he fhethu huthihi.
- Hu a fha¾ea vhushaka havhu»i vhukati ha mira»o ya mu¾a.
- Vhana vha guda u amba vho vhofholowa na vhabebi vhavho.
KANA
Hai, ha ¾anganedzei.
- Maitele a Tshiven»a ha tendi vhabebi vha tshi ¼a na vhana fhethu huthihi.
- Zwi ita uri vhana vha nyadze vhabebi.
- Vhana a vha koni u ita zwine vha funa vha tshi shavha vhabebi.
- Mufumakadzi ha ½ei vhathu zwi¼iwa o ima.
- Muthu ha nwi/¼i maµi/zwi¼iwa o ima.
[Maraga 2 kha mbuno mbili dzi pfalaho.] √√ (2)
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B
1.14 Vhu¾umani ndi ha uri zwibveledzwa zwo¾he zwi khou amba nga ha
vhushaka vhune ha tea u vha hone mu¾ani.√ Kha mafhungo a
TSHIBVELEDZWA TSHA A, hu khou bviselwa khagala vhu»ifhinduleli ha
mubebi kha kualusele kwa ¿wana,√ ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA
B ri tshi vhona mu¾a une wa sumbedza vhushaka havhu»i vhukati ha
vhabebi na vhana vhe fhethu huthihi.√
[Maraga 3 kha phindulo i pfalaho.] (3)
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2019
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO
MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U
Nµila ya u maka manweledzo:
Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:
Kuavhelwe kwa maraga:
o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno).
o Maraga 3 ndi dza luambo.
o ¹hanganyelo ya maraga: 10
Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola
maipfi o tou ralo:
o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1
o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2
o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3
Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o
tou ralo:
o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo
o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo
PFESESANI:
Tshivhalo tsha maipfi:
o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho.
o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi,
kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwaho tsho khakhea. Arali tshivhalo
tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha
ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho.
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA C
NO. KHOUTHESHENI NO MBUNO
1 'Musi muthu o neta u tea u »iambusa hu u 1 Muthu kha ¾ambe a sa athu
itela u bvisa mabiko na u netulusa muvhili u u e»ela u itela u fara khofhe
itela uri khofhe dzi fare zwavhu»i.' zwavhu»i.
2 'Lufherani lwa u e»ela kha hu vhe fhethu ho 2 Lufherani lwa u e»ela hu
dzikaho hu si na phosho uri muvhili u awele songo vha na phosho.
zwavhu»i hu si na u khakhisea nga miungo
ya radio, the¼evishini kana
lu¾ingothendeleki.'
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2019
NSC – Tsumbanµila ya u maka
3 'Muthu u tea u e»ela tshifhinga tsho 3 Tshifhinga tsho
linganelaho tshine tsha anganyelwa henefha anganyelwaho tsha u e»ela
kha awara dza malo uri a vuwe muvhili wawe ndi awara dzi swikaho
wo netuluwa.' henefha kha dza malo.
4 'U ¾anganedza lu¾ingo vhusiku muthu o 4 U ¾anganedza lu¾ingo
e»ela zwi vhanga uri u dzhie tshifhinga u vhusiku zwi khakhisa
dovha hafhu wa farwa nga khofhe.' khofhe.
5 'Zwilu»i naho zwi zwavhu»i muvhilini wa 5 Zwilu»i zwi tea u nwiwa nga
muthu, zwi tea u nwiwa tshifhinga tsha u tshifhinga tsho teaho.
e»ela tshi sa athu u swika ngauri zwi ita uri
muthu a vuwe lu sa fheli a tshi ya u »ithusa.'
6 'Mishonga ya u thivhela khofhe a yo ngo 6 Mishonga ya u thivhela
vhuya ya fanywa u nwiwa ngauri i khakhisa khofhe i songo nwiwa.
kue»etshele kwavhu»i.'
7 'Ndi zwa ndeme u tandulula thaidzo ye 7 Muthu kha tandulule
muthu a ¾angana nayo masiari musi a sa thaidzo musi a sa athu u
athu u e»ela ngauri zwa sa ralo u »o fhedza e»ela.
tshifhinga tshilapfu a tshi khou humbulesa
nga hayo.'
8 ‘U eµela ndi maitele avhuµi a u awedza 8 Muthu kha awedze muvhili
muvhili khathihi na muhumbulo.’ na muhumbulo nga u eµela.
TSHIVHUMBEO TSHA PHARA
PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou
ralo kokotolo lini.
U e»ela ndi tshithu tshavhu»i, ndi ngazwo muthu a tshi fanela u ¾amba uri a fare
khofhe zwavhu»i. Lufherani lwawe hu songo vha na phosho nahone muthu u
anganyelwa u e»ela awara dza henefha kha malo. U ¾angadedza lu¾ingo vhusiku zwi
a mu na u nwa zwilu»i na mishonga ya u thivhela khofhe musi a sa athu ya u e»ela
khakhisa khofhe. Hone thaidzo dza masiari kha dzi tandululwe muthu a sa athu u
e»ela u itela uri a kone e»ela khofhe dzavhu»i. Muthu kha awedze muvhili na
muhumbulo nga u eµela
[Maipfi a 92]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2019
NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE
KWA LUAMBO
Maga a u ¾ola/maka
Mupele¾o:
o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga
nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi
¼ene¼o.
o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa
nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho
ngalwo.
o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i
kha mupele¾o wonewone.
Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama
yoneyone, nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na
ndaela.
Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i
tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga
vhu»alo.
MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D
3.1 Ndi tshikili tsha u gudisa u lugisa/maga goloi,√ ngauri kha tshifanyiso hu
vhonala goloi ine ya khou lugiswa/magiwa. √ (2)
3.2 Mulaedza ndi wa uri vha gudisa nga n»ila ine a hu na tshine muthu a »o
sala a sa tshi »ivhi nga ha u lugisa/maga goloi/Vha gudisa vho »imisela
nahone nga n»ila i sa shaedziho na khathihi.
[Na zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2)
3.3 Ndi khephusheni/ndi fonto khulwane/madanzi.√ I khou shuma u kunga
vha¾aleli uri vha ye u guda u lugisa/maga goloi.√ (2)
3.4 B/vhagudisi vha hone vha na n»ivho yo dziaho vhukuma.√ (1)
3.5 Ee. Ndi ralo ngauri:
- Vhunzhi ha avha vhashumi vha vhonalaho afha ndi vhaswa.
- Vhaswa vha dzhenelela kha n»owetshumo dza vhuinzhiniara vha nga
vhuelwa vhukuma nga u wana zwikhala zwa mushumo.
- Vhaswa vha tsha »i vhaho na nungo na ndalukanyo dzo teaho ndi/vha
nga vha tshiko tshihulwane tsha ikonomi shangoni.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2019
NSC – Tsumbanµila ya u maka
[Arali mulingiwa a µa na kuhumbulele kwo fhambanaho na ukwu,
vhamaki/vha¾oli kha vha sedzuluse vha avhele maraga ho teaho.]
[Maraga 3 kha mbuno tharu dzi pfalaho.]√√√ (3)
[10]
MBUDZISO YA 4: KHATHUNI
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E
4.1 Ndi guda uri tshikoloni kha ri »ikumedzele kha mishumo yashu ya tshikolo/U
zwifha a si zwavhuµi.
[Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.] √ (1)
4.2 U sumbedza o dinalea/sinyuwa.√ (1)
4.3 Kha fureme ya 1, vhana vho tou »idzhenisa tsho¾he kha zwa pfunzo zwine
zwa vha zwo lavhelelwaho tshikoloni√ ngeno kha fureme ya 3 vhana vha
khou vhangisana/lwela thambo ine vha khou i shumisa henefho ki¼asini,
zwine zwa vha zwiito zwo bvaho tshikoloni/zwi sa takadzi/zwi sa
¾anganedzei.√ (2)
4.4 C/¼isalavhunzhi.√ (1)
4.5 Hu khou ¾aniwa vhu»ifhinduleli ha vhana vhane vha kona u »igudisa nga
vhone vha½e/U µikumedzela tsho¾he kha mushumo wa tshikolo.√√ (2)
4.6 - Vhagudi/vhana vha litshe zwa u lwa/semana ki¼asini.
- Zwikoloni kha hu vhe na milayo yo khwa¾haho i langaho vhu»ifari ha
vhana.
- Vhana vha tea u »i½ekedzela mishumoni yavho ya tshikolo.
- Muthu a tshi ¾oµa tshithu kha tou humbela.
[Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] √√√ (3)
[10]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2019
NSC – Tsumbanµila ya u maka
MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE
PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F
5.1 Vhulimi ndi hone ho faraho ikonomi ya shango ¼ashu. √
Zwili¿wa zwa makhadzi wanga zwo ¼iwa nga zwivhungu. √ (2)
5.2 Muana¼o zwili¿wa zwawe zwo vha zwi tshi tou titima vhukuma
ngauri/vhunga√ o vha e na tshomedzo dzo¾he dzo teaho mushumo uyo. √ (2)
5.3 U »o vha ¾hu¾huwedzo khulwane kha vha thangana yawe/O vha
¾hu¾huwedzo khulwane kha vha no µo vha thangana yawe. √ (1)
5.4 Isani.√Vhabebi isani vhana zwikoloni.√ (2)
5.5 ¶uvha ¼a tshivhidzo vhamusanda vho vha vha songo takala.√ (1)
5.6 ·i nga shandukisa kuhumbulele kwa vhaswa vhane vha dzhia vhulimi u
mushumo wa fhasi/u sa dzi/u sa pfumisi lune vha nga mbo »i thoma u
tevhela/takalela bu»o i¼i/dzhia bu»o ¼a vhulimi ¼i ¼a ndeme
vhutshiloni/Vhaswa vha tea u dzhiela n¾ha vhulimi vhunga na wone u
mushumo u dzhenisaho masheleni manzhi./
[Maraga 2 kha muhumbulo u pfalaho.]√√ (2)
[10]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30
MARAGAGU¹E: 70
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2016 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2012 Memo

Memorandum
Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2009 Memo

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 November 2019 Question Paper
More from Grade 12 Tshivenda HL

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 P3 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Tshivenda HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Question Paper

Question paper