Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2019 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 1220199 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the November 2019, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2019 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 70 Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 9. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHA VHA PFESESE:  Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.  Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo.  Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.  Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:  Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa.)  Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea.  Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  A hu na maraga dzine dza tea u avhelwa phindulo dzi ¾o»aho NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/Thikhedzo/ ¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa, hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga; tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼a talelwa kana ¼o sumbedzwa.  Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.  Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.  Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Ndi ngauri ¿wana a tshi bebiwa u vha a si na tshine a »ivha/¾alukanya.√ (1) 1.2 - Ndi u kon»elela. - U vha na mbonelaphan»a. - U khwa¾hisa tshan»a. - Mikhwa na milayo. [Zwivhili fhedzi.]√√ (2) 1.3 - Ndi u kaidza ¿wana uri a si tambise zwishumiswa zwa mulilo. - Ndi u kaidza ¿wana uri a songo bambela hune ha vha na ma»i manzhi. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 1.4 - Ndi u gudisa ¿wana mikhwa yo teaho.√ - U tshila nga u vha tsumbo/tshivhoni mu¾ani.√ (2) 1.5 - U ¾hogomela/vha na ndavha na khonani dzine ¿wana wau a tamba nadzo. - Vhabebi kha vha »ivhe khonani dza ¿wana/vhana vhavho. - Vha songo tendela ¿wana/vhana vha tshi ya ma»iki¾ani a vhusiku. - Vhabebi kha vha µivhe vhabebi vha khonani dza vhana vhavho. - U µivha hune vhana vhavho vha tamba hone. [Zwivhili fhedzi zwi pfalaho.]√√ (2) 1.6 Ndivho ya mu¿wali ndi u tsivhudza vhana uri vha songo tenda u langwa nga mitsiko ya dzikhonani/zwigwada/Vhabebi kha vha tsivhudze vhana kha (2) zwikhukhulisi zwine vha nga ¾angana nazwo vhutshiloni.√√ 1.7 ºwana u lulamiswa na u gudiswa kutshilele kwonekwone musi a tshee mu¾uku.√√ (2) 1.8 C/u ¾u¾uwedza vhushaka havhu»i vhukati ha mubebi na ¿wana. (1) 1.9 Mvelele ya musalauno/Tshikhuwa√ Mvelele ya musalau¼a/Tshiven»a√ ºwana o vhofholowa, u vhudza ºwana ha ambi na mubebi nga ha mubebi thaidzo (khaedu) dzawe/ thaidzo dzawe, u vhudza makhadzi mubebi na ¿wana vha somolana zwa kana mu¿we muthu muhulwane a ha½wani.√ vha ene zhendedzi ¼a mafhungo awe.√ (4) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumbanµila ya u maka 1.10 - Ndo vha ndi tshi »o dzula fhasi na ¿wana wanga nda mu kaidza. - Ndo vha ndi tshi »o mu sumbedza zwiito zwivhi zwe a »idzhenisa khazwo na masiandaitwa ane a nga ¾angana nao. - Ndo vha ndi tshi nga mu isa ha vhashumelavhapo uri vha lingedze u mu thusa kha u »ibvisa kha ayo maitele mavhi. - Ndo vha ndi tshi »o mu ¾o»ela vhathu vhahulwane vha mu¾a/vhafunzi/ vhadededzi uri vha mu laye kha maitele awe a si avhu»i. [Maraga 3 kha mbuno tharu dzi pfalaho.]√√√ (3) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.11 Tshi ri gudisa uri mu¾a wo takalaho u ¼a wo¾he fhethu huthihi/Mu¾a kha u ite zwithu u fhethu huthihi. √√ (2) 1.12 Ndi a takala√ musi ndi tshi vhona mu¾a wa vhathu vha ¼aho vho¾he vho takala.√ (2) 1.13 Ee, a a ¾anganedzea. - Mu¾a u a kona u dzula wo¾he fhethu huthihi. - Hu a fha¾ea vhushaka havhu»i vhukati ha mira»o ya mu¾a. - Vhana vha guda u amba vho vhofholowa na vhabebi vhavho. KANA Hai, ha ¾anganedzei. - Maitele a Tshiven»a ha tendi vhabebi vha tshi ¼a na vhana fhethu huthihi. - Zwi ita uri vhana vha nyadze vhabebi. - Vhana a vha koni u ita zwine vha funa vha tshi shavha vhabebi. - Mufumakadzi ha ½ei vhathu zwi¼iwa o ima. - Muthu ha nwi/¼i maµi/zwi¼iwa o ima. [Maraga 2 kha mbuno mbili dzi pfalaho.] √√ (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA B 1.14 Vhu¾umani ndi ha uri zwibveledzwa zwo¾he zwi khou amba nga ha vhushaka vhune ha tea u vha hone mu¾ani.√ Kha mafhungo a TSHIBVELEDZWA TSHA A, hu khou bviselwa khagala vhu»ifhinduleli ha mubebi kha kualusele kwa ¿wana,√ ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA B ri tshi vhona mu¾a une wa sumbedza vhushaka havhu»i vhukati ha vhabebi na vhana vhe fhethu huthihi.√ [Maraga 3 kha phindulo i pfalaho.] (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Nµila ya u maka manweledzo: Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:  Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–5: avhelani maraga 1 ya luambo PFESESANI:  Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwaho tsho khakhea. Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA C NO. KHOUTHESHENI NO MBUNO 1 'Musi muthu o neta u tea u »iambusa hu u 1 Muthu kha ¾ambe a sa athu itela u bvisa mabiko na u netulusa muvhili u u e»ela u itela u fara khofhe itela uri khofhe dzi fare zwavhu»i.' zwavhu»i. 2 'Lufherani lwa u e»ela kha hu vhe fhethu ho 2 Lufherani lwa u e»ela hu dzikaho hu si na phosho uri muvhili u awele songo vha na phosho. zwavhu»i hu si na u khakhisea nga miungo ya radio, the¼evishini kana lu¾ingothendeleki.' Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumbanµila ya u maka 3 'Muthu u tea u e»ela tshifhinga tsho 3 Tshifhinga tsho linganelaho tshine tsha anganyelwa henefha anganyelwaho tsha u e»ela kha awara dza malo uri a vuwe muvhili wawe ndi awara dzi swikaho wo netuluwa.' henefha kha dza malo. 4 'U ¾anganedza lu¾ingo vhusiku muthu o 4 U ¾anganedza lu¾ingo e»ela zwi vhanga uri u dzhie tshifhinga u vhusiku zwi khakhisa dovha hafhu wa farwa nga khofhe.' khofhe. 5 'Zwilu»i naho zwi zwavhu»i muvhilini wa 5 Zwilu»i zwi tea u nwiwa nga muthu, zwi tea u nwiwa tshifhinga tsha u tshifhinga tsho teaho. e»ela tshi sa athu u swika ngauri zwi ita uri muthu a vuwe lu sa fheli a tshi ya u »ithusa.' 6 'Mishonga ya u thivhela khofhe a yo ngo 6 Mishonga ya u thivhela vhuya ya fanywa u nwiwa ngauri i khakhisa khofhe i songo nwiwa. kue»etshele kwavhu»i.' 7 'Ndi zwa ndeme u tandulula thaidzo ye 7 Muthu kha tandulule muthu a ¾angana nayo masiari musi a sa thaidzo musi a sa athu u athu u e»ela ngauri zwa sa ralo u »o fhedza e»ela. tshifhinga tshilapfu a tshi khou humbulesa nga hayo.' 8 ‘U eµela ndi maitele avhuµi a u awedza 8 Muthu kha awedze muvhili muvhili khathihi na muhumbulo.’ na muhumbulo nga u eµela. TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. U e»ela ndi tshithu tshavhu»i, ndi ngazwo muthu a tshi fanela u ¾amba uri a fare khofhe zwavhu»i. Lufherani lwawe hu songo vha na phosho nahone muthu u anganyelwa u e»ela awara dza henefha kha malo. U ¾angadedza lu¾ingo vhusiku zwi a mu na u nwa zwilu»i na mishonga ya u thivhela khofhe musi a sa athu ya u e»ela khakhisa khofhe. Hone thaidzo dza masiari kha dzi tandululwe muthu a sa athu u e»ela u itela uri a kone e»ela khofhe dzavhu»i. Muthu kha awedze muvhili na muhumbulo nga u eµela [Maipfi a 92] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka  Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone.  Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone, nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.  Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Ndi tshikili tsha u gudisa u lugisa/maga goloi,√ ngauri kha tshifanyiso hu vhonala goloi ine ya khou lugiswa/magiwa. √ (2) 3.2 Mulaedza ndi wa uri vha gudisa nga n»ila ine a hu na tshine muthu a »o sala a sa tshi »ivhi nga ha u lugisa/maga goloi/Vha gudisa vho »imisela nahone nga n»ila i sa shaedziho na khathihi. [Na zwi¿wevho zwi pfalaho.]√√ (2) 3.3 Ndi khephusheni/ndi fonto khulwane/madanzi.√ I khou shuma u kunga vha¾aleli uri vha ye u guda u lugisa/maga goloi.√ (2) 3.4 B/vhagudisi vha hone vha na n»ivho yo dziaho vhukuma.√ (1) 3.5 Ee. Ndi ralo ngauri: - Vhunzhi ha avha vhashumi vha vhonalaho afha ndi vhaswa. - Vhaswa vha dzhenelela kha n»owetshumo dza vhuinzhiniara vha nga vhuelwa vhukuma nga u wana zwikhala zwa mushumo. - Vhaswa vha tsha »i vhaho na nungo na ndalukanyo dzo teaho ndi/vha nga vha tshiko tshihulwane tsha ikonomi shangoni. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumbanµila ya u maka [Arali mulingiwa a µa na kuhumbulele kwo fhambanaho na ukwu, vhamaki/vha¾oli kha vha sedzuluse vha avhele maraga ho teaho.] [Maraga 3 kha mbuno tharu dzi pfalaho.]√√√ (3) [10] MBUDZISO YA 4: KHATHUNI PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 Ndi guda uri tshikoloni kha ri »ikumedzele kha mishumo yashu ya tshikolo/U zwifha a si zwavhuµi. [Kana zwi¿wevho zwi pfalaho.] √ (1) 4.2 U sumbedza o dinalea/sinyuwa.√ (1) 4.3 Kha fureme ya 1, vhana vho tou »idzhenisa tsho¾he kha zwa pfunzo zwine zwa vha zwo lavhelelwaho tshikoloni√ ngeno kha fureme ya 3 vhana vha khou vhangisana/lwela thambo ine vha khou i shumisa henefho ki¼asini, zwine zwa vha zwiito zwo bvaho tshikoloni/zwi sa takadzi/zwi sa ¾anganedzei.√ (2) 4.4 C/¼isalavhunzhi.√ (1) 4.5 Hu khou ¾aniwa vhu»ifhinduleli ha vhana vhane vha kona u »igudisa nga vhone vha½e/U µikumedzela tsho¾he kha mushumo wa tshikolo.√√ (2) 4.6 - Vhagudi/vhana vha litshe zwa u lwa/semana ki¼asini. - Zwikoloni kha hu vhe na milayo yo khwa¾haho i langaho vhu»ifari ha vhana. - Vhana vha tea u »i½ekedzela mishumoni yavho ya tshikolo. - Muthu a tshi ¾oµa tshithu kha tou humbela. [Zwiraru fhedzi zwi pfalaho.] √√√ (3) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2019 NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Vhulimi ndi hone ho faraho ikonomi ya shango ¼ashu. √ Zwili¿wa zwa makhadzi wanga zwo ¼iwa nga zwivhungu. √ (2) 5.2 Muana¼o zwili¿wa zwawe zwo vha zwi tshi tou titima vhukuma ngauri/vhunga√ o vha e na tshomedzo dzo¾he dzo teaho mushumo uyo. √ (2) 5.3 U »o vha ¾hu¾huwedzo khulwane kha vha thangana yawe/O vha ¾hu¾huwedzo khulwane kha vha no µo vha thangana yawe. √ (1) 5.4 Isani.√Vhabebi isani vhana zwikoloni.√ (2) 5.5 ¶uvha ¼a tshivhidzo vhamusanda vho vha vha songo takala.√ (1) 5.6 ·i nga shandukisa kuhumbulele kwa vhaswa vhane vha dzhia vhulimi u mushumo wa fhasi/u sa dzi/u sa pfumisi lune vha nga mbo »i thoma u tevhela/takalela bu»o i¼i/dzhia bu»o ¼a vhulimi ¼i ¼a ndeme vhutshiloni/Vhaswa vha tea u dzhiela n¾ha vhulimi vhunga na wone u mushumo u dzhenisaho masheleni manzhi./ [Maraga 2 kha muhumbulo u pfalaho.]√√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all