Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2019 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2019 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: Awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 13. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2019 NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Bammbiri i¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Tholokanyonµivho (30) KHETHEKANYO YA B: Manweledzo/Samari (10) KHETHEKANYO YA C: Zwivhumbeo na milayo ya kushumisele kwa luambo (30) 2. Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane. 3. Fhindulani mbudziso DZO¹HE. 4. Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 5. Hune KHETHEKANYO IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele. 6. Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 7. Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso i¿we na i¿we, ni pfuke mutaladzi. 8. Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo. 9. Tshifhinga tsho anganyiwaho: KHETHEKANYO YA A: Minetse ya 50 KHETHEKANYO YA B: Minetse ya 30 KHETHEKANYO YA C: Minetse ya 40 10. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2019 NSC KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. TSHIBVELEDZWA TSHA A MUBEBI NDI TSUMBAN¶ILA KHA ºWANA 1 ºwana mu¿we na mu¿we a tshi µa shangoni hu vha hu si na zwine a ¾alukanya, khae tshi¿we na tshi¿we tshi vha tsho luga. U vha mubebi wa ¿wana ufhio na ufhio zwi ¾oµa vhuµifhinduleli ho pfumaho lufuno lwa u kona u alusa ¿wana. Zwi µura u konµelela, u vha na mbonelaphanµa na u kona u khwa¾hisa tshanµa zwi tshi µa kha mikhwa na milayo ine ya tea u 5 tevhedzwa hu u itela vhumatshelo ha mu¾a wo¾he. 2 Musi ¿wana a tshi aluwa, hu vha na u ¾oµa u µivha khathihi na u tshenzhema nga ha zwine a khou ¾angana nazwo. Ndi henefha hune khombo dzo fhambanaho dza tewa u thivhelwa. ºwana a songo tendelwa u tamba tsini na zwishumiswa zwi no duga mulilo, a dovhe hafhu a 10 kaidzwe kha u bambela maµini manzhi hu u itela u thivhela khombo. Nga zwenezwi, ¿wana u kona u µisikela maano na nµivho ya u »ilonda madzuloni a u vhamba maano ntsa yo fhira. 3 Vhabebi vha tou vha tshivhoni kha vhana vhavho. U gudisa ¿wana mikhwa yavhuµi ndi u ¾avha mbeu ine ya medza mutomba wo takalaho, 15 une wa ri u titima wa fhedza nga u pakata khula. Ndi zwa vhu¾hogwa u tshila nga nµila yo lulamaho sa izwi vhana vha tshi tevhedza maitele a vhathu vhane vha tshila navho. U sumbedza ¿wana nµila ndi u mu fha vhu¾ali na nµivho zwine a µo kona u tshila ngazwo hu¿we na hu¿we na muthu mu¿we na mu¿we. Mubebi uyo a nga si vuwe o niwa nga ¾honi nga 20 mikhuvha ya uyo ¿wana ane a µo vha o roredzwa mapfura nµevheni. Ndi fha¼a hune mubebi a µo µirwa khana sa izwi ¿wana wa mbevha a sa hangwi mukwita. 4 U µivha khonani dza ¿wana na hune ¿wana a tamba hone kha zwi vhe zwi¿we zwa zwite¿wa zwa vhu¾hogwa zwa u kona u langa ¿wana. Kha vha 25 µivhe vhabebi vha khonani dza ¿wana wavho u itela u davhidzana navho nga zwifhinga zwo¾he. Izwi zwi thusa uri ¿wana a µivhe uri mubebi wawe u na vhulondo u gumafhi. Ndi ndugelo ya mubebi u sa tendela ¿wana a tshi ya maµiki¾ani a vhusiku na dzikhonani, ngauri zwi na masiandaitwa a si avhu»i. 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2019 NSC 5 Vhana musi vhe nga tshavho vha a ½eana mitsiko hu tshi ¾o»ou sumbedzwa uri ndi nnyi o ¾alifhaho na u kona u ita zwithu u fhira vha¿we. Ndi henefho hune ra wana vha tshi ¾a¾isana nga u nwa mahalwa na u daha zwidzidzivhadzi vha fhedza nga u »idzhenisa kha zwa vhudzekani vhu songo tsireledzeaho, u ralo hu u itela u ¾anganedzwa nga tshigwada 35 tshenetsho. Ndi vhu»ifhinduleli ha mubebi u dzula fhasi na ¿wana wawe a mu vhudza ngoho dza vhutshilo musi ¿wana a sa athu u ¾angana na zwikhakhisi zwine zwa nga mu piringedza kha vhumatshelo havhu»i. 6 Musi zwi tshi »a kha zwileludzi zwa vhudavhidzani, vhabebi kha vha vhetshele vhana mikano ya kushumisele kwazwo. Kha vha kaidzwe u 40 davhidzana na vhathu vhane vha sa vha »ivhe kha Facebook ngauri zwi fhedzisela zwo vha dzhenisa khomboni. Hufha na Vhaven»a vho »i amba vhe ¿wana mu-¼a-malofha mavhisi thumbuni u onya hawe. 7 Mubebi kha ite uri ¿wana a mu fhulufhele nga u vha tsinisa nae u fhirisa khonani kana mu¿we wa shaka. Zwenezwo zwi ita uri ¿wana na musi e na 45 thaidzo a wane zwi tshi mu lelutshela u vhudza mubebi wawe. ºwana a songo vha na tshiphiri tshine a dzumbela mubebi ngauri ndi zwa ndeme uri mubebi a ¾avhanye u »ivha khaedu dza ¿wana wawe kana musi hu na zwi¿we zwi songo dzulaho zwavhu»i. Naho zwo ralo, hu »i vha na zwine ¿wana a nga pfa a tshi tata u zwi vhudza mubebi, ngauralo mubebi a nga 50 vha ene ane a nga mu tsivhudza u ya kha mu¿we wa shaka ane a mu fhulufhela. 8 Mulayo na kale i¾ali u wone mutheo une wa fha¾a mvumbo kana vhuvha ha muthu. ºwana kha gudiswe milayo na ¾honifho a tshee mu¾uku zwi tshi ya nga mvelele ya lushaka lwa hawe vhunga thanda i tshi khothololwa 55 i tshee n½u. U losha kha Vhaven»a ndi ma¿we a maitele o khetheaho a u sumbedza ¾honifho, nahone ¿wana u tea u aluwa nao. ºwana wa musidzana ho ngo tea u amba kana u ½etshedza vhathu vhahulwane o ima; u tea u gwadama u sumbedza ¾honifho. Mutukana ene u tea u bvula mu¿adzi musi a tshi lumelisa vhathu vhahulwane kana musi a tshi dzhena 60 mu»ini. 9 Ngoma dza sialala dzi na ¾hu¾huwedzo khulwane kha kualutshele kwa ¿wana wa Muven»a. ºwana a yaho ngomani u wana ndayo dzine dza mu gudisa mikhwa yavhu»i na u kona u kon»elela nyimele dzo fhambanaho, ngauralo a mbo vha mualuwa o dziaho. Musevhetho, vhusha na domba zwi 65 fha¾a ¿wana wa musidzana uri a vhe mufumakadzi ane a »o kona u imedzana na nyimele dzi kon»aho dza vhuhadzi. Murundu, tshi¾ambo na thondo zwi fha¾a ¿wana wa mutukana uri a »o kona u vha munnanna ane a »o vha ¾hoho ya mu»i a re na vhu»ifhinduleli ho ¾aluleaho. 10 Ndi ngoho, vhabebi vha na mushumo u sa takuwi wa u fha¾a 70 vharangaphan»a vha matshelo. Vhana na vhone kha vha pfe vha dovhe vha ¾honifhe vhabebi, ndi hone vha tshi »o lalama vha shulwa na mi¾o»o. [Zwi bva kha: Thimu ya Vha¾oli] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2019 NSC TSHIBVELEDZWA TSHA B [Tshiko: www.google.co.za] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Vhalani mitaladzi ya 1–2. Ndi ngani ¿wana mu¾uku a sa koni u fhambanya vhu»i na vhuvhi? (1) 1.2 Vhalani mitaladzi ya 4–6. Ndi zwifhio zwine mubebi a tea u zwi dzhiela nzhele malugana na kualusele kwa ¿wana? Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) 1.3 Vhalani phara ya 2. Sumbedzani zwithu ZWIVHILI zwine mubebi a tea u ita kha u tsireledza ¿wana uri a si wele khomboni. (2) 1.4 Vhalani phara ya 3. Sumbedzani vhu»ifari ho teaho mubebi mu¾ani. Bulani ZWIVHILI fhedzi. (2) 1.5 Sedzani mitaladzi ya 24–30: ' U µivha khonani … a si avhu»i.' Ndi zwifhio ZWIVHILI zwihulwane zwine mu¿wali a khou eletshedza nga mafhungo a iyi phara? (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2019 NSC 1.6 Vhalani phara ya 5. Bviselani khagala ndivho khulwane ya mu¿wali malugana na mafhungo a phara iyi. (2) 1.7 Kha phara ya 8, hu na murero. ¹alutshedzani uri u thusedza hani u ¾an»avhudza muhumbulo muhulwane une wa wanala kha iyi phara. (2) 1.8 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Vhushaka havhu»i vhukati ha ¿wana na mubebi mu¾ani vhu »iswa nga n¾hani ha u ... A rengela ¿wana zwiambaro zwavhu»i. B tendela vhana vha tshi ita zwine vha funa. C ¾u¾uwedza vhushaka havhu»i vhukati ha mubebi na ¿wana. D tendela ¿wana a tshi vha o vhofholowaho u ya nga ndayotewa. (1) 1.9 Vhalani phara ya 7. U ya nga phara iyi, mu¿wali u ¾ana mvelele mbili dzine dza ku»ana. Dzi buleni ni dovhe ni sumbedze uri dzi ku»ana hani. (4) 1.10 U ya nga phara ya 5, arali no vha ni mubebi wa uyo ¿wana ane a khou »idzhenisa kha zwiito zwo bulwaho afho, no vha ni tshi »o ita mini? Bulani ZWIRARU fhedzi. (3) MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.11 Ndi tshini tshine muoli a tama ri tshi tshi guda nga itshi tshifanyiso? (2) 1.12 ¹alutshedzani vhupfiwa/vhu»ipfi ha½u malugana na zwine na khou vhona kha tshifanyiso itshi. Tikedzani phindulo ya½u. (2) 1.13 U ya nga ha kuhumbulele kwa½u, ni vhona maitele a re tshifanyisoni itshi a tshi ¾anganedzea lushakani naa? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (2) MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B 1.14 ¹alutshedzani vhu¾umani vhune ha vha hone vhukati ha mafhungo a re kha TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHIBVELEDZWA TSHA B. ¹an»avhudzani phindulo ya½u. (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2019 NSC KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Afha hu ¾an»avhudzwa zwi¿we zwa zwine zwa »isa mutakalo wavhu»i muvhilini wa muthu. THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho: 1. Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza maga a teaho u tevhedzwa kha u langa khofhe u itela mutakalo wavhu»i wa muthu. 2. ºwalani PHARA yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u. 3. Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha PHARA nga maipfi a sa fhiri 90. 4. A NI LAVHELELWI u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo. 5. Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u. TSHIBVELEDZWA TSHA C MUSI MUVHILI WO NETA … Kanzhi ri µi pfa vhomuthumunzhi musi vha tshi ya u eµela vha tshi ri vha khou ya u awela kana u isa marambo ma¿weni. U e»ela ndi maitele avhu»i a u awedza muvhili khathihi na muhumbulo, fhedzi vhanzhi ri wana vha tshi »ikhakhisa nga u nyefula maitele haya. Musi muthu o neta u tea u »iambusa hu u itela u bvisa mabiko na u netulusa muvhili uri khofhe dzi fare zwavhu»i. U ¾amba musi u sa athu u e»ela zwi tsi»ulula muvhili na zwiendanungo u itela uri muvhili u vuwe u na mafulufulu maswa. Lufherani lwa u e»ela kha hu vhe fhethu ho dzikaho hu si na phosho uri muvhili u awele zwavhu»i hu si na u khakhisea nga miungo ya radio, the¼evishini kana lu¾ingothendeleki. U ¾anganedza lu¾ingo vhusiku muthu o e»ela zwi vhanga uri u dzhie tshifhinga u dovha hafhu wa farwa nga khofhe. Zwenezwo muhumbulo u nga si kone u awela lwo teaho, ngauralo phosho yo¾he i tea u vha kule na muthu o e»elaho. Muthu u tea u e»ela tshifhinga tsho linganelaho tshine tsha anganyelwa henefha kha awara dza malo uri a vuwe muvhili wawe wo netuluwa. U kumedza wo dzula zwi ita uri muthu a konµelwe nga u farwa nga khofhe musi tshifhinga tsha u eµela tshi tshi swika, zwa vho kombetshedza uri musi tshifhinga tshine a tea u vuwa ngatsho tsho swika, a vho kundelwa u vuwa ha mbo »i vha u rongomelwa hawe. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2019 NSC Zwilu»i naho zwi zwa ndeme muvhilini wa muthu, zwi tea u nwiwa tshifhinga tsha u e»ela tshi sa athu u swika ngauri zwi ita uri muthu a vuwe lu sa fheli a tshi ya u »ithusa. Mishonga ya u thivhela khofhe a yo ngo vhuya ya fanywa u nwiwa ngauri i khakhisa kue»etshele kwavhu»i. Muthu u vho sala a tshi e»ela khuhu dzi tshi lila nga u shumisa zwidzidzivhadzi zwi ¾usaho khofhe. Ndi zwa ndeme u tandulula thaidzo ye muthu a ¾angana nayo masiari musi a sa athu u e»ela ngauri zwa sa ralo u »o fhedza tshifhinga tshilapfu a tshi khou humbulesa nga hayo. U e»ela ndi tshipi»a tsha ndeme kha muthu mu¿we na mu¿we a tshilaho sa izwi tshi tshi awedza muvhili na muhumbulo. [Zwi bva kha: Thimu ya Vha¾oli] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2019 NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO ¹alelani khungedzelo (TSHIBVELEDZWA TSHA D) i re afho fhasi uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. TSHIBVELEDZWA TSHA D  Ndi bu»o ¼ifhio ¼ine vha ¾o»a u ¼i tevhela?  Kha vha dadali fhano Fuwan»ivho!  Haya ha vhapfumbudzi vho bikwaho vha vhibva.  A ri dzimi n»ivho, ri tou nweledza.  Vhaswa na vhaaluwa tshone tshipikwa tshashu.  Ri vha gudisa mi¿wedzi ya rathi, arali vha kona nga mi½a luafhulelo ndi i»a-u-vhone!  Vha tshi ri ¾o»a ri henefha mafhandeni a Dandila na Tshadumbu.  Vhu¾umani hashu khovhu: 078 4276578 kana fuwan»ivho@gmail.com [Tshi bva kha: images.google] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Lara 2019 NSC MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Ndi tshikili-»e tshine mukungedzeli a khou ri ¾anela tshone? Ndi ngani ni tshi ralo? (2) 3.2 ·ifurase asi¼i: 'A ri dzimi n»ivho'. ¹alutshedzani mulaedza une mukungedzeli a tama u u isa kha vha¾aleli vha iyi khungedzelo nga u shumisa fhungo i¼i. (2) 3.3 Kha dzina 'FUWAN¶IVHO' mukungedzeli o shumisa thekheniki-»e? Sumbedzani na mushumo wayo kha khungedzelo iyi. (2) 3.4 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Nga u shumisa ipfi 'vhibva' kha mutaladzi wa 3, mukungedzeli u khou ¾o»a ri tshi ¾alukanya uri ... A vhagudisi vha hone vho bikiwa vhukuma. B vhagudisi vha hone vha na n»ivho yo dziaho vhukuma. C vhagudisi vha hone vha tou phuphuledza n»ivho. D A na C. (1) 3.5 No ¾alela nyolo ya khungedzelo iyi, ni vhona mukungedzeli o swikelela kha u lwa na u shayea ha mishumo kha vhaswa? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 11 DBE/Lara 2019 NSC MBUDZISO YA 4: U PFESESA ZWIºWE ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI ¹alelani khathuni (TSHIBVELEDZWA TSHA E) i tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khayo. TSHIBVELEDZWA TSHA E NDI ¶O RWELA HU KHOU A NGA SI DZHIE NDI YANGA DZO¹HE KHA BVELELA MINI THAMBO YANGA A NDO TOU ¶A ¶IVHAVHUPO. AFHO? SONGO HUMBELA! NAYO. ºWANA WA 3 ºWANA WA 4 ºWANA WA 1 ºWANA WA 2 FUREME YA 1 FUREME YA 2 FUREME YA 3 [Tshiko: www.google.co.za] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 No ¾alela iyi khathuni, ni vhona i tshi ni gudisa mini? (1) 4.2 No ¾alela FUREME ya 3, ºWANA WA 3, ni nga ri mini nga vhu»ipfi hawe no sedza mbonalo yawe afho ki¼asini? (1) 4.3 ¹alutshedzani zwi khagala uri FUREME YA 1 na FUREME YA 3 dzi fhambana hani. (2) 4.4 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Kha FUREME YA 1, hu na ¼isala. Lushaka lwa i¼i ¼isala ndi ... A ¼isumbi. B ¼isumbavhu½e. C ¼isalavhunzhi. D ¼isalatshivhalo. (1) 4.5 ¹alelani fureme ya 1. Ndi vhufhio vhu»ifhinduleli vhune ha khou ¾aniwa nga fureme iyi? (2) 4.6 U ya nga kuvhonele kwa½u, ndi zwifhio zwine na nga eletshedza musi no sedza nyimele ine ya khou bvelela kha FUREME YA 3? Bulani ZWIRARU. (3) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 12 DBE/Lara 2019 NSC MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA F VHASWA VHA RE NA MBONELAPHAN¶A 1 Muana¼o ndi mu¾hannga wa muhaga a sa funiho u dzula nga ½ala. O ya a luvha thavhani nge a vha e na muhumbulo wa u ¾o»a u »ibveledza kha sia ¼a vhulimi, a mbo »i tshetshelwa tsimu i si na vhukono. Muana¼o zwili¿wa zwawe zwo vha zwi tshi tou titima vhukuma. O vha e na tshomedzo dzo¾he dzo teaho mushumo uyo. Muvhuso wone wo mu 5 lambedza nga manyoro wa dovha hafhu wa mu bwela na ma»i a u sheledza. 2 O vha ¾hu¾huwedzo khulwane kha vha thangana yawe. Vho ri u vhona maitele awe na vhone vha vha na dzangalelo ¼a vhulimi, wa tou vha mupfufhi u si mphire henefho muvhunduni. Vhaswa vho vhonala vho 10 dzimela n»ala hu si na a no sika. ¶uvha ¼a tshivhidzo vhamusanda vho vha vho takala vha tshi vhona mveledziso i re shangoni ¼avho. Vha fhedza nga u zwa vhe: 'Isani phan»a nga u ralo, lupfumo lu mavuni.' [Zwi bva kha: Thimu ya Vha¾oli] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Kha mitaladzi ya 3–4, hu na maipfi mavhili ane a vha mapharonimi. A ¿walululeni e mafhungoni MAVHILI a pfalaho e na tou »ivhumbela. (2) 5.2 Mafhungo asia: 'Muana¼o zwili¿wa zwawe zwo vha zwi tshi tou titima vhukuma. O vha e na tshomedzo dzo¾he dzo teaho mushumo uyo.' ¹anganyani mafhungo a re afho n¾ha uri ni vhumbe fhungotserekano ¼i pfalaho. (2) 5.3 Fhungo asi¼i: 'O vha ¾hu¾huwedzo khulwane kha vha thangana yawe.' Isani fhungo ¼i re afho n¾ha kha tshifhinga tshi »aho. (1) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 13 DBE/Lara 2019 NSC 5.4 Kha mutaladzi wa 13, hu na ¼imudi ¼a ndaela/¼ilaeli. ·i topoleni ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼i pfalaho. (2) 5.5 Fhungo asi¼i: '¶uvha ¼a tshivhidzo vhamusanda vho vha vho takala.' ºwalululani ¼ifurase ¼o swifhadzwaho/talelwaho ¼i kha khanedza. (1) 5.6 ·ifurase asi¼i: 'Lupfumo lu mavuni.' U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona i¼i ¼ifurase ¼i tshi nga shandukisa hani kuhumbulele kwa vhaswa malugana na bu»o ¼a vhulimi? (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa