Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 November 2020 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) LARA 2020 MARAGA: 70 TSHIFHINGA: Awara 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 14. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/Lara 2020 SC/NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Bammbiri i¼i ¼i na khethekanyo THARU: KHETHEKANYO YA A: Tholokanyonµivho (30) KHETHEKANYO YA B: Manweledzo/Samari (10) KHETHEKANYO YA C: Zwivhumbeo na milayo ya kushumisele kwa luambo (30) 2. Vhalani ndaela DZO¹HE nga vhuronwane. 3. Fhindulani mbudziso DZO¹HE. 4. Thomani KHETHEKANYO IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 5. Hune KHETHEKANYO IºWE na IºWE ya fhelela hone ni talele. 6. Nomborani phindulo dza½u zwi tshi anana na kunomborelwe kwo shumiswaho kha i¼i bammbiri ¼a mbudziso. 7. Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso IºWE na IºWE, ni pfuke mutaladzi. 8. Ni dzhiele nzhele mupele¾o na kufha¾elwe kwa mafhungo. 9. Tshifhinga tsho anganyiwaho: KHETHEKANYO YA A: Minetse ya henefha kha 50 KHETHEKANYO YA B: Minetse ya henefha kha 30 KHETHEKANYO YA C: Minetse ya henefha kha 40 10. ºwalani nga vhudele, nahone zwi vhaleaho. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/Lara 2020 SC/NSC KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO MBUDZISO YA 1: U VHALA U ITELA U WANA ¹HALUTSHEDZO NA U PFESESA Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA A na TSHA B uri ni »o kona u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. TSHIBVELEDZWA TSHA A GOMELELO NA MASIANDAITWA A·O 1 Lu¾avula lwa vhuya lwa swika, vhathu nga mvelo ano ma»uvha a vha tsha ¾utshela kule na dziradio. Tshivhangalelwa tshavho ndi u ¾oµou »ivha uri vhabvumbi vha mutsho vha khou vhona mini – ndi kusidzana kana ndi kutukana naa? Honeha, vha vhuya vha pfa hu tshi pfi ho ¾odzimela kutukana hu vuwa n»a»o ngauri ndi hone vha tshi ri ro welwa nga nn»u na 5 tshi¾anga, khuvha ro shengela. 2 '¸a¿waha ri tou nga ri »o vhuya fhedzi, khufha hu tshi pfi ho ralo u ¾odzimela kutukana.' Vho Kho»eli vha ralo vha tshi sumbedza u kulea nungo. Mukalaha avha vho vha vhe mufuwi wa biko afha shangoni ¼a Gombame. Ri tshi »a kha thakha i¾eli vho vha vhe tshigwili; hu tshi 10 kholomo, he nngu he na mbudzi dzine u nga si dzi vhale wa dzi fhedza nga »uvha ¼ithihi. Vho ri u pfa lusevhe»i nga ha gomelelo, a vho ngo tsha vhuya vha dzi bonya. Thakha yavho iwe vhathu! Vha »o i fusha ngani, nga tshone tshikwama-shu? 3 Vhathu afha Gombane vho komolela vho komolela vha tshi ri khamusi 15 mvula i »o vhuya ye tho, hone zwa sokou sea zwi tshi ¾anama. Ha vha hu hone gomelelo ¼o thoma u »i½ea maan»a. Zwifuwo na zwone zwa vho thoma u gwanda mavu, muondo na wone we thi ta¿wi. Ha vuwa tshipipipi zwi tshi gwadama nga tshithihi nga tshithihi. Vho Kho»eli vho ri u vhona u vhifha ha zwithu vha thoma u rengisa thakha yavho na u fhedzisa dze dza vha dzo 20 no lombela vha tshi rengisa ½ama. Fhedzi-ha, vho vha vha tshi khou shavha mvula vho no naiwa vhunga ho vha ho no fa dzi si na tshivhalo. 4 Nga n¾hani ha ¼eneli gomelelo, na milambo ya thoma u xa. Ndi he na phukha dzi tshilaho ma»ini na dzone dza vho kwamea; u tshi ya milamboni wo vha u tshi reshwa nga munukho wa zwipuka zwo faho. Arali wo ima 25 henefha philiphilini ya mulambo, wo vha u tshi vhona miri ye ya vha i tshi dzula i tshi titima ma»ini na yone yo welwa nga khombo ya u oma nga n¾hani ha ¾hahalelo ya ma»i. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/Lara 2020 SC/NSC 5 Rithani we a vha e na tsimu khulwane i sa vhambedzwi na dzunde na ene zwo mu fara ¾haha musi a tshi vhona zwili¿wa zwayo zwo fa tshote. A tshi 30 humbula mbeu na dizili zwe a vha o tou renga a pfa ¾hoho i tshi mona. U vhona zwo ralo, a kuvhanganya vhashumi a vha ¾alutshedza khaedu ine a vha nayo zwo itiswa nga n¾hani ha iyi nyimele yo vhifhaho. Vhashumi vha vhathu a vho ngo vhuya vha kolo¿wa musi vha tshi vhudzwa uri vha tea u vha vho awela u shuma. Vho vha vha tshi khou »i zwi vhona zwauri vhunzhi 35 mi»ini afha shangoni ¼a Gombame khuhu i tevhela muthu. 6 Gomelelo i¼i ¼o kombetshedza uri Vhamusanda vha henefho vha rambe tshivhidzo tshi si na tsaleli. Vhadzulapo vha tou kusuwa vha tshi gonya thavhani nge vhe u si dze muvhidzi tshivhidzelwa u sa tshi »ivhi. Musi Mavu vho no zwa, vhadzulapo na vhone vho bvisa vhupfiwa ho 40 fhambanaho. Honeha, mafhungo o ¾o»ou tshinyala musi vha tshi vho thoma u sumbana na avho vho ¾avhaho miri ya mipaini ya vho nga ndi yone tshivhangi tsha gomelelo. Murangi, ene muhulwane wa Khoro ya Vhadzulapo, o kaidza uri bomepome a ¼i nga thusi tshithu, kha hu tandwe ¼i no fukwa. Ha mbo »i vhofhiwa ¼a uri vhanna na vha¾hannga vha tea u ya 45 mulamboni wa Lufha»i we wa vha u tshi sumbedza uri arali vhathu vha bwa hu nga »i wanala ma»i. Ee, nangoho vha tshi bwa vha mbo »i a wana. 7 ·one-vho i¼i gomelelo ¼o vha ¼i songo sia fhethu, phukha dze dza ponya lufu dzo vha dzi tshi vho swika na mi»ini dzi tshi »i ri khamusi ri »o tshila. Dzo vho tou homolowa mulamboni wa Lufha»i he vhathu vha bwa hone ma»i. 50 U »a ha phukha afha Lufha»i zwo vho dzhenisa vhadzulapo nyofho. Ndi nge vha humbula uri dzi¿we dzadzo dzi nga vha zhongondedza na u vha shela malwadze nga u nwa ma»i ayo. 8 Vhunga maano a tshi vhambwa nga luvhadzi, vhamusanda vho mbo »i ¿walela vha Muvhuso wa Vhukati vha tshi humbela u phalaliwa kha nyimele 55 iyi. Muvhuso a wo ngo vhuya wa vha na thidza, wo mbo »i rumela vhathu na magoloi a »isa ma»i na a u vhora u itela uri vhathu vha sa welele. Nangoho ho mbo »i vha mupfufhi u si mphire ha ya ha bwiwa gwedzho ¼ihulu ha dzheniswa dziphaiphi dza u kokodza ma»i a tshi bva fhasi. Muvhuso wone wa langana na vhadzulapo uri tshelede ya mu»agasi mi¾a i 60 »o tou ita sengosengo. I¼i fhungo ¼a kosekose vhadzulapo vho ¼i ¾anganedza hu si na u kolo¿wa. U thivhela vhua»a, vho dovha hafhu vha »ivhetshela milayo ya u langa kushumisele kwa ayo ma»i. Mi¿wedzi i si mingana, Gombame thaidzo ya gomelelo ya vhonala i tshi khou fhufhurea. 9 Vhamusanda vho livhuwa vhadzulapo vhavho kha maan»a nga u pfana. 65 Shango ¼a dzika, dzembe ¼a vhuyelela mufhi½ini. Ri nga ri mini? Ri livhuwa Ene Mudzimu Ramakole. [Zwi bva kha: Thimu ya vha¾oli] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/Lara 2020 SC/NSC TSHIBVELEDZWA TSHA B [Tshi bva kha: Google. images] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Vhalani mitaladzi ya 1–4. Ndi mini tshine tsha ita uri vhathu vha si tsha ¾uwa tsini na dziradio dzavho? (1) 1.2 Vhalani mitaladzi ya 4–5. Ndi tshini tshe tsha shela nyofho vhathu vha Gombane lwe vha si tsha »ivha na zwine vha nga ita? (1) 1.3 Vhalani phara ya 2. Sumbedzani zwithu ZWIRARU zwine zwa ita uri Vho Kho»eli vha si tsha fara na khofhe musi vha tshi pfa nga ha nyimele ine ya »o wela shango ¼a Gombame. (3) 1.4 Vhalani phara ya 3. ¹alutshedzani zwe Vho Kho»eli vha ita u itela u tsireledza thakha yavho kha nyimele ye shango ¼a vha ¼i tshi khou ¾angana nayo. Bulani ZWIVHILI. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/Lara 2020 SC/NSC 1.5 Kha mitaladzi ya 34–35, hu na ¼iambele/¼iidioma,' ... khuhu i tevhela muthu.' Sumbedzani uri ¼iambele/¼iidioma i¼i ¼i thusedza hani kupfesesele kwa½u kwa mafhungo e na vhala. (3) 1.6 Vhalani phara ya 6. ¹alutshedzani mulaedza une mu¿wali a khou isa kha vhavhali nga mafhungo a phara iyi. (2) 1.7 Vhalani phara ya 7. Sumbedzani khaedu dzine vhadzulapo vha Gombame vha nga ¾angana nadzo musi vha tshi ya u ka ma»i mulamboni wa Lufha»i. Bulani ZWIVHILI. (2) 1.8 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Vhalani mitaladzi ya 7–8. '¸a¿waha ri tou ... u ¾odzimela kutukana.' Mu¿wali u khou ¾o»ou bvisela khagala n»ivho ya vhomakhulukuku (IKS) i sumbedzaho uri khala¿waha i tevhelaho hu »o vha na ... A gomelelo ¼ihulu. B mvula nnzhi. C u bebwa ha vhatukana vhanzhi. D mi»alo mihulu. (1) 1.9 ¹alutshedzani zwine na vhona zwi tshi sumbedza uri vhamusanda ndi khosi i re na vhu»ifhinduleli mafhungoni aya e na vhala afho n¾ha. Bulani ZWIVHILI. (2) 1.10 Vhalani phara ya 8. Ni a tendelana na na kuvhonele kwa mu¿wali zwi tshi yelana na mafhungo e a bviselwa khagala kha iyi phara? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) 1.11 Vhalani mitaladzi ya 12–13. Nga kuvhonele kwa½u, ni vhona thaidzo ye ya wela vhadzulapo vha shango ¼a Gombame yo tandululea nga n»ila i fhushaho? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno THARU. (3) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/Lara 2020 SC/NSC MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.12 Ndi ifhio nyimele ine muoli a khou ri ¾anela yone nga tshifanyiso itshi? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno NTHIHI. (2) 1.13 U ya nga kuvhonele kwa½u, ni nga ri mini nga vhu»ipfi ha vhathu vha re afho tshifanyisoni? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno NTHIHI. (2) MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B 1.14 Mafhungo e na vhala kha TSHIBVELEDZWA TSHA A a na vhushaka na a TSHIBVELEDZWA TSHA B u swika hu¿we fhethu, fhedzi hu »i vha na hu¿we u fhambana hu vhonalaho. Sumbedzani vhungoho ha ¼ikumedzwa i¼i. (3) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/Lara 2020 SC/NSC KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA C nga vhuronwane. Afha hu ¾an»avhudzwa kulondotelwe kwavhu»i kwa ma¾o. THANYELANI: Ni lavhelelwa u ita zwi tevhelaho: 1. Nweledzani nga maipfi a½u ni tshi sumbedza zwine zwa nga itwa u itela u ¾hogomela ma¾o. 2. ºwalani phara yo lunzhedzanaho tshidele, ni shumise maipfi a½u. 3. Manweledzo a½u a faredze mbuno dza SUMBE dzi kha phara nga maipfi a sa fhiri 90. 4. A ni lavhelelwi u dzhenisa ¾hoho ya manweledzo. 5. Sumbedzani tshivhalo tsha maipfi mafheloni a manweledzo a½u. TSHIBVELEDZWA TSHA C MA¹O – LWONE LUVHONE LWASHU Ma¾o ndi muraµo wa muvhili une wa vha wa ndeme vhukuma kha vhutshilo ha muthu; ndi ngazwo a tshi tea u ¾hogomelwa nga vhuronwane. Ndi zwa ndeme uri muthu a ¾ha¾huvhiwe ma¾o nga dokotela u itela u µivha nyimele ya ma¾o awe. Zwenezwo zwi µo mu thusa u ilafha ma¾o awe uri naho e na thaidzo a »o dzula e na mutakalo wavhuµi misi yo¾he. Zwi¼iwa zwo fhambanaho na zwone zwi na ndeme kha mutakalo wa ma¾o ashu. Muthu u tea u ¼a zwi¼iwa zwi re na miroho khathihi na mitshelo, a fhungudza zwi¼iwa zwo µalaho mapfura u itela mutakalo wa ma¾o. Muvhili wo kalulaho u vhanga malwadze. Muthu kha lilele u vha na tshileme tsho teaho uri zwi sa µo mu vhangela vhulwadze ha swigiri vhune ha kwama ma¾o, lune a nga swinga. Muthu kha »i¾hogomele nga u kona u thivhela malwadze muvhilini wawe. Maµuvha ano vhunzhi ha vhathu vha shumisesa khomphyutha musi vhe kha mishumo yavho yo fhambanaho. Muthu u tea u ¾hogomela mutakalo wa ma¾o awe nga u ambara mangilasi a u thivhela tshedza tsha khomphyutha khathihi na u awedza ma¾o arali o shumiseswa. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/Lara 2020 SC/NSC Fola ¼one a ¼o ngo vhuya ¼a lugela mutakalo wa muthu na khathihi. Muthu kha µiilise kha u shumisa fola saizwi ¼i tshi ita uri tsinga na misipha ya ma¾o zwi aluwe nga u ¾avhanya. Ndi fha¼a hune wa µo wana ma¾o a muthu a no daha fola a tshi dzula o tswukuluwa sa a no nga o shelwa phiriphiri. Musi µuvha ¼i tshi fhisesa, muthu kha ambare mangilasi a »uvha kana mu¿wadzi wo lugelaho u thivhela µuvha kha ma¾o. Nga maanµa vhathu vhane vha shuma vhe nnµa, vha tambaho mitambo luvhanµeni lwo vuleaho, kana na avho vha tshimbilaho µuvhani. Muthu kha vhe na nµivho ya µivhazwakale ya lushaka lwa hawe ngauri ma¿we malwadze a ma¾o a bva tsikoni o dzhielwa u bva kha lutsinga lwa lushaka lwonolwo. Muthu a µivha nyimele yawe u a ¾avhanya a wana thuso fhethu ho teaho. Lushaka kha ri tsivhudzane, ri si tende u xeletshelwa nga mura»o hoyu wa ndeme ngauri ma¾o a shuma mushumo muhulwane kha vhuvha ha muthu. [Tshi bva kha: www.google.co.za] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 10 DBE/Lara 2020 SC/NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO ¹alelani khungedzelo (TSHIBVELEDZWA TSHA D) i re afho fhasi uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo vhudziswaho. TSHIBVELEDZWA TSHA D NDELE DZA NDELE!!! RI RI ¹ANZWA MA¹O  NDELE DZA NDELE dzi ri ri vha kanda lini?  Saizwi mupo na muthu e madelemapfani.  Zwikwara na dzithavha ri guduba ra sia ro aledza.  Miri, mahatsi na maluvha a tshakatshaka vha tou khetha.  Ri shandukisa mu»i vhadzulatsini vha u hangwa.  Ngade yavho i »o ta¿wa na nga zwi½oni, ½otshi vha fuwa.  Muano washu u ri mushumo phan»a, malamba murahu.  Mutengo u tiwa nga vhone, arali vho wela kha vhafumi vho vhaledzaho.  Vha tshi ri ¾o»a ri wanala zwifha¾otserekanoni zwa Lambani.  Kha vha ri kwame kha vhu¾umani vhu tevhelaho: 015 975 2213 kana ndele@gmail.com [Tshi bva kha: www.google. images] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 11 DBE/Lara 2020 SC/NSC MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 ¹alelani khungedzelo iyi nga vhuronwane. Ndi tshini tshi kungaho ma¾o a mu¾aleli? Bulani ZWIVHILI. (2) 3.2 Fhungo asi¼i: 'Ndi nnyi a sa funi zwivhuya?' Mbudziso iyi i ni »isela ¾halutshedzo-»e musi no sedza khungedzelo iyi? (2) 3.3 Fhungo asi¼i: 'RI RI ¹ANZWA MA¹O'. Sumbedzani u tea ha tshi¼ogeni itshi maelana na iyi khungedzelo. (2) 3.4 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. ·ifurase asi¼i: 'Saizwi mupo na muthu e madelemapfani.' ·ifurase i¼i ¼i bveledza figara ya muambo ya … A ¼itatathino. B ¼i½a½edzi. C ¼imethafore. D ¼ifanyisi. (1) 3.5 Fhungo asi¼i: 'Mutengo u tiwa nga vhone, arali vho wela kha vhafumi vho vhaledzaho.' U ya nga kuvhonele kwa½u, ni vhona mukungedzeli o shumisa thekheniki- »e nga fhungo i¼i? Tikedzani phindulo ya½u nga mbuno MBILI. (3) [10] Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 12 DBE/Lara 2020 SC/NSC MUDZISO YA 4: U PFESESA ZWIºWE ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI U SENGULUSA KHATHUNI ¹alelani khathuni (TSHIBVELEDZWA TSHA E) i tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khayo. TSHIBVELEDZWA TSHA E NDI A LIVHUWA NDI NGE A NDI HEYI A I NA NDI MAKHULU VHO NTAKADZA ZWONE. A·IKOHO·I. THOMA KHA MU¸E NN¶ISA FHANO MBILU NGA VHA A YO TEA NGA NNYI? WA U TAKALA MVELELO ZWI VHONE. VHU¹AMBO. NA N¸E. DZAWE. FUNA NAA! FUREME YA 1 FUREME YA 2 FUREME YA 3 [Tshi bva kha: www.google. images] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 ¹alelani khathuni iyi nga vhuronwane. Ndi zwifhio zwine muoli a tama u zwi isa kha vha¾aleli vha iyi khathuni? (2) 4.2 No ¾alela FUREME YA 1 na FUREME ya 3, ¾alutshedzani phambano i bviselwaho khagala nga luambo lwa muvhili lu wanaho kha idzi fureme mbili. (2) 4.3 Nangani phindulo yoneyone kha mutevhe wo ½ekedzwaho. Kha FUREME YA 1, hu na ¼ibulafhethu 'FHANO'. ·ibulafhethu i¼i ¼o vhumbwa nga ... A ¼isala. B dzina. C A na B. D ¼i¾aluli. (1) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 13 DBE/Lara 2020 SC/NSC 4.4 ¹alelani FUREME YA 1. ¹alutshedzani vhu»ipfi ha ¿wana no »isendeka nga kha zwi wanalaho kha iyi fureme. Tikedzani phindulo ya½u. (2) 4.5 U ya nga kuhumbulele kwa½u, ni vhona zwe mukegulu vha itela mu»uhulu wavho zwi tshi nga vha na ¾hu¾huwedzo-»e vhutshiloni hawe? Bulani ZWIRARU. (3) [10] MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE Vhalani TSHIBVELEDZWA TSHA F uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khatsho. TSHIBVELEDZWA TSHA F: PHUROSA MATAKADZA MBILU 1 ¶uvha ¼o ri ¼i tshi sala ¼i tshi tou mbala, Mamvivhi a vha a tshi khou rahuwa tshivhanga tsha Imbani. Makhulu wawe vho vha vho tou vhudza tshi na n»evhe musi vha tshi ri a tou vhusiku sala n»uni uri a »e a vhone tshibulebule tshe vha mu farela. Nangoho khoyu a tshi khou dzhena mu»ini wa Vho-Tshigwanda o tou hwalela thovhela. U swika a ho ngo 5 vhuya ha vha na zwi¿we, vhuvhili havho vho mbo »i livha dangani vha mu sumbedza kholomo yo bebaho nga namana mbili. 2 Mamvivhi o vha a songo takala zwone musi a tshi vhona kholomo yawe ye Vho Tshigwanda vha mu livhuwa ngayo nga murahu ha musi o lisa kholomo dzavho mi¿waha mivhili. Mamvivhi o rina namana idzo 10 madzina, a fhedza a mbo »i onesa a humela hayani hawe ngei Dududu. A tshi swika o wana mme awe vho mu sevhedza nga ma¾anari e vha a renga ngei Vhulondo. O a takala a ri a »o mu fha mutakalo wavhu»i muvhilini wawe. Mamvivhi o ri u ¼a thumbu ya tou rwe, a nwa ma»i a ya u e»ela fhasi ha muri wa musuma ngauri o vha o netiswa nga lwendo. 15 [Tshi bva kha: Thimu ya Vha¾oli] MBUDZISO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Kha mutaladzi wa 1, hu na ¼inyanyu. ·i topoleni ni ¼i shumise fhungoni ¼e na tou »ivhumbela. (2) 5.2 Kha mutaladzi wa 6, hu na ¼ibulafhethu. Inwi ¼i topoleni ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼e na tou »isikela. (2) Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 14 DBE/Lara 2020 SC/NSC 5.3 Kha mutaladzi wa 7, hu na ipfi ¼o shumiswaho ¼i songo teaho. ¸eani ipfi ¼o teaho vhudzuloni ha i¼o, ni dovhe ni ¼i shumise fhungoni ¼a½u. (2) 5.4 Fhungo asi¼i: 'Mamvivhi o rina namana madzina.' ·i thomeni nga ipfi ¼i tevhelaho: Namana … (1) 5.5 Kha mutaladzi wa 13, hu na fhungo asi¼i: 'O a takala a ri a »o mu fha mutakalo wavhu»i.' Fhungo i¼i ¼o khakhea. Inwi ¼i ¿walululeni no ¼i khakhulula. (1) 5.6 Kha mutaladzi wa 3, hu na ¼iambele, 'Vhusiku sala n»uni.' Inwi ¼i shumiseni fhungoni ¼e na tou μisikela u sumbedza uri ni a »ivha zwine ¼a amba zwone. (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa