Skip to content

Tshivenda HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

MemorandumTshivenda HLGrade 1220239 pages

Grade 12 Tshivenda HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A U THOMA (P1) 2023 TSUMBAN¶ILA YA U MAKA MARAGA: 70 Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 9. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 2 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHA VHA PFESESE:  Memorandamu uyu u tou vha tsumban»ila fhedzi ya u thusa vha¾oli/vhamaki.  Ngauralo, a u tei u vha ambadzifhele nga wo¾he lini.  Phindulo dza vhagudi dzi tea u sedzwa u ya nga vhukoni ho ¾aniwaho kha phindulo yeneyo.  Phindulo dzi tea u eliwa nga u angaredza, nahone mbuno dzi ½ewe ho teaho zwi tshi tevhedza maga o dzhiiwaho kha mu¾angano wa ndinganyiso.  Memorandamu uyu u »o thoma wa dzulelwa dzulo nga vho¾he vha kwameaho musi u ¾ola/maka hu sa athu u thoma. KHETHEKANYO YA A: THOLOKANYON¶IVHO NDAELA KHA VHA¹OLI/VHAMAKI Maga a u ¾ola/maka tholokanyon»ivho:  Ngauri ndivho i kha u pfesesa, mupele¾o wo khakheaho na vhukhakhi ha luambo kha phindulo zwi songo ½ewa nda¾iso nga nn»a ha musi vhukhakhi honoho vhu tshi thithisa kupfesesele/u shandula zwi ambwaho. (Honeha, vhukhakhi vhu »i fanela u sumbedzwa).  Arali mulingiwa a shumisa maipfi a luambo lu¿we lune a sa khou lingwa khalwo, kha vha tsinye i¾o kha maipfi ayo, nahone arali phindulo i tshi kha »i pfala, hu songo vha na nda¾iso. Honeha, arali ipfi ¼i bvaho kha lu¿we luambo lwo shumiswaho kha tshibveledzwa nahone ¼a lavhelelwa kha phindulo, izwi zwi a ¾anganedzea.  Kha mbudziso dzo vuleaho, a hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha EE/ HAI kana NDI A TENDA/A THI TENDI. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  A hu na maraga dzine dza fanela u avhelwa kha NDI NGOHO/A SI NGOHO kana MBUNO/KUHUMBULELE. Tshiitisi/Thikhedzo/¾hu¾huwedzo ndi zwone zwine zwa fanela u sedziwa.  Musi phindulo ya ipfi ¼ithihi yo lavhelelwa hone mulingiwa a ½ea fhungo ¼o¾he, kha a ½ewe maraga tenda fhedzi ipfi ¼o lavhelelwaho ¼o talelwa kana ¼o sumbedzwa.  Musi mbuno mbili/tharu dzi tshi ¾o»iwa, ngeno nnzhi dzo ½ekedzwa, kha vha make fhedzi mbili/tharu dza u thoma.  Kha vha ¾anganedze u fhambana ha nyambotavhi.  Kha mbudziso dza u nanga kha zwinzhi, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i livhanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 3 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 1 PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A 1.1 Ndi u shayea ha mishumo√ na u sa aluwa ha ikonomi.√ (2) 1.2 Vha ita zwa u humbela√ na u ¾angula vhafhiri vha gondo.√ (2) 1.3 - Vhaswa u wana vho dzula vha sa shumi vha litsha u »isikela mishumo/ vhaswa vha lindela u tholiwa nga muvhuso, zwa sa ralo vha thoma u ita zwa u homboka vhathu.√√ (2) 1.4 Ndi ha musi muswa a tshi tevhedzela maitele kana kushumele kwa vhabebi nga u vha thusa kha zwa mabindu/Vha »ithomela mishumo yavho u fhirisa u tou lindela u tholwa.√√ (2) 1.5 Mulaedza ndi wa uri vhaswa kha vha »igudise na u »idzhenisa kha madzangano na zwiimiswa zwine zwa lambedza nga masheleni uri vha kone u sika mishumo/u fhirisa u lindela u tholwa.√√ (2) 1.6 Muthu arali a tshi ¾oµa thuso u tea u shuma o µiimisela/Muthu u fanela u ita ndingedzo dza u »ithusa.√√ (2) 1.7 Muthu u fanela u »iitela pulane ya bindu hune a »o i rumela kha vhalambedzi u itela u wana masheleni a u thoma bindu ¼awe/u sa la¾a fulufhelo/u »iimisela.√ (1) 1.8 - Vhathu vhane vha »a u renga kha bindu ¼awe vha nga lwala nga n¾hani ha zwi¼iwa zwo kavhiwaho nga zwitzhili.√ - Bindu ¼awe ¼i nga kundelwa u bvelela ngauri vhathu a vha tsha »o renga zwi¼iwa zwine zwa vha lwadza.√ (2) 1.9 C/u µiwanela zwi¼iwa.√ (1) 1.10 Ee. - Ndi a tendelana nawo ngauri arali muthu a »igudisa u shuma a tshe mu¾uku u aluwa e na n»ivho ya u kona u »ibveledzisa na musi o no aluwa. - Ndi a tendelana nawo ngauri zwi¼iwa zwi no bva mavuni zwi na mutakalo wavhu»i kha muvhili wa muswa. - Muswa a nga ita khumbelo ya mavu kha masipala/vhamusanda/vha¿we uri a kone u »ibveledzisa kha vhubindudzi. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√ (2) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 4 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka 1.11 - Vhaswa kha vha ¾u¾uwedzwe u sa »idzhenisa kha zwa vhugevhenga nga n¾hani ha u sa wana mushumo. - Muvhuso kha u pfumbudze vhaswa uri vha kone u »ithomela mabindu. - Muvhuso kha u lambedze vhaswa vha no khou ¾o»a u »ithomela mabindu. [ZWIVHILI zwi pfalaho]√√ (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA B 1.12 Mufodi u khou ¾o»a u ri ¾anela vhathu vhane vha khou bwa musuku/daimani lu siho mulayoni, muga hu u ¾o»a u »itshidza/»isikela mishumo.√√ (2) 1.13 - Vha nga »ihuvhadza/huvhadzana nga zwishumiswa zwine vha khou zwi shumisa u bwa musuku. - Vha nga fariwa nga mapholisa ngauri zwine vha khou ita a zwiho mulayoni. - Mavu a nga mbombomela a vho vha tibela ngomu mulindini/mugodini. - Buse ¼i nga vha vhangela malwadze. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√ (2) 1.14 - Muvhuso kha u sikele vhathu mishumo ngauri vhathu vha shuma vha nga si tsha bwa musuku lu siho mulayoni. - Muvhuso u tea u lambedza vhathu nga masheleni ane vha nga »ithomela mabindu u itela uri vhushayi vhu fhele. - Muvhuso u tea u ½etshedza vhathu zwishumiswa zwa u zwi shumisa arali vha tshi ¾o»a u »isikela mishumo uri vha ite zwithu zwi re mulayoni. - Muvhuso u tea u kovhela mavu vhathu vhane vha vha na dzangalelo ¼a zwa vhulimi/migodi u itela uri vha »ishumele vho vhofholowa. [Maraga 1 kha mbuno na maraga 1 kha thikhedzo]√√ (2) 1.15 Tshifanyiso itshi tshi ita uri ndi pfe vhu¾ungu ndi tshi vhona mu¿we o ¾ungufhala ngeno uyu wa mufumakadzi a tshi khou shuma o beba na ¿wana u sumbedza uri vhusiwana ho hula vhukuma hafha mu¾ani/ndi a pfa vhu¾ungu ndi tshi vhona vha si na tshomedzo dzo teaho dza u bwa.√√ (2) PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA A NA TSHA B 1.16 Ee. TSHIBVELDZWA TSHA A tshi khou amba nga vhadzulapo na vhaswa vhane vha tea u µisikela mishumo,√ ngeno kha TSHIBVELEDZWA TSHA B hu tshi khou vhonala vhathu vha tshi khou »ishumela hu n»ila ya u »isikela mishumo.√ (2) ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 5 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI MBUDZISO YA 2: U NWELEDZA NGA MAIPFI A¸U Kumakele kwa manweledzo U ¾ola/maka hu tea u »isendeka kha zwo vhudziswaho, hu litshiwe izwo zwi songo vhudziswaho. Manweledzo a tea u makiwa nga n»ila i tevhelaho:  Kuavhelwe kwa maraga: o Maraga dza 7 kha mbuno dza 7 (Maraga 1 kha mbuno). o Maraga 3 ndi dza luambo. o ¹hanganyelo ya maraga: 10  Kuavhelwe kwa maraga musi mulingiwa a songo anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Mbuno dza u bva kha 1–3 dzi re dzone: avhelani maraga 1 o Mbuno dza u bva kha 4–5 dzi re dzone: avhelani maraga 2 o Mbuno dza u bva kha 6–7 dzi re dzone: avhelani maraga 3  Kuavhelwe kwa maraga dza luambo musi mulingiwa o anulula/kopolola maipfi o tou ralo: o Khouthesheni dza u bva kha 6–7: ni songo avhela maraga dza luambo o Khouthesheni dza u bva kha 4–5: avhelani maraga 1 ya luambo o Khouthesheni dza u bva kha 1–3: avhelani maraga 2 dza luambo PFESESANI:  Tshivhumbeo Naho manweledzo o ¿walwa nga tshivhumbeo tsho khakheaho, a tea u ¾olwa.  Tshivhalo tsha maipfi: o Vhamaki vha tea u khwa¾hisedza tshivhalo tsha maipfi o shumiswaho. o Vha songo ¾usa maraga arali mulingiwa a songo sumbedza tshivhalo tsha maipfi, kana arali tshivhalo tsha maipfi tsho sumbedzwa tsho khakhea. o Arali tshivhalo tsha maipfi tsho fhira, kha vha vhale u swika kha fhungo ¼a u fhedzisa ¼i re n¾ha ha tshivhalo tsho tetshelwaho, vha litshe ayo ma¿we a manweledzo o salaho. o Manweledzo a re mapfufhi fhedzi o faredza mbuno dzo¾he dzi ¾o»eaho ha tewi u ½ewa nda¾iso. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 6 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka PHINDULO: TSHIBVELDZWA TSHA C NO KHOUTHESHENI NO MBUNO 1 'Zwi nga thusa vhukuma u ora 1 U ora masana a »uvha zwi masana a µuvha musi ¼o ¾avha u vhulunga mu»agasi. fhirisa u ora hithara.' 2 'Kha hu vhe na tshifhinga tshine 2 Gizara kha i sedziwe nga gizara ya u vhilisa maµi ya ¾oliwa vha»ivhi vha mu»agasi. nga vhomasithesele vho gudelaho zwa muµagasi.' 3 'Vhabebi vha tea u ¾u¾uwedza vhana 3 U shumisa khuni zwi vhulunga vhavho u shumisa khuni kha u vhasa mu»agasi. mulilo wa u ora, u bika na u dudedza maµi zwi nga thusa vhukuma u fhungudza kushumisele kwa mu»agasi.' 4 'Vhaswa kha vha tsivhudzwe u 4 Pu¼aka dzine dza sa khou fhungudza zwi¿we zwa shumiswa dzi tewa u dzimiwa. zwishumiswa nga u tsima pu¼aka dzine a dzi khou shuma, dzi fungwe fhedzi dzi tshi ¾oµa u shumiswa.' 5 'Mavhone o fhungudzwaho maanµa 5 Kha hu shumiswe mavhone a kha u shumisa muµagasi ndi one a sa ¼esi mu»agasi. no themendelwa.' 6 'Tshixwatudzi a tsho ngo tewa u 6 Tshixwatudzi tshi vulwe fhedzi dzula tshi tshi vulwa zwi songo tea zwo tea. ngauri zwi ¼a mu»agasi.' 7 'U shumisa shawara zwi nga ri 7 U shumisa shawara zwi leludzela vhutshilo zwa dovha zwa ri vhulunga mu»agasi. fhungudzela mbadelo kana u renga muµagasi munzhi.' TSHIVHUMBEO TSHA PHARA PFESESANI: Iyi i tou vha tsumbo; mulingiwa ha lavhelelwi u tou i bvisa yo tou ralo kokotolo lini. U ora masana a »uvha zwi vhulunga mu»agasi musi hu zwifhinga zwa vhuria. Gizara kha i sedziwe nga vha»ivhi vha mu»agasi uri i dzule i tshi shuma nga ngona. U shumisa khuni kha u dudedza ma»i zwi vhulunga mu»agasi. Pu¼aka dzine dza sa khou shumiswa dzi tewa u dzimiwa. Kha hu shumiswe mavhone a sa ¼esi mu»agasi munzhi. Tshixwatudzi tshi vulwe hu na ¾ho»ea u itela uri mu»agasi u vhulungee. U shumiswa ha shawara ndi zwa vhu¾hogwa ngauri zwi thusa uri ma»i a sa dzule a tshi vhiliswa tshifhinga tshinzhi. [Maipfi:90] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 10 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 7 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka KHETHEKANYO YA C: ZWIVHUMBEO NA MILAYO YA KUSHUMISELE KWA LUAMBO Maga a u ¾ola/maka  Mupele¾o: o Phindulo ya ipfi ¼ithihi i tea u ½ewa maraga naho mupele¾o wo khakhea, nga nn»a ha musi vhukhakhi uho vhu tshi shandukisa ¾halutshedzo ya ipfi ¼ene¼o. o Kha phindulo ya fhungo ¼o »alaho, vhukhakhi ha mupele¾o vhu tea u ½ewa nda¾iso arali vhu kha tshivhumbeo tsha luambo lwonolwo lu lingiwaho ngalwo. o Hune ha lingiwa pfufhifhadzo ya ipfi (aburivesheni), phindulo i tea u ½ewa i kha mupele¾o wonewone.  Zwivhumbeo zwa mafhungo zwi tea u vha zwi kha »ivhafhungo/girama yoneyone nahone yo ½ewa i kha mafhungo o fhelelaho/kana sa zwi ananaho na ndaela.  Kha mbudziso dza munangelo, kha vha ¾anganedze ZWO¹HE, ¼e»ere ¼i tshimbilelanaho na phindulo yone NA/KANA phindulo yo ¿walwaho nga vhu»alo. MBUDZISO YA 3: U SENGULUSA KHUNGEDZELO PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA D 3.1 Ndi ya u kunga/dzikusa dzangalelo ¼a vhathu uri vha »ibwisele maµi mi¾ani yavho.√√ (2) 3.2 Ndeme ya u shumisa khephusheni ndi ya u kunga vhathu vho¾he uri vha »ibwisele ma»i hu u itela uri bindu ¼avho ¼i tshimbile.√ Muoli u shumisa ndovhololo hu u itela u khwa¾hisedza ndeme ya uri ma»i a bwiwaho nga iyi khamphani ndi avhu»i vhukuma.√ (2) 3.3 Kunesaho.√ Zwiambaro zwo kunesaho zwo anewa »uvhani.√ (2) 3.4 C/ rotholesa.√ (1) 3.5 Muoli u shumisa luambo nga n»ila heyi hu itela u fhuredzela/fhureledza vhathu uri vha »e nga vhunzhi vha tshi kungwa nga u sa »ura.√ (1) Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 8 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka 3.6 Ee. - Mukungedzeli o swikelela ndivho yawe ngauri o shumisa tshifanyiso tsha ¼igoloi ¼i tshi khou bwa ma»i. - Mukungedzeli o shumisa tshifanyiso tshihulu tsha ¼igoloi tshi no kunga ma¾o a vha¾aleli. - Mukungedzeli o shumisa tshifanyiso tsha vhathu vho vhalaho u sumbedza uri tshumelo i itea nga u ¾avhanya. [ZWIVHILI fhedzi zwi pfalaho]√√ (2) [10] PHINDULO YA 4: KHATHUNI PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA E 4.1 Muoli u khou ri ¾anela u vhalwa ha bammbiri/wi¼i ya ndaka/ifa ¼o siwaho nga mufu.√√ (2) 4.2 Mukomana/mukomana wa khotsi.√Mukomana/mukomana wa khotsi wanga/anga vho ri sia madekwe.√ (2) 4.3 C/ uri zwo¾he zwi ngonani.√ (1) 4.4 Muthu wa 3 u sumbedza u hanganea na u kulea nungo/vhaisala ngauri ha ngo ½ewa tshithu tshi bvaho kha ifa,√ ngeno muthu wa 4 a tshi pfala o takala/u »ifhelwa ngauri vhana vhawe vho sielwa mukovhe wa ifa.√ (2) 4.5 Tshigarukela itshi tshi sumbedza u ¾avha mukosi/u vhidzelela/u akhamadzwa nga zwi bvelelaho.√ (1) 4.6 Masiandaitwa a nga vha a u ri hu nga vuwa dzinndwa ngauri hu na vhe vha sa katelwe kha ndaka/hu nga vuwa vengo vhukati ha mira»o ya mu¾a ngauri vha¿we vho dzi¿wa ndaka/mashaka a mufu a nga vhangisa vhana na mufumakadzi ndaka ya mufu ngauri na vhone vha pfa vhe na mukovhe. [Maraga 1 kha masiandaitwa na maraga 1 kha khwa¾hisedzo.] √√ (2) [10] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P1 9 DBE/2023 SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka MBUDZISO YA 5: KUSHUMISELE KWA LUAMBO NGA N¶ILA YONE PHINDULO: TSHIBVELEDZWA TSHA F 5.1 Muduba.√ U¼a muduba wa vhatukana wo lindela zwi¼iwa.√ (2) 5.2 ¹avha: ¶uvha ¼o vhuya ¼a ¾avha ro lindela vhaeni.√ Vhavenµa vho ¾avha fola museni.√ (2) 5.3 Zwo¾he zwo vha zwi tshi khou fodwa nga khamera.√√ (2) 5.4 Mapholisa vho ½a½isa khakhathi nga u bvelela havho ngauri vha¾aleli vho vho lwa navho lwe ha vho vuwa nndwakhulu.√√ (2) 5.5 Muofisiri u na maan»a a u vhudza vha¾aleli vhane vha khou dina uri vha ¾uwe na zwenezwo.√√ (2) [10] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 30 MARAGAGU¹E: 70 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa

Study this subject

More from Grade 12 Tshivenda HL

View all