Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL)
BAMMBIRI ·A VHURARU (P3)
2023
TSUMBAN¶ILA YA U MAKA
MARAGA: 100
Tsumban»ila iyi ya u maka i na masia¾ari a 13.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
You're offline
Skip to contentQuestion paper 





View all





Tshivenda HL P3 May June 2023 MG hlayiso.com
Tshivenda Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · tshivenda. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Tshivenda Hl
- Grade
- Grade 12
- Language
- Tshivenda
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 3
- Pages
- 13
- File size
- 364.9 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 13
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
MAFHUNGOTHANGELI O LIVHISWAHO KHA MU¹OLI/MUMAKI
Musi vha tshi ¾ola/maka mushumo wa mulingiwa, zwi tevhelaho ndi zwi¿we zwa
zwine zwa tea u dzhielwa nzhele musi vha tshi shumisa rubriki:
Ndeme ya vhupulani, mvetamveto, u vhalulula na u dzudzanya zwo
bveledzwaho kha tshibveledzwa tsha u fhedzisela tsho ½ekedzwaho.
U dzhiela nzhele u ¿wala hu re na ndivho, vha ¾anganedzaho mafhungo na
nyimele hu tshi katelwa na redzhisi¾ara, tshitaila na thouni – nga maan»a ho
sedzeswa KHETHEKANYO YA B.
Girama, mupele¾o na zwiga zwa u vhala.
Zwivhumbeo zwa luambo, hu tshi katelwa na luambo lwa vhudzivha/kuambele.
Munanguludzo wa maipfi na luambo lwa maambele (mirero na maambele).
Kufha¾elwe kwa mafhungo.
Kuvhekanyelwe na kufha¾elwe kwa dziphara.
Ku¾ha¾huvhelwe kwa ¾hoho sa zwo ¾aniwaho nga zwi re ngomu/zwo
faredzwaho: mvulatswinga, kubveledzelwe kwa mihumbulo na magumo.
MAHUMBULWA MALUGANA NA KUMAKELE/KU¹OLELE
KHETHEKANYO YA A: MAANEA
Kha vha sedze KHETHEKENYO YA A: Rubriki ya u ¹ola/Maka Maanea i
wanalaho kha masia¾ari a 11–12.
KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA/MAKA
KHRITHERIA MARAGA
ZWI RE NGOMU NA VHUPULANI 30
LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 15
TSHIVHUMBEO 5
¹HANGANYELO 50
1. Kha vha vhale maanea o¾he vha kone u livhanya na/nanguludza khathegori
yo teaho mafhungo aya zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU NA
VHUPULANI.
2. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha nanguludze/livhanye hafhu na
khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO,TSHITAILA
NA U DZUDZANYA.
3. Kha vha dovhe hafhu u vhala maanea vha koneha u nanguludza/livhanya na
mafhungo ayo zwi tshi kwama TSHIVHUMBEO.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI
Kha vha sedze KHETHEKANYO YA B: Rubriki ya u ¹ola/Maka Zwibveledzwa zwa
Vhudavhidzani i re kha sia¾ari ¼a 13.
KHRITHERIA DZI SHUMISWAHO KHA U ¹OLA /MAKA
KHRITHERIA MARAGA
ZWI RE NGOMU, VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO 15
LUAMBO, TSHITAILA NA U DZUDZANYA 10
¹HANGANYELO 25
1. Kha vha vhale tshibveledzwa tsho¾he vha kone u livhanya na/nanguludza
khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama ZWI RE NGOMU,
VHUPULANI NA TSHIVHUMBEO.
2. Kha vha dovhe hafhu u vhala tshibveledzwa vha nanguludze/livhanye hafhu
na khathegori yo teaho mafhungo ayo zwi tshi kwama LUAMBO,
TSHITAILA NA U DZUDZANYA.
KHA VHA PFESESE:
Zwivhumbeo zwo fhambanaho zwa zwibveledzwa zwa vhudavhidzani zwi funzwa
zwo livhiswa kha maitele a zwino a u linga.
Izwi zwi tea u dzhielwa n¾ha musi hu tshi ¾olwa tshivhumbeo.
Kha vha ½ee maraga kha tshivhumbeo tsho teaho/tshone.
Kha vha sedzese kuvhekanyelwe/kukumedzelwe kwone kwo teaho musi hu tshi
¿walwa tshibveledzwa tshi¿we na tshi¿we.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUSIKI (MAANEA)
MBUDZISO YA 1
ADENDAMU
Mbuno dzo ½ewaho fhasi ha ¾hoho i¿we na i¿we kha iyi adendamu dzi thuse
fhedzi sa tsumban»ila/gaidi kha vhamaki/vha¾oli.
Hu tea u ½ewa tshikhala/thendelo ya u dzhiela n¾ha n»ila ine mulingiwa a
¾ha¾huvhisa zwone/ngayo ¾hoho, naho zwi tshi nga vha zwo fhambani na izwo
zwo ½ewaho kha idzo mbuno kana na mihumbulo/kuvhonele kwa vhone
mu¾oli/mumaki.
1.1 Ho vha vhu¾ambo ha u ambara magaweni he ha ntakadzesa.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa a nga ¿wala nga ha vhu¾ambo ha u ambara magaweni he ha
mu takadzesa.
Mulingiwa a nga dovha a ¿wala nga ha zwithu zwe a zwi vhona afho
vhu¾amboni zwa mu takadza. nz.
Maanea aya u tea u a ¿wala nga n»ila ya u tou anetshela/u vhuisa
mihumbulo/u buletshedza, nz.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Fhedzi arali mulingiwa a ¿wala lushaka lwa maanea ane ra pfa a tshi
fusha ¾hoho ye a ½ewa, ha ½ewi nda¾iso. [50]
1.2 Nangoho aya a tou vha masiandaitwa a lu¾ingokhwalwa.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa a nga ¿wala a tshi ¾alutshedza nga ha masiandaitwa a
vhangwaho nga lu¾ingokhwalwa.
Mulingiwa a nga dovha hafhu a ¿wala a tshi sumbedza zwivhuya na
zwivhi zwine zwa bveledzwa nga lu¾ingokhwalwa.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.3 ºwalani maanea ane a fhela nga u ri ... Hezwo nda zwi humbula, mbilu
yanga i sokou ri vhaa!
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa a nga ¿wala nga ha zwithu zwe a vhuya a zwi vhona/a
¾angana nazwo zwa mu ofhisa/tshuwisa.
A nga »i dovha hafhu a sumbedza u balelwa u hangwa zwenezwo
zwithu zwe a ¾angana nazwo.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.4 Mitambo, ¾ho»ea ya mutakalo na tshifhe¾i tsha vhumatshelo ha muswa.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho.
U tea u ¿wala nga zwivhuya zwine zwa »iswa nga u dzhenelela ha
muswa kha mitambo.
A nga dovha hafhu a ¿wala nga ha zwithu zwi si zwavhu»i zwine zwa
»iswa nga u dzhenelela kha mitambo nga muswa zwa ita uri
vhumatshelo hawe vhu khakhisee/thithisee.
Mulingiwa u fanela u sumbedza magumo a siaho muvhali a tshi »ivha
zwine ene mulingiwa a imela zwone.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.5 Mulalo na vhudziki kha vhaswa ndi vhuµifhinduleli ha muvhuso.
Ni nga ima kana na hanedzana na ¼ikumedzwa i¼i.
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u thoma nga u ¾alutshedza ¾hoho iyi.
A nga ¾alutshedza nga ha vhuµifhinduleli vhune muvhuso wa vha naho
kha u tsireledza vhaswa kana a sumbedza vhuµifhinduleli ha muvhuso
kha vhaswa vho¾he.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
Kha sumbedze nga mbuno dzo dziaho sia ¼ine a khou ima na¼o nga ha
mulalo na vhudziki kha vhaswa.
Kha sumbedze nga mbuno dzo dziaho dza zwine muvhuso/vhaswa vha
nga ita.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
1.6 Ri lilela ngafhi, mutsireledzi a tshi dovha a vha ene phondi?
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ¿wala a tshi ¾alutshedza zwiito zwi si zwavhuµi zwa
vhathu vho teaho u tsireledza vhathu.
Kha sumbedze nga mbuno dzo dziaho hune vhathu avho vha
vhaisa avho vho teaho u tsireledzwa.
A nga dovha hafhu a ¿wala a tshi sumbedza zwine lushaka lwa tea u ita
nga vhathu vha no tsikeledza vha¿we.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na iyi ¾hoho, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na zwe a
¿wala. [50]
KHA VHA PFESESE: Hu tea u vha na vhu¾umani vhukati ha maanea na
tshifanyiso tsho nangwaho.
1.7 Tshifanyiso
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Muthu kha µivhe mutakalo wawe ...
U ya nga ha itshi tshifanyiso, mulingiwa a nga anetshela/buletshedza
nga ha u ¾hogomela mutakalo wa muthu.
Kha sumbedze masiandaitwa a u sa ¾hogomela mutakalo wa muvhili.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na itshi tshifanyiso, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na
zwe a ¿wala. [50]
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
1.8 Tshifanyiso
Tsumbo ya zwine mulingiwa a nga dadamala khazwo musi a tshi ¿wala
maanea awe:
Mulingiwa u tea u ½ea ¾hoho yo teaho ya maanea awe.
Tsumbo: Vhutsila ndi vhusiki.
Kha sumbedze ndeme ya vhutsila kha lushaka.
Kha dovhe a sumbedze uri u µiimisela zwi a ita uri muthu a bvelele.
U ya nga ha itshi tshifanyiso, mulingiwa a nga anetshela/buletshedza
nga ha ndeme ya vhutsila na u µisikela mushumo.
Maanea awe kha vhe na mathomo, mutumbu na magumo zwi fushaho.
Arali mulingiwa a ¿wala nga lushaka lu¿we na lu¿we lwa maanea o
livhanaho na itshi tshifanyiso, u tea u avhelwa maraga dzi yelanaho na
zwe a ¿wala. [50]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI
MBUDZISO YA 2
ADENDAMU
Vhalingiwa vha lavhelelwa u fhindula mbudziso MBILI kha dzo ½ekedzwaho.
Vhulapfu ha phindulo vhu vhe maipfi a u bva kha a 180 u swika kha a 200 ho
sedzwa mutumbu fhedzi. Luambo, redzhis¾ara, tshitaila na thouni zwi tea u
livhanywa na nyimele.
2.1 VHURIFHI HA TSHISHAKA (INIFOMA·A)
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Ri lavhelela mafhungo a u fhululedza na u tamela mashudu zwo
livhiswaho kha khonani ya mu¿wali ane o phasa zwavhu»i na uri o
wana ndambedzo ya u ya u guda mashangoµavha.
¶iresi nthihi ya mu¿wali ine ya tevhelwa nga datumu.
¶iresi i tea u ¿walwa nga vhu»alo.
Zwiga zwa u vhala a zwi shumiswi mafheleloni a mitaladzi ya »iresi,
theshano na magumo.
Theshano: Tsumbo: Khonani yanga Tshivheaho.
Marangaphanµa kha ½ee muvhali ludungela lwa mafhungo ane a »o a
wana kha mutumbu.
Mutumbu: Ndi hune ha wanala tshidziki tsha mafhungo, na
¾han»avhudzo yao.
Hu shumiswa luambo lwo teaho, lu si na miswaswo.
Nyonesano: Ndi hune mu¿wali a onesana na mu¿walelwa.
Magumo: Mu¿wali u ¿wala dzina ¼awe fhedzi. [25]
2.2 ATHIKILI YA GURANN¶A
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
¹hoho i kungaho/i takadzaho.
Tsumbo: Fobvu ¼e ¼a rwelwa u tswa vhana.
Athikili i tea u faredza u tswiwa ha vhana na tshiwo tsha u rwiwa ha
fobvu nga vhadzulapo.
¹hoho i tevhelwa nga dzina ¼a mu¿wali.
Mvulatswinga: Ndi hune mu¿wali a »ivhadza fhungo ¼ine a ¾o»a u
amba nga ha¼o – U tswiwa ha vhana zwo vhanga u rwiwa ha fobvu.
Mutumbu: Hu ¾an»avhudzwa maitele mavhi a u tswiwa ha vhana na
vhadzulapo vhane vha dzhia mulayo vha u vhea zwanµani zwavho.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 9 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
Tshitaila tshi nga vha tsha mbuletshedzo, tshi shumisaho figara dza
muambo na zwi ¾okonyaho mihumbulo ya vhavhali.
Madzina, fhethu, zwifhinga, vhuimo na zwi¿we zwa ndeme zwi tea u
½etshedzwa/buletshedzwa kha athikili.
Phendelo: Ndi hune mafhungo a vhiniwa hone. [25]
2.3 INTHAVIYU
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Ri lavhelela inthaviyu vhukati ha mu¿wali na mutshudeni o fhedzaho
ngudo dza u vha rabulasi, a tshi ¾oµa u µivhesesa nga buµo ¼a vhulimi
na vhufuwi.
¹hoho kha i vhe ye mulingiwa a randelwa yone nga mbudziso.
Mvulatswinga: Kha hu ¾anwe nyambedzano vhukati ha vhathu
vhavhili.
Mutumbu: Kha hu ½etshedzwe nyimele (sinario) hu sa athu u thomiwa
u ¿walwa. Hu ¿waliwe madzina a vhabvumbedzwa u ya kha tshamonde
tsha sia¾ari. Hu shumiswe kho¼oni u bva kha dzina ¼a
muambi/mubvumbedzwa. Hu pfukwe mutaladzi u bva kha uno
muambi u ya kha a tevhelaho. Hu rekhodiwe nyambedzano nga u
sielisana u bva kha uno muambi u ya kha u¼a. Mafhungo a tea u thoma
phan»a ha hune dzina ¼a guma hone, zwo khethekanywa nga kho¼oni.
Magumo: A tea u vha a fushaho. [25]
2.4 AGENDA NA MAAMBIWA A MU¹ANGANO
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Ri lavhelela maambiwa a mu¾angano wa u ¾u¾uwedza vhagudi nga
vhurangaphanµa ha tshikolo na vhagudiswa vho no phasaho.
Tsheo/mbofho dzi tea u vha khagala sa zwone zwe zwa swikelelwa.
Maambiwa a mu¾angano a sainiwe nga vhathu vho¾he/vha si gathi. [25]
2.5 TSHIPITSHI TSHA FOMA·A
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Tshipitshi itshi tshi tea u ¾o¾omodza na u bvisela khagala vhu¾ambo
ha u vulwa ha tshitediamu nga mudzulatshidulo wa vhaswa.
¹hoho: Kha i vhe i kungaho.
Tsumbo: U vulwa ha tshitediamu tsha u farela mitambo yo
fhambanaho.
Theshano: Ndi hune muambi a resha vhathetshelesi nga u bula zwiimo
zwavho sa: Mutshimbidzamushumo, Mudzulatshidulo, nz.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 10 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
Mvulatswinga: Afha muvhali u ¾alutshedza ¾hoho ya mafhungo.
Mutumbu: Muambi u ¾asulula mbuno dzawe a dovha a dzi tikedza.
Luambo, tshitaila, thouni na radzhis¾ara zwi tee nyimele na vha
¾anganedzaho mafhungo.
Magumo/Phendelo: Ndi hune a fhedza mafhungo awe. [25]
2.6 IMEI·I YA TSHIOFISI
Zwi re ngomu na Tshivhumbeo:
Ri lavhelela ime¼i ine ya khou ¾ana zwithu zwe zwa sa fare mu¿wali
zwavhu»i musi o dalela tshiimiswa tsha ndambedzo ya masheleni.
Mvulatswinga: Vhubvo, vhuyo na ¾hoho.
¶iresi ya imei¼i ya muthu ane a khou rumela.
¶iresi ya imei¼i ya mu¾anganedzi (i nga rumelwa muthu muthihi kana
vhanzhi).
Tshibogisi tsha ¾hoho tshi tendela u dzhenisa mutaladzi muthihi wa
mafhungothangeli.
Mutumbu: Mulaedza wa imei¼i u ¿walwa nga vhuµalo.
Magumo: Madzina a mu¿wali. [25]
¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 50
MARAGAGU¹E: 100
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 11 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
PFESESANI:
Tshifhinga tsho¾he vha tshi ¾ola maanea a vhusiki, vha tea u shumisa rubriki iyi (BAMMBIRI ·A VHURARU).
Maraga dza 0–50 dzo khethekanywa dza bva zwipi»a zwi¾anu (5) zwihulwane zwa ¾halusamaimo.
Kha khritheria dzi angaredzaho Zwi re Ngomu, Luambo na Tshitaila, tshi¿we na tshi¿we tsha izwo zwipi»a zwa ¾halusamaimo tsho khethekanywa tsha bva
zwipi»a zwivhili: tshipi»a tsha nṱha na tsha fhasi, tshiṅwe na tshi¿we tshazwo tsho faredza maraganyangaredzi dzo tshi teaho u ya nga u tevhekana hazwo.
Tshivhumbeo tshone a tshi kwamei nga heyi khethekanyo ya maimo a n¾ha na a fhasi.
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA 50]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/vhu Vhukoni ha fhasi U sa kona
fushaho/ho linganelaho
ZWI RE NGOMU NA 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
VHUPULANI -Mihumbulo i -Phindulo yo lundwa -Phindulo i fushaho -Phindulo i shaedzaho -Phindulo yo polikaho
gobolaho/¾okonyaho i sa tshidele vhukuma -Mihumbulo yo ndunzhendunzhe tsho¾he
(Zwo ¿waliwaho na vhambedzwi/lavhelelwiho -Zwi yelana tsho¾he na lunzhedzana lwo -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo
mihumbulo)
Maimo a n¾ha
-Mihumbulo ya vhu¾ali, i ¾hoho nahone zwa takadza linganelaho nahone zwi a vhilinganaho, nahone i ¾angananaho nahone i
Nzudzanyo ya mihumbulo ¾okonyaho nahone yo -Hu na vhu¾anzi ha tendisea si na vhusiki ha mu½e si na sia
na vhupulani/ vhibvaho mihumbulo yo vhibvaho -Zwo dzudzanywa nahone -Vhu¾anzi vhu si gathi -Ndi phambananadzo,
U dzhiela nzhele ndivho, -Zwo dzudzanywa nahone zwa -Zwo dzudzanywa nahone zwa dovha zwa lunzhedzana ha nzudzanyo na u zwo sokou dovhololwa
vha ¾anganedzaho dovha zwa lunzhedzana zwa dovha zwa lwo linganelaho/lu fushaho, lunzhedzana zwo -A zwo ngo
mafhungo na nyimele tshidele lwa tsho¾he, hu tshi lunzhedzana tshidele lwa hu tshi katelwa teaho dzudzanywa nahone a
katelwa marangaphan»a, tsho¾he, hu tshi katelwa marangaphanµa, mutumbu zwi na
MARAGA 30 mutumbu na marangaphanµa, mutumbu na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe
magumo/mupendelo na magumo/mupendelo
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Ndi zwa n¾hesa, fhedzi zwo ri -Zwo lundwa tshidele -Phindulo i a fusha fhedzi -Phindulo yo anzaho u -A hu na ndingedzo ya
shaedzinyana musutshelo wa -Mihumbulo i yelanaho, i hu na vhu¾udze¾udze hu¿we sa yelana ha mafhungo u fhindula
maanea o lundwaho tshidele takadzaho vhu khakhisaho mu¾o»o -Mihumbulo i vho ¾hoho/mbudziso
Maimo a fhasi
lwa tsho¾hetsho¾he -Zwo dzudzanywa nahone -Mihumbulo yo sumbedza u liana na u -U polika tsho¾he na u
-Mihumbulo yo vhibva ya zwa dovha zwa dzudzanywa lwa ndinganelo »a»isa sa tsha tea lwa tsho¾he
lundwa lwa vhu¾ali lunzhedzana zwavhuµi, hu nahone i a tendisea -U shaedza vhu¾anzi -A zwi na sia nahone
-Zwo dzudzanywa nahone zwa tshi katelwa -Hu na hu¿we u fusha ha ha nzudzanyo na zwo vhilingana
dovha zwa lunzhedzana marangaphan»a, mutumbu nzudzanyo na ndunzhendunzhe zwo
tshidele lwa tsho¾he, hu tshi na magumo/mupendelo ndunzhendunzhe, hu tshi teaho
katelwa marangaphan»a, katelwa marangaphan»a,
mutumbu na mutumbu na magumo/
magumo/mupendelo mupendelo
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 12 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA A LUAMBO LWA HAYANI [MARAGA: 50] (i ya phan»a)
LUAMBO, TSHITAILA & 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
U DZUDZANYA -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Luambo a lu pfali
Thouni, redzhisi¾ara na tshitaila na µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo tea tshitaila µivhaipfi zwo -Thouni, redzhisi¾ara,
µivhaipfi zwo teaho tsho¾he tsho¾he ndivho, vha vhukuma ndivho, vha ndivho, vha ¾anganedzaho tea zwi¾uku ndivho, tshitaila µivhaipfi a
ndivho/zwiitei na nyimele. ¾anganedzaho mafhungo na ¾anganedzaho mafhungo mafhungo na nyimele. vha ¾anganedzaho zwo ngo tea ndivho,
Munanguludzo wa maipfi.
Maimo a n¾ha
nyimele. na nyimele. -U shumiswa ho teaho ha mafhungo na nyimele. vha ¾anganedzaho
Kushumisele kwa luambo na -Luambo ndi lwa -Luambo lu a ¾okonya, luambo u bveledza -Ho shumiswa luambo mafhungo na nyimele.
milayo, zwiga zwa u vhala, vhuµifhulufheli ha n¾hesa, lu nahone thouni yo ¾halutshedzo. lwa mutheo/fhasi -U ho¾efhala ha
girama, mupele¾o. nyanyulaho tsho¾he. shumiswaho ndi i -Thouni yo tea -Thouni na µivhaipfi zwo anzesa
-Lu a gobola, nahone lwo nyanyulaho. -U pfumiswa ha luambo ho kushumisele kwone lune u pfala ha
pfuma u dzangelwa ha thouni -Hunzhi a hu na shumiswa u khavhisa zwi re kwa maipfi a zwo ngo mafhungo zwa si tsha
-A hu na vhukhakhi ha vhukhakhi ha girama na ngomu. tea konadzea na kathihi/
girama na mupele¾o mupele¾o. -¶ivhaipfi ndi yo zwa vho konµa
-Lwo lundwa nga tshikili tsha -Lwo lundwa tshidele shayedzaho vhukuma. vhukuma/tsho¾he.
ma¾hakheni¾hakheni. vhukuma .
13 10 7 4
-Luambo ndi lwa n¾ha -Luambo lu a kunga na u -U shumiswa ha luambo ho -Luambo lwo
vhukuma nyanyula linganelaho, fhedzi hu tshi shumiswa lwa u sa
Maimo a fhasi
-Lu a gobola, nahone lwo -Thouni ndi yo teaho, i µi vha na vhu¾udze¾udze kona
pfuma u dzangelwa ha nyanyulaho -Hu¿we u shumiswa ha -A hu na kana hu tou
thouni. -Vhukhakhi vhu¾uku ha luambo ho teaho nga u vha na zwi¾uku¾uku
-A hu na vhukhakhi ha girama na mupele¾o angaredza, fhedzi u zwi sumbedzaho
girama na mupele¾o. -Zwo lundwa tshidele dzangelwa ha luambo ndi muvanganyo wa
-Lwo lundwa nga tshikili tsha vhukuma ha fhasi. mafhungo/mitala.
ma¾hakheni. -¶ivhaipfi yo ho¾efhala
MARAGA: 15 lwa tsho¾he.
TSHIVHUMBEO 5 4 3 2 0–1
Zwi¾alusi zwa -Kubveledzele kwa ¾hoho - Kubveledzele kwa ¾hoho -Kubveledzele kwa ¾hoho na -Dzi¿we mbuno ndi -Hu na u shaedza ha
tshibveledzwa. kwa n¾hesa kwo lunzhedzanaho vhudodombedzi zwo tea dzi pfadzaho mbuno dzo teaho
Kubveledzelwe kwa phara -Vhudodombedzi ha -Vhudodombedzi ha ¾hoho -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala na -Mafhungo/mitala na
na tshivhumbeo tsha ma¾hakheni¾hakheni hu pfadzaho zwo fha¾wa lu fushaho phara zwi µi vha na phara zwo µala
mafhungo/mitala. -Mafhungo/mitala, phara -Mafhungo/mitala, phara -Maanea o µi faredza zwi vhukhakhi vhukhakhi
zwo fha¾wa na u lundwa lwa zwo vangwa lu pfadzaho. pfadzaho/tendiseaho. -Fhedzi maanea a tsha -Maanea ha na
n¾hesa tsho¾hetsho¾he. µi pfala naho hu na mudzio/ha pfadzi.
MARAGA: 5 vhukhakhi.
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho
Downloaded from hlayiso.com
Tshiven»a Luambo lwa Hayani (HL)/P3 13 DBE/2023
SC/NSC – Tsumbanµila ya u maka
KHETHEKANYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI [MARAGA: 25]
Khritheria Zwa n¾hesa Tshikili tshone Vhukoni ha vhukati/ho Vhukoni ha fhasi U sa kona
linganelaho/vhu fushaho
ZWI RE NGOMU, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
VHUPULANI NA -Phindulo ndi ya -Phindulo ndi yavhu»i -Phindulo ndi i -Phindulo ndi ya mutheo/ -Phindulo i sumbedza
TSHIVHUMBEO ma¾hakhe¾hakheni, i sa vhukuma, i bvukululaho fushaho/linganelaho fhasi, i bvukululaho u shaya n»ivho ya
vhambedzwi n»ivho yo dziaho ya vhukuma, i bvukululaho n»ivhonyana ya zwi¾alusi zwi¾alusi zwa lushaka
Zwo ¿waliwaho na -Mihumbulo ya vhu¾ali, yo zwi¾alusi zwa lushaka lwa n»ivho yo dziaho ya zwa lushaka lwa lwa tshibveledzwa
mihumbulo vhibvaho tshibveledzwa zwi¾alusi zwa lushaka lwa tshibveledzwa -¹halutshedzo yo
Nzudzanyo ya mihumbulo na -N»ivho yo ¾an»avhuwaho -O fara vhu¾ala/sia ¼one -A tshibveledzwa -Hu na u polika hu¿we hu dzumbama, u polika
vhupulani tsho¾he ya zwi¾alusi zwa hu na u polika -Ho ngo tou fara vhu¾ala vhonalaho naho o fara ndi hu hulwane
U dzhiela nzhele ndivho, vha lushaka lwa tshibveledzwa -Zwi re ngomu na hone tsho¾he lini – hu na u vhu¾ala -A hu na u farana ha
¾anganedzaho mafhungo na -Ku¿walele kwo tou fombe mihumbulo zwo polika hu¿we hu vhonalaho -Zwi re ngomu na zwi re ngomu na
nyimele kha sia ¼one lunzhedzana -Zwi re ngomu na mihumbulo a zwo ngo tou mihumbulo
Phindulo na mihumbulo -Zwi re ngomu na -Zwo ¾an»avhudzwa lwa mihumbulo zwo »i farana tsho¾he lini -Zwidodombedzwa
Nzudzanyo ya mihumbulo na mihumbulo zwo lunzhedzana tsho¾he, zwidodombedzwa lunzhedzana -Zwidodombedzwa zwi¾uku¾uku zwi
vhupulani -Zwo ¾an»avhudzwa lwa zwo¾he zwi tikedza ¾hoho -Zwi¿we zwidodombedzwa zwi¾uku zwi tikedza ¾hoho tikedza ¾hoho
U dzhiela nzhele ndivho, vha tsho¾he, zwidodombedzwa -Tshivhumbeo ndi tsho zwi tikedza ¾hoho -Hu na u shaedza hu -A ho ngo tevhedzwa
¾anganedzaho mafhungo na zwo¾he zwi tikedza ¾hoho teaho naho hu na -Nga u angaredza, vhonalaho ha kushumisele milayo yone ya
tshivhumbeo/milayo na -Tshivhumbeo ndi vhukhakhi vhu¾uku tshivhumbeo ndi tshone, kwa milayo na tshivhumbeo tsha
nyimele tshonetshone tsho teaho fhedzi hu na u polika tshivhumbeo tshibveledzwa
tshibveledzwa hu¾uku -¹hahelelo/U shaedza ndi
MARAGA 15 hu soliseaho
LUAMBO, TSHITAILA NA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
U DZUDZANYA -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara, -Thouni, redzhisi¾ara,
tshitaila na »ivhaipfi, ndi zwi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi, ndi tshitaila na »ivhaipfi,
Thouni, redzhisi¾ara, ndivho/u teaho lwa ma¾hakhe¾hakheni zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho tsho¾he ndivho, zwi teaho zwi¾uku ndi zwi sa ananiho na
nyanyula, tshitaila, vha ndivho, vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho vha ¾anganedzaho ndivho, vha ¾anganedzaho ndivho, vha
¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele mafhungo na nyimele ¾anganedzaho
nyimele -Girama ndi yoneyone -Nga u angaredza, girama -Hu na hu¿we vhukhakhi -Girama yo shaedza, i na mafhungo na nyimele
Munanguludzo wa maipfi nahone yo fha¾wa tshidele ndi yone nahone yo ha girama vhukhakhi ho vhalaho -Zwo »ala vhukhakhi
Zwiga zwa mu¿walo na -A hu na vhukhakhi fha¾wa zwavhu»i -¶ivhaipfi i a fusha/ -¶ivhaipfi ndi yo nahone zwo ¾anganana
mupele¾o -¶ivhaipfi ndi yavhu»i linganela shaedzaho vhukuma -¶ivhaipfi a i tei
vhukuma -Fhedzi vhukhakhi vhu re -¹halutshedzo yo thithisea ndivho na khathihi
MARAGA 10 -Hunzhi a hu na hone a vhu thithisi -¹halutshedzo yo
vhukhakhi ¾halutshedzo ho¾efhala tsho¾he
Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Question paper
Tshivenda HL P1 May June 2023 MG hlayiso.com

Question paper
Tshivenda HL P2 May June 2023 MG hlayiso.com

Question paper
Tshivenda HL P2 May June 2023 hlayiso.com

Question paper
Tshivenda HL P3 Nov 2023 MG hlayiso.com

Question paper
Tshivenda HL P3 Nov 2023 hlayiso.com

Question paper
Tshivenda HL P1 Nov 2023 hlayiso.com
More from Grade 12 Tshivenda Hl
Explore more published documents in this catalogue.

Annual teaching plan
Gr 12 TshiVenda HL ATP 2023 24

Question paper
Tshivenda HL P2 Nov 2023 hlayiso.com

Memorandum
Tshivenda NSC HL P2 Memo Nov 2022 hlayiso.com

Memorandum
Tshivenda NSC HL P3 Memo Nov 2022 hlayiso.com

Question paper
Tshivenda NSC HL P2 QP Nov 2022 hlayiso.com

Question paper



/Tshivenda%20HL%20P1%20Nov%202024%20MG--fe17af1d-f475-4af3-96d5-07b50508ac11/v1-e5fd322306882f023292/card.webp)

/Tshivenda%20HL%20P3%20Nov%202024%20MG--0c73631f-c4ee-4206-b79a-3559dc77d37a/v1-51313110367950ab7332/card.webp)