NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2016
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1
MEMORANDAM
AMANQAKU: 70
Le memorandam inamaphepha asi-9.
Skip to contentAll 2016 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 P1 2016 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the September Preparatory Exams 2016, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2016. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- September Preparatory Exams
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 493.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
September Preparatory Exams 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Memo
- Paper 3Question paperMemoMemo (2)
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)23 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)17 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions10 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2016)
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Qaphela oku kulandelayo xa umakisha uvavanyo lokuqonda:
Eyona njongo yalo mbuzo kukuvavanya ukuqonda, ngoko ke umvavanywa
makanganyityelwa manqaku ngeempazamo zopelo nezolwimi ngaphandle
kokuba iimpazamo ezo zithi zitshintshe intsingiselo (itsho impendulo ingabiyiyo
echanekileyo).
Xa umvavanywa esebenzise amagama angengawo awesiXhosa ncakasana,
ibe yona impendulo iyechanekileyo, makanikwe amanqaku apheleleyo
ngempeendulo yakhe.
Kwimibuzo evulelekileyo, makunganikwa manqaku ngo- EWE/HAYI,
NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI, YINYANI/BUBUXOKI/LULUVO.
Amanqaku mawanikwe kujongwe ukuzixhasa kwakhe umvavanywa
(makujongwe ukuzixhasa kwakhe/isizathu esibambekayo esibangela ukuba
abhale ewe/hayi okanye yinyani/bubuxoki/luluvo,
ndiyangqinelana/andingqinelani).
Ukuba umvavanywa ubhale isivakalisi esipheleleyo endaweni
yegama/ibinzana ebelilindelekile, makanyityelwe amanqaku xa
engalikrwelelanga/engaliqaphulanga igama/ibinzana elo lilindelekileyo.
Xa kulindeleke ukuba umvavanywa abhale amanqaku amabini/amathathu ze
yena anike angaphezulu kwabelindelekile, makuhoywe la mabini/mathathu
okuqala kuphela.
Xa umvavanywa esebenzise IsiXhosa sengingqi makawanikwe amanqaku
ukuba impendulo yechanekileyo.
Xa kulindeleke ukuba umvavanywa akhethe impendulo echanekileyo
kwazinikiweyo, makaphiwe amanqaku xa abhale unobumba nempendulo
echanekileyo esecaleni konobumba/unobumba osecaleni kwempendulo
echanekileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 3
ISICATSHULWA A
1.1 1.1.1 Yimini yokubhalwa kweemviwo. √ (1)
1.1.2 Asiyonyani, ‛...kuba kaloku utitshala akazi kubakho xa abantwana
babhalayo.’ √√ (2)
1.1.3 Kukwenzela ukuba kungabikho mfundi wozelayo nodubeka
ingqondo. √ (1)
1.1.4 Sinxulumana ngokuba ukuze abafundi baziphumelele iimviwo
zabo kufuneka bacele uncedo kuThixo. √√ (2)
1.1.5 Yahlabela ngelizwi elimyoli intombazana √√/ yahlabela ngelizwi
elimnandi intombazana. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.1.6 Kukwenzela ukuba kungabikho mfundi unethuba lokulifumana
ngaphambi kokuba alibhale √√/ kwenzelwa ukuba bangakopi √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.1.7 ‛... wayiqhaqha imvulophu yemibuzo ...’ √ (1)
1.1.8 Kukukopa √/ Kukungena neencwadi kwigumbi loviwo √/
Kukungena neegqiza kwigumbi loviwo √/ Kukubhala iimpendulo
emathangeni.√
(Naziphi na iimpendulo ezimbini ezichanekileyo) (2)
1.1.9 Azimakhi, kuba uphela engenalwazi ngale nto ibuzwayo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
1.1.10 B. Wayenomdla kulo √/ B √/ wayenomdla kulo √ (1)
1.1.11 Sayixhwitha iintsiba intaka, sayosa.√/ Unomsa akakwazanga
ukuya kwisikolo semfundo ephakamileyo, kuba abazali bakhe
abanazo iintsiba. √
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (1)
1.1.12 Zazixakeke kwiphepha lemibuzo√ (1)
1.13 Uthetha ukuba alinzimanga √√/ belibhaleka √√/ abafundi banakho
ukuliphumelela √√/ belilula √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2016)
1.1.14 Ubuncinane ngokomyinge.√ (1)
1.1.15 Zithi zibancede ukumelana neemeko abahlangana nazo kwixa
elizayo.√√/ Zibenza abantu abaphucukileyo xa bethe
bazilandela.√√
(Nayiphi na impendulo eza nomfundi ebonakalisa ukwakheka) (2)
ISICATSHULWA B
1.2 1.2.1 Abafundi bathweswa izidanga. √/ Abafundi babhiyozela
ukuphumelela iimviwo zabo.√/ Abafundi banikwa izatifiketi.√
(Nayiphi na kwezi) (1)
1.2.2 Bonwabile √, kuba bancumile √/ bayavuya √ baveze amazinyo. √
(Nayiphi na kwezi) (2)
1.2.3 Zifana ngokuba zozibini ezi zicatshulwa zithetha ngabafundi √
Zahluke ngokuba kwisicatshulwa A kuthethwa ngabafundi
ababhala iimviwo, kanti kwisicatshulwa B baphumelele iimviwo
zabo √ (2)
1.2.4 Ndinqwenela ukuba ngabafundi abakwisicatshulwa B, kuba kuba
mnandi xa sele uphumelele. √√/ Ndinqwenela ukuba ngabafundi
abakwisicatshulwa A, kuba kuba mnandi ukuzuza into
oyisebenzeleyo. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 5
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
UKUMAKISHWA KWESISHWANKATHELO
Amanqaku abiwa ngolu hlobo lulandelayo:
Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Ingongoma nganye linqaku)
Amanqaku ama-3 olwimi.
Amanqaku ewonke: 10
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi:
1−3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1
4−5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2
6−7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umlingwa ecaphule njengoko
kubhaliwe kwisicatshulwa:
6-7 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: 0 amanqaku olwimi (Akanikwa
nqaku lolwimi umfundi)
1-5 iingongoma ezicatshulweyo ngqo: nika inqaku eli-1 lolwimi
QAPHELA
Imo
Nokuba isishwankathelo sibhalwe ngemo engachanekanga,
masiphononongwe.
Ubalo-magama
Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga
inani lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama
libonakaliswe ngokungachanekanga.
Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda de uye kusigqiba isivakalisi
eso, ze ungakuhoyi okulandelayo.
Izishwankathelo ezibhalwe zazifutshane kodwa zinazo zonke
iingongoma ezifunekayo okanye ezilindelekileyo mazinganyityelwa
manqaku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2016)
UMFUNDI ANGACANGCATHA KWEZI NGONGOMA
UCAPHULO IINGONGOMA
1. Kufanelekile kaloku ukuba kube 1. Kuyinto efanelekileyo ukuba kuxakekwe
lixhaphetshu, kuxakekwe kwezemfundo kuba imfundo lilifa
kwezemfundo kuba alikho ilifa elibalulekileyo, elingenamkhethe. √
elibaluleke njengemfundo. Eli lifa
alikhethe bani, libathatha
ngokufanayo.
2. Wakukhangela ezikolweni 2. Wakujonga kwizikolo zoonomngqushwana
zabantwana abancinane, ufika wofika abazali becelela abantwana babo
kuxakekiwe ngabazali kude kuhambe izikolo . √
unyaka kufunelwa abantwana izikolo.
3. Kwizikolo eziphakamileyo kuzele qhu, 3. Izikolo zemfundo ephakamileyo zizele
amagumbi okufundela ami ngabafundi, kude kubuya nababesishiye
ngeembambo. Wofumanisa ukuba kudala isikolo. √
kubuya nabo babesishiye ngopewula
isikolo ...
4. Andisathethi ngemeko yasezikholejini 4. Kumaziko emfundo enomsila indawo
nasemayunivesithi apho kude yokufunda nokuhlala inqongophele
kusweleke neendawo zokuhlala ngenxa yamanani aphezulu. √
nezokufundela ngenxa yobuninzi
babantu abanxanelwe imfundo.
5. Avela ngokuvela amaziko emfundo 5. Kuvela amaziko emfundo yabucala
yabucala. Kukho leyo ibizwa ukuzama ukufundisa abantu izakhono
ngokuba yeyabadala eqala abazidingayo.√
kumabanga aseprayimari ukuya
kweleshumi ...
6. Ungajonga kuzo zonke iindidi zabantu 6. Uninzi lwabantu abasemisebenzini
ezikwimisebenzi ngemisebenzi, uya bamaxhaphetshu bazama ukuphucula
kufumanisa into yokuba bonke leyo imfundo sele benayo. √
baxakekile bazamana nemfundo
engcono kunaleyo babefudula
benayo.
7. Akukho nto ingenaziphumo zihle 7. Imfundo ineziphumo ezihle nezibi, kuba
nezibi. Sele sizibona ezihle kwabo abanye bayaphumelela kwiinzame zabo
bathe baphumelela kumalinge abo. kuphinde kuvele nokumonelana. √
Zikho nezibi iziphumo zokumonelana.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 7
UKUBHALA NGOKOMHLATHI
Kuyinto efanelekileyo ukuba kuxakekwe kwezemfundo, kuba imfundo lilifa
elibalulekileyo, elingenamkhethe. Wakujonga kwizikolo zoonomngqushwana
wofika abazali becelela abantwana babo izikolo. Izikolo zemfundo
ephakamileyo zizele ngabafundi, kude kubuya nababesiyeke kudala isikolo.
Kumaziko emfundo enomsila indawo yokufunda nokuhlala inqongophele
ngenxa yamanani aphezulu. Kuvela amaziko emfundo yabucala ukuzama
ukufundisa abantu izakhono abazidingayo. Uninzi lwabantu abasemisebenzini
bamaxhaphetshu bazama ukuphucula lo mfundo sele benayo. Imfundo
ineziphumo ezihle nezibi, kuba abanye bayaphumelela kwiinzame zabo
kuphinde kuvele nokumonelana.
(70)
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 (EC/SEPTEMBA 2016)
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UKUMAKISHA ICANDELO C
Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo
nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla
intsingiselo efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi
ngokuchanekileyo.
o Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi
kwaye lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo njengoko umbuzo
uyalela.
o Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo,
yamkela ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo
KUNYE/OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO
3.1 Ligama lesi sikolo sibhengezwayo. √ (1)
3.2 Kugxininiswa ukuba sisikolo samakhwenkwe. √√ (2)
3.3 ‛S U U A A AK W NKW AB N A A A ’√ (1)
3.4 ‛Zuza ikamva eliqaqambileyo neziphumo ezikumgangatho ophezulu’ √/
ngaba ufuna ukuba ngumdlali wodumo? √
(Nayiphi na kwezi)√ (1)
3.5 inene. √ (1)
3.6 Nxibelelana √/ ibana √
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.7 C.Kubafundi abangamakhwenkwe √/ C √/ Kubafundi
abangamakhwenkwe √
(Nayiphi na kwezi) (1)
3.8 Ewe, kuba kulapho aza kugqama khona engaphazanyiswa
ngamantombazana. √√
Hayi, kuba uMgaqo-siseko awuluvumeli ucalucalulo ngokwesini. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 1 9
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
4.1 Sisincoko. √ (1)
4.2 Mna √ (1)
4.3 Akanalo, kuba umthetho olawula izikolo awukuvumeli ukubethwa
kwabantwana √√/ Akanalo, kuba u gaqo-siseko weli awukuvumeli
ukubethwa kwabantwana. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
4.4 Ukungabi nasimilo √, akafanelanga ukuthi ‛lo’ xa ebhekisa kutitshala.’√ (2)
4.5 UTinini uthi ngelishwa akanaye√ yena√ uGawulayo. (2)
4.6 Ayilunganga, kuba akunyanzelekanga ukuba umntu ichaphazele yena
ngqo into ukuze abe nolwazi ngayo. √√/ Ayilunganga, kuba uvakala
ngokungathi uyamgwexa utitshalakazi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 5: ISICATSHULWA
5.1 phangaleleyo √ (1)
5.2 Phambi kwesibizo √/ ikhokele isibizo √/ andulela isibizo √
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.3 B √/ B. sikhomokazi √/ sikhomokazi √
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.4 Kukuhamba ngeenyawo.√√ (2)
5.5 salathandawo √/ sihlomelo sendawo √
(Nayiphi na kwezi) (1)
5.6 Umgangatho wenziwa ngesiduli esigutyiweyo.√ (1)
5.7 YayingamaKrestu ambalwa awayenxiba iimpahla zakwamLungu. √ (1)
5.8 Igatya eliyintloko Umsi wawuphuma eluphahleni √
Igatya lobalulo suka eziko √ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE EPHEPHA: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P2 2016 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P1 2022 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P1 2021 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P1 2017 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC June Exams 2016 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC November Exams 2016 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata