Agricultural Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Prelim 2024 Memo

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2024 LANDBOUWETENSKAPPE V1 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 10 bladsye. Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 2 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 C ✓✓ 1.1.2 D ✓✓ 1.1.3 C ✓✓ 1.1.4 A ✓✓ 1.1.5 D ✓✓ 1.1.6 B ✓✓ 1.1.7 D ✓✓ 1.1.8 A ✓✓ 1.1.9 C ✓✓ 1.1.10 A ✓✓ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Slegs A ✓✓ 1.2.2 Geeneen ✓✓ 1.2.3 Beide A en B ✓✓ 1.2.4 Slegs B ✓✓ 1.2.5 Slegs A ✓✓ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Oplosbaarheid ✓✓ 1.3.2 Metabolies ✓✓ 1.3.3 Amniotiese vloeistof ✓✓ 1.3.4 Prolaps ✓✓ 1.3.5 Kolostrum/Biesmelk ✓✓ (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Biologiese waarde ✓ 1.4.2 Brommer ✓ 1.4.3 Kriptorgidisme ✓ 1.4.4 Tweesiggotiese tweeling ✓ 1.4.5 Laktasie ✓ (5 x 1) (5) TOTAL SECTION A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) AGRICULTURAL SCIENCES P1 3 AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING 2.1 2.1.1 Klassifikasie van plaasdier Nie-herkouer ✓ (1) 2.1.2 Letters van die dele in die diagram (a) C✓ (1) (b) F✓ (1) (c) B✓ (1) (d) D✓ (1) 2.2 2.2.1 Identification of the feed component that is classified as inorganic Minerale ✓ (1) 2.2.2 Identifikasie van relevante voerkomponent (a) Koolhidrate ✓ (1) (b) Proteïen ✓ (1) 2.2.3 Absorpsieproses wat gebruik maak van draermolekules Aktiewe absorpsie ✓ (1) 2.2.4 Vitamiene/ Minerale elemente A Vitamien K ✓ (1) B Pika ✓ (1) C Yster ✓ Koper/ Vitamien B12 (1) 2.3 2.3.1 Berekening van verteerbaarheidskoëffisiënt Droë materiaal uitgeskei = 50% of 6 kg 50 = 100 x 6 kg = 3 kg ✓ Verteerbaarheidskoëffisiënt = Droë materiaal ingeneem - Droë materiaal uitgeskei x 100 ✓ Droë materiaal ingeneem 15 kg – 3 kg = x 100 ✓ 15 kg = 80 ✓ % ✓ (5) 2.3.2 Interpretasie van die berekening • Die voer is hoogs verteerbaar/ 80% ✓ • Die voer bevat kragvoer ✓ • Die voer bevat lae vlakke van vesel ✓ (Enige 1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 4 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 2.3.3 TWEE faktore wat die verteerbaarheid van hooi kon beïnvloed het • Voorbereiding van die hooi ✓ • Stadium waarop die plant gesny is om hooi te maak ✓ • Gewas waaruit die hooi geproduseer is ✓ • Aanvulling met nie-proteïen stikstof ✓ • Aanvulling met melasse en proteïen ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.4 2.4.1 Energie in B Metaboliese energie ✓ (1) 2.4.2 Berekening van die hoeveelheid netto energie wat die skape daagliks uit die rantsoen sou kry (1) Netto energie = bruto energie – (mis + urine en gasse + hitte) ✓ = 15 – (5 + 1,3 + 0,9) ✓ = 15 – 7,2 ✓ = 7,8 MJ/kg DM ✓ (3) 2.4.3 Interpreteer die berekening in VRAAG 2.4.2 • Uit die potensiële energiewaarde van 15,648 MJ/kg DM, slegs 8,034 MJ/kg DM van daardie energie is beskikbaar vir die dier nadat al die verliese plaasgevind het. ✓ • Byna 52% van die potensiële energie van daardie rantsoen het verlore gegaan ✓ • Slegs 48% van die potensiële energiewaarde is beskikbaar om deur die dier gebruik te word. ✓ (Enige 1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) AGRICULTURAL SCIENCES P1 5 2.5 2.5.1 Vergelyking tussen totale beskikbare voer en veevereiste oor ses maande 90 Totale voer en veebehoeftes 80 70 60 50 Totale voer 40 (tons) 30 Veebehoeftes 20 10 0 Julie Aug. Sept Okt. Nov. Des. Maande Nasienkriteria • Korrekte titel ✓ • Korrek gekalibreer en gemerk y-as (Totale voere en veevereistes)✓ • Korrek gekalibreer en gemerk x-as (Maande) ✓ • Eenhede (ton) ✓ • Korrekte tipe grafiek ✓ • Akkuraatheid (80% + korrek geplot)✓ (6) 2.5.2 Surplus in die maand Desember in kg Surplus = 30t x 1 000 ✓ = 30 000 kg ✓ (2) 2.5.3 Kostedoeltreffende maatreëls wat ʼn boer kan toepas om surplus in Desember maand te hanteer • Inkuiling ✓ • Hooi maak / Bailing / Berging ✓ (Enige 1 x 2) (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 6 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 3.1 3.1.1 Boerderystelsel uitgebeeld in PRENT B Bestaansboerdery ✓ (1) 3.1.2 Doel van die boerderystelsel hierbo Produseer net genoeg produkte om ʼn gesin te onderhou, sonder ʼn surplus vir verkoop of handel ✓ (1) 3.1.3 Hipotese oor die produktiwiteit van die boerderystelsel in PRENT A Hoog ✓ (1) 3.1.4 Beskrywing van hoe die faktore hieronder gebruik word om produksie in die ekstensiewe boerderyproduksie te verhoog. (a) Reproduksie • Keuse van diere met beter eienskappe vir paring/seleksie. ✓ • Paring van manlike en vroulike diere van verskillende rasse / kruisteling ✓ (Enige 1 x 1) (1) (b) Voeding • Byvoeging van byvoeding op verskillende stadiums indien natuurlike weiding nie voldoende is nie ✓ • Kruipvoeding / spoelvoeding ✓ • Goeie voedingspraktyke / gebalanseerde dieet ✓ (Enige 1 x 1) 3.2 Fasiliteit aanbeveel vir vee 3.2.1 Infrarooi ligte ✓/Verwarmer/Lugversorger (Enige 1 x 1) (1) 3.2.2 Verwarmer ✓ (1) 3.2.3 Voerders ✓ (1) 3.3 3.3.1 Definisie van homeotermies Die vermoë van ʼn dier om konstante ✓ liggaamstemperatuur te behou. ✓ (2) 3.3.2 EEN manier waarop ʼn boer die plaasdiere teen uiters hoë temperature in ʼn ekstensiewe produksiestelsel kan beskerm • Plant bome ✓ • Voorsiening van water ✓ • Teel diere wat bestand is teen uiters hoë temperature ✓ (Enige 1 x 1) (1) 3.3.3 Verwantskap tussen voerinname, waterinname en die plaasdierproduktiwiteit onder uiters hoë temperature Wanneer temperature baie hoog is, drink plaasdiere groot hoeveelhede/baie water, ✓verbruik /eet/ wei minder voer ✓ en produseer minder/ produksiedalings. ✓ (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) AGRICULTURAL SCIENCES P1 7 3.4 3.4.1 Fasiliteit op die foto Klein kampie / Vangkraal ✓ (1) 3.4.2 TWEE ontwerpkenmerke wat ʼn boer in ag moet neem wanneer die fasiliteit ontwerp word • Soliede kante ✓ • Geen skerp kante nie ✓ • Sye moet hoog en sterk genoeg wees om spesifieke diere te hanteer ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.4.3 EEN gebruik van die fasiliteit Vangkraal word gebruik om die diere aan te hou voor hantering ✓ (1) 3.5 3.5.1 Siekte wat die uier van ʼn koei in die prent beïnvloed Mastitis ✓ (1) 3.5.2 Klassifikasie van die siekte in VRAAG 3.5.1 gebaseer op veroorsakende patogeen. Bakteriese siekte ✓ (1) 3.5.3 TWEE simptome wat ʼn dier toon wanneer hy deur die siekte besmet is • Dik skilfermelk wat klonte kan bevat ✓ • Verkleurde serum en is soms bloedbevlek of waterig ✓ • Afname in melkproduksie ✓ • Koei of ooi huiwerig vir kalf of lammietjie om te drink. ✓ • Besmette kwart van die uier is warm, geswel en pynlik en die ander kant is hard ✓ • Vinnige polsslag ✓ • Mank met een agterbeen ver van die uier af (Enige 2 x 1) (2) 3.5.4 TWEE ekonomiese implikasies van die siekte vir die boer • Verminderde melkproduksie ✓ • Verlies van vee/ dood van vee ✓ • Hoë behandelingskoste ✓ • Verlies aan inkomste/wins ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.6 3.6.1 Klassifikasie van parasiete in PRENT A en B A – Eksterne/ ektoparasiet ✓ C – Inwendige/ endo-parasiet ✓ (2) 3.6.2 Siekte veroorsaak deur die mikroskopiese parasiet in PRENT A Brandsiekte ✓ Skurfte / Skubbe ✓ (Enige 1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 8 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 3.6.3 TWEE simptome van die siekte wat in VRAAG 3.6.2 genoem word. • Vel irritasie met erge jeuk wat vryf, krap en haarverlies veroorsaak. ✓ • Dermatitis ✓ • Ronde haarlose letsels ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.6.4 TWEE beheermaatreëls van die parasiet in PRENT B • Wisselweiding/ Hou diere weg van ʼn gebied vir ʼn spesifieke tydperk. ✓ • Vermy nat areas/areas rondom drinkplekke moet droog gehou word. ✓ • Kamp areas op die plaas af. ✓ • Teel diere wat geneties meer weerstand teen hierdie inwendige parasiet is. ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.7 3.7.1 TWEE gewone soutvergiftigingsimptome uit die leesstuk wat by plaasdiere opgemerk kan word • Oormatige speekselafskeiding ✓ • Hardlywigheid ✓ • Verhoogde dors ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.7.2 EEN voorkomende maatreël van soutvergiftiging • Om diere van genoeg soute te voorsien ✓ • Voorsien diere van genoeg water ✓ • Indien diere vir ʼn lang tydperk van sout ontneem word, moet hulle nie vrye toegang tot ʼn verlate voorraad sout toegelaat word nie ✓ • Soutlek moet naby watertoevoer wees ✓ (Enige 1 x 1) (1) 3.7.3 EEN rol van die staat in dierebeskerming • Opleiding van landbouspesialiste by kolleges en universiteite. ✓ • Generering en implementering van wetgewing om prioriteite in die veebedryf aan te spreek. ✓ • Veeartskundige navorsing/ Advies, monitering en beheer van dieresiektes. ✓ • Veeartsdienste/ Beheer van die produksie, verspreiding en gebruik van landboumedikasie volgens toepaslike wetgewing. ✓ • In- en uitvoerverbod. ✓ • Beheer van die verspreiding van siektes deur vleisinspekteurs wat siektes in diereprodukte identifiseer, hetsy aansteeklik of nie. ✓ • Die vervaardiging van sommige gespesialiseerde veemiddels. ✓ • Kwarantyndienste/ Beheer in die beweging van plaasdiere, plaaslik en in die buiteland, om te voorkom dat siektes deur kwarantyndienste versprei. ✓ • Navorsing om prioriteite wat deur die veebedryf geïdentifiseer is, aan te spreek en te bevorder. ✓ (Enige 1 x 1) (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) AGRICULTURAL SCIENCES P1 9 VRAAG 4: DIEREREPRODUKSIE 4.1 4.1.1 Plaasdier met die voortplantingstelsel Koei ✓ (1) 4.1.2 Onderdele gemerk B en E B – Vagina ✓ E – Ovidukt / fallopiese buis ✓ (2) 4.1.3 LETTER wat ooreenstem met die deel waar die volgende voorkom: (a) F✓ (1) (b) C✓ (1) 4.2 4.2.1 Tydperk in die siklus wat deur die vorming van die corpus luteum gekenmerk word Met-estrus/ Meta-estrus ✓ (1) 4.2.2 Hormoon wat verantwoordelik is vir ovulasie gedurende hierdie siklus Luteïniserende hormoon/ LH ✓ (1) 4.2.3 Definisie van estrus • Estrus is die tyd gedurende die voortplantingsiklus wanneer die wyfie belangstelling toon ✓ in paring en sal staan om deur beide geslagte gemonteer te word en deur die bulle gepaar te word. ✓ • Estrus is die tydperk in die estrussiklus wanneer die nie-dragtige koei ✓ die meeste ontvanklik is vir ʼn mannetjie. ✓ • Estrus is wanneer die wyfie vir die mannetjie ontvanklik is ✓en sal vir paring staan. ✓ (Enige 1 x 2) (2) 4.2.4 TWEE metodes om koeie op hitte te identifiseer • Kenbal merkers ✓ • Stert kryt ✓ • Stapmeter ✓ • Hittemonteerder ✓ (Enige 2 x 1) (2) 4.3 4.3.1 Paringstadium vertoon deur die bul op die foto Hofmakery ✓ (1) 4.3.2 TWEE faktore wat paringsgedrag by bulle reguleer • Genetika ✓ • Omgewings faktore ✓ • Fisiologiese faktore ✓ • Gesondheid ✓ • Vorige ervaring ✓ (Enige 2 x 1) (2) 4.4 4.4.1 Toerusting in PRENT A Elektriese stimuleerstaaf ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 10 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2024) 4.4.2 Gebruik van die toerusting genoem in VRAAG 4.4.1 Stimuleer ejakulasie ✓ (1) 4.4.3 Temperatuurvereiste van die versamelde semen –196 °C ✓ (1) 4.4.4 Funksies van die semenverdunningsmiddels (a) Bied beskerming teen veranderinge in pH ✓ (1) (b) Verskaf voedingstowwe vir die spermselle ✓ (1) (c) Voorkom bakteriese groei ✓ (1) 4.4.5 Verduideliking van die korrekte tyd vir kunsmatige inseminasie Koeie wat soggens tekens van estrus toon, word in die middag geïnsemineer ✓ en koeie wat in die middag tekens van estrus toon, word die volgende oggend geïnsemineer. ✓ (2) 4.5 4.5.1 Identifikasie van die prosedure in die diagram Kloning/ Selkernoordrag ✓ (1) 4.5.2 Naam van dier C in die prosedure Surrogaatkoei ✓ (1) 4.5.3 Geskiktheid van tegniek vir bestaansboerdery Nie geskik nie ✓ (1) 4.5.4 Motivering van antwoord op VRAAG 4.5.3 • Dit is duur ✓ • Vereis spesifieke vaardighede ✓ (Enige 1 x 1) (1) 4.6 4.6.1 Proses wat in die prentjie uitgebeeld word Geboorte/kalwing ✓ (1) 4.6.2 Naam van die toestand wat die proses kan inmeng Distosie ✓ (1) 4.6.3 TWEE oorsake van die toestand genoem in VRAAG 4.6.2 • Buig van die elmboog ✓ • Afwyking van die kop ✓ • Retensie van een of albei voorpote ✓ • Hidrokefalie ✓ • Tweeling ✓ • Kongenitale defekte/ misvormings ✓ • Posterior aanbieding ✓ (Enige 2 x 1) (2) 4.6.4 Fases van voortplanting by koeie E✓ D✓ B✓ C✓ A✓ (5) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.