Agricultural Management Practices May June 2022 MG Afr hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAATEKSAMEN LANDBOUBESTUURSPRAKTYKE 2022 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan 12 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 2 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 Meervoudigekeuse-vrae 1.1.1 C  1.1.2 D  1.1.3 B  1.1.4 D  1.1.5 A  1.1.6 A  1.1.7 B  1.1.8 C  1.1.9 B  1.1.10 A  (10 x 2) (20) 1.2 Pasitems 1.2.1 F  1.2.2 H  1.2.3 K  1.2.4 E  1.2.5 C  1.2.6 D  1.2.7 A  1.2.8 G  1.2.9 L  1.2.10 J  (10 x 2) (20) 1.3 Landbouterme 1.3.1 Produktiwiteit  1.3.2 Bestraling/Ultraviolet strale of lig  1.3.3 Diversifikasie/Diversiteit  1.3.4 Lig of sonlig  1.3.5 Entrepreneurskap  (5 x 1) (5) 1.4 Onderstreepte woorde 1.4.1 Bederfbaarheid/Bederf  1.4.2 Organisering  1.4.3 Klimaat of weer  1.4.4 Gelykbreekpunt  1.4.5 Binnelandse of plaaslike  (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 3 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 2: FISIESE PLAASBEPLANNING 2.1 Veldbestuur 2.1.1 Belangrikheid om optimale plantegroei te ken  Om die tyd van optimale groei te weet  sal die beste plant potensiaal tot stand bring   Kennis oor die verskillende soorte grasse  sal help om die drakrag van die plaas te bepaal  (Enige 1) (2) 2.1.2 TWEE maniere hoe verdeling van kampe die boer kan help  Vermeerder die voortdurende produksie  van hoë kwaliteit voer   Voer beskikbaar te hê in tye van stadige groei  en dormante/rustende periodes   Voorsien in die voedingstofbehoeftes van vee en wild (bv. winter weidings)   Beplan en reageer  op onvoorsiene omstandighede (droogtes, vloede, brande, ens.)  Verhoog effektiwiteit van daaglikse bestuur   Voorkom degradasie van veld deur oorbeweiding te voorkom  (4)  Verlaagde stres deur  onnodige beweging te voorkom  (Enige 2) 2.1.3 TWEE voordele van goeie weidingbestuur  Nie nodig om ekstra voer aan te koop nie   Nodigheid van aangeplante weidings verlaag   Die boer spaar geld of het ‘n hoёr inkomste (Enige 2) (2) 2.2 Faktore wat beweiding beïnvloed 2.2.1 Smaaklikheid – invloed op beweiding  Soetveld – meer smaaklik  hoër inname   Gemengde veld – redelik smaaklik eerste geëet, gemiddelde inname   Suurveld – minder smaaklike grasse  dus laer inname  (Enige 1 x 2) (2) 2.2.2 Topografie – invloed op beweiding  Topografie soos bv. laagliggende weiding en vlaktes is meer toeganklik vir diere  wat dus lei tot meer gereelde beweiding   Topografie soos bv. bergagtige gebiede en hellings kan minder toeganklik wees vir diere  hierdie gedeeltes sal minder bewei word  (Enige 1 x 2) (2) 2.2.3 Erosie – invloed op beweiding  Geen erosie nie meer areas vir beweiding   Matige erosie areas vir beweiding verminder   Erge erosie  min weidings beskikbaar  (Enige 1 x 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 4 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne 2.3 Kapitaal 2.3.1 Vaste kapitaalitem  C of heinings  (Enige 1) (1) 2.3.2 Beweeglike kapitaalitem  A of B of gewasse geproduseer  of beeste  Enige 1) (1) 2.3.3 Redes vir risikoverlaging met B en A of E  Daar is meer as een inkomste vir die boer   Boer kan diere sowel as produk (melk) verkoop vir 'n inkomste   Meer volhoubare boerdery onderneming van meer bronne van inkomste  Diversifikasie of het meer as een produksierigting op die plaas verminder prys, siektes en bemarkingsrisiko   Waardetoevoeging tot die produk kan ekstra inkomste skep  (Enige 2) (2) 2.4 Grondstruktuur 2.4.1 Definisie van grondstruktuur  Is die groepering van gronddeeltjies  in strukturele eenhede (aggregate)   Is die natuurlike kohesie van gronddeeltjies  om groter dele (aggregate) te vorm  (Enige 1 x 2) (2) 2.4.2 Grondstruktuur en bewerking  Gestruktureerde grond (grond met struktuur) o Het hoë klei-inhoud – moeiliker om te bewerk   Ongestruktureerde grond (grond sonder struktuur) o Is los en sanderig – maklik om te bewerk  (2) 2.5 TWEE voordele van organiese boerdery  Laer insetkoste   Verbied chemiese insette dus: o gesonder vir menslike gebruik  o minder skadelik vir die omgewing   Verbeter grond gesondheid  (Enige 2) (2) 2.6 Presisieboerdery Korrekte hoofelement HOOFELEMENT AKSIE BEPLAN PAS TOE RESULTAAT ONTLEED Besproeiing/Bespuiting  Data prosessering  Presisiekartering  Oes  Bemesting  (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 5 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne 2.7 Fisiese insette verkry in bepaling van boerderystelsel  Grond   Neerslag   Son   Ligging/Omgewing   Dreinering  (5) 2.8 Meganisasie 2.8.1 Invloed op die koste van arbeid  Meer vaardige arbeiders nodig   Minder arbeiders of arbeiders sal verminder  (2) 2.8.2 Negatiewe sosiale impak van meganisering  Dit lei tot werkloosheid/werksverliese  (1) 2.9 Effek van verminderde vermorsing van plaagdoders in presisieboerdery  Slegs 'n klein area word bespuit  wat die koste van bespuiting verlaag  Minder plaagdoder (minder vermorsing) gebruik verlaag die risiko van besoedeling  daarom minder omgewing beskadiging (meer omgewingsvriendelik)   Beter beheer oor plaag  weens doelgerigte bespuiting  (Enige 2) (4) 2.10 Agritoerisme 2.10.1 Opvoedkundige toeriste  Mense wat plekke besoek om navorsing te doen   op die veld, grond en topografie  (2) 2.10.2 Produkroetetoeriste  Mense volg roetes om te sien hoe landbouprodukte geproduseer word   of hoe landbouprodukte geprosesseer word  (2) 2.11 VYF nadele van agritoerisme  Verg meer verantwoordelikheid   Nie genoeg mense beskikbaar met kennis van agritoerisme nie   Menige wette wat landbou en toerisme reguleer   Aspekte soos vervoer, natuurbewaring, sosiale welstand kan 'n probleem wees   Duur om te begin   Die effek van verlies aan privaatheid   Negatiewe impak op die omgewing   Publieke aanspreeklikheid   Moeilik om onderling verbind te bly met alle mense betrokke   Grootliks beïnvloed deur wêreld gesondheidstoestande  (Enige 5) (5) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 6 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: BESIGHEIDSBEPLANNING, ENTREPRENEURSKAP, BEMARKING, PRYSBEPALING, EN BESTUURSPROSES 3.1 Besigheidsplan 3.1.1 VYF redes vir die ontwikkeling van 'n besigheidsplan  Toets die uitvoerbaarheid van die onderneming   Help met die bepaling van die finansiële behoeftes   Bepaal die daaglikse aktiwiteite/werksaamhede   Dui die huidige posisie van die besigheid aan   Omskryf die toekomstige vooruitsigte van die besigheid   Om kennis te verkry van relevante bemarkingsaangeleenthede   Om krediet te verkry van 'n finansiële instelling  (Enige 5) (5) 3.1.2 VYF bemarking vooruitskatting  Moontlike wins vooruitskatting gebaseer op realistiese syfers   Dui aan tot watter mate wins heraangewend gaan word   Fokus op swakpunte van die kompetisie en lewer 'n beter produk   Regverdig die prys deur die soos die verbruiker te dink   Prys of diens moet die besigheid se algehele strategie reflekteer   Dui koste aan om die kwaliteit van die produk te verbeter   Dui verwagte verkope aan   Dui moontlike markaandeel aan   Dui gelykbreekpunt aan   Dui tekortkominge in finansiering aan   Maak voorstelle oor hoe om tekortkominge te verminder (Enige 5) (5) 3.2 Entrepreneurskap 3.2.1 DRIE entrepreneurseienskappe A, B, C en D  A – organisatoriese/koördinering vermoëns   B – tegniese/operasionele kennis   C – innoverende/skeppende/visionêre insig   D – Volhard/deursettingsvermoë/uithouvermoë  (4) 3.2.2 DRIE hulpbronne wat entrepreneur benodig om met boerdery te begin  Finansiële hulpbronne (of relevante voorbeeld)  Menslike hulpbronne  (of relevante voorbeeld)  Fisiese hulpbronne  (of relevante voorbeeld) (3) 3.3 Onderskei primêre landbousektor van sekondêre en tersiêre landbousektore  Die primêre sektor gebruik natuurlike hulpbronne om rouprodukte te produseer in boerdery, vis en bosbou sektore   Sekondêre sektor verander roumateriaal verkry vanaf die primêre sektor om half voltooide en voltooide goedere te lewer   Die tersiêre sektor sluit goedere en dienste in wat die primêre en sekondêre landbousektore benodig om hul produk te produseer  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 7 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne 3.4 Bemarkingswette van toepassing op die bemarking van landbouprodukte 3.4.1 C (1) 3.4.2 A (1) 3.4.3 B (1) 3.4.4 E (1) 3.5 Bemarkingskanale 3.5.1 DRIE voordele van plaashekbemarking  Geen bemarkingskoste   Geen vervoerkoste   Meer geskik vir kleinskaal boere   Produkte kan deur die boer verkoop word/geen middelman of agent  (Enige 3) (3) 3.5.2 DRIE nadele van plaashekbemarking  Die boer sal die plaaslike prys moet aanvaar vir die produk wat verkoop word   Die boer is nie noodwendig goed geleë om verbruikers te bereik   Risiko om beroof te word, is groot   Volumes wat verkoop word, is somtyds min  (Enige 3) (3) 3.6 Verskil tussen internet bemarking en kontrak bemarking INTERNET BEMARKING KONTRAK BEMARKING Geen kontrak – word op 'n Getekende kontrak tussen die verskillende aanlyn platforms produseerder en die verbruiker  gedoen  Fluktuerende pryse  Prys is bepaal  Geen gewaarborgde inkomste  Gewaarborgde inkomste  Verkoop aan enige een – kan Verplig om volgens kontrak te wêreldgehoor bereik  lewer  (6) 3.7 DRIE funksies van produsente organisasies in die landbou industrie  Ondersteun boere in die bemarking van landbouprodukte   Ondersoek moontlike plaaslike markte vir boere se produkte   Betrokke by uitvoer geleenthede vir boere se produkte   Adviseer boere oor produksiemetodes van die produk   Betrokke by navorsing oor die produk tot voordeel van alle rolspelers   Ontleed markte en bepaal marktendense   Promosie van die produk  (Enige 3) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 8 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne 3.8 DRIE voordele van varsproduktemark  Boere trek voordeel uit hoër pryse in tye van tekorte   Bevestig die integriteit van beide partye   Waarborg dat die onderhandelde prys betaal sal word   Mark kan groot hoeveelhede verkoop   Boere kan 'n agent gebruik om die bemarking te doen   Geld is onmiddellik beskikbaar na verkope  (Enige 3) (3) 3.9 VIER voordele van evaluering  Verhoog die effektiwiteit van die handeling   Hulpbronne word optimaal benut   Verhoog die produktiwiteit in die werkplek   Konstante verbetering van die handeling of onderneming   Dui areas van vermorsing aan en hoe om dit te korrigeer  (Enige 4) (4) 3.10 VIER voordele van geskikte bestuur aangaande arbeid  Tyd besparend   Dit verhoog effektiwiteit en werk word vinniger gedoen   Elke werker raak meer vaardig in hul afdeling van spesialisasie en word 'n kundige   Uitdink van eenvoudige masjinerie vir elke handeling raak moontlik   Die toesighouer sal weet wat die verantwoordelikheid van elke werker is  (Enige 4) (4) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 9 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: FINANSIËLE BEPLANNING, REKORDHOUDING, OES WAARDETOEVOEGING EN VERPAKKING 4.1 'n Begroting het beide 'n beplanningsfunksie en 'n kontrole funksie  Beplanningsfunksie – koppel verwagte inkomste aan verwagte uitgawes  van die plaas met die doelwitte van die plaas   Kontrole funksie – verseker dat werklike aktiwiteite  ooreenkom met beplande aktiwiteite  (4) 4.2 Begrotings 4.2.1 Insette en uitsette in begroting (a) Inset  Saad   Bemesting   Gif /chemikalieë/onkruiddoders/plaagdoders   Brandstof  (Enige 2) (2) (b) Uitsette  Geoeste produk   Afvalprodukte van verkoopte geoeste produkte  (Enige 1) (1) 4.2.2 Begroting in terme van hulpbronne  Identifikasie van beskikbare bronne   Bepaal die gebruik van die hulpbronne   Bepaal die koste vir die gebruik van die hulpbronne  (3) 4.3 Inkomstestaat 4.3.1 Bereken die bruto wins  Bruto wins = verkope – koste van verkope  = R942 700,00 – R780 900,00  = R161 800,00  (3) 4.3.2 Bereken netto wins  Netto wins = Bruto wins – indirekte uitgawes (oorhoofse koste/nie- produksie koste)  = R161 800,00 – (R21 700,00 + R72 300,00 + R52 300,00)  = R161 800,00 – R146 300,00 = R15 500,00  (3) 4.4 Onderskei tussen seisoenale werker en geleentheidswerker  Seisoenale werker o Doen herhalende take  o Taak is seisoensgebonde   Geleentheidswerker o Doen projek-gebaseerde, nie herhalende taak  o Taak is nie seisoenaal  (Enige 1 vergelyking) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 10 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne 4.5 DRIE vereistes van goeie rekordhouding  Eenvoudig en maklik   Prakties en maklik om te gebruik   Spesifiek   Realisties   Relevant   Volledig   Bruikbaar wees en spesifieke behoeftes op die plaas aanspreek   Op datum wees  (Enige 3) (3) 4.6 Aanvaarbare toestand van vars rou produkte  Produk moet ferm wees  en nie verlep nie   Geen skade , merke, kneusings op die produk   Reuk en kleur  moet spesifiek wees vir die vars produk   Geen tekens van siektes en plae  sigbaar op die produk   Die produk moet skoon wees  van grond en residu  (Enige 2 x 2) (4) 4.7 Meganiese oes en oes met die hand MEGANIESE OES OES MET DIE HAND Invloed van weerstoestande klein / min  groot  Diefstal van die produk klein  meer  (4) 4.8 DRIE korrekte persoonlike gesondheid en higiëniese praktyke van arbeiders  Moet goed opgelei wees (weet die gevaar van vars produkte)   Bad gereeld  Goeie toilet praktyke   Gereelde was van hande   Dra skoon klere   Dra korrekte beskermde klere (handskoene, maskers, skoene, haarnet) (3)  Hou naels kort  (Enige 3) 4.9 TWEE hoof faktore wat die metode van stoor bepaal  Tipe produk   Die relatiewe humiditeit van die omgewing gedurende die stoortydperk   Die voginhoud van die produk vanaf die land  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 11 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne 4.10 Omskakeling deur verskeie aksies en prosesse 4.10.1 Pasteurisasie  (1) 4.10.2 Ekstraksie  (1) 4.10.3 Fermentasie  (1) 4.10.4 Sterilisasie  (1) 4.10.5 Ekstrusie  (1) 4.11 Metodes van verpakking van landbouprodukte 4.11.1 Vakuumverpakking  Verwydering van lug sal die bederf of verrotting van die produk vertraag   Verwydering van lug verklein die grootte van die produk wat stoor en hantering vergemaklik   Vertraagde verrotting verhoog die rakleeftyd van die produk  (Enige 1) (2) 4.11.2 Nie-vakuum verpakking  Gespesialiseerde toerusting nie nodig nie dus laer koste   Beskerm die vorm van die produk of verhoed breking van die produk   Meer produkte kan verpak word aangesien dit tyd spaar tydens verpakking  (Enige 1) (2) 4.12 Vervoer van produkte 4.12.1 Vereistes van trok of sleepwa  Vloer moet glyvry wees – om te voorkom dat diere val en hulself beseer  Voldoende sypanele – om te voorkom dat diere afval en grootvee en kleinvee te skei   Hoogte invoertuie met meervuldige vlakke moet voldoende wees – om groter diere toe te laat om op te staan en vrye lugvloei toe te laat om vrylik te beweeg  Moet genoeg ruimte hê – om diere se veiligheid tydens vervoer te verseker   Veiligheid van diere – diere moet nie beseer word tydens vervoer nie   Verseker biosekuriteit – was met 'n hoëdrukspuit en saniteer die voertuig voor die laai van diere  (Enige 3) (3) 4.12.2 TWEE vereistes vir diere gedurende die reis  Water   Voer – hooi, kragvoer/konsentraat  (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 12 DBE/2022 SS/NSS – Nasienriglyne 4.12.3 Stresvlakke van die diere  Stres het 'n negatiewe effek op die prestasie van plaasdiere   Verswak die immuunstelsel   Verlaagde reproduksie   Verlies aan massa   Vertering ongesteldheid   Inflammatoriese reaksies   Verminder voerverbruik  (Enige 2) (2) [50] TOTAAL AFDELING B: 150 GROOT TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou