Agricultural Sciences Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LANDBOUWETENSKAPPE V1 NOVEMBER 2019 NASIENRIGLYNE TOTAAL: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 11 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 2 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1: 1.1 1.1.1 A  1.1.2 B  1.1.3 C  1.1.4 D  1.1.5 C  1.1.6 D  1.1.7 B  1.1.8 A  1.1.9 C  1.1.10 D  (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Slegs B  1.2.2 Slegs A  1.2.3 Beide A en B  1.2.4 Geeneen  1.2.5 Slegs A  (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Voervloei  1.3.2 Beligting/ligte/gloeilampe  1.3.3 Interne/inwendige/endo  1.3.4 Fetus edeem/hidrofetus  1.3.5 Oögenese/ovigenese  (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Kafeteria stelsel/vrye keuse  1.4.2 Insulasie  1.4.3 Progesteroon  1.4.4 Aborsie  1.4.5 Akrosoom  (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 3 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING 2.1 Spysverteringskanaal van plaasdiere 2.1.1 Klassifikasie van diere DIAGRAM A - Herkouer/poligastries  DIAGRAM B - Nieherkouer/monogastries  (2) 2.1.2 TWEE aanpassings van die dier in DIAGRAM A • Saamgestelde/komplekse/poligastriese/voor maag/ retikulo-rumen  • Bevat ‘n groot fermentasie vat/rumen  • Teenwoordigheid van rumen mikro-flora/organismes Enige 2) (2) 2.1.3 Rede waarom die dier in DIAGRAM B nie met 'n rantsoen hoog in ruvesel gevoer kan word nie • Dier is monogastries/enkelmaag/geen voormae  • Geen mikro flora/organismes/kan vesel nie verteer  (Enige 1) (1) 2.1.4 Verduideliking waarom die dier in DIAGRAM A voordeel sal trek uit nie-proteïen stikstof bestanddele Afskeiding van urease wat ureum na ammoniak kan omskakel  wat gebruik word om sintetiese mikrobe proteïen te vervaardig wat later afgebreek word na aminosure  (2) 2.2 Samestelling van 'n rantsoen 2.2.1 Identifikasie van die voer (a) Koolhidraatryke ruvoer: Hawerhooi  (1) (b) Proteïenryke konsentraat: Sonneblom-oliekoekmeel  (1) 2.2.2 Verduideliking waarom die rantsoen nie as die enigste voer vir lammers aanbeveel word nie • Die rumen van die lam is nog onderontwikkeld/abomasum is die enigste funksionerende komponent, maar dit kan nie vesel verteer nie  (2) • Kan voer met 'n hoë ruveselinhoud nie verteer nie/ruvoer inhoud is te hoog/70%  2.2.3 Belangrikheid van grashooi in die rantsoene van volwasse ooie • Grashooi is goedkoop en geredelik beskikbaar  • Verbeter die funksionering van die spysverteringstelsel  • Voorkom opblaas  • Voorsien die nodige lywigheid aan die rantsoen/hoof bron van die rantsoen  • Bron van energie  (Enige 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 4 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne 2.3 Pearson-vierkant 2.3.1 Dele van die rantsoen wat mielies en Sonneblom-oliekoekmeel verteenwoordig • Mieliemeel - 20 dele  (1) • Sonneblom-oliekoekmeel - 8 dele  (1) 2.3.2 Berekening van die persentasie van VOER B in die mengsel • 20 + 8 = 28  • Voer B = 20 x 100  28 • = 71,43%  (3) 2.3.3 Berekening van die hoeveelheid mieliemeel in 'n 250 kg mengsel • 20 x 250kg  28 • = 178,6kg  OF • 71,43 x 250kg  100 • = 178,6kg  (2) 2.4 Voedingsverhouding 2.4.1 Berekening van die voedingsverhouding van VOER B met 'n formule • VV = 1: %TVV – %VP  %VP • 1: 80% – 7%  7% • VV = 1 : 10,4/10  OF • VV = 1: %VNSV  %VP • 1: 73%  7% • VV = 1 : 10,4/10  (3) 2.4.2 Regverdiging van die geskiktheid van VOER A en VOER B vir groei • VOER A: Geskik, voedingsverhouding is nou/meer proteïen/ minder koolhidrate  (1) • VOER B: Nie geskik, voedingsverhouding is wyd/min proteïen/ meer koolhidrate  (1) 2.5 Energiewaarde van voere 2.5.1 Berekening van die energiewaarde deur A verteenwoordig ME = BE – Energie verliese in die mis – energie verliese in die urine en gasse BE = 19J – 7J – 4J OF 19 – (7+4) = 11J  BE = 8J  (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 5 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne 2.5.2 Identifikasie van die energie verliese in B Energieverliese deur hitte  (1) 2.5.3 TWEE belangrikhede van energie vir diere in C • Vir onderhoud  • Vir produksie  • Vir reproduksie  • Fisiese werk  • Groei  (Enige 2) (2) 2.6 Staafgrafiek van die verskillende hoeveelhede minerale in die rantsoene Die hoeveelheid minerale in drie verskillende rantsoene 8 Ca P Mg 7 Hoeveelheid (mg/kg) 6 5 4 3 2 1 0 Rantsoen Ration A 1 Rantsoen Ration 2 B Ration 3C Rantsoen Rantsoen KRITERIA/RUBRIEK/NASIENRIGLYNE • Korrekte opskrif  • X-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Rantsoen)  • Y-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Hoeveelheid)  • Korrekte eenheid (mg/kg)  • Staafgrafiek  • Akkuraatheid  (6) [35] VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 3.1 Die laagste kritieke temperatuur en hitteproduksie in verskillende plaasdiere. 3.1.1 Identifikasie van TWEE diere wat onder intensiewe produksie stelsels aangehou moet word • Klein varkies  • Dag-oud-kuikens  (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 6 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne 3.1.2 REDE Laagste kritieke temperatuur is die hoogste/laagste hitte produksie  (1) 3.1.3 Diere wat die ekonomieste sonder fasiliteite aangehou kan word Melkbeeste  (1) 3.1.4 TWEE redes vanuit die grafiek • Hul laagste kritiese temperatuur is die laagste  • Kan meer hitte genereer om hulself warm te hou  (2) 3.1.5 Die invloed van temperatuur verlaging onder 25°C op voerinname Klein varkies sal meer eet  (1) 3.2 Produksiestelsels 3.2.1 Identifikasie van die intensiewe produksiestelsel Agterplaasstelsel/vryloop/semi-intensief  (1) 3.2.2 Rede • Pluimvee beweeg bedags vrylik rondom die huis  • Word in die aand in 'n skuiling gehuisves  • Voer word voorsien  (Enige 2) (2) 3.2.3 Indikasie van die letter vanuit die prente (a) Prent B  (1) (b) Prent A  (1) 3.2.4 Onderskei tussen die fasiliteite in terme van doel • Fasiliteit in A - Diere word gehou vir hantering/bestuurspraktyke/ veiling/tydelik  (1) • Fasiliteit in D - Diere word gehuisves vir voeding/groei/permanent  (1) 3.2.5 Rol van die toerusting E in prent D Vir die outomatiese verskaffing van dierevoer  (1) 3.3 TWEE basiese riglyne vir die hantering van groot plaasdiere • Kondig aankoms deur aanraking van voor/kant aan  • Vermy die blindekol  • Vermy die skoparea as diere van agter benader word  • Gebruik behoorlike fasiliteite/spesiale fasiliteite vir manlike diere  • Laat altyd 'n ontsnappingsroete oop  • Vermy klein areas saam met groot diere  • Moet nooit diere met iets gooi/steek/'n skokstok gebruik nie  • Gee diere tyd om aan te pas voordat met hul gewerk word  • Gee spesiale aandag as daar met koeie met kalwers gewerk word  • Kinders/besoekers/nie-werkers moet nie diere benader nie  • Beperk/verlaag geraas vlakke  • Hanteer diere in ‘n groep/as kudde  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 7 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne 3.4 Parasiete 3.4.1 Klassifikasie van PARASIET A volgens lewensiklus Eengasheerbosluis  (1) 3.4.2 Protozoa siekte deur die parasiet oorgedra Rooiwater/anaplasmose/galsiekte  (1) 3.4.3 Indikasie van die letter van die parasiet (a) Parasiet C  (1) (b) Parasiet B  (1) 3.4.4 TWEE volhoubare gebruike van medikasie • Medikasie moet veilig vir die spesifieke dier wees  • Maak seker van die vervaldatum  • Gee die korrekte dosis volgens massa en ouderdom  • Korrekte toedieningsmetode van medisyne  • Korrekte tyd van toediening/korrekte intervalle tussen toedienings  • Stoor behoorlike volgens die instruksies  • Gebruik geregistreerde middels  • Steriliseer toerusting  (Enige 2) (2) 3.5 Dieresiektes 3.5.1 Siektes wat diere affekteer • Dier 1 - Antraks/miltsiekte  (1) • Dier 2 - Klontwol  (1) • Dier 3 - Hondsdolheid  (1) 3.5.2 Dier met 'n dodelike bakteriese siekte Dier 1  (1) 3.5.3 Patogeen wat siekte in DIER 2 veroorsaak Fungus  (1) 3.5.4 EEN voorsorgmaatreël om die verspreiding van die siekte in DIER 3 te voorkom • Inenting/immunisasie  • Bewusmaking/opvoeding/verwittig die owerhede  • Isolasie  (Enige 1) (1) 3.5.5 TWEE rolle van die staat om die verspreiding van die siekte in DIER 1 te beheer • Vestig kwarantynstasies/sones  • Beperk beweging van/na besmette areas/in- en uitvoer verbod  • Vernietig/korrekte/metode/wyse van wegdoen van besmette karkasse/materiaal  • Inenting/immunisering van gesonde diere/veeartsenydienste  • Bewusmaking van die publiek  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 8 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne 3.6 Soutvergiftiging 3.6.1 TWEE simptome van soutvergiftiging in plaasdiere • Oormatige speekselafskeiding  • Verhoogde dors  • Vomering  • Hardlywigheid  • Waggel/loop in sirkels/blindheid/stuipe/gedeeltelik verlam  • Sleep van agterbene/swig van die hakskene  • Slymvliese in die bek is rooi/droog  • Hipersensitiwiteit met aanraking  • Gereelde uninering  • Ontsteking van die maag en derms  • Aggressie  • Diarree  (Enige 2) (2) 3.6.2 TWEE maatstawwe vir die behandeling van diere met sout- vergiftiging • Voorsien klein hoeveelhede vars water met kort intervalle  • Verskaf hipertoniese dekstrose/isotoniese saline oplossing  • Verwyder die bron van vergiftiging  (Enige 2) (2) [35] VRAAG 4: DIEREREPRODUKSIE 4.1 Reproduksie siklus van plaasdiere 4.1.1 Hormone wat paring in DIER A en DIER B moontlik maak • DIER A - Estrogeen  (1) • DIER B - Testosteroon  (1) 4.1.2 Rede vir elke hormoon • Estrogeen - Laat koeie in estrus kom/laat dekking toe  (1) • Testosteroon - Stimuleer die parings gedrag in die bul  (1) 4.1.3 Identifikasie van die reproduktiewe proses (a) Bevrugting/dragtigheid  (1) (b) Parturisie/skenk geboorte/kalwing  (1) 4.1.4 Hormoon wat melklating veroorsaak Oksitosien  (1) 4.1.5 Die funksie van oksitosien tydens melklating Dit veroorsaak kontraksies van die mio-epiteelselle wat die alveoli omring om die melk vry te laat  (1) 4.2 Sperm morfologie 4.2.1 Proses waartydens spermselle hierbo vorm Spermatogenese  (1) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 9 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne 4.2.2 Identifikasie van die spermselle wat goeie kwaliteit semen verteenwoordig Spermsel A  (1) 4.2.3 Instrument wat gebruik word vir 'n semen ondersoek Mikroskoop  (1) 4.2.4 Verduideliking van hoe die spermselle in B en C die vermoë van die bul om te bevrug kan beïnvloed SPERMSEL B - Dit kan nie met die ovum versmelt nie aangesien daar geen akrosoom is nie/geen kop  (1) SPERMSEL C - Dit kan nie na die punt van bevrugting beweeg nie aangesien daar nie 'n stert is nie  (1) 4.3 Korrekte tegniek tydens KI 4.3.1 Herrangskik die stappe van tydens KI • Die koei word beskut en kalm gehou  • Oortollige mis word verwyder  • Die inseminator voel vir abnormaliteite en of die koei nie dragtig is nie deur die hand in die rektum van die koei te steek  • Pistolette word deur die vulva, vagina tot in die serviks gestuur  (4) 4.3.2 TWEE nadele van KI vir die boer • Siektes kan na 'n groot aantal koeie oorgedra word  • Infeksies kan voorkom/geslagsiektes kan vinnig versprei  • Genetiese abnormaliteite kan voorkom  • Onervare operateur kan die geslagsorgaan beskadig  • Lae besettingsyfer word verkry met onervare inseminator  • Arbeisintensief  • Duur proses  • Tydrowend  • Nie altyd suksesvol nie  • Verbeter nie noodwendig die genetika van die kudde nie  • Genetiese veranderlikheid kan agteruit gaan  • Waar rekords nie noukeurig gehou word nie kan inteling voorkom  • Onverlangde eienskappe kan na meer nageslag oor gedra word  (Enige 2) (2) 4.4 Fetale membrane 4.4.1 Stadia van dragtigheid Fetale stadium  (1) 4.4.2 Indikasie van die letter van die membrane (a) A  (1) (b) B  (1) (c) C  (1) 4.5 Kalwing Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 10 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne 4.5.1 TWEE tekens in die gedrag van koeie wat op die punt staan om geboorte te gee • Isoleer haarself van die res van die kudde  • Verlies aan eetlus  • Toon tekens van ongemak  • Nes maak/beweeg in sirkels op soek na 'n wegsteek plek  • Rusteloosheid  • Gereelde urinering  • Bulk baie/maak geloei geluide  (Enige 2) (2) 4.5.2 TWEE oorsake van kalfprobleme in verse • Fetus te groot/verse te klein  • Meerling geboortes  • Gebrek aan ondervinding • Verkeerde posisionering van die kalf  • Misvormde fetus/hidrosefalus  • Grootte van die bekkengedeelte  • Onbeweeglikheid van die serviks/serviks rek nie  • Verlengde geboortetydperk/oneffektiewe/swak kalwing  • Verdraaiing van die baarmoeder  • Ondoeltreffende of swak kalwing  • Lengte van dragtigheid  • Swak liggaamskondisie van die vers  • Wanvoeding  • Siektes  (Enige 2) (2) 4.6 Belangrike aspekte van embrio-oorplanting 4.6.1 Superovulasie Vir die produksie van meer geneties meerderwaardige diere  (1) 4.6.2 Embrio spoeling Vir die oes van meer embrio’s van meerderwaardige/skenkerkoeie  (1) 4.6.3 Skenkerkoeie (1) Vir die produksie van meerderwaardige embrio’s  4.6.4 Ontvangerkoei Vir die implantering van die geoeste embrio’s  (1) 4.7 Kernoordrag 4.7.1 Belangrikheid van kernoordrag (a) Boer • Diere met verlangde eienskappe kan geproduseer word vir 'n spesifieke produksie behoefte  • Behou meerderwaardige gene/diere  • Boere kan veilige en hoë kwaliteit voedsel produseer  • Diere wat meer bestand teen siektes is word geteel  • Gevries en geklone embrio’s word wêreldwyd versprei  • Baie klone word van een vroulike dier verkry  (Enige 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 11 DBE/November 2019 NSS – Nasienriglyne (b) Veeartsenydienste • Produksie van stamselle as geneesmiddel vir siektes  • Navorsing  • Waardevolle menslike medikasie kan in die melk van koeie/skaap en bokooie geproduseer word  • Diere met ‘n effens gemodifiseerde genetiese samestelling kan ontwikkel word vir die oorplanting in mense  • Die bewaring van skaars/bedreigde spesies  (Enige 1) (1) 4.7.2 TWEE nadele van kernoordrag • Gekloonde diere het 'n korter leeftyd  • Genetiese abnormaliteite kan na die nageslag oorgedra word  • Duur proses  • Gekloonde diere het laer immuniteitstelsels  • Nageslag is groot en veroorsaak probleme tydens geboorte  • Genetiese diversiteit gaan agteruit/variasie verminder  • Voortydige veroudering van gekloonde diere veroorsaak hul vroeë dood  • Die nageslag van gekloonde diere ondervind probleme met noodsaaklike organe soos longe, hart en niere  • Benodig spesifieke vaardighede  (Enige 2) (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om