Skip to content

Consumer Studies Grade 12 November 2024 NSC Memo (Afrikaans)

MemorandumConsumer StudiesGrade 12202420 pages

Grade 12 Consumer Studies memorandum from the November 2024 NSC (Afrikaans), 20 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
GRAAD 12 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 VERBRUIKERSTUDIES NOVEMBER 2024 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 20 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 2 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne AFDELING A: KORTVRAE VRAAG 1 1.1 1.1.1 A Onthou, maklik (Verken, p.165; Suksesvol, p.182) (1) 1.1.2 C Onthou, maklik (Verken, p.166; Suksesvol, p.184) (1) 1.1.3 B Verstaan, maklik (Verken, p.176; Suksesvol, p.195) (1) 1.1.4 D Onthou, maklik (Verken, p.181; Suksesvol, p.199) (1) 1.1.5 C Onthou, maklik (Verken, p.158; Suksesvol, p.175) (1) 1.1.6 B Verstaan, maklik (Verken, p.98; Suksesvol, p.118) (1) 1.1.7 C Verstaan, maklik (Verken, p.106; Suksesvol, p.129) (1) 1.1.8 D Verstaan, maklik (Verken, p.76; Suksesvol, p.90) (1) 1.1.9 A Verstaan, maklik (Verken, p.71; Suksesvol, p.78) (1) 1.1.10 D Verstaan, maklik (Verken, p.72; Suksesvol, p.82) (1) 1.1.11 C Verstaan, maklik (Verken, p.64; Suksesvol, p.72) (1) 1.1.12 B Verstaan, maklik (Verken, p.55; Suksesvol, p.62) (1) 1.1.13 B Verstaan, maklik (Verken, p.49; Suksesvol, p.51) (1) 1.1.14 D Onthou, maklik (Verken, p.122; Suksesvol, p.140) (1) 1.1.15 C Onthou, maklik (Verken, p.122; Suksesvol, p.140) (1) 1.1.16 A Verstaan, maklik (Verken, p.24; Suksesvol, p.25) (1) 1.1.17 B Onthou, maklik (Verken, p.25; Suksesvol, p.25) (1) 1.1.18 D Analisering, matig (Verken, p.35; Suksesvol, p.34) (1) 1.1.19 C Analisering, maklik (Verken, p.27; Suksesvol, p.26) (1) 1.1.20 D Analisering, matig (Verken, p.16; Suksesvol, p.22) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 3 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 1.2 1.2.1 Inflasie 1.2.2 Rente 1.2.3 Repo/ terugkoopkoers 1.2.4 Verbruikersprysindeks/ VPI (4) Onthou, maklik (Verken, p.166-167; Suksesvol, p.183-185) 1.3 1.3.1 B (1) 1.3.2 C (1) 1.3.3 A (1) 1.3.4 G (1) 1.3.5 E (1) Onthou, matig (Verken, p.93-95; Suksesvol, p.112-114) 1.4 1.4.1 Teikenmark/ groep (1) 1.4.2 Oorhoofse/ bokoste/ bedryfskoste (1) 1.4.3 Verkoopprys (1) 1.4.4 (Produk) Spesifikasie (1) Onthou, matig (Verken, p.16,20,37,38; Suksesvol, p.11,21,28-39) 1.5 B C F (Enige volgorde) (3) Verstaan, maklik (Verken, p.51; Suksesvol, p.54) 1.6 A C F H (Enige volgorde) (4) Verstaan, matig (Verken, p.150; Suksesvol, p.161) TOTAAL AFDELING A: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 4 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne AFDELING B: LANGVRAE VRAAG 2: DIE VERBRUIKER 2.1 Noem die tipe swendelskema waar 'n epos aan 'n verbruiker gestuur word, wat voorgee dat dit van 'n bank of finansiële instelling kom. Uitvissing/hengel/ bank/ aanlynswendelskema (1) Onthou, maklik (Verken, p.159; Suksesvol, p.177) 2.2 Verduidelik die volgende terme: 2.2.1 Hernubare vorms van energie • Bronne van energie wat in die natuur teenwoordig is soos die son/ wind/ water/ hout.1 Hulle word aanhoudende aangevul/ vervang2 en sal dus nooit uitgeput raak nie/ is volhoubaar.3 (Enige 2) (2) Onthou, matig (Verken, p.170; Suksesvol, p.191) 2.2.2 Afkoeltydperk • Die hoeveelheid tyd/ VYF besigheids/ werksdae1 wat die wet 'n verbruiker wat 'n kontrak onderteken het gee, om die kontrak te kanselleer2 sonder 'n rede/ finansiële implikasies.3 • Dit is van toepassing op alle transaksies wat die gevolg van direkte bemarking is/ wat die verbruiker nie begin het nie.4 • Die besigheid het SEWE tot VYFTIEN werksdae om die verbruiker terug te betaal5 na die kansellasie. (Enige 3) (3) Onthou, matig (Verken, p.157; Suksesvol, p.173) 2.3 Verduidelik hoe indirekte belasting van Suid Afrikaners ingevorder word. • Dit word outomaties in gevorder deur dit in te sluit/ versteek in die prys van goedere of dienste.1 • Dit word ingevorder deur/ ingesluit in BTW/ heffings (brandstof/ omgewings)/ aksynsbelasting (sondebelasting)/ lisensies/ invoerbelasting/ lugpassasiersbelasting.2 (Enige 1) (1) Verstaan, maklik (Verken, p.164; Suksesvol, p.180) LET WEL: Leerders kan nie slegs deur ‘n voorbeeld te gee ‘n punt toegeken word nie. 2.4 2.4.1 Noem die tipe produkte wat die verkoper in Suid Afrika verkoop. Grysgoedere/ parallelle / skuilinvoere. (1) Onthou, maklik (Verken, p.158; Suksesvol, p.176) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 5 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 2.4.2 Verduidelik hoe die verkoper die produkte wettig na Suid Afrika ingevoer het. Deur invoerfooie/ doeanebelasting te betaal1 deur nie-amptelike/ ongemagtigde verspreidingskanale/ word vanaf ander lande sonder die toestemming van die vervaardigende land ingebring.2 (Enige 1) (1) Verstaan, maklik (Verken, p.158; Suksesvol, p.176) 2.5 Verduidelik die verskil tussen 'n uitsluitingsklousule en 'n onbillike sakepraktyk. •'n Uitsluitingsklousule is in 'n kontrak1 en dit vrywaar/ stel een party vry van enige aanspreeklikheid indien hulle nie die ooreenkoms nakom nie.2 Dit is wettig.3 • 'n Onbillike sakepraktyk is wanneer 'n verskaffer op 'n onbillike manier probeer om 'n verbruiker te beïnvloed of te teister4 om sake met hom te doen/ dit sluit in bedrog/ wanvoorstelling/ misleidende/ onderdrukkende/ onredelike optrede teenoor verbruikers.5 Dit is onwettig.6 (Enige 4) (4) Verstaan, maklik (Verken, p.157; Suksesvol, p.174) 2.6 Verduidelik die voordele daarvan om in Suid Afrika deel van 'n stokvel te wees. •Stokvel is wettig1 omdat al die lede weet hoe die geld belê gaan word.2 •Dit is 'n vorm van spaar/ belegging/ ‘n manier om lede te dwing/ verplig om elke maand geld weg te sit3 met toekomstige voordele.4 • Alle lede is bewus van die datum van uitbetaling/ wanneer die voordele ontvang sal word. 5 • Alle lede kom ooreen oor die risiko's wat hulle bereid is om te neem.6 • Bydrae word tot 'n gesamentlike fonds/ pot geld gemaak.7 • Alle lede dra gereeld/ gelyke hoeveelheid by8 en kan van die winste/ rente9 trek/ deel, gewoonlik vir 'n spesifieke doel/ groot aankope.10 • Bankkoste is laer omdat dit onder al die lede van die stokvel verdeel word.11 • Daar is beperkte finansiële verlies/ selfs wanneer ‘n lid afsterf sal die familie steeds hulle deel van die voordele ontvang.12 • Lede kan van krediet voorsien word/ leen uit die fonds.13 • Dit dien as ‘n ondersteuningsnetwerk/ bevorder sosiale verbintenis/ het ‘n onthaal funksie.14 (Enige 5) (5) Verstaan, maklik (Verken, p.161; Suksesvol, p.177-178) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 6 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 2.7 Bespreek hoe die funksies van die wasmasjien help om elektrisiteitverbruik te verminder. •'n Energiedoeltreffende wasmasjien gebruik minder elektrisiteit.1 •Dit het 'n opsie van 'n kouewater was, wat beteken dat geen elektrisiteit gebruik sal word om die water te verhit nie.2 • Dit het 'n 'super' vinnige funksie wat beteken dat dit vinnig sal wees3 en minder elektrisiteit sal gebruik. • Die outomatiese kapasiteitaanwyser sal verseker dat maksimum ladings gewas word/ die watervlak/ type siklus sal aangepas word volgens doe ladinggrootte.4 • Kreukelbestandheid verminder elektrisiteit omdat dit nie nodig is om te stryk nie.5 • 'n Voorlaaier gebruik minder elektrisiteit as 'n bolaaier/ dubbelbalie. 6 (Enige 4) (4) Toepassing, matig (Verken, p.174; Suksesvol, p.193) 2.8 Stel maniere voor waarop gemeenskappe waterbesoedeling kan verminder om die toestand van Alle riviere te verbeter. •Moenie rommel/ vullis/ plastiek in riviere gooi nie.1 •Moenie rommel in die strate gooi nie omdat reënwater dit na riviere kan lei.2 • Hulle moenie in riviere urineer nie3 rioolstorting4 in riviere toelaat nie om besoedeling te voorkom. • Hulle kan ophou om hul klere in die riviere te was.5 • Hulle moenie hulself in die riviere was/ bad nie6 • Moenie toelaat dat dieremis in kontak met die rivier kom nie.7 • Gebruik bio-afbreekbare wasmiddels/ omgewingsvriendelike skoonmaakmiddels.8 • Moenie skadelike plaagdoders en bemestingstowwe oormatig gebruik nie omdat dit in die riviere kan vloei.9 • Rapporteer/ vermy onwettige afval/ olie/ verf/ chemikalieë-storting in die riviere.10 • Organiseer gemeenskap bewusmaking/ skoonmaakveldtogte rondom die riviere.11 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, p.178; Suksesvol, p.197-198) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 7 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 2.9 Bespreek die rol wat gemeenskappe kan speel om munisipaliteite te help om hulle skuld aan Eskom te verminder. • Hulle moet elektrisiteit wat hulle gebruik koop of daarvoor betaal/ vooraf betaalbare meters installeer1 sodat munisipaliteite fondse kan hê om aan Eskom te betaal.2 • Hulle moet erfbelasting3 betaal sodat van die geld gebruik kan word om die skuld te diens. • Moenie onwettige elektriese bewyse koop nie4 omdat minder geld aan munisipaliteite5 betaal sal word. om hul skuld aan Eskom te verminder. • Hulle moenie elektrisiteit onwettig koppel nie6 omdat hulle nie enige geld aan die munisipaliteit sal betaal nie7 en elektrisiteit gratis gebruik.8 • Reël vir 'n afbetalingsplan indien hulle nie die volle bedrag kan bekostig nie9 om aan munisipaliteite fonds te voorsien om hul skuld te diens.10 • Gebruik hernubare/ alternatiewe bronne van elektrisiteit/ sonkrag omdat dit nie die skuld sal verhoog nie.11 • Hulle moenie elektriese strukture vandaliseer/ vernietig12 en elektriese kabels steel nie13 omdat dit die munisipaliteit geld sal kos om dit te herstel of te vervang14 en munisipaliteite sal nie genoegsame fondse hê om aan Eskom te betaal nie.15 • Rapporteer wanneer hulle van mense weet wat onwettig elektrisiteit koppel/ elektriese strukture vandaliseer/ kabels/ elektrisitelt steel.16 (Enige 6) (6) Toepassing, matig (Verken, p.183-184; Suksesvol, p.201-204) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 8 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 2.10 Analiseer die impak wat die verhoogde minimum loon op Suid- Afrikaanse huishoudings en die ekonomie sal hê. Positief • Die lewenskwaliteit van baie mense sal verbeter1 omdat hul inkomste sal verhoog.2 • Mense sal meer geld hê om te spandeer en sal dus hul basiese behoeftes kan bevredig3 en voedselsekerheid verbeter.4 • Minder huishoudings sal van NROs afhanklik wees vir ondersteuning.5 • Daar kan 'n klein vermindering in armoede6 wees omdat mense meer besteebare inkomste mag hê om te bestee.7 • Sommige verbruikers mag in staat wees om klein bedrae geld vir hul toekoms te spaar.8 • Huishoudings mag in staat wees om hul skuld te verminder.9 • Huishoudings mag nou kan bekostig om krediet/ lening kry.10 • Die land se ekonomie sal verbeter.11 • Hulle sal belasting12 betaal op die ekstra produkte wat hulle nou kan bekostig. Negatief • Arbeidskoste sal verhoog13 wat mag veroorsaak dat sommige werknemers hul werk verloor/ afgedank14 word indien werkgewers nie kan bekostig om die nuwe basiese loon te betaal nie.15 • Die besighede sal produksiekoste verhoog16 om die verhoogde minimum loon te dek, wat sal veroorsaak dat verbruikers meer vir goedere en dienste betaal17 en minder besteebare inkomste het.18 • Meer mense sal vir sosiale toelae registreer,19 wat die staatsbesteding op sosiale toelae sal verhoog.20 • Mense mag meer op NROs vir onderhoud staatmaak omdat hulle nie in staat mag wees om aan hul behoeftes te voorsien nie.21 • Die prys van goedere en diebste sal verhoog22 wat publieke besteding sal vertaag.23 • Inflasie sal verhoog.24 • Alhoewel die minimum loon verhoog het, mag dit nie genoeg wees om ‘n merkwaardige verskil25 in die besteebare inkomste te maak nie en baie gesinne sal nog steeds in armoede leef.26 (Enige 8) (8) Analisering, moeilik (Verken, p.167-168; Suksesvol, p.184-185) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 9 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: VOEDSEL EN VOEDING 3.1 Verduidelik die volgende terme: 3.1.1 Voedselbestraling 'n Tegnologie/ die gebruik van kort lig-en radiogolwe1 wat mikroörganismes/ patogeniese bakterieë2 en insekte3 in voedsel verminder of vernietig/ verbeter die veiligheid/ aanvaarbaarheid/ raklewe.4 (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, p.105; Suksesvol, p.127) 3.1.2 Glukemiese indeks van voedsel Dit meet hoeveel voedsel wat koolhidrate1 bevat die bloedglukosevlak sal laat styg2 op 'n skaal3 van 1-100. OF Glukemiese indeks rangskik voedsel wat koolhidrate bevat1 gebaseer op hoe vinnig en tot watter mate bloedglukosevlakke styg2 nadat hierdie voedsels geëet/ verteer is, op ‘n skaal3 van 1-100. (Enige 2) (2) Onthou, matig (Verken, p.71; Suksesvol, p.77) 3.2 Verduidelik die betekenis van ELK van die volgende datumstempels wat op voedseletikette gevind word: 3.2.1 'Beste voor' • Die einde van die periode wat die produk op sy beste gehalte sal wees.1 • Produkte is veilig vir verbruik na hierdie datum.2 (Enige 1) (1) 3.2.2 'Gebruik teen' Produkte moenie na hierdie datum gebruik word nie/ dui die periode aan waarteen die produk van goeie gehalte/ veilig sal wees om te eet. (1) 3.2.3 'Verkoop teen' Die laaste dag waarop produkte vir verkope aangebied moet word,1 maar kan steeds na hierdie datum gebruik word.2 (Enige 1) (1) Onthou, matig (Verken, p.98; Suksesvol, p.118) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 10 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 3.3 Noem maniere waarop die oordrag van voedseloordraagbare siektes voorkom kan word. •'n Persoon moet hul hande was voordat hulle aan voedsel raak.1 •'n Persoon moet hul hande was nadat die toilet gebruik / doeke omgeruil is2 voordat voedsel hanteer word. • ‘n Besmette persoon/ persoon met simptome moenie voedsel vir ander mense voorberei nie. 3 • Rou voedsel moet deeglik in skoon veilige water gewas word4 voordat dit gebruik word om infeksie te voorkom. • Gereedskap wat gebruik word om rou voedsel voor te berei, moet deeglik na gebruik gewas word.5 • Gereedskap wat gebruik word om voedsel te eet/ voedsel voor te berei moet deeglik gewas word voordat dit deur ander mense gebruik word.6 • Maak werkoppervlakke deeglik skoon.7 • Vleis moet deeglik gaargemaak word.8 • Melk moet gepasteuriseer word voordat dit gebruik word.9 • Voorkom kruiskontaminasie tussen rou en gaar voedsel.10 • Hou voedsel teen veilige temperature.11 • 'n Persoon moenie besmette voedsel eet nie12 • ‘n Persoon moenie besmette water drink nie/ besmette water moet behandel word/gekook word voordat dit gebruik word.13 (Enige 5) (5) Onthou, maklik (Verken, p.89-91; Suksesvol, p.103-109) 3.4 Onderskei tussen organiese voedsel en geneties gemodifiseerde voedsel, volgens die gegewe kriteria. Tabuleer jou antwoord soos volg. Kriteria Organiese voedsels Geneties-gemodifiseerde voedsels Tyd om te • Neem 'n lang tyd om te • Neem 'n kort tyd om te groei groei.1 (1) groei.2 (1) Opbrengs • Het 'n lae opbrengs/ hulle • Het 'n groot opbrengs/ voed min mense.3 meer mense kan (1) gevoed word.4 (1) Raklewe • Het ‘n natuurlike raklewe/ • Het 'n lang raklewe/ het nie 'n lang raklewe nie/ sal langer hou.6 hou nie lank nie.5 (1) (1) Koste • Hoë produksiekoste/ duur/ • Laer produksiekoste/ nie almal kan dit bekostig bekostigbaar/ meer nie.7 toeganklik vir almal.8 (1) (1) (8) Verstaan, matig (Verken, p.103-104; Suksesvol, p.123-125) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 11 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 3.5 3.5.1 Verduidelik hoe geblikte vis met die voorkoming van osteoporose kan help. • Geblikte vis met bene is 'n goeie bron van kalsium1 wat benodig word om sterk bene te bou/ verhoog beendigtheid.2 • Pilchards (Pelsers)/ olierige vis is 'n goeie bron van vitamien D3 en fosfor4 wat benodig word vir die absorpsie van kalsium5 en insluiting van kalsium in die bene.6 • Die proteïen7 in die vis is nodig vir normale kollageen sintese8 wat bydra in die voorkoming van osteoporose. (Enige 4) (4) Verstaan, maklik (Verken, p.76; Suksesvol, p.90) 3.5.2 Geblikte vis sal Suid Afrikaners help om voedselonsekerheid te beveg. Regverdig die stelling. • Geblikte vis hou vir 'n lang tydperk/ het 'n lang raklewe,1 kan in grootmaat aangekoop word2 en sal nie deur beurtkrag3 geaffekteer word nie, wat beteken dat mense vir 'n langer tydperk veilige voedsel4 sal hê. • Geblikte vis is voedsaam/ gesond5 en 'n goeie bron van kalsium/ vitamien D/ proteïene/ omega 3/ yster/ selenium6 wat wanvoeding mag voorkom.7 • Dit is vrygestel van BTW8 wat dit meer bekostigbaar/ goedkoper9 as vleis/ vleisalternatiewe en baie mense kan bekostig om dit te koop. • Dit kan sonder dat dit gaargemaak word geëet word.10 • Dit kan op verskeie maniere voorberei word om die voedsingswaarde te verhoog.11 • Geblikte vis is maklik beskikbaar/ toeganklik.12 • Geblikte vis is maklik om te verpak/ vervoer/ versprei.13 • Een blik vis kan verleng word om baie mense te voed.14 (Enige 4) (4) Analisering, moeilik (Verken, p.106; Suksesvol, p.128-129) 3.6 3.6.1 Noem die hoofoorsaak van Tipe 1-diabetes. Die pankreas mag beskadig wees/ nie insulien / nie genoeg insulien produseer nie. (1) Onthou, maklik (Verken, p.72-73; Suksesvol, p.80) 3.6.2 Noem hoe Tipe 1 diabetes bestuur word. • Insulieninspuiting1 • Diabetiese dieet (Lae GI voedsel/ eet gereeld klein maaltye/ lae vet dieet/ hoë dieet/ vermy versteekte. suikerryke voedsels/ minder souterige voedsel).2 • (Gereelde) oefening.3 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p.72; Suksesvol, p.80-82) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 12 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 3.6.3 Evalueer die geskiktheid van die 'Dagwood' toebroodjie vir 'n persoon met met diabetes. • Die 'Dagwood' toebroodjie is hoog in energie/ kilojoules1 wat nie goed is vir 'n persoon met diabetes nie omdat diabete 'n gesonde gewig behoort te onderhou.2 • Die 'Dagwood' toebroodjie bevat witbrood wat hoog in verfynde koolhidrate/ stysel3 is en ‘n hoë GI4 bevat wat 'n skerp styging in die bloedglukosevlakke/ hiperglukemie mag veroorsaak.5 • Die witbrood het 'n lae veselinhoud6 wat nie goed is nie omdat vesel vertering vertraag/ die hongergevoel vertraag/ maak dat jy langer versadig voel.7 • Tamaties/ slaaiblare is ryk in (dieet) vesel wat voorkom dat mense ooreet8 en wisseling in bloedglukosevlakke voorkom.9 • Die 'Dagwood' toebroodjie bevat beesvleis 'patties'/ geprosesseerde kaas/ gebraaide eiers wat hoog in vet is.10 'Patties' bevat baie transvette11 wat vermy/ beperk moet word12 omdat diabetiese mense meer vatbaar vir hartsiektes/ beroerte is.13 • Die kaas/ “patties” is hoog in sout/ natrium14 wat die bloeddruk kan laat styg, wat lei tot hartsiekte/ beroerte wat 'n risiko vir diabete is.15 • Diabete behoort gereelde klein maaltye in te neem16 en die dagwood is ‘n groot gereg wat nie aanbeveel word nie. (Enige 7) Gevolgtrekking: Die 'Dagwood' toebroodjie is nie geskik17 vir 'n persoon wat diabeties is nie. Dit sal nie die bloedglukosevlak in stand kan hou nie. (1) (8) Evaluering, moeilik (Verken, p.73; Suksesvol, p.82-83) LET WEL: 'Meer vatbaar vir hartsiekte/ beroerte' kan slegs eenkeer 'n punt toegeken word. [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 13 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: KLEDING 4.1 Gee EEN voorbeeld van 'n plantgebaseerde volhoubare hernubare tekstiel. Hennep/ Bamboes/ Vlas/ Soja/ (Organiese) katoen wat in 'n omgewingsvriendelike manier gekweek is. (1) Onthou, maklik (Verken, p.62; Suksesvol, p.68) 4.2 Noem DRIE kenmerke van kleremaatskappye wat billike sakepraktyke nakom. •Betaal 'n billike loon.1 •Bied goeie werksomstandighede2 en ordentlike werksure.3 •Voldoen aan arbeids/ siviele/ veiligheidswette.4 •Gebruik nie kinderarbeid nie.5 •Ondersteun omgewingsvolhoubaarheid/ beskerming van die omgewing.6 (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, p.61; Suksesvol, p.69) 4.3 4.3.1 Gee TWEE redes waarom die modesiklusse oorvleuel. • Soos een mode se gewildheid afneem1 begin 'n ander mode.2 OF • Die begin van 'n nuwe mode-item3 oorvleuel met die afname van die vorige mode.4 (Enige 2) (2) Verstaan, matig (Verken, p.50; Suksesvol, p.50) 4.3.2 Skryf 'n paragraaf om die interverwantskap tussen die piek/ hoogtepunt stadium in die modesiklus en kontemporêre mode te beskryf. Kontemporêre mode is klere/ mode wat baie/ meeste mense1 tans dra2 en dit is bekostigbaar.3 Dit sal beteken dat die mode sy hoogtepunt in gewildheid bereik het.4 Dit word in massas geproduseer/ in groeiende getalle geproduseer5 en word deur klerewinkels in tydskrifte/ vensteruitstallings/ sosiale media geadverteer.6 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, p.49-50; Suksesvol, p.49-50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 14 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 4.4 Beskryf waarom hierdie uitrusting geskik is om op 'n warm somersdag vir 'n loslit Vrydag na 'n korporatiewe werkplek te dra. • Die pak is formeel/ professioneel1 en pas in die maatskappy se kleredragkode.2 • Die pak/ T-hemp/ All-star hardloopskoene is klassiek en tydloos/ kan vir baie seisoene/ 'n lang tydperk/ gedra word.3 • Die T-hemp/ 'All-star' hardloopskoene maak die uitrusting minder formeel4 wat geskik is vir loslitdag. • Ligblou is 'n koel kleur.5 Wit/ ligblou sal koel vertoon/ voel6 op 'n somersdag. • Ligte klere reflekteer lig/ hitte weg vanaf die liggaam.7 • Katoen is koel/ gemaklik om te dra.8 • Die baadjie kan verwyder word.9 • Die baadjie se knope kan los gemaak word.10 (Enige 4) (4) Toepassing, matig (Verken, p.56-57; Suksesvol, p.59) 4.5 Analiseer hoe die volgende faktore kontemporêre mode wat verbruikers in 2024 gedra het, kon beïnvloed het. 4.5.1 Verhoogde rente op klerewinkel-kredietkaarte. • Verbruikers het meer rente op hul klerewinkel-kredietkaarte betaal,1 en mag dus nie in staat was om baie nuwe klere/ gereeld klere te koop nie.2 • Die aanvraag vir klere-items mag verminder het,3 wat oormatige aanbod tot gevolg gehad het.4 Dit kon veroorsaak het dat klerewinkels hul pryse verlaag/ 'n verlies gelei het.5 Dit kon veroorsaak het dat minder klere/ mode vervaardig is.6 (Enige 3) (3) 4.5.2 Verhoogde elektrisiteitkoste. • Hoër elektrisiteitskoste het die produksiekoste verhoog,1 dus die prys van kontemporêre mode verhoog het.2 • Verbruikers het meer betaal3 vir kontemporêre mode, wat minder klereaankope tot gevolg gehad het.4 • Verbruikers het meer vir elektrisiteit betaal5 dus minder besteebare inkomste/ geld gehad om op kontemporêre mode te bestee.6 (Enige 3) (3) Analisering, moeilik (CAPS, p.32-33; Verken, p.49; Suksesvol, p.53) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 15 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: BEHUISING EN INTERIEUR 5.1 Noem TWEE hoofpartye wat by 'n huurooreenkoms betrokke is. • Huurder1 • Verhuurder/ huiseienaar2 (2) Onthou, maklik (Verken, p.117; Suksesvol, p.137) 5.2 Verduidelik wat 'n verbandakte is. 'n Verbandakte is 'n dokument wat 'n koper onderteken om te onderneem/ belowe dat hy/sy die lening op vaste eiendom/ huis1aan die bank/ finansiële instelling2 sal terug betaal.3 Die reg oor eiendom van ‘n ander.4 (Enige 2) (2) Onthou, matig (Verken, p.126; Suksesvol, p.145) 5.3 Beskryf waarom dit vir huiseienaars belangrik is om omvattende huiseienaarsversekering te hê. Omvattende Huiseienaarsversekering sal enige verliese dek1 indien die huis se struktuur/ permanente toebehore skade ly as gevolg van 'n natuurramp/ storm/ oorstroming/ 'n ongeluk/ gebarste warmwatersilinder/ politieke onrus/ vuur.2 (2) Verstaan, maklik (Verken, p.127; Suksesvol, p.145) 5.4 Onderskei tussen 'n koopaanbod-ooreenkoms en 'n verkoopakte- ooreenkoms. 'n Koopaanbod-ooreenkoms is 'n dokument waarin die koper 'n aanbod aan die verkoper maak om die eiendom te koop,1 wat die voorwaardes en voorwaardes2 en die bedrag3 bevat wat vir die verkoop van die eiendom aangebied word. Die verkoopakte/ koopakte-ooreenkoms is wanneer beide die koper en die verkoper die koopaanbod-dokument onderteken,4 wat dan die verkoopakte genoem word. Die koper is dan deur die wet verbind om die eiendom te koop.5 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, p.125; Suksesvol, p.142) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 16 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 5.5 Verduidelik waarom dit waarskynlik steeds beter is om 'n huis te bou eerder as om 'n bestaande voltitelhuis te koop. •Die eienaar kan op hul eie pas bou1 en die bouproses kan vir 'n rukkie gestaak word indien fondse nie beskikbaar is nie.2 • Die huise wat beskikbaar is mag dalk nie in 'n baie goeie toestand wees nie.3 • Die eienaar gaan nie probleme van 'n ander eiendom oorerf nie.4 • Die huis kan volgens die eienaar se behoeftes en smaak ontwerp word.5 • Die eienaar kan al die nuutste eienskappe en toebehore kies6 en die toebehore is nuut en behoort te werk.7 • Die eienaar kan al die jongste ontwerpe en tegnologie kies.8 • Dit is moontlik om 'n omgewingsvriendelike huis te skep.9 • Dit kan bevredigend wees om deel van die bouproses te wees.10 • Dit kan minder kos indien die eienaar die bouer is.11 • Die eienaar kan kies waar om te bou.12 • Daar is geen oordragkoste nie.13 • Nuwe huise word oor die algemeen in nuwe areas wat groei, gebou wat sal help met die toekomstige herverkoopwaarde.14 (Enige 5) (5) Verstaan, matig (Verken, p.121; Suksesvol, p.138) 5.6 Beskryf die positiewe omgewingsimpak van die mikrogolfoond. • Dit verhit vinniger1 omdat dit kleiner as 'n konvensionele oond wat beteken dat dit minder elektrisiteit gebruik/ energie doeltreffend is2 wat 'n kleiner koolstofvoetspoor laat.3 • Rooster/ bak/ lugbraai bespaar elektrisiteit omdat dit nie vooraf verhitting4 vereis nie. • Die tydreëlaar/ tydskakelaar stop outomaties die gaarmaakproses om oorgebruik van elektrisiteit te voorkom.5 • Minder toestelle hoef vervaardig te word6 wat beteken dat minder grondstowwe gebruik word,7 wat minder skade/ minder besoedeling aan die omgewing veroorsaak.8 • Dit verminder die hoeveelheid e-afval9 omdat daar slegs van een toestel weggedoen moet word in plaas van verskeie toestelle.10 • Die e-afval van een mikrogolfoond kan herwin word11 wat dit meer omgewingsvriendelik maak. (Enige 5) (5) Analisering, moeilik (Verken, p.138; Suksesvol, p.155) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief
Verbruikerstudies 17 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne VRAAG 6: ENTREPRENEURSKAP 6.1 Definieer die slegste-verkope-scenario. Dit is 'n vooruitskatting1 van wat kan gebeur indien die produk glad nie goed verkoop nie.2 OF Kom voor indien 'n besigheid minder as sy gelykbreekpunt3 verkoop en 'n verlies sal ly/ geen wins maak nie.4 (Enige 2) (2) Onthou, matig (Verken, p.39; Suksesvol, p.41) 6.2 Verduidelik die term finansiële uitvoerbaarheidstudie. • 'n Studie om die sterkpunte1 en swakhede2 van 'n bestaande/ nuwe besigheid te ontdek. Dit gee 'n idee of die besigheid die potensiaal besit om suksesvol te wees.3 OF •'n Studie om vas te stel of die besigheid 'n sukses sal wees4 nadat sy totale koste5 en moontlike inkomste oorweeg is.6 (Enige 3) (3) Onthou, matig (Verken, p.35; Suksesvol, p.35) 6.3 Maak 'n lys van faktore wat 'n entrepreneur in ag moet neem wanneer 'n produk vir 'n kleinskaalse besigheid gekies word. • Aantrekkingskrag vir verbruikers1 • Beskikbaarheid van grondstowwe2 • Beskikbare werkruimte3 • Beskikbare finansiële hulpbronne4 • Beskikbaarheid van menslike vaardighede5 (Enige 4) (4) Onthou, matig (Verken, p.10-13; Suksesvol, p.17-20) CAPS 6.4 Identifiseer, met voorbeelde, die P's van 'n bemarkingstrategie wat in die advertensie sigbaar is. • Produk: Organiese voedsel1 • Plek: Jasper se mark2 • Prys: Onverbeterlik3 • Promosie: Facebook/ sosiale media4 • Persone: Kliënt/ verkoopspersoon5 (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, p.29-33; Suksesvol, p.28-31) LET WEL: Beide die P en voorbeeld moet genoem word vir 'n punt. Kopiereg voorbehou
Verbruikerstudies 18 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 6.5 Verduidelik die nadele van 'n besigheid wat te veel voorraad het. •Vermorsing gaan verhoog1 weens die hoeveelheid ongebruikte voorraad/ ongebruikte bederfbare voorraad sal die verkoop teen of gebruik teen datum2 bereik. • Te veel voorraad kan tot beskadiging lei3 wat sal veroorsaak dat die besigheid geld sal geld verloor.4 • Die besigheid sal te veel geld belê/ vasgevang wees in die voorraad5 en minder geld sal beskikbaar wees om die besigheid te bedryf.6 • Voorraad mag waardevolle opbergruimte opneem.7 • Dit sal moeilik wees om die opbegplek skoon/ netjies te hou.8 • Diefstal9 mag verhoog. (Enige 4) (4) Verstaan, maklik (Verken, p.19; Suksesvol, p.22-23) 6.6 Verduidelik die positiewe impak wat hierdie verpakking op die omgewing het. •Suikerriet/ plantgebaseerde verpakking kan terug groei/ herskep word/ is hernubaar.1 • Dit het die minimum impak op die omgewing/ is ekovriendelik.2 • Dit is bioafbreekbaar,3 dus besoedel dit nie die omgewing nie.4 • Dit kan herwin5 en hergebruik6 wordwat afval verminder/ minder afval in afvalterreine7 en minder grond/ water/ lugbesoedeling8 • Dit sal nie tot aardverwarming bydra nie.9 • Dit het 'n lae koolstofvoetspoor/ kweekhuis effek.10 (Enige 5) (5) Toepassing, matig (Verken, p.27; Suksesvol, p. 26) 6.7 6.7.1 Noem die aanvangskapitaal vir Sam se besigheid. Geld uit die verkoop van sy ou besigheid. (1) Onthou, maklik (Verken, p.11; Suksesvol, p.40) 6.7.2 Verduidelik hoe Sam 'n mededingende voordeel in sy besigheid behaal. • Hy verskaf opbergingsdienste aan sy kliënte.1 • Hy gebruik ander afleweringsmaatskappye om met sy aflewerings te help indien hy dit nie self kan doen nie.2 Aflewerings sal nie laat wees nie/ sy kliënte sal nie teleurgestel word nie.3 • Hy het ‘n “hybrid” aflewringswa wat gebruik kan word wanneer daar nie brandstof is nie/ nie herlaai is nie.4 • Hy verskaf gratis toedraai dienste aan sy kliënte.5 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p.8; Suksesvol, p.11) Kopiereg voorbehou
Verbruikerstudies 19 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 6.7.3 Bespreek hoe Sam verseker dat sy besigheid voortdurend 'n wins maak. • Hy kry ekstra inkomste uit sy opbergeenheid1 en verloor nie geld omdat hy pakkette verkoop wat nie gekollekteer was nie.2 • Hy bied meer as een diens aan3 (opbergeenhede/ afleweringsdienste/ verkoop van pakette wat nie gekollekteer was nie). • Hy betaal nie maandelikse paaiemente vir sy bakkie nie4 omdat hy kontant daarvoor betaal het.5 • Hy het nie terugbetalings vir lenings nie6 omdat hy sy eie geld gebruik het om sy besigheid te begin.7 • Hy het baie kliënte omdat hy regdeur die provinsie aflewerings doen.8 • Die afleweringsbesigheid is nie seisoenaal nie,9 hy sal regdeur die jaar kliënte hê.10 • Hy sal nie kliënte verloor nie/ vervul kliënte se behoeftes11 omdat hy ander afleweringsmaatskappye gebruik indien hy nie self die aflewerings kan doen nie.12 • Hy bespaar geld op salarisse omdat hy sy eie aflewering doen.13 • Hy bespaar op uitgawes vir vervoer wanneer ander maatskappye namens hom aflewering doen.14 • Die maatskappye waaarmee hy ‘n venootskap het sal ‘n deel van hulle fooi aan hom betaal om hulle aflewering te doen.15 (Enige 6) (6) Toepassing, matig (Verken, p.35; Suksesvol, p.34) 6.7.4 Verduidelik hoe Sam geld vir sy besigheid bespaar, met brandstofpryse wat aanhoudend styg. • Hy het 'n 'hybrid' bakkie gekoop wat beide elektrisiteit en brandstof gebruik,1 wanneer hy elektrisiteit gebruik bespaar hy op brandstof.2 • Hy het 'n vennootskap met ander maatskappye wat hom toelaat om op brandstofkoste te bespaar wanneer hulle ritte deel.3 (Enige 2) (2) Verstaan, matig (Scenario) Kopiereg voorbehou
Verbruikerstudies 20 DBE/November 2024 NSS – Nasienriglyne 6.8 Voorspel die positiewe impak wat die toestand van geen beurtkrag is nie, op kleinskaalse besighede kan hê. • Die besigheid hoef nie daagliks, op 'n sekere tyd toe te maak en kliënte/ geld te verloor nie.1 • Besighede mag nuwe kliënte/ nuwe besigheid by kry/ kan groei2 omdat hulle aanhoudend oop is.3 • Dit is nie nodig om alternatiewe bronne van energie te koop nie4 soos kragopwekkers/ sonkrag/ omskakelaars (inverters). • Dit is nie nodig om brandstof/ diesel te koop om kragopwekkers te vul nie.5 wat die produksiekoste en verkoopprys sal verlaag6 en die produkte meer bekostigbaar maak.7 • Besighede is in staat om hul skuld te betaal8 omdat hulle 'n inkomste/ wins verdien.9 • Besighede wat bederfbare produkte verkoop verloor nie geld nie10 omdat hulle produkte nie bederf nie.11 • Werkers word nie afgedank nie/ verloor nie hul werk nie/ se werksure word nie verminder nie12 omdat die besighede aanhoudend oop is.13 • Nuwe werknemers mag in diens geneem word14 omdat die besighede werk/ aanhoudend oop is.15 • Produksie sal nie onderbreek word nie.16 • Werkers sal nie ledig sit terwyl hulle betaal word nie omdat daar geen elektrisiteit is nie.17 • Daar sal geen oortyd betaling wees nie omdat werkers normale tyd sal werk18 en besighede sal geld spaar. • Werkers kan betyds by die werk wees.19 • Produktiwiteit sal verhoog.20 • Meer produkte kan geproduseer word21 en dit lei tot 'n verhoging in inkomste/ wins.22 • Gereedskap sal nie maklik breek nie omdat daar geen kragoplewing (“power surge”) sal wees nie.23 • Daar sal geen netwerk kwessies24 wees nie en kliënte kan hul kaarte “swipe” (swiep) om aankope te doen wat meer geld in die besigheid sal bring.25 • Daar sal beter sekuriteit wees26 wanneer die krag al die tyd aan is wat tot minder diefstal sal lei.27 (Enige 8) (8) Analisering, moeilik (Scenario) [40] TOTAAL AFDELING B: 160 GROOT TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou

Study this subject

More from Grade 12 Consumer Studies

View all