Consumer Studies May June 2024 Afr

SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN VERBRUIKERSTUDIES MEI/JUNIE 2024 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 19 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 2 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A: KORTVRAE VRAAG 1 1.1 1.1.1 D Onthou, maklik (Verken, bl.167; Suksesvol, bl.185) (1) 1.1.2 B Onthou, maklik (Verken, bl.174; Suksesvol, bl.191-193) (1) 1.1.3 A Onthou, maklik (Verken, bl.156; Suksesvol, bl.173-174) (1) 1.1.4 C Onthou, matig (Verken, bl.162; Suksesvol, bl.178-179) (1) 1.1.5 C Verstaan, maklik (Verken, bl.98; Suksesvol, bl.118) (1) 1.1.6 A Toepassing, moeilik (Verken, bl.103; Suksesvol, bl.123) (1) 1.1.7 B Verstaan, matig (Verken, bl.80-82; Suksesvol, bl. 94-96) (1) 1.1.8 D Onthou, maklik (Verken, bl.93; Suksesvol, bl.113) (1) 1.1.9 C Onthou, maklik (Verken, bl.105; Suksesvol, bl.127) (1) 1.1.10 B Onthou, maklik (Verken, bl.83; Suksesvol, bl.97) (1) 1.1.11 B Toepassing, matig (Grade 11) (1) 1.1.12 D Toepassing, matig (Grade 11) (1) 1.1.13 C Verstaan, maklik (Verken, bl.51; Suksesvol, bl.54) (1) 1.1.14 C Onthou, maklik (Verken, bl.144; Suksesvol, bl.158) (1) 1.1.15 A Verstaan, maklik (Verken, bl.143; Suksesvol, bl.152) (1) 1.1.16 B Onthou, maklik (Verken, bl.16; Suksesvol, bl.22) (1) 1.1.17 D Onthou, maklik (Verken, bl.35; Suksesvol, bl.35) (1) 1.1.18 A Onthou, maklik (Verken, bl.13; Suksesvol, bl.19, CAPS) (1) 1.1.19 B Verstaan, matig (Verken, bl.26; Suksesvol, bl.26) (1) 1.1.20 C Verstaan, maklik (Verken, bl.35; Suksesvol, bl.34) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 3 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 1.2 1.2.1 C 1.2.2 F 1.2.3 B 1.2.4 G 1.2.5 A (5) Onthou, maklik (Verken, bl.163-165; Suksesvol, bl.181-183) 1.3 1.3.1 Klassieke (mode) 1.3.2 (Mode) neigings 1.3.3 (Mode) gier (3) Onthou, maklik (Verken, bl.49-51; Suksesvol, bl.51-53) 1.4 1.4.1 D 1.4.2 F 1.4.3 B 1.4.4 C (4) Onthou, moeilik (Verken, bl.93-94; Suksesvol, bl.113-114) 1.5 1.5.1 Winsopslag 1.5.2 Slegste-verkope scenario 1.5.3 Volhoubare winsgewendheid 1.5.4 Kontantvloeiprojeksie/ vooruitskatting (4) Verstaan, maklik (Verken, bl.35-40; Suksesvol, bl.34-42) 1.6 A D F G (Enige volgorde) (4) Verstaan, matig (Verken, bl.117-118; Suksesvol, bl.137-138) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 4 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B: LANGVRAE VRAAG 2: DIE VERBRUIKER 2.1 Noem die rentekoers wat deur die Suid Afrikaanse Reserwe bank gevra word. Repokoers (1) Onthou, maklik (Verken, bl.166; Suksesvol, bl.184) 2.2 Gee TWEE voorbeelde van hernubare energiebronne. • Sonenergie/son1 • Windenergie/wind2 • Hidrokrag/waterenergie3 • Bioenergie/ biomassa/hout4 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, bl.170-171; Suksesvol, bl.191) 2.3 Verduidelik die volgende met betrekking tot eiendomsbelasting wat deur 'n munisipaliteit gevra word. 2.3.1 Wie is verantwoordelik vir die betaling daarvan? Eienaars van eiendom/ huiseienaars (1) Onthou, maklik (Verken, bl.164; Suksesvol, bl.182) 2.3.2 Hoe bepaal die munisipaliteit die bedrag wat betaalbaar is? Hulle word op die markwaarde van die eiendom en die area waar die eiendom geleë is gebaseer. (1) Onthou, maklik (Verken, bl.164; Suksesvol, bl.182) 2.3.3 Waarvoor word die geld gebruik? Dit word vir munisipale dienste aan gemeenskappe wat in die (1) munisipale area woon gebruik. Onthou, maklik (Verken, bl.164; Suksesvol, bl.182) LET WELL: Voorbeelde van basiese en ander dienste kan aanvaar word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 5 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.4 Verduidelik hoe 'n huishouding elektrisiteitsverbruik kan verminder wanneer 'n huis tydens die wintermaande verhit word. • Gebruik gas/ parafienverwarmers/ kaggel in 'n vertrek in plaas van elektriese verwarmers.1 • Installer ‘n sonpaneelstelsel2 • Gebruik infrarooi elektriese / lae “watt” verwarmers omdat hulle meer energie-doeltreffend is.3 • Maak gordyne en blindings gedurende die dag oop om die son in te laat.4 • Maak gordyne en blindings vroeg in die dag toe, om te verhoed dat hitte ontsnap.5 • Verhit slegs die vertrekke wat jy gebruik.6 • Hou deure en vensters in die vertrek wat jy verhit toe.7 • Trek warm aan/ gebruik komberse om warm te bly in plaas daarvan om die verwarmer aan te skakel.8 • Skakel saans verwarmers af/ skakel verwarmers af indien dit nie gebruik word nie.9 • Verseël trekke wat deur vensters en onder deure kom.10 • Isoleer die plafon.11 • Gebruik 'n warmwaterbottel.12 • Plaas matte op die vloere.13 (Enige 5) (5) Onthou, maklik (Verken, bl.173; Suksesvol, bl.194) 2.5 Definieer die term grysgoedere/parallelle invoere. Grysgoedere/parallelle invoere is items wat 'n vervaardiger nie in 'n sekere land verkoop wil hê nie1 maar hulle eindig daar op deur ongemagtigde verspreidingskanale2 en hulle is nie onwettig nie.3 OF Grysgoedere/parallelle invoere is goedere wat in 'n land ingevoer word4 deur nie-amptelike/ongemagtigde verspreidingskanale5 en hulle is nie onwettige goedere nie6 en nodige belasting word betaal. (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, bl.158; Suksesvol, bl.176) 2.6 Verduidelik wat dit beteken as 'n produk 'n waarborg het. 'n Produk kan na die verkoper terug geneem word1 vir herstelwerk/ vervanging/ geld terug te ontvang2 binne 'n gegewe tydperk/spesifieke periode3 indien ‘n produk nie in werkende toestand bly nie/ nie aan sekere standarde voldoen nie.4 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, bl.158; Suksesvol, bl.175) 2.7 Verduidelik die term inflasie. • Dit is die styging in pryse van goedere en dienste1 wat oor 'n spesifieke tydperk gemeet word.2 OF • Inflasie is die gemiddelde styging in pryse van goedere3 en dienste in 'n jaar.4 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, bl.167; Suksesvol, bl.184) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 6 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.8 Vergelyk 'n stokvel met 'n multivlak/stapelvlakbemarkingskema onder die volgende opskrifte: Opskrifte Stokvel Multivlak/stapelvlak bemarking Stapelvlak Dit het nie stapelvlakke Bestaande lede is op die nie/ alle lede is gelyk. 1 hoogste vlak/lede met die meeste verkope is op die hoogste vlak/nuwe lede is op die laagste vlak.2 Verkoop van No/ daar is geen verkope Ja/ produkte word produkte van produkte nie.3 verkoop.4 Betaling aan lede Alle lede ontvang Lede word volgens hulle dieselfde bedrag5 op verkope betaal.7 dieselfde tyd.6 (6) Verstaan, matig (Verken, bl.161-162; Suksesvol, bl.177-179) 2.9 Noem DRIE maniere waarin verbruikers kan help om waterbesoedeling te verminder. •Gebruik bioafbreekbare wasmiddels.1 •Moenie onnodige items/stowwe in die opwasbak/toilet/dreineringstelsel afgooi nie.2 • Gebruik omgewingsvriendelike/veilige skoonmaakmiddels/waspoeier.3 • Moenie plaagdoders/bemestingstowwe/chemiese stowwe oormatig gebruik nie.4 • Moenie rommel om riviere en damme strooi nie/tel enige rommel5 wat om riviere/damme/strande lê op. • Moenie riool6 in riviere/damme stort nie. (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, bl.178-179; Suksesvol, bl.198) 2.10 Bespreek die negatiewe impak op die plaaslike gemeenskap, van 'n munisipaliteite wat hierdie verantwoordelikheid verwaarloos. • Indien paaie nie gebou/in stand gehou word nie affekteer dit die toeganklikheid/toerisme1 na die gemeenskap. • Paaie wat nie in stand gehou word nie lei tot agteruitgang/slaggate2 wat sal lei tot beskadiging van motoriste se motorbande.3 Motoriste sal meer geld aan die herstel/ aankope van bande moet bestee.4 • Ongelukke mag weens gebarste motorbande plaasvind5 • Indien stormwater dreinering nie gedoen word nie/ in stand gehou word nie, mag dit tot oorstromings lei6 wat 'n veiligheidsrisiko word vir pad gebruikers7 en huise wat langs hierdie paaie gebou is.8 • Verstopte stormwater dreinering kan ‘n gesondheids gevaar/ broeiplek vir knaagdiere word.9 • Indien munisipaliteite hulle verantwoordelikhede verwaarloos/ vernalaat mag dit tot gemeenskappe se protesaksies lei.10 • Indien mangat (‘manhole”) nie bedek gehou word • nie kan dit voertuig ongelukke veroorsaak/ mense kan daarin val.11 • Indien munisipaliteite hulle verantwoordelikhede verwaarloos/ vernalaat mag dit veroorsaak dat die waarde van die eiendomme verlaag.12 Toepassing, matig (Verken, bl.184; Suksesvol, bl.202, 204-205) (Enige 5) (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 7 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.11 Analiseer die reaksie van die winkelbestuurder met spesifieke verwysing na die afkoeltydperk en 'n onbillike sakepraktyk. • Ben was deur direkte bemarking genader 1 buite die besigheidsperseel2 en het nie die transaksie begin/aan die gang gesit nie.3 • Hy het na 'n dag die kragopwekker na die winkel terug geneem4 en die kontrak gekanselleer.5 • Die wettige afkoelperiode laat Ben vyf werksdae toe om die transaksie te kanselleer6 en geld terug te ontvang.7 • Die verkoopsman het 'n valse belofte/misleidende inligting/ misverteenwoordiging van die kragopwekker gegee/gesê dat dit alle elektriese toestelle sal laat werk.8 Dit het nie die warmwatergeiser en stoof laat werk nie.9 • Die winkeleienaar moes Ben se deposito/of 'n gedeelte daarvan10 binne sewe besigheidsdae/ vyftien dae11 nadat die kontrak gekanselleer was, terug betaal het omdat Ben die kragopwekker slegs vir een dag gebruik het. (Enige 8) (8) Analisering, moeilik (Verken, bl.157, Suksesvol, bl.173-174) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 8 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: VOEDSEL EN VOEDING 3.1 Gee DRIE voorbeelde van algemene voedselallergene wat in dierlike produkte gevind word. • Koeimelk1 • Vis2 • Skulpvis3 • (Hoender) eiers4 (Enige 3) (3) Verstaan, maklik (Verken, bl.79; Suksesvol, bl.92) 3.2 Noem DRIE riglyne vir die bestuur van voedselallergieë. •Verseker 'n gebalanseerde dieet met genoegsame inname van alle voedingstowwe/ neem aanvullings indien nodig.1 • Vermy die voedsel wat die allergie veroorsaak.2 • Bestudeer voedseletikette sorgvuldig om voedsel wat 'n allergeen bevat te vermy.3 • Vervang voedsel wat allergieë veroorsaak met soortgelyke voedsel.4 • 'n Persoon met allergieë behoort veilige voedsel saam te neem wanneer hulle reis.5 • Kelnerpersoneel by restaurante behoort van die voedselallergieë ingelig te word/ vra oor bestanddele wat in geregte in 'n restaurant gebruik word.6 • 'n Persoon met allergieë behoort altyd die voorgeskrewe medikasie te dra in geval van 'n allergiese reaksie.7 (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, bl.79; Suksesvol, bl.92) 3.3 Noem VIER kenmerke van 'n persoon wat aan anorexia ly. •Uitermatig ondergewig.1 •'n Beperkte inname van voedsel/ obsessief/ behep met kilojoule inname/ eet baie min.2 • 'n Irrasionele/ intensiewe vrees van gewigstoename/ weeg hom/ haarself obsessief.3 • 'n Verwronge liggaamsbeeld/ sielkundige versteuring waarin die persoon hulself as oorgewig sien.4 • Swakheid.5 • Droë bros hare.6 • Bros vel7 • Koue hande en voete.8 • Amenorree/ oorslaan van drie opeenvolgende maandstondes.9 • Geheimsinnig oor voedsel.10 • Oormatige oefening/ oorbenutting van dieetpille/ urienedreiweres/ lakseermiddels/ enemas om liggaamsgewig te verminder.11 (Enige 4) (4) Onthou, maklik (Verken, bl.82; Suksesvol, bl.94) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 9 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.4 Noem TWEE voordele van die byvoeg van antioksidante by voedsel. •Preserveer die gehalte van voedsel/ verleng die raklewe1 van voedsel. •Voorkom galsterigheid2en onaangename smaak en reuk3 in margarien/ kookolie /koekies/ aartappelskyfies/ sopmengsels. • Preserveer die kleur van vars gesnyde vrugte en groente/ vertraag ensimatiese verbruining/ voorkom verkleuring in vrugte en groente/ vrugtesap/ gaskoeldrank/ ingemaakte groente/ bevrore vrugte.4 (Enige 2) (2) Onthou, matig (Verken, bl.94; Suksesvol, bl.114) 3.5 Verduidelik hoe gastro-enteritis oorgedra kan word. •Wanneer 'n besmette persoon voedsel voorberei of hanteer sonder geskikte higiëne1/ nie hande was nadat die toilet gebruik is nie.2 • Eet van voedsel wat besmet/ nie gewas is nie.3 • Drinkwater wat besmet is.4 • In kontak kom met 'n besmette persoon.5 • Gebruik van vuil gereedskap wat besmet is.6 (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, bl.91, Suksesvol, bl.108) 3.6 Verduidelik waarom amandelmelk geskik is vir mense wat laktose- intolerant is. •Dit bevat nie laktose1 wat die suiker in koeimelk is nie.2 •Laktose kan nie verteer word nie3 indien die ensiem laktase4wat benodig word vir die vertering van laktose, nie voldoende is nie.5 (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, bl.79; Suksesvol, bl.93) 3.7 Verduidelik waarom dokters, sielkundiges en dieetkundiges met die bestuur van bulimie geraadpleeg moet word. • Bulimie is 'n eetversteuring wat mees waarskynlik sielkundig is1 word geassosieer met 'n gebrek aan beheer/ depressie/ stres/ gevoelens wat verband hou met liggaamsvorm/ gewig.2 • Antidepressante/ medikasie/ hospitalisering3 mag benodig word om die sielkundige komplikasies van bulimie te behandel. • 'n Dieetkundige sal die fisiese gesondheid behandel4 en normale eetpatrone voorstel/ eetvergrypings en ledigingsiklusse stop/om liggaamsgewig te stabiliseer.5 • Voedingsvoorligting/ opvoeding6 en gedragsbestuur7 help die pasiënt/ bulimiese persoon met meer gesonde alternatiewe van gewigsbestuur.8 (Enige 4) (4) Toepassing, matig (Verken, bl.82; Suksesvol, bl.96) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 10 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.8 Bespreek die redes waarom organiese voedsel nie kan help om voedselsekerheid te handhaaf nie. •Dit is duur1 om organiese voedsel te produseer en nie baie mense kan dit bekostig nie.2 • Meer grond word benodig om genoeg organiese voedsel te kweek3 wat dalk nie moontlik vir die meeste mense is nie omdat grond skaars is4 en dit dra nie tot voedselsekerheid by nie. • Die oes-opbrengste is laag5 dus sal daar minder voedsel beskikbaar wees.6 • Hulle het 'n kort raklewe/hou nie lank nie7 omdat hulle nie enige preserveermiddels bevat nie.8 Produkte kan bederf/ gemors word voordat dit geëet word.9 • Kopersulfaat word in organiese boerdery toegelaat, maar dit is toksies10 en kan skadelik vir vis wees, wat die hoeveelheid beskikbare voedsel verminder.11 (Enige 6) (6) Toepassing, moeilik (Verken, bl.104; Suksesvol, bl.126) 3.9 Analiseer hoe die oorstromings in 2022 en 2023 hierdie huishoudings se voedsel selfonderhoudend of genoegsaamheid geaffekteer het. • Oorstromings mag hul gewasse weggespoel/ beskadig het,1 wat minder/ geen vars produkte2 om hulself te onderhou tot gevolg het. • Pluimvee mag tydens die oorstromings dood gegaan het3wat hierdie huishoudings se vermoë om hul eie eiers te produseer4 of hul eie pluimvee/ vleis te voorsien verminder het.5 • Grond om groente/ vrugte te kweek mag beskadig wees/ bo-grond het weggespoel6 om nuwe vars produkte te kweek, dus moet bemesting/ dieremis/ kompos aangekoop word om die grond te verryk.7 • Aankope van bemesting/ dieremis/ kompos/ nuwe sade/ jong plante/ hoenders het geldbesteding tot gevolg8 wat gebruik kon word om voedsel wat hulle nie self kan produseer nie, te koop.9 • Sonder vars produkte/ pluimvee/eiers om te verkoop, verloor hulle inkomste.10 • Al die bogenoemde mag die huishoudings se vermoë tot self- genoegsaamheid/ selfversorging verminder.11 (Enige 6) (6) Analisering, matig (Verken, bl.106-107; Suksesvol, bl.129-130) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 11 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.10 Regverdig die stelling hierbo. • Indien mense nie elektrisiteit het om te kook nie, mag hulle wegneemetes/ kitskos1 koop wat ryk in vet2 en hoog in suikers is/ gaskoeldrank is hoog in suiker.3 wat bydra tot vetsug. • Mense mag voedsel wat gereed is om gaar te maak/ voedsel wat vinnig gaargemaak word, wat ryk aan vette4 en energiedig5 is gebruik, wat ongesond6 is. Dit dra by tot ongesonde gewigstoename.7 • Mense koop voedsel wat lank hou/ nie-bederfbaar is8 voedsel wat nie enige gaarmaak en verkoeling vereis nie en hierdie voedsel mag ongesond wees.9 • Mense mag verveeld wees10 gedurende beurtkrag en peusel aan/ ooreet aan ongesonde versnaperinge/ peuselhappies.11 (Enige 6) (6) Toepassing, moeilik (Verken, bl.83; Suksesvol, bl.97) LET WEL: 'n Punt kan slegs een keer vir ongesond toegeken word. 'n Punt kan slegs een keer vir ryk in vet toegeken word. [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 12 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: KLEDING 4.1 Definieer die volgende terme: 4.1.1 Mode Style/ tipe klere1 wat deur die meerderheid/ meeste/ baie mense gedra/ aanvaar2 word in 'n spesifieke tydperk en plek.3 OF Mode is die styl klere wat die meerderheid mense5 in 'n land/ 4 ouderdomsgroep/ area nou dra.6 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, bl.48; Suksesvol, bl.49) 4.1.2 Kleredragkode Dit is 'n stel reëls/ dokument1 oor die tipe klere2 wat die maatskappy van sy werkers, verwag om werk toe/ geleenthede verbonde aan werk te dra.3 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, bl.54; Suksesvol, bl.57) 4.2 Verduidelik die betekenis van organiese tekstiele. Natuurlike vesels1 wat sonder enige plaagdoders/ onkruiddoders/ ander toksiese stowwe gekweek is/ nie die natuurlike omgewing beskadig nie.2 OF Vesels word organies gekweek3 sonder die gebruik van onkruiddoders/ plaagdoders.4 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, bl.61; Suksesvol, bl.67) 4.3 Beskryf waarom 'n vlootblou pak klere 'n goeie keuse vir 'n klerekas, vir die werkswêreld is. •Vlootblou is 'n basiese kleur.1 •Dit is maklik om te meng en pas met baie hemde/ bloese en dasse/ serpe.2 • Kan met swart of bruin skoene en belde gedra word. 3 • Kan in alle seisoene gedra word.4 • Kan formeel en informeel gedra word.5 • Dit is professioneel/ formeel/ deftig/ respekvol.6 • Kan vir baie jare gedra word/ tydloos/ klassiek.7 • Dit pas by die meeste liggaamstipe.8 • Dit is veelsydig omdat dit vir verskillende werke geskik is.9 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, bl.56-58; Suksesvol, bl.59) LET WEL: Die woord veelsydig kan slegs eenkeer ‘n punt toegeken word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 13 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.4 Bespreek die positiewe impak wat Rewoven op die natuurlike en ekonomiese omgewing van die land sal hê, indien dit oral in Suid Afrika geïmplementeer word. •Minder water1 en elektrisiteit2 sal gebruik word omdat minder nuwe tekstiele geproduseer hoef te word.3 • Minder tekstiele afval sal in stortingsterreine opeindig4 omdat ou tekstiele herwin sal word, wat ook die impak op die natuurlike omgewing sal verminder/ besoedeling verminder. 5 • Dit sal die ekonomie van die land verhoog6 omdat meer mense in die versameling/ vervoerherwinning van die ou tekstiele7 in diens geneem sal word.8 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, bl.61-63; Suksesvol, bl.68) 4.5 4.5.1 Noem TWEE onwettige klerepraktyke wat oorspronklike produkte kopieer. • Handelsmerkrowery/ nabootsing/ replika1 • Nagemaakte/ vervalsde goedere2 (2) Verstaan, maklik (Verken, bl.64; Suksesvol, bl.72) 4.5.2 Bespreek die impak wat die aankoop van replika items op plaaslike opkommende klereontwerpers kan hê. • Opkomende ontwerpers mag sukkel om hul produkte te verkoop/ in die mark mee te ding/ kompeteer1 omdat verbruikers mag verkies om replikas teen 'n laer prys te koop.2 • Nuwe ontwerpers mag nie floreer nie,3 kan dus nie uitbrei4 en nuwe werk skep nie.5 Dit beteken dat die besigheid nie volhoubaar mag wees nie.6 • Nuwe ontwerpers is nie in staat om in die mark mee te ding nie, omdat dit oorvloed is met geroofde handelsmerke.7 (Enige 4) (4) Analisering, moeilik (Verken, bl.64; Suksesvol, bl.72) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 14 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: BEHUISING EN INTERIEUR 5.1 Definieer die term voltitel-eienaarskap. Die eienaar wat die huis koop word die wettige eienaar1 van die hele eiendom,2 wat beteken die grond en al die strukture daarop.3 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, bl.121; Suksesvol, bl.139) 5.2 Verduidelik wat 'n koopaanbod is. • Dit is 'n geskrewe (ongetekende) ooreenkoms1 tussen die verkoper en die koper.2 • 'n Koopaanbod is die dokument waarin die koper 'n offer aan die verkoper maak,3 dit sluit bedrag wat die koper aanbied om vir die eiendom te betaal4 en die terme en voorwaardes vir die aankoop/verkoop van die eiendom in.5 (Enige 2) (2) Onthou, matig (Verken, bl.125; Suksesvol, bl.142) 5.3 Gee redes waarom dit goedkoper is om huishoudelike toestelle met kontant eerder as met 'n afbetalingskooptransaksie aan te koop. • Wanneer kontant gebruik word, word geen rente betaal nie.1 • Dit is moontlik om 'n kontantafslag te kry.2 • Daar is geen paaiemente om elke maand te betaal nie.3 • Daar is ekstra kostes/ administratiewekoste/ korttermyn versekering wat gevra word4 wanneer 'n afbetalingskooptransaksie gebruik word. (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, bl.148; Suksesvol, bl.162) 5.4 Noem die kostes waarvoor 'n voornemende huiseienaar, voor en gedurende die bou van 'n nuwe huis, verantwoordelik sal wees. • Aankoop/ betaling vir die grond/ erf.1 • Daar mag addisionele koste wees2 soos terreinvoorbereiding/ water aansluiting. • Die huisplan moet deur 'n sketstekenaar/ argitek opgetrek word, wat betaal moet word.3 • Die munisipaliteit vra 'n fooi om die huisplan goed te keer.4 • 'n Boukontrakteur moet betaal word/ arbeidskoste.5 • Daar moet vir boumateriaal betaal word.6 • Laat aflewering/ tekorte aan materiaal sal koste verhoog.7 • Professionele inspekteurs/ elektriese inspekteur/ strukturele ingenieur moet betaal word om inskiklikheid te verseker.8 • Indien konstruksie foutief is, mag meer materiaal/ arbeid benodig word.9 • Indien daar vertragings in tyd gedurende die bouproses is, sal hulle aan meer koste blootgestel word.10 • Die eienaar moet vir akkommodasie betaal voor die bouproses voltooid is.11 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, bl.119; Suksesvol, bl.138-139) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 15 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 5.5.1 Bereken die totale afbetalingskooptransaksie-prys van die draagbare gasstoof. Toon alle berekeninge. R69,00 x 6 = R414,001 R414,00 + R59,002 = R473,003 (3) Toepassing, matig: Eksamenriglyne. 5.5.2 Analiseer hoe hierdie draagbare een-plaat-gasstoof: (a) Menslike energie bespaar. • Die wegdoenbare gasblik is klein/ lig en maklik om te verwyder/ pas/ installeer.1 • Die verwyderbare boonste plaatraam maak dit maklik om skoon te maak.2 • Die outomatiese aansteekknop maak dit maklik/ veilig om aan te steek/ gebruik.3 • Die ligte en kompakte tas is maklik om te hanteer/ op te berg/ vervoer.4 (Enige 3) (3) (b) 'n Nuttige aankoop vir 'n huishouding sal wees. • Kan gebruik word wanneer daar kampeer/ gereis/ gestap word.1 • Kan tydens beurtkrag gebruik word2 omdat dit nie elektrisiteit vereis nie. • Kan maklik opgeberg word wanneer dit nie gebruik word nie, omdat dit kompak/ klein is.3 • Min toonbankspasie word tydens gebruik opgeneem.4 • Dit is maklik om te gebruik/ bereikbaar bo 'n toonbank omdat dit laag is.5 • Dit werk met 'n klein wegdoenbare blik wat algemeen • beskikbaar is.6 • Dit verskaf onmmiddellike hitte.7 (Enige 3) (3) Analisering, matig (Verken, bl.175-176; Suksesvol, bl.159) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 16 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 6: ENTREPRENEURSKAP 6.1 Maak 'n lys van die inligting wat op 'n produk se etiket behoort te verskyn. • Naam van produk1 • Handelsnaam/Handelsmerk2 • Waarskuwings/ allergene3 • Datums: verkoop teen/gebruik teen/beste voor4 • Naam en adres van vervaardiger/waar dit gemaak is5 • Prys/pryskode6 • Produk inhoud/nutriëntinligting7 • Bestanddele/tekstielvesels8 • Grootte/ massa/ gewig/ volume/ hoeveelheid9 • Versorgings/ gaarmaak/ opbergingsinstruksies10 • Lotnommer11 (Enige 4) (4) Onthou, maklik (Verken, bl.24; Suksesvol, bl.24 en 29) 6.2 Noem watter TWEE van die 5 P's-bemarkingstrategieë deur die bekostigbaarheid en toeganklikheid van 'n produk aangedui word. • Prys1 • Plek2 (2) Onthou, matig (Verken, bl.32-33; Suksesvol, bl.30-31) LET WEL: Idien meer as twee antwoorde gegee word, merk slegs die eerste twee. 6.3 Verduidelik waarom dit vir 'n besigheid voordelig is om plaaslik beskikbare grondstowwe te gebruik. • Geproduseerde voedsel sal vars wees.1 • Hulle is maklik bekombaar,2 kan onmiddellik afgelewer of opgeneem word/ hulle hoef nie ingevoer of van een area na die volgende vervoer te word nie.3 • Produksie stop nie4 omdat daar geen tekorte is nie. Die wagtydperk is kort indien die besigheid 'n tekort het.5 • Hulle is bekostigbaar6 omdat hulle nie hoë vervoerkoste/ invoerbelasting het wat bygevoeg word nie.7 • Dit vestig 'n goeie verstandhouding met die verskaffers,8 wat die besigheid mag toelaat om op krediet te koop/grondstowwe voor betaling afgelewer te kry/ 'n kredietlyn met die verskaffer te open.9 (Enige 3) (3) Toepassing, matig (Verken, bl. 13; Suksesvol, bl.19-20) Kopiereg voorbehou

Verbruikerstudies 17 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 6.4 Bespreek DRIE finansiële voordele vir 'n besigheid om opgeleide personeellede te hê. • Dit verhoog werknemers se produktiwiteit1 en meer produkte sal verkoop word/ die besigheid se inkomste sal verhoog.2 • Dit help om goeie gehalte produkte te produseer/ verbeter die gehalte van werk3 en kliënte sal aanhou om goeie gehalte produkte te koop wat wins mag verhoog.4 • Dit lei tot vermindering van vermorsing in die besigheid,5 minder geld sal op die vervanging van beskadigde produkte of grondstowwe bestee word.6 • Dit verminder onderhouds-/ herstelkoste7 vir die besigheid omdat gereedskap korrek gebruik sal word.8 (Enige 3 x 2) (6) Toepassing, matig (Verken, bl.25; Suksesvol, bl.26) 6.5 Gee VIER gevolge van swak voorraadbeheer in 'n besigheid. •Meer opbergspasie mag vereis word.1 •Te veel voorraad.2 •Voorraad mag bederf indien dit nie teen die gebruik-teen datum gebruik word nie.3 • Grondstowwe kan beskadig of gesteel word.4 • Die gehalte van die eindproduk sal geaffekteer word indien grondstowwe verval het.5 • Kapitaal word in voorraad vasgevang.6 • Daar mag tekorte in voorraad wees7 en produksie sal stop.8 • Wins sal verminder9 indien voorraad verlore gaan/ beskadig/ gesteel word. (Enige 4) (4) Verstaan, maklik (Verken, bl. 19; Suksesvol, bl. 23) 6.6 6.6.1 Identifiseer Eerste Kafee se teikenmark. • Ouers wat leerders by die skool aflaai.1 • Universiteit studente.2 • Skoliere.3 • Plaaslike gemeenskapslede.4 • Toeriste.5 • Onderwysers/ skool personeel/ dosente/ universiteit personeel. 6 (Enige 2) (2) Verstaan, matig (Verken, bl.34; Suksesvol, bl.11) Kopiereg voorbehou

Verbruikerstudies 18 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 6.6.2 Verduidelik die voordele van die gebruik van 'n houer van Big Box Container as 'n koffiewinkel. • Dit kan na 'n ander area verskuif word.1 • Dit kan in 'n ander tipe besigheid omskep word.2 • Die houer kan herverkoop word.3 • Hulle besit die houer, dus is daar nie maandelikse huur betaalbaar nie.4 • Dit is goedkoper5 om in stand te hou as 'n gewone winkel. • Dit is toegerus met sonpanele dus word geen elektrisiteit vereis nie/ word bedryf tydens beurtkrag.6 • Dit is toegerus 'n gasstoof wat nie elektrisiteit vereis om gebruik te word nie.7 • Rommel en afval behoort minimaal te wees8 omdat herwinningsblikke beskikbaar is. (Enige 4) (4) Toepassing, matig (Verken, bl.12; Suksesvol, bl.19) 6.6.3 Maak 'n lys van maniere waarop die besigheid verbruikers kan aantrek. • Hulle is omgewingsvriendelik /gebruik verpakking wat herbruikbaar/ bioafbreekbaar is.1 • Hulle bied 'n verskeidenheid2 drankies/ versnaperings/ ligte maaltye/ koffiebone aan. • Hulle het 'n gewilde reuse muffin.3 • Aansit en wegneem opsies.4 • Hulle kan tydens beurtkrag oop bly5 aangesien hulle sonpanele en 'n gasstoof het. • Hulle het 'n lojaliteitprogram vir gereelde kliënte.6 • Dit is maklik toeganklik7 omdat dit in 'n parkeerarea geleë is. (Enige 4) (4) Toepassing, matig (Verken, bl.13; Suksesvol, bl.11 & 20) 6.6.4 Bereken die verkoopprys van EEN reuse muffin. Toon ALLE berekeninge. 300 x 60 %/ 60 ÷ 100 = R180.00 R 300 + R180 = R480.001 OF R300 x 160 ÷ 100 = R 4802 R480 ÷ 243 = R20.004 OF R300 ÷ 245 = R12.506 R12.50  60% = R7.507 R12.50 + R7.50 = R20.008 OF R300 + 60 %9 = R480.0010 R480.00 ÷ 2411 = R20.0012 Koste van EEN reuse muffin is R20.00. (Enige 3) (3) Toepassing, matig (Verken, bl.40; Suksesvol, bl.40) LET WELL: Die verkoopprys (R20.00) moet aangedui word om volle punte toe te ken. Kopiereg voorbehou

Verbruikerstudies 19 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 6.6.5 Analiseer maniere waarop die besigheid volhoubare produksie en verbruikbeginsels toepas. • Hulle het 'n skeepshouer gekoop wat voorheen gebruik was,1 wat die behoefte om 'n nuwe skeepshouer te koop uitskakel. • Die skeepshouer het alreeds 'n gasstoof2 en sonpanele3 wat die behoefte aan elektrisiteit verminder en die koolstof • voetspoor verminder.4 • Produkte word op die perseel gebak5 dus word vervoer verminder/geen brandstof6 word gebruik om produkte na die verkoopspunt te vervoer nie. Lugbesoedeling word verminder/ minder koolstofvrystellings7 wat die omgewing kan beskadig. • Hulle gebruik herwinbare/bioafbreekbare verpakkings- materiaal8 wat minder besoedeling tot gevolg het.9 • Hulle vermy rommel/ doen korrek weg met afval10 omdat hulle herwinningsblikke het.11 (Enige 8) (8) Analisering, matig (Verken, bl.26; Suksesvol, bl.26) [40] TOTAAL AFDELING B: 160 GROOTTOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou