Consumer Studies Nov 2025 MG Afr (1)

GRAAD 12 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 VERBRUIKERSTUDIES NOVEMBER 2025 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 20 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 2 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne AFDELING A: KORTVRAE VRAAG 1 1.1 1.1.1 A Onthou, matig (Verken, p.171; Suksesvol, p.191) (1) 1.1.2 C Verstaan, maklik (Verken, p.141,174; Suksesvol, p.193) (1) 1.1.3 D Verstaan, maklik (Verken, p.157; Suksesvol, p.174) (1) 1.1.4 B Verstaan, matig (Verken, p.166; Suksesvol, p.184) (1) 1.1.5 D Verstaan, matig (Verken, p.164-165; Suksesvol, p.182) (1) 1.1.6 C Onthou, matig (Verken, p.90; Suksesvol, p.106–107) (1) 1.1.7 D Onthou, maklik (Verken, p.94; Suksesvol, p.113–114) (1) 1.1.8 C Onthou, maklik (Verken, p.74; Suksesvol, p.83) (1) 1.1.9 B Verstaan, maklik (Verken, p.103; Suksesvol, p.123) (1) 1.1.10 A Onthou, maklik (Verken, p.104; Suksesvol, p.125) (1) 1.1.11 B Verstaan, maklik (Verken, p.54; Suksesvol, p.57) (1) 1.1.12 B Toepassing, matig (Grade 11) (1) 1.1.13 C Onthou, maklik (Verken, p.49; Suksesvol, p.51) (1) 1.1.14 A Onthou, maklik (Verken, p.119; Suksesvol, p.139) (1) 1.1.15 D Verstaan, maklik (Verken, p.148; Suksesvol, p.162) (1) 1.1.16 B Verstaan, maklik (Verken, p.30-31; Suksesvol, p.30) (1) 1.1.17 B Onthou, maklik (Verken, p.19; Suksesvol, p.23) (1) 1.1.18 A Verstaan, matig (Verken, p.35; Suksesvol, p.35) (1) 1.1.19 D Verstaan, matig (Verken, p.8; Suksesvol, p.11) (1) 1.1.20 A Onthou, matig (Verken, p.40; Suksesvol, p.42) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 3 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 1.2 1.2.1 Antioksidante 1.2.2 Stabiliseerders/emulsifiseerders 1.2.3 (Chemiese) preserveermiddels 1.2.4 Bleikmiddels/kleurmiddels (4) Onthou, maklik (Verken, p.93–94; Suksesvol, p.113–114) 1.3 A C E (Enige volgorde) (3) Verstaan, matig (Verken, p.64; Suksesvol, p.72) 1.4 1.4.1 D 1.4.2 C 1.4.3 E 1.4.4 B 1.4.5 F (5) Verstaan, matig (Verken, p.155, 156, 158,161,162; Suksesvol, p.169, 173, 175–179) 1.5 A C F H (Enige volgorde) (4) Verstaan, moeilik (Verken, p.16; Suksesvol, p.24) 1.6 1.6.1 Heffing 1.6.2 Huur 1.6.3 (Omvattende huiseienaars-) versekering 1.6.4 Heffings/ eiendomsbelasting/ diensfooie (4) Verstaan, matig (Verken, p.117 ,122, 127, 128; Suksesvol, p.137, 139, 140, 145) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 4 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne AFDELING B: LANGVRAE VRAAG 2: DIE VERBRUIKER 2.1 Definieer die volgende terme: 2.1.1 Verbruikersprysindeks (VPI) Die verbruikersindeks (VPI) meet/bereken/bepaal✓1 die verandering in die prys van 'n groep produkte en dienste✓2 oor 'n spesifieke tydperk/12 aande.✓3 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p 167; Suksesvol, p 185) 2.1.2 Lopende betaalstelsel (LBS) Dit is belasting wat van 'n werknemer✓1 se salaris op 'n maandelikse basis/ op dieselfde tyd wat hy/ sy inkomste verdien✓2 afgetrek word. (2) Onthou, maklik (Verken, p.163; Suksesvol, p.181) 2.2 Noem die liggaam wat vir die vasstelling van die repokoers verantwoordelik is. (Suid Afrikaanse) Reserwebank (SARB).✓ (1) Onthou, matig (Verken, p.166; Suksesvol, p.184) 2.3 Maak 'n lys van DRIE basiese dienste wat deur munisipaliteite voorsien word. • Elektrisiteit✓1 • Water✓2 • Sanitasie/ rioolversameling✓3 • Vullis/ afvalverwydering✓4 (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, p.183; Suksesvol, p.202) 2.4 Noem TWEE tipes kredietkontrakte waar goedere en dienste aangekoop en later daarvoor betaal word. • Verbandlening✓1 • Banklenings/ lenings van finansiële instellings✓2 • Afbetalingskoop/ huurkoop✓3 • Winkelkredietrekeninge/ winkelkaart✓4 • Kredietkaart✓5 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p.155-156; Suksesvol, p.170–172) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 5 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 2.5 Noem TWEE maniere om die verbruik van elektrisiteit te verminder wanneer klere drooggemaak word. •Hang wasgoed buite om droog te word in plaas daarvan om die tuimeldroër te gebruik.✓1 • Druipnat klere moenie getuimeldroog word nie/ droog klere per hand uit voordat dit getuimeldroog word✓2 omdat dit langer sal neem om droog te word. • Gebruik die korrekte temperatuurverstelling op 'n tuimeldroër om die hoeveelheid elektrisiteit wat gebruik word te minimaliseer.✓3 • Gebruik slegs die tuimeldroër wanneer daar 'n volle lading is.✓4 • Gebruik 'n energiedoeltreffende tuimeldroër met 'n A-rangorde.✓5 • Jy kan die stryk van klere vermy deur klere onmiddellik uit die tuimeldroër te haal en dit sorgvuldig op te vou.✓6 • Maak seker dat die rubber seël ongeskonde (nie beskadig is nie) is om te voorkom dat ontsnap. ✓7 • Maak filters gereeld skoon om droogmaak tyd te verkort.✓8 • Moenie die tuimeldroër oorlaai nie.✓9 • Gebruik ‘n gas tuimeldroër.✓10 (Enige 2) (2) Verstaan, matig (Verken, p.174; Suksesvol, p.193-194) 2.6 Verduidelik waarom saamgestelde rente voordelig vir beleggings/ spaargeld is. •In saamgestelde rente, word rente op die oorspronklike belegging/ spaargeld/ bedrag1 verdien en op die rente wat alreeds ontvang is, verdien.2 • Geld groei vinniger3 oor 'n kort tydperk. • Dit is 'n beter langtermynkeuse omdat dit hoër opbrengste lewer.4 (Enige 2) (2) Verstaan, maklik (Verken p.166; Suksesvol p.184) 2.7 Verduidelik waarom dit vir 'n verbruiker voordelig is om 'n produk te koop wat 'n waarborg/garansie het. •Dit verseker 'n verbruiker dat 'n produk aan die gehalte/ duursaamheid/ standaarde1 sal voldoen en vir 'n sekere tydperk2 in 'n werkende toestand3 sal bly. • Dit verseker dat die produk herstel sal word4 indien dit enige defekte het sonder die koste aan die verbruiker.5 • Waarborg/garansie belowe dat die produk vervang6 sal word indien die produk nie binne 'n gegewe tydperk in 'n werkende toestand7 is nie. • Dit laat toe dat die verbruiker terug betaal8 word indien die produk nie aan die terme waaroor daar ooreengekom is, voldoen nie.9 • Dit beveilig die verbruiker teen enige verlies.10 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, p.158; Suksesvol, p.175) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 6 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 2.8 2.8.1 Identifiseer die tipe swendelskema wat in die SMS hierbo verteenwoordig word. Lotery/ pryskennisgewing-swendelskema.✓ (1) Verstaan, matig (Verken, p.159; Suksesvol, p.177) 2.8.2 Verduidelik waarom die SMS hierbo as 'n swendelskema beskou word. • Alex het 'n SMS ontvang, wat aangedui het dat hy 'n lotery boerpot gewen het.✓1 • Dit vereis dat Alex sy persoonlike besonderhede voorsien.✓2 • Alex moet 'n prosesseringfooi van $200 betaal om die prys te eis.✓3 • Die SMS het aangedui 'Moenie op hierdie verstommende geleentheid uitmis nie' alhoewel dit aandui dat hy/sy alreeds die lotery gewen het.✓4 • Daar is 'n spelfout (es) op die SMS wat 'n aanduiding is dat dit nie wettig is nie.✓5 • Dit klink te goed om waar te wees. ✓6 • Alex mag dalk nie in ‘n lotery boerpot deelgeneem het nie.✓7 • Daar is geen kontak besonderhede/ naam van die lotery verskaf nie.✓8 • ‘n Lotery kaartjie word op die perseel geëis en ‘n SMS word nie na die wenner/ Alex gestuur nie.✓9 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, p.159; Suksesvol, p.177) 2.9 Onderskei tussen die inflasiekoers en die rentekoers. •Inflasiekoers is die gemiddelde persentasie verhoging1 in pryse van goedere en dienste in 'n jaar/ jaarliks2 wat op die Verbruikersprysindeks (VPI)3 gebaseer is. • Rentekoers is die koers waarteen leners rente betaal4 vir die geld wat hulle vanaf finansiële instansies leen.5 Dit word op ‘n maand tot maand basis gehef.✓6 • Die rentekoers is ook die koers waarteen verbruikers rente op hul beleggings/ spaargeld ontvang.7 • Rentekoers word bepaal deur die repokoers.✓8 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, p.166-168; Suksesvol, p.184–185) LET WEL: Kandidate moet na beide die inflasiekoers en rentekoers verwys om 4 punte toegeken te word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 7 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 2.10 Verduidelik die oorsake van die aanhoudende styging van pryse. • Die styging in die prys van elektrisiteit✓1 het veroorsaak dat vervaardigers en verkopers hulle pryse verhoog om die styging in elektrisiteitkoste te dek.✓2 • Die pryse van grondstowwe styg✓3 wat veroorsaak dat die verkoopprys styg. • 'n Verhoging in die brandstofprys/ vervoerkoste✓4 sal ook bydra tot die prysverhogings. • Die vervaardigers/besighede het salarisse/ lone.✓5 en huur verhoog✓6 wat die besigheid meer geld kos/ die oorhoofse/bokoste verhoog✓7 en die koste van die verhoging word by die prys van goedere en dienste gevoeg.✓8 • Stakings/ protesaksies/ onluste/ oorloë kan prysstygings veroorsaak.✓9 • Beurtkrag/ beurtwater mag oog prysstygings veroorsaak.✓10 • Die styging in die rentekoers✓11 sou veroorsaak dat besighede wat skuld het meer geld sal betaal, om die skuld af te betaal.✓12 • 'n Verhoging in die inflasiekoers✓13 het ook veroorsaak dat pryse styg. • Indien die staat meer geld sonder versekering druk/ meer geld bestee as wat ontvang word.✓14 • Die verhoging in heffings/ suikerbelasting/ sondebelasting/ brandstof- belasting/ invoerbelasting/ wisselkoers✓15 het ook die prysstygings van goedere en dienste veroorsaak. • Oorstromings/droogte✓16 kon 'n impak op plaaslike plase gehad het, wat lae gewasopbrengste17 tot gevolg gehad het wat pryse laat styg het. (Enige 5) (5) Analisering, moeilik (Verken, p.164–168; Suksesvol, p.182, 184, 185) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 8 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 2.11 Gemeenskappe en munisipaliteite het beide 'n verantwoordelikheid om die probleem te beveg. Regverdig die stelling hierbo. Munisipaliteite moet ... • gereeld1gemors/ afval van die gemeenskap kollekteer. • afval stortingsterreine bou/ in stand hou/ bestuur2 vir die kollektering van vullis. • gemeenskappe aanmoedig om herwinbare afval te herwin3 soos glas/ papier/ plastiek/ karton.4 • herwinningsareas voorsien.5 • “geen-storting” tekens/ borde/ kennisgewings opsit en verseker dat daar gevolge/ boetes6 vir onwettige storting is. • wheely-vullisblikke/ vullissakke7 voorsien sodat diere nie swartsakke kan beskadig voordat dit gekollekteer word nie. • gebruik heffings en eiendomsbelasting verantwoordelik om te verseker dat rommel gekollekteer word.8 Gemeenskappe moet ... • hul gemors in 'n verantwoordelike manier weggooi9 en hulle moenie rommel strooi nie.10 • eiendomsbelasting betaal11 sodat munisipaliteite fondse het om afval te kollekteer.12 • hulle afval soos papier/ plastiek/ glas/ karton herwin13 in plaas daarvan om dit weggooi. • hul vullisblikke op dae van kollektering buite plaas.14 • gemeenskap skoonmaakveldtogte15 organiseer. • gemeenskappe moet aanbevelings en klagtes oor rommel wat nie gekollekteer/ verwyder is nie, op skrif in dien.16 • onwettige storting aan die munisipaliteit raporteer.17 • raadsvergaderings18 bywoon om ondersteuning te toon of ingelig te bly van wat die munisipaliteit aangaande rommelverwydering19 doen. (Enige 8) (8) Analisering, matig (Verken, p.183, 185; Suksesvol, p.203, 205) LET WEL: Kandidate moet na beide munisipaliteit en gemeenskappe verwys om volpunte toegeken te word. [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 9 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: VOEDSEL EN VOEDING 3.1 Definieer die volgende terme: 3.1.1 Cholesterol Dit is 'n sagte/ wit,1 wasagtige/ vetterige stof2 wat natuurlik in die bloed voorkom/ 'n komponent van liggaamselle/ hormone3 is en in die lewer en liggaamselle geproduseer4 word. (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, p.74; Suksesvol, p.84) 3.1.2 Voedselsekerheid Dit is die vermoë van individue om voldoende/ genoeg1 voedsame2 voedsel wat veilig3 is op 'n daaglikse basis4 te verkry/ toegang te hê, om 'n gesonde/ aktiewe lewenstyl5 te handhaaf. (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, p.106; Suksesvol, p.128) 3.1.3 Organiese voedsel Organiese voedsel word op 'n omgewingsvriendelike manier/ deur die gebruik van tradisionele/ natuurlike boermetodes,1 sonder die gebruik van plaagdoders/ onkruiddoders/ chemikalieë/ bemestingstowwe2 gekweek. (2) Onthou, maklik (Verken, p.104; Suksesvol, p.125) 3.2 Maak 'n lys van inligting wat op 'n voedseletiket gevind word, wat met die voorkoming van voedselvergiftiging kan help. • Datumstempel/ merke1 (gebruik teen/beste voor) • Bestanddele2 • Opberginstruksies3 • Gaarmaak/verhittinginstruksies4 (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, p.97; Suksesvol, p.117) 3.3 Skryf 'n paragraaf om die verskil tussen hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) en laedigtheid lipoproteïen (LDL) cholesterol te bespreek. HDL is die goeie1 cholesterol. Dit versamel oortollige cholesterol2en verwyder sommige cholesterol wat alreeds in die wande van die slagare neergelê3 is en vervoer dit na die lewer waar dit afgebreek en uitgeskei word.4 Dit verlaag die risiko van hartsiekte.5 Dit word deur oefening verhoog.6 LDL is die slegte/gevaarlike7 cholesterol. Dit bou in die slagare op8 wat die geleidelike vernouing9 van die bloedvate veroorsaak. Dit dra by tot hartsiekte.10 Dit word deur versadigde/transvetsure verhoog.11 (Enige 6) (6) Verstaan, matig (Verken, p.74; Suksesvol, p.84) LET WEL: Kandidate moet na beide HDL en LDL verwys volpunte toegeken te word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 10 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 3.4 Bespreek hoe hepatitis A in die voedselomgewing oorgedra kan word. •Oordrag kan voorkom wanneer 'n besmette persoon nie sy/ haar hande was1 nadat die toilet gebruik is nie2 en dan aan voedsel/ drankies raak.3 • Swak sanitasie mag tot die oordrag van Hepatitis A lei.4 • Hepatitis A kan versprei wanneer 'n onbesmette of ongeïmmuniseerde persoon5 voedsel eet of drink wat deur die ontlasting/ uitskeiding6 van 'n besmette persoon, besmet is. • Dit kan ook deur besmette voedsel/ water7 versprei. (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, p.89; Suksesvol, p.103) 3.5 Verduidelik die voordele van die bestraling van vrugte en groente. •Vertraag die rypwording van vrugte.1 •Verminder verliese tydens vervoer en opberging.2 •Beheer die uitloop van uie, knoffel en aartappels.3 •Vertraag die vergroening van aartappels.4 •Verhoog/ verleng die raklewe van vrugte en groente.5 •Vernietig insekte in/ op tropiese vrugte wat ingevoer/ uitgevoer word.6 •Vermietig skadelike organismes dus voorkom dit voedseloordragbare siektes.7 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, p.105; Suksesvol, p.127) 3.6 Verduidelik hoe anemie deur vegetariërs voorkom en bestuur kan. • Hulle behoort genoegsame hoeveelhede voedsel wat ryk aan yster1 en foliensuur2 te eet. • Ander bronne van yster/ foliensuur is vis/ volgraan-graankosse/ peulgroente/ groen blaargroentes.3 • Hulle behoort ook voedsel wat vitamien C/ askorbiensuur4 soos donker blaargroente/ bessies/ sitrusvrugte/ tamaties5 bevat, te eet, omdat dit die absorpsie van yster bevorder.6 • Koffie/ tee moenie met 'n maaltyd ingeneem te word nie7 omdat dit die absorpsie van yster verlaag.8 • Vegetariërs behoort yster/ vitamine B12 aanvullings9 te neem omdat vitamine B12 slegs in dierlike voedsel10 gevind word. • Voedsel insluit wat met vitamien B 12 gefortifiseer11 is. (Enige 6) (6) Verstaan, matig (Verken, p.77; Suksesvol, p.91) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 11 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 3.7 Bespreek die effek wat 'n dieet ryk aan vrugte, groente en vis op die voorkoming en bestuur van hipertensie en koronêre hartsiekte mag hê. • 'n Dieet hoog in vrugte, groente en vis verlaag die risiko en verbeter1 die bestuur van hipertensie en koronêre hartsiekte. • Vrugte en groente bevat antioksidante/ vitamien C/ askorbiensuur/ karoteen✓2 wat die effek van vrye radikale minimaliseer✓3 wat die risiko van hartsiekte verlaag. • Vrugte en groente is ryk in (oplosbare) vesel✓4 wat help om LDL (slegte cholesterol)✓5 te verlaag, die slagare verstop en tot hartsiekte lei. • Kalium/magnesium✓6 wat in sommige vrugte en groente gevind word, is noodsaaklik vir bloeddruk regulering✓7 wat druk op die slagare verminder✓8 en die risiko van hipertensie verminder. • Vrugte/ groente is laag in natrium/ sout✓9 wat hipertensie sal verlaag. • Vrugte/ groente bevat nie dierlike vet of cholesterol10 nie. Dit sal die risiko van koronêre hartsiekte en hipertensie verlaag. • Vrugte/groente bevat nie vet nie11 en is laag in kilojoules12 wat die risiko van vetsug✓13 verlaag, en dus die risiko van hipertensie en koronêre hartsiekte verlaag. • Donkergroen blaargroente soos spinasie/brokkoli bevat groot hoeveelhede fitochemikalieë✓14 wat help om die opbou van cholesterol in die slagare✓15 te verlaag en die risiko van arteriosklerose verlaag. • Vis bevat onversadigde vette✓16 wat die LDL (slegte cholesterol)✓17 verminder dus die risiko van koronêre hartsiekte verlaag. • Die vet in vis bevat omega 3 vetsure18 wat die hart en die bloedvate beskerm.19 (Enige 10) (10) Analisering, moeilik (Verken, p.74,75,77; Suksesvol, p.83–88) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 12 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: KLEDING 4.1 Noem TWEE faktore wat modeverandering beïnvloed. • Sosiaal1 • Ekonomies2 • Tegnologies3 • Politiek/ Geregtelik4 • Kultureel5 • Verveeldheid met huidige modes.6 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p.49, 51; Suksesvol, p.53–55) 4.2 Verduidelik die term handelsmerk. 'n Handelsmerk is enige woord/ simbool/ embleem/ etiket/ toestel/ naam✓1 wat gebruik word om goedere te identifiseer/ onderskei✓2 van die wat deur ander vervaardig/ verkoop word.3 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p.64; Suksesvol, p.28,71) 4.3 Noem TWEE onwettige kledingpraktyke. • Handelsmerkrowery✓1 • Nagemaakte✓2 • Replikasie✓3 • Afslagkopieë✓4 • Vervalsing✓5 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p.64; Suksesvol, p.72) 4.4 4.4.1 Identifiseer die tipe mode wat deur die grafiek verteenwoordig word. Modegier (1) Verstaan, matig (Verken, p.49–50; Suksesvol, p.50–51) 4.4.2 Noem die stadium in die modesiklus wat deur die volgende maande verteenwoordig word: (a) Desember: Bekendstelling/ begin/ loods (1) (b) Februarie: Piek/ hoogtepunt (1) Verstaan, maklik (Verken, p.50; Suksesvol, p.50) 4.4.3 Verduidelik wat met die koste van klereitems in die volgende maande gebeur: (a) Februarie Die prys is meer bekostigbaar/goedkoper en baie mense koop dit. (1) (b) Maart Die pryse het afgeneem/ die meeste items is op uitverkoping. (1) Toepassing, matig (Verken, p.50; Suksesvol, p.50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 13 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 4.5 Bespreek die veelsydigheid van die skoene. •Die skoene kan formeel of informeel1 gedra word. •Kan in verskillende seisoene2 gedra word. •Kan vir verskillende geleenthede/ tipe werksplekke3 gedra word. •Kan deur mans of vrouens/ verskillende groepe4 gedra word. •Kan met of sonder sokkies5 gedra word. •Die skoene kan met 'n rok/ kortbroek/ langbroek/ romp6 gedra word. •Swart is 'n neutrale kleur wat dit maklik maak om met verskillende gekleurde klere7 te dra. (Enige 4) (4) Toepassing, matig (Verken, p.55; Suksesvol, p.62) 4.6 Analiseer die langtermyn-effekte wat vinnige mode (fast fashion) op die natuurlike omgewing sal hê. • Vinnige mode hou vir 'n baie kort tyd wat beteken dat dit weg gegooi1 sal word indien dit nie herwin kan word nie en op stortingsterreine (wiegie- tot-graf)2 opeindig. Meer stortingsterreine sal benodig word3 wat waardevolle/ produktiewe/ plaasgrond sal opgebruik.4 • Nie-bioafbreekbare tekstiele/ verpakking breek nie af nie5 en sal op stortingsterreine ophoop wat grond/ lugbesoedeling veroorsaak.6 • Nuwe tekstiele moet gedurig7 geproduseer word om die aanvraag vir nuwe klere8 te vervul wat meer water9 en elektrisiteit10 vereis wat uitputting van natuurlike hulpbronne11 veroorsaak en die koolstofvoetspoor/ aardverwarming12 verhoog. • Toksiese chemikalieë/ kleurmiddels13 wat in die produksie van die tekstiele gebruik word, beskadig die natuurlike omgewing/water/ grondbesoedeling.14 • Die invoer van klere15 van oral uit die wêreld kan lei tot lug/ geraasbesoedeling16 wat hoë koolstofvrystellings tydens die vervoer veroorsaak.17 (Enige 5) (5) Analisering, moeilik (Verken, p.61-63; Suksesvol, p.67–69) LET WEL: Water/Grond/Lugbesoedeling kan slegs een keer 'n punt toegeken word. [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 14 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne VRAAG 5: BEHUISING EN INTERIEUR 5.1 Noem die huiseienaaropsie wat deur 'n huiseienaarsvereniging/ korporatiewe liggaam bestuur word. Deeltitel/ kondominium✓ eienaarskap (1) Onthou, maklik (Verken, p.122; Suksesvol, p.140) 5.2 Beskryf kortliks wat die huiseienaarsvereniging/korporatiewe liggaam is.  • Elke eienaar is ‘n lid in ‘n deeltitelkompleks en vorm deel van die huiseienaarsvereniging.1 • Die groep mense/ trustees wat deur die eienaars van die eenhede in die kompleks verkies is,✓2 wat die kompleks beheer/ administreer/ bestuur/ bedryf .✓3 OF • 'n Professionele bestuursagent wat deur die eienaars aangestel is.✓4 (Enige 1) (1) Onthou, maklik (Verken, p.122–123; Suksesvol, p.140–141) 5.3 Noem DRIE nadele van die aankoop van huishoudelike toestelle op krediet. •Terugbetalings van die toestel moet stiptelik/ betyds/ maandeliks/ oor ‘n lang tydperk✓1 betaal word wat verbruikers se besteebare inkomste mag verlaag.✓2 • Versuim om te betaal mag veroorsaak dat die toestelle teruggeneem word.✓3 • Daar is 'n sekere limiet wat bestee kan word/ deur die kredietverskaffer voorsien word.✓4 • Daar is ander koste soos rente/ administrasie/ aanvangsfooie wat betaal moet word/ strawwe vir laat betalings✓5 wat dit duur6 maak. • Verbruikers kan nie vir ‘n afslag onderhandel nie.7 • Verbruikers kan meer bestee as wat hulle kan bekostig✓8 en kan op die swartlys9 geplaas word. • Paaiemente moet steeds betaal word selfs as die toestel gebreek/ gesteel is.10 • Indien ‘n verbruiker ophou om die paaiemente te betaal verloor hy/sy al die geld wat alreeds betaal is.11 (Enige 3) (3) Verstaan, maklik (Verken, p.148; Suksesvol, p.162) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 15 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 5.4 Maak 'n lys van die inligting wat by 'n huurooreenkoms ingesluit moet word om beide die huurder en die verhuurder te beskerm. • Die datum waarop die huur van die eiendom begin/ die lengte van die huurooreenkoms.1 • Besonderhede oor die hernuwing van die huurooreenkoms.2 • Die bedrag van die huurpaaiement3 en die datum waarop dit betaal moet word.4 • Huurvoorwaardes.✓5 • Klousules wat die regte en verantwoordelikhede van die huurder en huiseienaar aandui.6 • Eiendom-inspeksie voordat daar ingetrek word en nadat die huurooreenkoms verval.7 • Die huiseienaar se toegang tot die eenheid.8 • Reëls ten opsigte van die deposito/ water/ elektrisiteit/onderverhuring/ troeteldiere.9 (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, p.118; Suksesvol, p.138) 5.5 5.5.1 Verduidelik die voordele van die energiebronne van die yskas/vrieskas. • Dit gebruik gas wat goedkoper1 as elektrisiteit is, dus die elektrisiteitkoste bespaar.2 • Dit sal na gas omskakel wanneer daar geen elektrisiteit is nie3 en voedsel sal nie bederf nie.4 • Dit skakel self oor na elektrisiteit indien die gas op raak.5 • Dit bespaar elektrisiteit/ verlaag die aanvraag vir elektrisiteit6 en verlig die lading op die land se oorbelaste toevoer,7 hierdeur word die negatiewe omgewingsimpak van die generasie/opwek van elektrisiteit verminder.8 • Alhoewel VP-gas 'n fossielrandstof is, is dit relatief skoon in vergelyking met steenkool/ olie/ minder lugbesoedeling9 en produseer minder koolstofdioksiedvrystellings.10 • Wanneer dit korrek gebruik word, is VP-gas heeltemal veilig,11 soos elektrisiteit. (Enige 4) (4) Toepassing, matig (Verken, p.134, 176; Suksesvol, p.155, 193, 195) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 16 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 5.5.2 Bespreek hoe die yskas/vrieskas menslike energie en tyd bespaar. • Die verbruiker sal nie per hand vanaf die gas of elektrisiteit moet skakel nie1 omdat dit outomaties omskakel. • Die verbruiker hoef nie die reguleerder en pyp om die gas te koppel apart te koop nie,2 dit bespaar tyd. • Die aluminiuminterieur/ metaal aan die buitekant is maklik om skoon te maak.3 • Deurskynende glas maak dit maklik om te sien wat binne is,4 sonder om die yskas oop te maak. • Die yskas hoef nie oopgemaak te word om koue water te kry nie omdat dit alreeds buite is.5 • Dit kom voor asof dit wiele het, wat dit maklik maak om te beweeg/ onder skoon te maak.6 • ‘n Regop yskas/ vrieskas vereis nie ongemaklike buig nie.7 (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, p.134, 136, 145; Suksesvol, p.140) 5.6 Evalueer die negatiewe finansiële impak wat die nie-betaling van die akkommodasie op verhuurders sal hê. • Hulle sal nie in staat wees om hul verbandlenings te betaal nie1 en mag kontantvloei probleme2 hê kan mag veroorsaak dat hulle in skuld3 dompel word en op die swartlys4 geplaas kan word of hul eiendom verloor/ verkoop.5 • Hulle sal nie hul maandelikse versekeringsfooie6 kan betaal nie, wat duur mag wees indien daar enige probleme voorkom.7 • Hulle sal nie eiendomsbelasting8 aan munisipaliteite kan betaal nie wat hul skuld9 sal verhoog en veroorsaak dat basiese dienste nie voorsien word nie.10 • Hulle sal heraansluitingsfooie11 moet betaal om hul dienste her-aan- te sluit indien dit ontkoppel is. • Dit sal vir hulle moeilik wees om hul eiendomme in stand te hou12 wat kan veroorsaak dat die waarde van die eiendom afneem.13 • Onbetaalde huur mag tot regskoste/ administratiewe uitgawes lei.14 • Dit mag veroorsaak dat verhuurders nie in staat wees om in ander eiendomme te belê nie.15 (Enige 5) (5) Evaluering, moeilik (Verken, p.118, 124; Suksesvol, p.140,142) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 17 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne VRAAG 6: ENTREPRENEURSKAP 6.1 Noem die doel van die nakoming van produkspesifikasies. Dit is om te verseker dat alle produkte deurgaans dieselfde1 is ten opsigte van voorkoms/ gehalte/ grootte/ gewig/ kleur/ styl.2 Kliënte sal presies ontvang wat hulle verwag.3 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p.16; Suksesvol, p.21) 6.2 Verduidelik die volgende terme: 6.2.1 Winsopslag Die bedrag/ persentasie✓1 wat by die kosprys van goedere2 gevoeg word om oorhoofse/ bokoste✓3 te dek en nog steeds geld vir 'n wins4 oor te hê. (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, p.37; Suksesvol, p.39) 6.2.2 Beste-verkope-scenario Dit is 'n vooruitskatting oor wat kan gebeur1 indien 'n produk baie goed verkoop.2 Die besigheid was in staat om sy teiken vir verkope3 en sy verkoopsdoelwitte te bereik/ ‘n te wins maak.4 (Enige 2) (2) Onthou, maklik (Verken, p.39; Suksesvol, p.41) 6.3 Noem hoe 'n besigheid sy tyd doeltreffend kan gebruik. • Prioritiseer take vir die dag sodat dit betyds voltooi kan word.✓1 • Stel verrigting teikens sodat dit bereik kan word.✓2 • Verseker dat alle voorraad/ grondstowwe/ toerusting wat benodig word beskikbaar is vir aanhoudende produksie.✓3 • Vestig roetines en hou so ver moontlik daarby.✓4 • Beplan die gebruik van alle toerusting sodat dit ten volle benut kan word.✓5 • Voorkommende instandhouding van toerusting sal verlies van produksie tyd bespaar.✓6 • Beplan die gebruik van alle werkers om doeltreffend/ maksimaal te werk/ lei werkers op om meer produktief✓7 te wees. • Stel tydlimiete vir elke taak om voltooi te word/ stel werkskedules met tydtoewysing op.✓8 • Hou werkstasies georganiseerd en netjies vir 'n maklike vloei van werk.✓9 • Moenie take uitstel nie, voltooi hulle onmiddellik om tyd te bespaar.✓10 (Enige 2) (2) Onthou, matig (Verken, p.24; Suksesvol, p.25) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 18 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 6.4 Beskryf VIER kenmerke van volhoubare produsente. Hulle … •gebruik goedere/dienste om lewensgehalte te verbeter en die behoeftes van verbruikers te bevredig.✓1 • produseer produkte wat nie skadelik vir menslike gesondheid is nie.✓2 • gebruik elektroniese opbergsisteme om die gebruik van papier te verminder.✓3 • maak gebruik van herwinde grondstowwe/verpakking.✓4 • maak gebruik van plaaslik vervaardigde grondstowwe/ verskaffers.✓5 • maak slegs die vereiste aantal produkte en nie onnodige produkte6 nie om afval/vermorsing te voorkom. • verminder afval deur te herwin.✓7 • gebruik grondstowwe oordeelkundig/ mors nie.✓8 • hergebruik materiaal en afval wat oorbly.✓9 • verseker dat die proses waarin 'n produk gemaak word, minimale impak op die omgewing het.✓10 • beskerm hulpbronne/ energie/ water/ grond.✓11 • verminder/ skakel die gebruik van chemikalieë/ toksiese stowwe uit.✓12 • gebruik die minimum verpakking✓13 en verpakking wat bioafbreekbaar/ omgewingsvriendelik14 is. • produseer ekovriendelike produkte/produkte met lae koolstofvoetspoor.✓15 • gebruik natuurlike bestanddele.✓16 • gebruik hernubare bronne van energie/ sonenergie om koolstofvoetspoor/ besoedeling te verminder.✓17 • mors nie energie nie/is energiedoeltreffend.✓18 (Enige 4) (4) Verstaan, matig (Verken, p.27; Suksesvol, p.26) 6.5 Verduidelik hoe die opleiding van personeel produktiwiteit in 'n besigheid verbeter. • Personeel sal vaardig1 wees en kennis2 hê van wat gedoen moet word/in hul werk vereis word. • Personeel sal minder foute maak. ✓3 • Personeel mag in staat wees om onafhanklik4 en vinnig5 te werk in die produsering van produkte, dit bespaar tyd. • Produksie sal nie tot stilstand6 kom nie omdat personeel weet wat gedoen moet word. • Daar sal minder herstelwerk/ toerusting wat breek✓7 wees. • Opleiding verhoog die moraal/ gemotiveerdheid8 en dit verhoog produktiwiteit. (Enige 3) (3) Toepassing, matig (Verken, p.25; Suksesvol, p.26) 6.6 6.6.1 Verduidelik hoe die paartjie 'n potensieel winsgewende besigheidsgeleentheid geïdentifiseer het. • Aankoop van 'n koppie koffie was duur.1 • Hulle wou hê dat almal op 'n daaglikse basis toegang tot bekostigbare koffie het.2 (2) Onthou, maklik (Verken, p.7; Suksesvol, p.10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 19 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 6.6.2 Identifiseer die teikenmark van Expresso Kafee. Dit is mense wat lief is vir koffie1 gebak/ pasteie/ toebroodjies2 maar nie baie geld het om daaraan te bestee nie/met 'n lae begroting.3 (Any 2) (2) Verstaan, maklik (Verken, p.34; Suksesvol, p.11) 6.6.3 Beskryf hoe Expresso Kafee bemark is. Dit is mondelings ('word of mouth') deur kliënte1 bemark, kliënte het op sosiale media2 oor die prys gepraat en deur die vertoning op die radio3 en televisie.4 (Enige 3) (3) Onthou, maklik (Verken, p.30; Suksesvol, p.29) 6.6.4 Bespreek waarom dit vir hulle belangrik was om twee jaar aan die verfyning van hulle model te bestee. • Dit het hulle tyd gegee om 'n SWOT analise te doen/ na hulle sterk punte en swakhede te kyk.1 • Hulle het geen ondervinding2 gehad nie daarom moes hulle kennis/ vaardighede verkry.3 • Om seker te maak dat hulle idee 'n moontlikheid vir sukses/ uitvoerbaarheid het.4 • Hulle moes verskaffers kry.5 (Enige 3) (3) Toepassing, matig (Verken, p.8, 10, 35; Suksesvol, p.10,13,14,17,35) 6.6.5 Die verkoopprys van R14,00 per koppie koffie sluit 30% wins in. Bereken die wins wat gemaak word indien 100 koppies verkoop was. Toon ALLE berekeninge. METODE 1: R 14 ÷ 1.30 = R10.771 wins per koppie R 14 – R 10.77 = R 3.232 x 100 = R 3233 OF 30 ÷ 1304 x R 14 = R3.235 x 100 = R 3236 METODE 2: R14 x 30% = R4,201 OF R14 x 30 = R4,202 OF R14 x 0,3 = 100 = R4,203 R4,20 x 1004 = R420,005 (100 koppies) OF 100 x R14 = R1 4006 R1 400 x 30% = R4207 (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, p.39–40; Suksesvol, p.35–39) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Verbruikerstudies 20 DBE/November 2025 NSS – Nasienriglyne 6.6.6 Bereken die nuwe verkoopprys. Toon ALLE berekeninge. R14 x 45%1=R6,30 OF R14 x 45 2= R6,30 OF R14 x0,453 100 =R6,30 R14 + R6,304 = R20,305 OF R146 x 1,457 = R20,308 (Enige 3) (3) Verstaan, matig (Verken, p.39–40; Suksesvol, p.35–39) 6.6.7 Hulle besigheid is definitief in staat om hulle winsgewendheid vol te hou. Regverdig die stelling hierbo. • Hulle produkte is bekostigbaar1 in vergelyking met hul mededingers en meer produkte sal verkoop2 word. • Hulle het alreeds meer as 65 winkels landwyd3 en verkoop meer as 50 000 koppies per dag.4 • Hulle verskaf 'n verskeidenheid produkte/ koffie/ gebak/ pasteie/ toebroodjies5 teen dieselfde lae prys.6 • Die produkte wat hulle verskaf is nie seisoenaal7 nie, dit is produkte wat verbruikers elke dag benodig.8 • Hulle het hul eie voedselfabriek9 wat aan hulle 'franchises' verskaf wat beteken dat hulle nie ander verskaffers10 hoef te betaal nie. Dit verseker ook konsekwente gehalte11 produkte en hul kliënte weet wat om te verwag.12 • Hulle het 'franchises'13 wat beteken dat baie mense hulle idee gebruik en hulle kry meer wins.14 • Hulle gebruik ‘n wye verskeidenheid bemarkingsmetodes/ televisie/ sosiale media/ radio15 wat meer mense bereik. 16 (Enige 8) (8) Evaluering, moeilik (Verken, p.35; Suksesvol, p.34) [40] TOTAAL AFDELING B: 160 GROOTTOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou