Electrical Technology Grade 12 Eastern Cape Mock 2022 Memo

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2022 ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA NASIENRIGLYN PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 13 bladsye. INSTRUKSIES AAN NASIENERS

Downloaded from hlayiso.com 2 ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA (EC/SEPTEMBER 2022) 1. Alle vrae met veelvuldige antwoorde veronderstel dat enige relevante, aanvaarbare antwoord oorweeg moet word. 2. Berekeninge: 2.1 Alle berekeninge moet formules toon. 2.2 Vervanging van waardes moet korrek gedoen wees. 2.3 Alle antwoorde MOET die korrekte eenheid bevat om oorweeg te word. 2.4 Alternatiewe metodes moet oorweeg word, met die voorwaarde dat die korrekte antwoord verkry is. 2.5 Wanneer ʼn verkeerde antwoord in ʼn daaropvolgende berekening gebruik word, sal die aanvanklike antwoord as verkeerd beskou word. Indien die verkeerde antwoord egter daarna korrek toegepas word, moet die nasiener die antwoord weer uitwerk met die verkeerde waardes. Indien die kandidaat die aanvanklike verkeerde antwoord daaropvolgende korrek toegepas het, moet die kandidaat volpunte vir die daaropvolgende korrekte berekeninge kry. 2.6 Nasieners moet in aanmerking neem dat kandidate se antwoorde effens van die nasienriglyne kan verskil, afhangend van waar en hoe daar in die berekening afgerond is. 3. Hierdie nasienriglyne is slegs ʼn gids met modelantwoorde. 4. Alternatiewe vertolkings moet oorweeg word en op meriete nagesien word. Hierdie beginsel moet konsekwent tydens die nasiensessie by ALLE nasiensentrums toegepas word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2022) ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA 3 VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1 1.1 A✓ (1) 1.2 B✓ (1) 1.3 A✓ (1) 1.4 D✓ (1) 1.5 C✓ (1) 1.6 C✓ (1) 1.7 A✓ (1) 1.8 D✓ (1) 1.9 B✓ (1) 1.10 C✓ (1) 1.11 D✓ (1) 1.12 A✓ (1) 1.13 D✓ (1) 1.14 B✓ (1) 1.15 A✓ (1) [15] VRAAG 2: BEROEPSGESONDHEID EN VEILIGHEID 2.1 ʼn Gebeurtenis van rampspoedige afmetings, ✓ wat voortspruit uit die gebruik van bedryfstoerusting of masjinerie, of uit bedrywighede by ʼn werkplek. ✓ (2) 2.2 Die leerder ken nie veilige praktyke nie. ✓ Die leerder weet van beter, maar voer die handeling moedswillig uit. (1) 2.3 2.3.1 Deur te hardloop kan veroorsaak dat jy struikel of met ʼn ander leerder bots. ✓ Dit kan daartoe lei dat jy jouself met nabygeleë toerusting of masjinerie beseer. ✓ (2) 2.3.2 Dit kan veroorsaak dat die uitlaat sy aangeslane stroom oorskry ✓en kan lei tot kortsluitings, brande of beskadigde toestelle. ✓ (2) 2.4 Eerstens sou ek al die verskillende bedreigings vir veiligheid in die werkswinkel definieer. ✓ Tweedens sou ek die omvang van al die swakhede in die werkswinkel Bepaal. ✓ Ten slotte sou ek teenmaatreëls uitdink indien ʼn risiko sou voorkom. ✓ (3) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA (EC/SEPTEMBER 2022) VRAAG 3: SKAKELKRINGE 3.1 3.1.1 • Twee eksterne insette ✓ • Twee stabiele toestande ✓ (2) 3.1.2 Die LUD sal vernietig word. ✓ (1) 3.1.3 Die stroom wat deur die LED vloei sal nie beperk word nie. ✓ Dit sal veroorsaak dat die LED meer stroom trek as wat dit kan hanteer. ✓ (2) 3.1.4 Deur die STEL-knoppie te druk, sal Pen 2 ‘lag’ ✓ trek en die GS-uitset laat oorskakel na ‘hoog’. ✓ Aangesien Pen 6 doelbewus ‘laag’ gehou word, kan die GS homself nie terugstel nie en bly dus ‘hoog’. ✓ (3) 3.1.5 Hierdie weerstande staan as ‘optrek’-weerstande bekend. ✓ Wanneer beide STEL-en HERSTEL-knoppies oop is, hou die optrekweerstande die spanning op die inset hoog. ✓ (2) 3.2 RF ✓ +15 V ✓ - + -15 V R1✓ C ✓ V UIT ✓ R2 ✓ (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2022) ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA 5 3.3 Die terugvoerweerstand is vanaf die uitset ✓ van die op-versterker na die omkeer inset verbind. ✓ Dit laat ʼn gedeelte van die uitset toe om terug na die omkeerinset te vloei. ✓ (3) 3.4 Dit word gebruik om skakelaar wip uit te skakel. ✓ (1) 3.5 • ʼn Ligafhanklike resistor (LAR) en ʼn 100 kΩ-weerstand is in serie gekoppel. Dit vorm ʼn spanningsverdeler. ✓ • Die spanningsverdeler voer die nie-omkeerinset van die op-versterker. ✓ • Die omkeerinset word deur ʼn 100 kΩ veranderlike weerstand gevoer. ✓ • Minder lig op die LAR laat die weerstand styg en op sy beurt styg die spanning op die nie-omkeer weerstand ook. ✓ • Wanneer die spanningsvlak styg tot ʼn vlak hoër as die vlak wat deur die veranderlike resistor gestel word, sal die op-versterker-uitset onmiddellik hoog word. ✓ • Dit sal die transistor aanskakel, en die alarm sal aangeskakel word. ✓ (6) 3.6 VUIT✓ +10 V✓ -1 V✓ VIN✓ +1 V✓ -10 V✓ (6) 3.7 ✓ ✓ ✓ ✓ (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA (EC/SEPTEMBER 2022) 3.8 3.8.1 ʼn Sommeerversterker word gebruik om twee of meer verskillende insetseine by te voeg ✓ om een versterkte uitsetsein te skep. ✓ (2) 3.8.2 𝑉𝑈𝐼𝑇 = − (V1 + V2 + V3 ) ✓ = − (0,5 + 1,2 + 0,9) ✓ = − 2,6 V ✓ OF 𝑅 𝑅 𝑅 𝑉𝑈𝐼𝑇 = − (𝑉1 𝑅𝐹 + 𝑉2 𝑅𝐹 + 𝑉3 𝑅𝐹) 𝑉 ✓ 1 2 3 20 000 20 000 20 000 𝑉𝑈𝐼𝑇 = − (0,5 20 000 + 1,2 20 000 + 0,9 20 000 𝑉 ✓ 𝑉𝑈𝐼𝑇 = − 2,6 𝑉 ✓ (3) 3.8.3 𝑉 𝑅𝐹 𝑅𝐹 𝑅𝐹 𝑈𝐼𝑇 = − (𝑉1 𝑅 + 𝑉2 𝑅 + 𝑉3 𝑅 ) 𝑉 ✓ 1 2 3 40 000 40 000 40 000 𝑉𝑈𝐼𝑇 = − (0,5 5 000 + 1,2 10 000 + 0,9 20 000 𝑉 ✓ 𝑉𝑈𝐼𝑇 = − 10,6 𝑉 ✓ (3) 3.8.4 𝑉 𝑅𝐹 𝑅𝐹 𝑅𝐹 𝑈𝐼𝑇 = − (𝑉1 𝑅 + 𝑉2 𝑅 + 𝑉3 𝑅 ) 𝑉 ✓ 1 2 3 −𝑉𝑈𝐼𝑇 𝑅𝐹 = 𝑉1 𝑉 𝑉 + 2+ 3 𝑅1 𝑅2 𝑅3 −10,4 𝑅𝐹 = 0,5 1,2 0,9 ✓ + + 20 000 20 000 20 000 𝑅𝐹 = 80 𝑘Ω ✓ OF 𝑅𝐹 𝐴𝑉 = − 𝑅𝐼𝑁 𝑅𝐹 = 𝐴𝑉 × 𝑅𝐼𝑁 Ω 𝑅𝐹 = 4 × 20 000 Ω 𝑅𝐹 = 80 000 Ω 𝑅𝐹 = 80 𝑘Ω (3) 3.8.5 𝑉𝑈𝐼𝑇 𝐴𝑉 = ( ) 𝑉𝐼𝑁 𝑉𝑈𝐼𝑇 = −( ) ✓ 𝑉1 + 𝑉2 + 𝑉3 5,2 = −( ) ✓ 0,5 + 1,2 + 0,9 = −2 ✓ (3) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2022) ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA 7 VRAAG 4: HALFGELEIERTOESTELLE 4.1 Oneindige wins ✓ Oneindige insetimpedansie ✓ Nul uitsetimpedansie ✓ Oneindige bandwydte ✓ Oneindige algemene modus verwerpingsverhouding Onvoorwaardelike stabiliteit (Enige 4 x 1) (4) 4.2 4.2.1 𝑅𝐹 𝐴𝑉 = 1 + ✓ 𝑅𝐼𝑁 50 000 𝐴𝑉 = 1 + ✓ 10 000 𝐴𝑉 = 6 ✓ (3) 4.2.2 𝑅𝐹 𝑉𝑈𝐼𝑇 = 𝑉𝐼𝑁 × (1 + ) 𝑉✓ 𝑅𝐼𝑁 50 000 𝑉𝑈𝐼𝑇 = 1,5 × (1 + ) 𝑉✓ 10 000 𝑉𝑈𝐼𝑇 = 9 𝑉 ✓ (3) 4.2.3 As die waarde van die terugvoerweerstand verminder word, sal die wins van die versterker afneem ✓ wat veroorsaak dat die uitsetspanning afneem. ✓ (2) 4.3 4.3.1 Hierdie pen stel die spanning waarteen die 555-GS sal aktiveer. Dit word gebruik om ✓ die spanning oor die tydmeetkapasitor te handhaaf ✓ wat deur pen 7 ontslaan is. ✓ (3) 4.3.2 Die 555-GS kan werk vanaf kragtoevoerspannings van tussen +5 V ✓ en +18 V. ✓ (2) 4.3.3 In hierdie modus is die 555-tydreëlaar astabiel ('vryloop'), daarom sal die uitset voortdurend wissel tussen HOOG en LAAG ✓ dus genereer ʼn aaneenlopende trein van vierkantgolfpulse. ✓ (2) 4.3.4 Die pen naaste aan die kolletjie. ✓ Die pen aan die linkerkant van die kerf. (Enige 1 x 1) (1) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA (EC/SEPTEMBER 2022) VRAAG 5: DIGITALE EN SEKWENSIËLE TOESTELLE 5.1 Vloeibare kristal vertoner (VKV) ✓ Lig-emitter diode (LED) ✓ (2) 5.2 Stroom absorbering ✓ digitale uitset ✓ (2) 5.3 5.3.1 Dekodeerder ✓ (1) 5.3.2 INSETTE UITSETTE A B 0 1 2 3 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 0 0 1 0  1 1 0 0 0 1  (3) 5.4 CIN SOM A CO B CIN =1 SOM A & =1 ≥1 CO B & (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2022) ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA 9 5.5 S 1 1 0 0 0 1 1 0 R Q ✓ ✓ ✓ ✓ ̅ 𝑸 (4) 5.6 5.6.1 D-tipe grendel ✓ D-wipkring (1) 5.6.2 In hierdie stroombaan is die R-inset vervang deur die kompliment (inversie) van die S-inset. ✓ Die S-invoer is hernoem na D-invoer. ✓ /As die klokinvoer laag is, sal die D-Latch nie op ʼn insetsein reageer nie. ✓ Sodra die klokinvoer hoog word, sal die uitset die D-invoer volg. Aangesien die tweede inset altyd die inverse van die D-inset is, sal daar dus nooit ʼn onwettige toestand wees nie. ✓ (4) 5.6.3 Skuifregisters ✓ Stoorregisters ✓ (2) 5.7 5.7.1 • Die Q-uitset van elke flip-flop dien as ʼn uitsetwaarnemingspunt. ✓ • As dit saam waargeneem word, produseer hierdie drie punte ʼn binêre kode ✓ van die stroombaan se telvolgorde ✓ en dit skakel direk in die desimale ekwivalent om. ✓ • J- en K-insette van al drie wipkringe is gekoppel aan ʼn permanente hoogtepunt om die waarneming saam te verseker. ✓ • Die klokpuls wat in die eerste wipkring gevoer word, sal via die Ǭ- uitset na die volgende wip oorgedra word. ✓ • As gevolg van die klokpuls vir die volgende wipkring wat vanaf die Ǭ-uitset van die vorige wip gevoer is, sal daar ʼn vertraging in die uitsetpulse wees. ✓ • Dit word voortplantingsvertraging genoem. ✓ (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA (EC/SEPTEMBER 2022) 5.7.2 Dit word asinchronies genoem aangesien hulle nie gelyktydig geaktiveer word nie ✓ daarom sal die uitsette nie terselfdertyd verander nie. ✓ (2) 5.7.3 1 + 2 + 4 = 7 ✓✓✓ (3) 5.7.4 Die Ǭ-uitset van die eerste wipkring ✓ voer die klokpuls-invoer van die volgende wipkring. ✓ (2) 5.8 5.8.1 A – Serie data in ✓ B – Klok ✓ (2) 5.8.2 Die bisse word een bis op ʼn slag in die register gelaai ✓ gewoonlik van links, ✓ beweeg die data van een wipkring na die volgende wipkring ✓ vir elke klokpuls. ✓ Hierdie register sal 4 klokpulse benodig om vier bisse in te skuif en 4 klokpulse om vier bisse uit die register te skuif. ✓ Byvoorbeeld, ʼn vier-bis nommer soos 1111 sal vier klokpulse nodig hê om in die register gelaai te word en nog vier klokpulse vir die nommer om op ʼn reeks wyse uit te beweeg. (5) 5.9 Kombinasionele logikakringe gebruik EN-, OF- en NIE-hekke (logiese hekke) ✓ as hul basiese elemente. Opeenvolgende logika-kringe maak staat op die wipkring ✓ as sy basiese bou-elemente. (2) 5.10 Serie-in: Parallel-uit skuif register (SIPU) ✓ Parallel-in: Serie-uit skuif register (PISU) ✓ Parallel-in: Parallel-uit skuif register (PIPU) (2) 5.11 Afgesnyde teller sal stop ✓ voordat dit sy maksimum telling bereik. ✓ (2) [55] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2022) ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA 11 VRAAG 6: MIKROBEHEERDERS 6.1 6.1.1 Mikrobeheerder ✓ (1) 6.1.2 ETG (Ewetoeganklike geheue) (ROM) ✓ (1) 6.1.3 Lees Slegs geheue (LSG) (‘ROM’) ✓ (1) 6.1.4 Dit is ʼn vinnige, tydelike geheue wat dit moontlik maak om inligting te stoor ✓ en deur die stelsel herwin te word terwyl dit werk. ✓ (2) 6.2 6.2.1 Diskrete logika bestaan uit ʼn enkele verwerker ✓ met baie aparte logika-skyfies. ✓ (2) 6.2.2 Geïntegreerde logika bestaan uit die hele verwerker ✓ op ʼn enkele skyfie. ✓ (2) 6.3 6.3.1 Geheue-adresregister (GAR) ✓ Geheue Data Register (GDR) Huidige instruksieregister (HIR) Program teller (PT) (Enige 1 x 1) (1) 6.3.2 Die akkumulator stoor data ✓wat nodig is vir enige rekenkundige bewerking. ✓ (2) 6.4 6.4.1 Dit word gebruik om inligting, data en instruksies ✓ tussen die onderskeie dele van die mikrobeheerder deur te gee ✓ asook om met die buitewêreld deur inset- en uitsetpoorte te kommunikeer. ✓ (3) 6.4.2 Beheer bus ✓ Data bus ✓ Adres bus ✓ (3) 6.4.3 Ondersteun ʼn hoër data-oordragtempo. ✓ Die sender en die ontvanger gebruik dieselfde klokpuls. ✓ (2) 6.4.4 • Vereis meer kommunikasielyne. ✓ • Vereis meer spasie. ✓ • Vereis groter verbindings. (2) 6.5 6.5.1 -200 V = 1 ✓ 200 mV = 0 ✓ (2) 6.5.2 • Om die volgende aan die hoofraam te koppel: • Verkooppuntterminale ✓ • Meetinstrumente ✓ • Groot spesiale outomatiese masjiene ✓ (3) 6.5.3 Eenvoudige datakommunikasie is waar alle data en inligting in slegs een rigting beweeg ✓ van sender na ontvanger. ✓ Halfduplekskommunikasie is waar die twee toestelle beurte maak om te kommunikeer, ✓ een na die ander. ✓ (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA (EC/SEPTEMBER 2022) 6.6 6.6.1 ʼn Algoritme is ʼn gedetailleerde stap-vir-stap stel instruksies ✓ om ʼn taak te voltooi ✓, waar ʼn program ʼn reeks instruksies is ✓ wat ʼn rekenaar vertel hoe om ʼn taak te voltooi. ✓ (4) 6.6.2 Lussing laat toe dat ʼn taak ✓ oor en oor herhaal kan word. ✓ (2) 6.7 6.7.1 Hierdie simbool dui die besluitpunt ✓ tussen twee paaie in ʼn vloeidiagram aan. ✓ (2) 6.7.2 ʼn Beëindigingsimbool sal in die begin of einde van ʼn vloeidiagram gebruik word. ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2022) ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITALE ELEKTRONIKA 13 6.8 BEGIN SKAKELAAR ✓ ✓ LUD AAN/AF NEE JA KIES DIE TYD LANG/ VIR LUD AAN KORT ✓ LUD AAN LUD AAN POSISIE 2 HOOG D HOOG D ✓ ✓ WAG 5 ✓ WAG 2 ✓ LUD AF ✓ UITSET LAAG B ✓ JA ✓ HERHAAL NEE STOP (10) [50] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief