Geography Grade 10 P1 National Exemplar 2012 Addendum (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE NATIONAL SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 GEOGRAFIE V1 MODEL 2012 BYLAE Hierdie bylae bestaan uit 12 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 2 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 1.1 A X Y B Z 51% op oppervlak geabsorbeer [Bron: Google Image] BRON 1.2 Kors Mantel Buitekern Binnekern [Bron: Google Image] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 3 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 1.3 AFRIKA 20°S Hoog Kaapstad C 40°S B A 25°W 10°W 5°O 20°O 35° [Bron: SA Weerdiens] BRON 1.4 Pad van haelsteen Koue daalstrome Warm stygstrome Swaar reën Hael [Bron: Google Image] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 4 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 1.5 Die Aarde se kors beweeg VERBEEL JOU, OM TE SÊ DIE WEGENER IS MAL KORS IS SOOS OM MET SO 'N IDEE LEGKAARTSTUKKE WAT VORENDAG TE KOM. INMEKAAR PAS – HY MOET EERDER AANHOU OM DIE WEER TE BESTUDEER! [Bron: Google Image] BRON 1.6 BERG PELEE BARS UIT Aswolk Piroklastiese vloei Vulkaniese bomme Krater Hoofopening Skondêre keël Lawavloei Sekondêre opening Magmakamer Die dorpie St. Pierre het rustig aan die voet van Berg Pelee in die Wes-Indiese Eilande gelê. Berg Pelee het oor die dorpie uitgetroon. Al het die mense geweet dat Berg Pelee 'n vulkaniese berg was, was baie min bekommerd daaroor. Die jongmense het vir die oumense gelag as hulle van die uitbarsting van 50 jaar gelede gepraat het. Ja, Ou Pelee was dood, nie meer 'n bron van vrees nie, maar eerder 'n vriend. Berg Pelee het skielik in die lente van 1902 ontwaak. Daar was ˈn verskriklike ontploffing wat die dorpie geskud het en ˈn reusagtige gat uit die kant van die berg geruk het. 'n Vloed van kokende modder en gloeiende steenkoolas het teen die berghang afgevloei na die dorpie toe. Binne oomblikke was die dorpie aan die brand en halfpad begrawe. Skepe in die hawe het begin brand en mense het doodgebrand. Vandag is die dorpie steeds 'n ruïne. [Bron: Google] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 5 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 2.2 Weersatelliete 82 km C 50 km Stratosfeer Cirrus 10 km B A Aarde [Bron: Google Image] BRON 2.3 VLEISBEESTE STEL MEER GAS VRY AS MOTORS – VERSLAG deur Ben Kage Stygende brandstofpryse en aardverwarmingskwessies het nuwe belangstelling in 'skoon' motors veroorsaak, maar 'n verslag deur die Verenigde Nasies beweer dat die werklike skuldige nie die motor is nie, maar beeste. Die wêreld se groeiende beeskuddes is die grootste bedreiging vir die planeet. 'Beesboedery vernietig nie net reënwoude, gebruik groot hoeveelhede vars water en lei tot die onmenslike behandeling van diere nie, dit verhoog ook die vernietiging van die planeet se atmosfeer,' sê Adams. Ontbossing vir beweiding, die gebruik van bemestingstowwe vir voer, en die vervoer van die produk, is vir 9 persent van alle koolstofdioksiedvrystellings verantwoordelik. Alhoewel koolstofdioksied die algemeenste kweekhuisgas is, verttenwoordig die gasse wat deur beeskuddes en beesmis vrysgestel word, meer as een derde van alle metaangas, 'n kweekhuisgas wat die Aarde meer as 20 keer vinniger as koolstofdioksied verhit. Lewende hawe produseer ook ammoniak, 'n primêre oorsaak van suurreën. Beeste stel 18 persent van die kweekhuisgasse wat aardverwarming veroorsaak vry, meer as al die vrystellings van alle vorme van vervoer saam. Dit is ook die grootste oorsaak van ontbossing, volgens die verslag, aangesien een vyfde van die wêreld se weivelde in woestyne omskep word as gevolg van oorbeweiding. Beeste benodig ook groot hoeveelhede water – ongeveer 9 900 liter water word benodig om 'n bietjie minder as een liter melk te maak. [Bron: Google] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 6 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 2.4 Noordpool A Gelyke, B parallelle strale Ewenaar sonenergie Aard- oppervlak Warm Aarde se atmosfeer Koue Benguela Mosambiek Suidpool [Bron: Google Image] BRON 2.5 AARDBEWING IN SA NET 'N KWESSIE VAN TYD Pouza van der Fort 'n Groot aardbewing in Suid-Afrika is 'n werklikheid, maar daar is geen manier om te voorspel wanneer dit gaan gebeur nie. Durban is uitgesonder as grootste bekommernis indien 'n aarbewing die kontinent tref. 'n Groot verskuiwingslyn begin ondergonds by Port Shepstone en loop noord deur KwaZulu-Natal. Dr Hartnady van Umvoto Africa, 'n maatskappy wat spesialiseer in navorsing en konsultasie in aardwetenskap, sê dat aardbewings voorkom wanneer tektoniese plate van die Aardkors beweeg, glip, skeur en teen mekaar skuur. Die tydsverloop tussen groot aardbewings met 'n omvang van meer as sewe wissel van 500 en 1 000 jaar, het hy gesê. In sommige dele van die Oos-Afrika -skeurvalleistelsel het die laaste groot aardbewing ongeveer 1 000 jaar gelede gebeur. Die volgende keer kan binnekort wees. 'Dit is nie 'n kwessie van as nie, maar wanneer en dit kan selfs môe gebeur,' sê Hartnady. [Bron: Google] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 7 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 2.6 Nek Gang Intrusieplaat Gang Koepel [Bron: Google Image] BRON 3.2 Die Watersiklus (Die Hidrologiese Siklus) D C F E B G Bome A [Bron: Google Image] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 8 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 3.3 Voer primêre produkte uit en Swak vervoer vervaardigde goedere in, wat 'n handelstekort veroorsaak Vinnige bevolkingsgroei Hoë kindersterftesyfer Hoë geboortesyfer Swak behuising Hoë sterftesyfer Hoë volwasse ongeletterdheid Swak dieët Lae BNP – 'n 'arm' land Lae energie- verbruiksvlakke Die meeste mense werk in die primêre sektor, met min wat in die sekondêre en tersiêre sektore werk Baie mense woon in Baie mense per dokter landelike gebiede en en min hospitale min in stede Lae lewensverwagting [Bron: Google Image] BRON 3.4 Plaas Ons het groot probleme! Stad Ons het groot probleme! [Bron: Google Image] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 9 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 3.5 Oseane is wonderlik. Dit is baie belangrik vir menslike oorlewing. Wat van die Onwettige Olielekke uitbuiting van storting oseane deur mense? [Bron: Google Image] BRON 3.6 RIMPELEFFEK VAN DIE OORONTGINNING VAN VISVOORRAAD Kamcilla Pillay Marinebioloë voorspel dat visvoorrade teen 2050 uitgeput sal wees, wat die delikate balans van die wêreld se oseane sal beïnvloed. Visverliese sal 'n domino- effek ('n effek op een vlak sal 'n uitwerking op die volgende vlak hê) veroorsaak waar ander spesies beïnvloed sal word, byvoorbeeld walvisse sal voedseltekorte ervaar. Dit word vererger deur die toenemende vernietiging van koraalriwwe. Koraal stoor koolstof, en dit sal 'n uitwerking op die klimaat hê. Daar is 'n groot behoefte om ander maniere van visvang te ondersoek. [Bron: Daily News, Junie 2011] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 10 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 4.1 A B Mans Vroue Mans Vroue [Bron: Google Image] BRON 4.2 Afloop (kumeks) Piekafloop Piek- reënval Stormafloop Tyds- verloop Neerslag (mm) Dag 1 Dag 2 [Bron: Google Image] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 11 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 4.3 MIV/VIGS IN SUID-AFRIKA Uit die geskatte 40 miljoen mense regoor die wêreld wat teen die einde van 2001 met MIV/Vigs geleef het, het die grootste hoeveelheid, 28 miljoen, in Afrika suid van die Sahara geleef. Die virus het so vinnig in Suid-Afrika versprei dat die land meer MIV-positiewe mense as enige ander land het. Sterftes weens MIV/Vigs Kindersterftes Vigs het in 2001 tot meer sterftes in Kindersterftes in Suid-Afrika as gevolg Suid-Afrika as in enige ander land gelei. van Vigs gaan waarskynlik toeneem. Sterftes wees MIV/Vigs, in duisende: Sterftes per 1 000 geboortes teen 5- Suid-Afrika jarige ouderdom: Zimbabwe Met Sonder Totaal MIV/Vigs MIV/Vigs Kenia Nigerië Ethiopië Tanzanië [Bron: Google] BRON 4.5 HONDERDE HAWELOOS GELAAT Geskokte inwoners het die koste van hierdie week se oorstromings in die dorpie Hoedspruit in Limpopo begin bereken. Honderde gesinne is haweloos gelaat na ernstige oorstomings in die gebied. Bome is ontwortel en motors is soos speelgoed weggespoel. 'n Groot gedeelte van 'n pad het weggespoel nadat 'n damwal gebreek het. Elektrisiteit- en watervoorsiening is onderbreek en plase het verspoel. 600 mm reën het in 48 uur geval. Dit word toegeskryf aan 'n tropiese laagdrukstelsel in die gebied. Grootskaalse hulpverlening vind tans plaas. [Bron: Sunday Times, Januarie 2012] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Geografie/V1 12 DBE/2012 NSS – Graad 10 Model (Bylae) BRON 4.6 VRAAG NA WATER: 1996 EN 2030 SEKTOR % BYDRAE 1996 2030 PERSENTASIE TOT BBP (106 m3 a-1) (106 m3 a-1) TOENAME Stedelik en huishoudelik - 2 171 6 936 219,5% Mynbou en nywerhede 37% 1 598 3 380 111,5% Bespreoiing en bosbou 6% 12 344 15 874 28,6% Omgewing - 3 932 4 225 7,5% TOTAAL - 20 045 30 415 51, 7% [Bron: Google] Kopiereg voorbehou